Panorama.am

Հարցազրույց Զարգացման հայկական գործակալության տնօրեն Ռոբերտ Հարությունյանի հետ


Պարոն Հարությունյան, ինչպե՞ս կգնահատեք անցած տարին, 2011թ-ն արդյունավե՞տ էր Զարգացման հայկական գործակալության համար, որո՞նք էին հիմնական ձեռքբերումները:

- 2011 թվականին գործակալության բոլոր նախաձեռնությունները ավարտվել են հաջողությամբ, աճել են և ներդրումների, և արտահանման ծավալները: Նախորդ տարի գործակալությունում բարեփոխումների տեսքով մի շարք փոփոխություններ ենք իրականացրել, ինչը ևս իր դրական ազդեցությունն ունեցավ մեր գործունեության վրա: Մասնավորապես, դրանք կառուցվածքային փոփություններ էին. յուրաքանչյուր ոլորտի ուղղությամբ ստորաբաժանումներ են ստեղծվել և դրանց ղեկավարի առջև հստակ ծրագիր էր դրված՝ տարեկան կտրվածքով պետք է կոնկրետ ցուցանիշներ ապահովել: Այսինքն` նախանշվել են այն ոլորտները, որոնք Հայայստանում հեռանկարային են թե արտահանման, թե ներդրման տեսանկյունից:
2011թ-ին ներդրումային թիրախային ոլորտները մի քանիսն էին` գյուղատնտեսություն,վերականգնվող էներգետիկա, բարձր տեխնոլոգիաներ, շինարարական նյութեր, ոսկերչություն և ադամանդագործություն, իսկ արտահանման ոլորտի առանցքը եղել է թեթև արդյունաբերությունը: Ահա այս ոլորտներում ենք հիմնականում կենտրոնացրել մեր ռեսուրսները 2011-ին, բայց դա շարունակական կլինի նաև առաջիկա տարիներին, քանի որ ոլորտային ընտրությունը չի կարող կարճաժամկետ լինի, այլ գոնե պետք է լինի միջնաժամկետ:
2011-ին խնդիր ունեինք ավելացնելու արտահանման և ներդրումների ծավալները: Եթե համեմատենք 2010թ-ի հետ, երբ գրանցվել է 2 մլն դոլարի արտահանում, ապա 2011-ին արտահանման ծավալները կազմել են 8-9 մլն դոլար՝ նախատեսված 2,5 մլն-ի դիմաց: Ինչ վերաբերում է ներդրումներին, ապա 2010թ-ին դրանք կազմել են 4,5 մլն դոլար, իսկ 2011-ին`13-14 մլն դոլար:

Նախորդ տարի հանդես եկաք հայտարարությամբ` ասելով, որ Ձեր ղեկավարած կառույցը 2011 թ. մտադիր է մի քանի անգամ մեծացնել ներգրավված ներդրումների ցուցանիշները` դրանց ծավալը հասցնելով 20 միլիոն դոլարի: Մինչդեռ տեսնում ենք, որ ներդրման ծավալը կազմում է 13-14 մլն դոլար:

-Այո, դա ճիշտ է, կային ծրագրեր, որոնց իրագործումը կարող էր նպաստել նախատեսված ծավալների ներդրումներ ապահովելուն: Այդ ծրագրերը թեև չկարողացանք 2011-ին իրականացնել, բայց արդեն մոտեցել ենք վերջնական փուլին և, կարծում եմ, որ այս տարի դրանք կկարողանանք իրականացնել: Նախագծերից մեկը վերաբերում է Հրազդան գետի կիրճում հյուրանոցային համալիրի կառուցմանը: Պայմանավորվածությունները կան և արդեն հասել ենք այն վերջնակետին, որը հնարավորություն կտա այդ ծրագիրը կյանքի կոչել:

Հաջորդ ներդրումային ծրագրով նախատեսվում է Հայաստանում` Մերգելյանի անվան ինստիտուտի Եղվարդյան մասնաճյուղի հիման վրա կառուցել մաքուր մագնեզիումի արտադրության գործարան: Կարծում եմ, որ այս տարի այդ երկու նախագծերը կյանքի կկոչենք: Սակայն չպետք է մոռնանանք, որ ներդրումներ ներգրավելը բավականին դժվար խնդիր է, այն ժամանակ է պահանջում, և մի ծրագրի շուրջ ընթացող բանակցությունները կարող են տևել 1-2 տարի, քանի որ խոսքը գնում է ոչ թե 500 հազար դոլար կամ ավելի ծրագրի մասին, այդ 5-6 մլն դոլար արժողությամբ, իսկ հյուրանոցային համալիրի դեպքում՝ մոտ 80 մլն դոլար արժողությամբ նախագծերի մասին: Բնական է, որ այդ գործընթացներն ավելի երկար պետք է տևեն:


Առջևում ընտրություններ են և դա նկատի ունենալով արդյոք հնարավոր կլինի այս տարի ավելացնել ներդրումների ծավալները:
- Ես հեռու եմ այն մտքից, որ քաղաքական իրավիճակը ներդրումների ներգրավվմանը կխանգարի: Իհարկե, դա իմ անձնական կարծիքն է: Ես հեռու եմ այն մտքից, որ Հայաստանում սպասվում են լուրջ քաղաքական խնդիրներ և չեմ կարծում, որ ընտրությունները լուրջ ազդեցություն են ունենալու ներդրողների համար: Դա կարող է ազդել խոշոր ներդրողների վրա, որոնք ցանկություն կունենան իրականացնել 200-300 մլն դոլարանոց նախագծեր: Բայց այս պահի դրությամբ մեր հիմնական առավելություններից մեկը, որ ներկայացնում ենք ներդրողներին` քաղաքական կայունությունն է, և այն բարեփոխումներն են, որոնք իրականացվում են կառավարության կողմից:

Իհարկե հեռու ենք այն գաղափարից, որ Հայաստանում խնդիրներ չկան, մենք երբեք օտարերկյա ներդրողներին չենք խաբում և երբեք սխալ տեղեկատվություն չենք տալիս: Ներդրողին ավելի շատ հետաքրքրում է ինչ ուղղությամբ ես դու շարժվում, քան՝ ինչ է այս պահին կատարվում: Օրինակ՝ գործարար միջավայրի բարելավմամբ մեր մրցակից երկրներից Հայաստանը գտնվում է շատ ավելի լավ դիրքերում: Միակ հիմնական խնդիրը շուկան է. Հայաստանի շուկան փոքր է և դա խոշոր ներդրողների համար չի կարող լինել շատ ավելի գրավիչ: Բայց օրինակ` Ազատ առևտրի պայմանագրերը ԱՊՀ երկրների հետ, ինչպես նաև ԵՄ-ի հետ բանակցությունները` Խորը և համապարփակ ազատ առևտրի շուրջ, հնարավորություն են տալիս ներդրողներին ավելի լուրջ վերաբերվել Հայաստանին: Այսինքն` այս տեսանկյունից Հայաստանը նրանց համար դառնում է շատ ավելի գրավիչ: Այն, որ Հայաստանն այսօր բանակցում է Խորը և համապարփակ ազատ առևտրի շուրջ` դա ազդակ է ներդրողին, թե ինչպես է Եվրոպան վերաբերվում Հայաստանին որպես պետություն:

Այդուհանդերձ, մեր աշխատանքի հիմնական էությունը պետք է լինի այն, որպեսզի կարողանանք Հայաստանը որպես ներդրումների հարթակ ներկայացնել օտարերկրյա գործարարին: Այստեղ պետք է առանձնացնեմ ԶՀԳ-ի կողմից կազմակերպված գովազդային քարոզարշավները Քուվեյթում և ԱՄԷ-ում, որոնք արդյունավետ են եղել: Օրինակ, մինչև 5 հայկական ընկերություններ կարող են ապրանք արտահանել ԱՄԷ–ի որոշակի զեղչերով ու արտոնություններով։ Արշավների արդյունք է եղել այն, որ որոշ ընկերություններ այսօր մեզ հետ բանակցություններ են վարում բիզնեսի ուղղությամբ:

Այս տարվա համար ինչ ծրագրեր եք առանձնացրել:

- Շարունակելու ենք մեր գործընկերների հետ աշխատել բոլոր ուղղություններով, բայց հիմնականում թիրախավորել ենք չորս-հինգ ուղղություն: Առաջին ուղղությունը Չինաստանն է և Ճապոնիան: Կարծում եմ, որ հատկապես Չինաստանը բավականին հեռանկարային է ներդրումների տեսնակյունից:

Բացի այդ այս տարի մասնակցելու ենք Կորեայի Յուսուֆ քաղաքում տեղի ունեցող համաշխարհային ցուցահանդեսին, որը Շանհայի ցուցահանդեսի գաղափարն է, և կտևի մոտ չորս ամիս: Պետք է նկատել, որ Շանհայի ժամանակ հայկական ապրանքերի նկատամբ մեծ պահանջարկ էր նկատվում, իսկ հայ գործարարների մոտ աստիճանաբար ձևավորվեց պատկերացում՝ կարելի է առանց երկմտելու մուտք գործել չինական շուկա: Արդյունքում, այսօր հայկական շատ ընկերությունների համար չինական շուկան հետարքրքրություն է ներկայացնում, նույնիսկ կան ընկերություններ, որոնք Չինաստանում իրենց ներկայացուցչություններն են բացել:
Նշեմ նաև, որ վերջերս Չինաստանում մասնակցել ենք մի կոնֆերանսի, որի ժամանակ ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն Հայաստանի ներդրումային ծրագրերը տեղադրվելու են չինական վեբ-կայքերում: Բացի այդ նախատեսվում է, որ Չինաստանի օտարերկյա ներդրումներին աջակցող դեպարտամենտի կայքում չիներենով նույնպես մեր ծրագրերը տեղադրվեն:
Իսկ վերաբերում է Ճապոնիային, ապա այն մեզ համար փակ շուկա է և հիմնականում աշխատելու ենք ներդրումների ներգրավվման ուղղությամբ: Կարծում եմ, որ ազատ տնտեսական գոտու ստեղծումը Հայաստանում հնարավորություն է տալու ներգրավել խոշոր ընկերությունների, այդ թվում՝ Ճապոնական:
Մյուս թիրախային շուկաները արաբական երկրներն են:
2012 թվականի շեշտադրումը նաև պետք է լինի արտահանման ուղղվածություն ունեցող տնտեսության և արդյունաբերական զարգացման ռազմավարության կանոնակարգումը, որի երեք հիմնական ուղղություններն են լինելու կոնյակագործությունը, դեղագործությունը և ճշգրիտ մեքենաշինությունը:

-Պարոն Հարությունյան, Ձեր կարծիքով կառավարությանը կհաջողվի՞ 101 մլրդ դրամով ավելացնել հարկային հավաքագրումները` առանց վնասելու փոքր և միջին բիզնեսին:

- Կհաջողվի, թե ոչ, իհարկե մենք կարող ենք ասել 2012-ի վերջին, բայց կարծում եմ՝ հաջողության հասնելու բոլոր նախադրյալները կան: Կառավարությունն այս հարցը բավականին երկար է քննարկել, այսինքն՝ 101 մլրդ-ով բարձրացնելու հարցը մեկ օրվա որոշման արդյունք չէ: Դիտարկվել են բոլոր հնարավորությունները, բոլոր ուղղությունները և հաշվի է առնվել այն, թե ինչպես դա կազդի ընկերությունների վրա: Դրա համար հիմնական շեշտադրումը դրված է խոշոր բիզնեսի վրա, ընդ որում խնդիրը դրված է նրանց ծրագրերի զարգացման արդյունքում լրացուցիչ եկամուտների ստացման վրա: Կարծում եմ, որ դա չի լինի փոքր և միջին բիզնեսի հաշվին:

- Պարոն Հարությունյան, որն է հայ գործարարների բիզնեսն այլ երկրներ, մասնավորապես Վրաստան տեղափոխելու պատճառը:
-Իհարկե մենք չենք կարող անտարբեր կամ ուրախ լինել, որ մարդիկ Հայաստանից բիզնեսը տեղափոխում են: Այդ գործընթացին մենք հանգիստ ենք վերաբերվում, եթե տվյալ դեպքում խոսքը գնում է շուկայի ընդլայնման մասին: Այսինքն՝ եթե ընկերությունը որոշում է, որ Հայաստանի շուկան արդեն փոքր է իր համար և փորձում է ընդլայնվել, ապա դա դրական է և մենք միայն պետք է աջակցենք: Օրինակ՝ վերցնենք Չինաստանին, որոնք կառույցներ են ստեղծել՝ չինական կապիտալը երկրից դուրս հանելու ուղղությամբ: Մեր պարագայում իհարկե դա դեռ չենք խրախուսում, քանի որ Հայաստանում դեռ բոլոր հնարավարությունները չենք սպառել: Սակայն, թե ցանկանում են ընդլայնվել՝ դրական է, քանի որ շահույթը հետագայում վերադառնալու է Հայաստան:
Ինչ վերաբերում է նրան, թե ինչու են հատկապես Վրաստան տեղափոխվում, ապա աա նաև բացատրվում է նրանով, որ մեր գործարարները Վրաստանի միջոցով փորձում են միջազգային շուկաներ մուտք գործել: Իհարկե կան նաև խնդիրներ կապված հարկային և մաքսային վարչարարության հետ, բայց կարծում եմ, որ աստիճանաբար դրանք կլուծվեն: Այս պահի դրությամբ հնարավոր է, որ մենք մի քիչ այդ առումով Վրաստանին զիջում են, բայց կարծում եմ, որ առաջիկայում չենք զիջի:
Բայց պետք է նկատենք, որ մի շարք ընկերություններ գնում են Վրաստան, բայց որոշ ընկերություններ էլ գալիս են:
Ավելին ասեմ` եթե մենք համեմատենք օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների թվերը, ապա կտեսնենք, որ նույնիսկ այս պայմաններում Վրաստանը մեզանից հետ է մնում: