Ադրբեջանի պետական բյուջեի երեք քառորդը սնվում է նավթային ոլորտից

20:04 03/02/2012 » Տնտեսություն

Ադրբեջանի պետական բյուջեի երեք քառորդը սնվում է նավթային ոլորտից

Ըստ Ադրբեջանի պետական բյուջեի մասին օրենքի` 2011թ.-ի պետական բյուջեի եկամուտները պետք է կազմեին 12.061 մլրդ. ադրբեջանական մանաթ, իսկ ծախսային մասով` 12.748 մլրդ. մանաթ, որտեղ եկամուտների հիմնական մասը ապահովելու էր

Պետական նավթային հիմնադրամը (SOFAZ)` 6.48 մլրդ. մանաթով, ինչը կազմելու էր բյուջեի եկամուտների 53.7 %-ը: Բյուջեի եկամուտների հիմքում 1 բարել նավթի գինը հաշվարկվել էր 60 $:

2011 թ.-ի մայիսին Ադրբեջանի Միլի Մեջլիսը պետական բյուջեի օրենքում փոփոխություններ կատարեց, որի արդյունքում բյուջեի եկամուտները ավելացվեցին 3.49 մլրդ. մանաթով` կազմելով 15.5 մլրդ. մանաթ, իսկ ծախսերը` 3.1 մլրդ.-ով`կազմելով` 15.9 մլրդ. մանաթ: Պետական նավթային հիմնադրամից բյուջե փոխանցումները ավելացան նախատեսվածից 2.5 մլրդ. մանաթով և պետք է կազմեր 9.2 մլրդ. մանաթ, որը բյուջեի եկամուտների 59%-ն էր: Այս անգամ եկամուտների հաշվարկման համար 1 բարել նավթի գնի համար հիմք ընդունվեց 80$-ը:

Նշենք, որ 2011 թ.-ին համաշխարհային շուկայում նավթի գները աճ գրանցեցին, որտեղ Brent նավթի միջազգային գները կազմեցին միջինը 110 $, իսկ կոնկրետ ադրբեջանական նավթի գինը կազմեց միջինը 113.5 $ մեկ բարելի դիմաց, որը 33.5 դոլլարով կամ 41%-ով ավելի էր բյուջեի հիմքում հաշվարկված նավթի գնից (80 $-ից):

Թեև Ադրբեջանի պետական վիճակագրական կոմիտեն դեռևս չի հրապարակել 2011 թ.-ի բյուջեի դեկտեմբեր ամսվա եկամուտները և ծախսերը, որպիսզի ամփոփվեն ամբողջ տարվա համանուն ցուցանիշները, սակայն ըստ Ադրբեջանի ֆինանսների նախարարության տարածած տվյալների, Ադրբեջանի 2011 թ.-ի պետական բյուջեի փաստացի եկամուտները կազմել են 15.7 մլրդ. մանաթ (կամ 19.8 մլրդ. ԱՄՆ դոլլար), իսկ ծախսերը` 15.39 մլրդ մանաթ (19.4 մլրդ. ԱՄՆ դոլլար): Այսինքն եկամտային մասով բյուջեն գերակատարվել է 100.9%, իսկ ծախսային մասով թերակատարվել` 96.6%: Բյուջեի պրոֆիցիտը կազմել է 305.9 մլրդ. մանաթ: Փաստացի Պետական նավթային հիմնադրամից փոխանցումները կազմել են 9 մլրդ. մանաթ, որը կազմել է բյուջեի եկամուտների 57%-ը: Մնացած 43%-ը կամ 6.7 մլրդ. մանաթը կազմել են հարկային, մաքսային ոլորտներից և այլ աղբյուրներից ստացվող եկամուտները: Իր հերթին Ադրբեջանի բյուջեի հարկային եկամուտները կազմել են 5.47 մլրդ. մանաթ, իսկ պետական մաքսային կոմիտեից փոխանցումները 1.14 մլրդ. մանաթ:

Ոչ նավթային սեկտորը 2011 թվականին ապահովել է հարկային եկամուտների 52.5%-ը կամ ամբողջ բյուջեի եկամուտների 17.8%-ը` կազմելով 2.87 մլրդ. մանաթ, իսկ նավթային ոլորտից հարկային եկամուտները` 2.6 մլրդ. մանաթ կամ հարկային եկամուտների 47.5%-ը, և բյուջեի եկամուտների 16.5 %-ը: Մնացած 7.26% էլ ապահովել է պետական մաքսային կոմիտեն: Այսինքն Ադրբեջանի բյուջեի եկամուտներում միայն պետական նավթային հիմնադրամից փոխանցումները (57%) և նավթային ոլորտից հարկային եկամուտները (16.5%) միասին կազմում են 73.5% կամ Ադրբեջանի բյուջեի եկամուտների երեք քառորդը: Եթե հաշվի առնենք նավթային սեկտորի հետ անուղղակիորեն կապված այլ ոլորտներից ստացվող հարկային և մաքսային եկամուտները, ապա պատկերը ավելի «նավթային» կլինի:

Փաստորեն պետական նավթային հիմնադրամից և նավթային ոլորտի հարկային եկամուտների տեսակարար կշիռը ադրբեջանական բյուջեում կրկին աճում է, որը սակայն անցած տարի պայմանավորված է եղել հիմնականում նավթի գնի աճով, քանի որ իրական սեկտորում անցած տարի դիտարկվել է նավթի արդյունահանման ծավալների կրճատում` մոտ 6 մլն. տոննա: Միաժամանակ, բյուջեի եկամուտներում դիտարկվել է նաև ոչ նավթային սեկտորից ստացվող եկամուտների տեսակարար կշռի աճ` 2010 թ.-ի համեմատ:

Այստեղ կցանկանայինք ուշադրություն դարձնել ևս մեկ իրողության վրա` Ադրբեջանի պետական վիճակագրական կոմիտեի կայքէջում 2011 թ.-ի հունվար-նոյեմբեր ամիսների դրությամբ Ադրբեջանի բյուջեի եկամուտները կազմել են 11.6 մլրդ. մանաթ, իսկ ծախսերը` 11.3 մլրդ. մանաթ, այն դեպքում, երբ վերը նշեցինք, որ ըստ ֆինանսների նախարարության փաստացի բյուջեի եկամուտները կազմել են 15.7 մլրդ. մանաթ: Այսինքն ըստ տրամաբանության դեկտեմբեր ամսվա ենթադրյալ եկամուտները պետք է կազմեն 4.1 մլրդ. մանաթ, այն դեպքում, երբ մինչև դեկտեմբեր ամիսը ամսական միջին եկամուտները կազմել են մոտավորապես 1 մլրդ. մանաթի միջակայքում: Նմանապես սա վերաբերում է նաև ծախսային մասին: Թե ինչո՞ւ են ադրբեջանցիները իրենց բյուջեի տարեկան ծախսերի մեկ քառորդը թողել վերջին ամսվան, կամ ինչո՞վ է պայմանավորված Ադրբեջանում բյուջեի այս անհամաչափությունը` դեկտեմբեր ամսին միանգամից 4 անգամ եկամուտների և ծախսերի աճ անցած ամիսների միջին վիճակագրականի համեմատ, կարելի է ենթադրություններ անել: Հավանաբար դեկտեմբեր ամսին է կատարվում բյուջեի կանխատեսումային և փաստացի տվյալների իրար համապատասխանեցումը կամ ուղղագրումը, իսկ բացը հիմնականում լրացվում է Պետական նավթի հիմնադրամից փոխանցումների հաշվին:

Վերջում նշենք, որ 2012 թվականի համար Ադրբեջանի պետական բյուջեն հաստատվել է եկամուտների մասով 16.438 մլրդ. մանաթ (20.8 մլրդ. դոլլար), իսկ ծախսերի մասով` 17.072 մլրդ. մանաթ (21.6 մլրդ. դոլար), որտեղ Պետական նավթային հիմնադրամից տրանսֆերտները կազմելու են 9.9 մլրդ. մանաթ (12.38 մլրդ. դոլլար) կամ բյուջեի ամբողջ եկամուտների 60.3%-ը: 1 բարել նավթի գինը ընդունվել է 80 դոլլար: Հավանաբար նավթային ոլորտից եկող հարկային եկամուտների հետ միասին այս տարի նույնպես նավթից ստացվող գումարային եկամուտների տեսակարար կշիռը բավականին զգալի կլինի և կկազմի բյուջեի մոտ 75 %-ը:


Հեղինակ` Սարգիս Մանուկյան


 

Աղբյուր` Panorama.am

Share |

Տպագրական տարբերակ

Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

↓ Վերջին նորություններ
Շարունակել

Օրացույց