Panorama.am

Panorama.am-ի հարցազրույցը «Այլընտրանք» հետազոտական կենտրոնի ղեկավար, տնտեսագետ Թաթուլ Մանասերյանի հետ՝ կապված Հայաստանի մակրոտնտեսական իրավիճակի հետ:

- Պարոն Մանասերյան, ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայությունը ամփոփել է 2012 թ-ի առաջին կիսամյակի տնտեսության ակտիվության ցուցանիշը: Ինչպե՞ս կգնահատեք այն:

- Առաջին կիսամյակում գրանցված Հայաստանի տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը` 7.8 տոկոս, մեր կարծիքով, հետևանք է տնտեսության վրա միաժամանակ մի քանի գործոնների ազդեցության: Դրանցից կարևոր է առանձնացնել հատկապես ներքին գործոնները կամ տնտեսության ներսում տեղ գտած միտումները, արտաքին ազդակները կամ համաշխարհային շուկայի զարգացումները, ինչպես նաև երկրում իրականացվող տնտեսական քաղաքականության արդյունավետության մակարդակը:

Ներքին գործոններից կարելի է առանձնացնել անցյալ տարի ճգնաժամից ապաքինման փուլում գտնվող Հայաստանի տնտեսության մակրոտնտեսական ցուցանիշների բարելավումը և դրանցով պայմանավորված դրական իներցիոն զարգացումները այս տարվա առաջին ամիսներին: Հիշեցնենք, որ այս տարվա առաջին եռամսյակի տվյալներով, բացառությամբ շինարարության ոլորտի, որտեղ հինգ տոկոսի շուրջ անկում էր (առաջին կիսամյակի տվյալներով` 6.7 տոկոս), մնացած ոլորտներում արձանագրվել էին աճի միտումներ: Առավել տպավորիչ էր առաջընթացը, մասնավորապես, էլեկտրաէներգիայի արտադրության, արդյունաբերության և արտահանման ոլորտներում, որտեղ գրանցվել էր երկնիշ աճ: Դրանց ավելացել է նաև ծառայությունների ոլորտը, որտեղ գրանցվել է 12 տոկոս աճ: Մեր կանխատեսումներով՝ դրանք կարող են տրամաբանական շարունակություն ունենալ տնտեսության մասնավոր հատվածում նկատվող ներդրումային որոշակի աշխուժության և ակնկալվող համարժեք հարկաբյուջետային քաղաքականության իրականացման հաշվին, ինչը տվյալ դեպքում կարող է ինչպես նպաստել, այնպես էլ լուրջ խոչընդոտ հանդիսանալ հատկապես փոքր և միկրո բիզնեսի զարգացման համար:

-Ըստ Ձեզ՝ ինչո՞վ է պայմանավորված արդյունաբերության ոլորտում արձանագրված 13 տոկոսանոց աճը:

- Արդյունաբերության ոլորտում անցյալ տարվա համեմատ արձանագրված 13 տոկոս աճը պայմանավորված է վերը նշված միաժամանակ բոլոր երեք գործոններով: Միաժամանակ, մեզ մտահոգում է արդյունաբերության ոլորտում վերամշակող ձեռնարկությունների կողմից համեմատաբար դանդաղ աճը, ինչը պայմանավորված է տեղական արդյունաբերության մի շարք ճյուղերում մրցունակության ցածր մակարդակով և դրա բարձրացման գործում պատշաճ հարկային խթանների բացակայությամբ:

Մեզ համար առավել հուսադրող է արտահանման ծավալների աճը` 13.5 տոկոս, որն աննախադեպ` ավելի քան երկու անգամ իր աճի տեմպերով գերազանցել է ներմուծման ծավալները: Միաժամանակ հարկ է նշել, որ այստեղ պահպանվում է կախվածության բարձր մակարդակ` տնտեսության արդյունահանող ճյուղից և կարիք կա արտահանման կառուցվածքի բազմազանցման ավելի արդյունավետ մեխանիզմների կիրառման:

Մեծ են սպասելիքները նաև գյուղատնտեսության բնագավառից, որտեղ ագրարային արդյունավետ քաղաքականության իրականցման պարագայում, մեր կանխատեսումներով, առաջին կիսամյակում գրանցված 8 տոկոսանոց աճն արդեն ամառվա վերջին կարող է վերածվել երկնիշ ցուցանիշի:

Սակայն, չպետք է մոռանալ, որ այս ամենը տեղի է ունեցել ԱՄՆ դոլարի հանդեպ ազգային արժույթի շոշափելի արժեզրկման ֆոնի վրա: Միայն մայիսի համեմատ միջին փոխարժեքն արժեզրկվելէ 16.7 դրամով և մեկ դոլարի դիմաց կազմել 414.6 դրամ: Արդյունքում, 2011-ի դեկտեմբերի համեմատ միջին փոխարժեքն արժեզրկվել է 31.4 դրամով (8.2տոկոսով), իսկ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ՝ 40 դրամով (10.7 տոկոսով):

- Այսինքն՝ արտաքին ազդակները, որոնք բերում են դրամի արժեզրկմանը, որոշիչ ազդեցություն, բացասական իմաստով, չեն ունենում տնտեսության առաջընթացի վրա:

- Շատ երկրներում տնտեսական զգայուն օրգանիզմի վրա նման երևույթի ազդեցությունը լինում է ոչ միայն բացասական, այլև կործանարար: Այն սովորաբար որոշիչ նշանակություն է ձեռք բերում բարձր գնաճի, ֆինանսական համակարգի անկայունացման և այլ առումներով, եթե իր հիմքում ընկած են ներքին ազդակները: Հայաստանում, բարեբախտաբար, նման երևույթներ չեն կարող սպասվել նաև այն պատճառով, որ դրամի արժեզրկումը պայմանավորված էր գերազանցապես արտաքին ազդակներով: Հատկանշական է, որ դրամի փոխարժեքը եվրոյի նկատմամբ, նույն ժամանակահատվածում գրեթե չի փոխվել: Իսկ որ առավել կարևոր է, այս ամենը գրեթե շրջանցեց բարձր գնաճի վտանգը: Այսպես օրինակ, այս տարվա հունիսին մայիսի համեմատ Հայաստանի սպառողական շուկաներում արձանագրվել է 1.3 տոկոս գնանկում, ինչը հիմնականում պարենային ապրանքների (ներառյալ ոգելից խմիչք և ծխախոտ) գների 2.5 տոկոսով նվազման արդյունք է: Դրան զուգընթաց 0.1 տոկոսով բարձրացել են ոչ պարենային ապրանքների գները և 0.4 տոկոսով՝ ծառայությունների սակագները:

Հատկանշական է, որ հունիսին պարենային ապրանքների գնանկումը հիմնականում բացատրվում է բանջարեղեն և կարտոֆիլի գների 26.7 տոկոսով իջեցմամբ: Մայիսի համեմատ 2.6 տոկոսով էժանացել է ձուն, 1 տոկոսով`կաթնամթերքը, 0.5 տոկոսով՝ ձկնամթերքը: 0.1 տոկոսով նվազել են սուրճի, թեյի և կակաոյի գները (այս ապրանքախմբում դա գնանկման առաջին դեպքն է18 ամիս անընդմեջ գնաճից հետո, որի ընթացքում գների ընդհանուր մակարդակն այստեղ աճել է մոտ 22 տոկոսով): Այսուհանդերձ, սպառողական ապրանքների մի շարք խմբերում նկատվել է նաև գնաճ: