Բարի ցանկությունների հերթական չափաբաժինը կուսակցական ծրագրերում

Հեղինակ` Արմեն Մինասյան

Խորհրդարանական այս ընտրություններին նախորդած ժամանակահատվածում և քարոզարշավի ընթացքում քաղաքական դիվիդենտներ վաստակելու առանցքային թեմաներից մեկը Հայաստանում ժողովրդագրական հիմնախնդիրն է: Հրապարակային հայտարարություններում թե անհատ գործիչները, թե կուսակցությունների ներկայացուցիչները բավականին ինտենսիվ շահարկում են թեման:

Հարցի հրատապության մասին գնահատականները կիսելով` փորձեցինք կուսակցությունների նախընտրական ծրագրերում գտնել այն լուծումները, որոնցով նրանք խոստանում են հաղթահարել այս խնդիրը, եթե խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքում հաղթող դուրս գան: Առաջ անցնելով նկատենք, որ չնայած բանավոր ծայրաստիճան արմատական հռետորաբանությանը, այս խնդիրը որևէ կուսակցության ծրագրում մասնագիտական վերլուծության ու համապատասխան լուծումների չի արժանացել:

Հայտնի է, որ երկրի ժողովրդագրական պատկերը ձևավորվում է երկու բաղադրիչի համադրությամբ` միգրացիա և բնական աճ: Առաջինը արտագաղթ-ներգաղթի հարաբերակցությունն է, երկրորդը` ծնելիության-մահացության: Գիտենք, որ անկախությունից ի վեր Հայաստանում էականորեն վատթարացել են բոլոր չորս ցուցանիշները. ներգաղթն ու ծնելիությունը նվազել են, արտագաղթն ու մահացությունը` աճել:

Եվ այսօր նախընտրական մրցավազքի մեջ մտած կուսակցությունները պարզապես պարտավոր են մեզ` ընտրողներիս ներկայացնել, թե ինչ լուծումներ ունեն վերը նշված չորս ցուցանիշները կամ դրանց մի մասը բարելավելու ուղղությամբ:
Առաջին բաղադրիչը միգրացիան է: Այս հարցի շուրջ գրեթե բոլոր կուսակցությունների մոտ առկա է բարի ցանկություն. մեծացնել ներգաղթը, նվազեցնել արտագաղթը: Ինչպե՞ս: Հայտնի չէ, կուսակցությունների ծրագրից դա չի երևում: Քիչ թե շատ ընկալելի փաստարկն այն է, որ արտագաղթը սոցիալական իրավիճակի հետևանք է և այն նվազեցնելու համար անհրաժեշտ է ստեղծել աշխատատեղեր և բարձրացնել աշխատավարձերը (սա խոստանում են գրեթե բոլորը):

Այն, որ արտագաղթը ոչ միայն սոցիալական վիճակի հետևանք է, հայրնեի քաղաքական ուժերն ակնհայտորեն անտեսել են: Սա հավանաբար հետևանքն է այն իրողության, որ խնդրի խորքային հետազոտություն որևէ մեկը չի իրականացրել: Որևէ մեկը չի փորձել պատկերացնել, թե ինչ գործոնների ազդեցության տակ է Հայաստանից արտագաղթի ծավալներն հասնում մեծ մասշտաբների: Բավականին պարզունակ ու խոցելի մտահանգմամբ, թե արտագաղթը միայն սոցիալական պատճառներ ունի, կուսակցությունները խնդրի լուծումը տեսնում են ընդամենը մարդկանց նյութական առումով մոտիվացնելու մեջ (այդ դեպքում նրանք ստիպված են բացատրել, թե ինչու Խորհրդային Հայաստանից, որտեղ սոցիալական վիճակը անբավարար համարել չես կարող, կայուն արտագաղթ է եղել, կամ թե ինչու` աֆրիկյան բազմաթիվ երկրներ, որոնցում սոցիալական վիճակն անմխիթար է ու համեմատելի չէ Հայաստանի հետ, այդուհանդերձ բնակչության մեծ արտահոսք չկա):

Ցանկությունների մակարդակում է նաև միգրացիայի հետ կապված երկրորդ ցուցանիշի բարելավման մասին խոստումները: Գրեթե բոլոր կուսակցությունը խոստանում են խթանել ներգաղթը, և որպես կանոն, ներգաղթի աղբյուր ներկայացնում են Սփյուռքը: Իսկ ՀՅԴ-ն ու «Ժառանգություն»-ն այս առումով մի քիչ ավելի հեռուն են գնացել` ներկայացնելով կոնկրետ թվեր: Դաշնակցությունն, օրինակ, խոստանում է ժողովրդագրական ակտիվ քաղաքականության արդյունքում երկրի բնակչությունը տարեկան աճեցնել 50 հազարով, իսկ ահա Րաֆֆի Հովհանիսյանի գլխավորած կուսակցությունը թիվը կրկնապատկում է` 100 հազար, ու խոստանում, որ առաջիկա 10 տարում երկրի բնակչությունը կհասցնի 4 մլն-ի, իսկ 15 տարում` 5-մլն-ի:

Թե ինչպես մնում է գուշակել: Կուսակցություններից ոչ ոք որևէ մեխանիզմ չի ներկայացրել հանրության դատին: Պարզ չէ` ինչպե՞ս են Սփյուռքում քարոզելու հայրենադարձությունը, ի՞նչ պայմաններով է դա կատարվելու, եթե դրանք որոշակի արտոնություններ են նախատեսելու, արդյոք դա չի՞ նշանակելու խտրական վերաբերմունք ի վնաս հայրենաբնակների և արդյոք նոր արտագաղթի պատճառ չի՞ դառնալու: Կամ եթե անգամ որոշակի արտոնություններ են սահմանվելու, ինչ ռեսուրսների հաշվին են դրանք տրվելու: Ի վերջո տարեկան 50 հազար կամ 100 հազար մարդու «տեղավորելը» հեշտ գործ չէ: Նման շռայլություն իրենց շատ քիչ երկրներ կարող են թույլ տալ: Հիմնականում նրանք, որոնք այս տարիներին հյուրընկալում են նաև Հայաստանից արտագաղթածներին:

Այնպես որ` միգրացիայի հետ կապված կուսակցությունների լուծումները կարելի է որակել ոչ իրատեսական, ցանկությունների մակարդակում արված, անիրագործելի:

Ինչ վերաբերում է ժողովրդագրական վիճակի դետերմինանտ երկրորդ գործոնին` բնական աճին, ապա կուսակցությունների պատկերացումները գրեթե համընկնում են և բոլորն էլ միակ լուծում տեսնում են նյութական խրախուսումը. նորածիններին միանվագ դրամական օգնություն, երեխաներին ամսական նպաստներ, ծննդօգնության անվճար ծառայություններ, մայրերին աշխատանքային ստաժ ու վճարվող արձակուրդ և այլն: Ահա այն գործիքակազմը, որով կուսակցությունները փորձելու են խթանել ծնելիությունը (իհարկե` տարբեր վճարների չափերը տարբեր կուսակցությունների մոտ տարբեր են):

Այն, որ ծնելիության ցուցանիշը ոչ միայն սոցիալական վիճակի ու նյութական դրության հետևանք է, այլ գլխավորապես մշակույթի ածանցյալ, քաղաքական որոշում կայացնելու հավակնորդներին չի հուզում: Նրանց հետաքրքիր չի, որ գյուղական բնակավայրերում, որտեղ աղքատության ցուցանիշը շատ ավելի բարձր է, ծնելիության մակարդակը զգալիորեն գերազանցում է քաղաքային բնակավայրերին և հետևաբար` միայն նյութական աջակցությամբ հարցը գլուխ բերել չի կարելի:
Եթե մեր քաղաքական այրերը մի փոքր խորաթափանցություն ունենային, հաստատ կիմանային, որ թե Խորհրդային Միությունը, թե ժամանակակից Ռուսաստանը նման լուծման գնացել է: Իսկ արդյունքը եղել է այն, որ առանց այդ էլ ծնելիության բարձր ցուցանիշ ունեցող տարածքներում ցուցանիշն էլ ավելի է մեծացել (իր հետ բերելով բազմաթիվ այլ խնդիրներ, այդ թվում` սոցիալական), իսկ ցածրում` մնացել հիմնականում անփոփոխ: Հավանաբար այս մասին չգիտեն, հաշվի չեն առել ու հենց այնպես, ուղղակի, որպես բարի մտադրություն` խոստանում են նյութական աջակցություն (ի դեպ` ոչ առաջին անգամ):

Հաջորդը մահացության ցուցանիշն է: Այստեղ արդեն որոշ կուսակցություններ գրեթե աստվածային խոստումներ են տալիս` «նվազեցնել մահացության մակարդակը»: Թե ինչպես կարելի է մահկանացուին ստիպել ապրել, դժվար է պատկերացնել: Բայց այս վիճակագրությունը բարելավելու հնարն էլ կա: Մահացության մակարդակն, ըստ էության, ածանցյալ է նախորդ երեքից, եթե ներգաղթն ու ծնելիությունը մեծանան, իսկ արտագաղթը նվազի և դրա արդյունքում բնակչության թիվը մեծանա, ապա 1000 մարդու հաշվով մահացության նույն քանակի պարագայում ցուցանիշը կնվազի: Եվ հակառակը` եթե ընդհանուր բնակչության թիվը նվազի, ապա մահացության մակարդակն ինքնստինքյան կաճի:

Ճիշտ է, առողջապահության ոլորտում պրոգրեսը կարող է նպաստել կյանքի տևողության երկարացմանը, սակայն մահացության ցուցանիշի վրա դրա ներազդեցությունը կարճաժամկետ էֆեկտ է ունենալու, քանի որ ժողովրդագրությունն ինքնին բրգաձև է, և ինչ-որ կերպ կարելի է բուրգի գագաթը բարձրացնել, բայց լայնացնելն անհնար է:

Նշանակում է` «մահացության մակարդակի նվազեցում» խոստանալ պետք չէ: Ընդամենը պետք է գործուն մեխանիզմներ առաջարկել` երկրի ընդհանուր բնակչության թիվը մեծացնելու ուղղությամբ: Որոնք, ցավոք սրտի, կուսակցություններից ոչ մեկի ծրագրում մանրակրկիտ ձևով ներկայացված չեն:

Եվ եթե չկան, կնշանակի լուծումներ էլ չկան: Իսկ եթե լուծումներ չկան, կնշանակի թեման ընդամենը շահարկվում է և ոչ ավելին:
 

   

(Գծանկարում Հայաստանի միգրացիա սալտոյի ցուցանիշն է: Երևում է, որ սկսած 1979 թվականից արտագաղթը մշտապես գերազանցել է ներգաղթին: Բացառություն է կազմում 1980-ականների երկրորդ կեսը, որը պայմանավորված էր Ադրբեջանից էթնիկ հայերի տեղահաման հետևանքով զանգվածային ներգաղթով):


 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:00
Մեծ պահք. Արտաքսման կիրակի
«Մեծ պահքի երկրորդ կիրակին ունի արարչության երկրորդ օրվա ու այս կյանքի երկրորդ դարի խորհուրդը և կոչվում է «Արտաքսման կիրակի»:
Աղբյուր` Panorama.am
19:45
Առանց տեղումների եղանակը կպահպանվի
Քամին՝ արևմտյան 2-7 մ/վրկ արագությամբ:
Աղբյուր` Panorama.am
19:38
Է.Նալբանդյան. Բաքուն անում է ամեն ինչ՝ խաթարելու համար կարգավորման գործընթացը
Հայաստանի արտգործնախարարը հանդիպել է ‎ԵԱՀԿ‬ Մինսկի խմբի համանախագահներին:
Աղբյուր` Panorama.am
19:30
Եթե ամուսնանան հայն ու ուզբեկը, ինչպիսի երեխա կծնվի
Նրա խոսքով, մեծ դժվարության առաջ է կանգնել ընտրություն կատարելիս:
Աղբյուր` Panorama.am
19:21
Ինչպես են փրկվում մեքենայով գետն ընկած փոքրիկն ու իր մայրը
Կնոջ մեքենան կայանված է եղել Շինկել գետի մոտ
Աղբյուր` Panorama.am
19:14
Հայաստանում հացի, ալյուրի, մակարոնեղենի արտադրության ծավալները նվազել են
Հայաստանում 2015 թվականին արտադրվել է 284.5 հազար տոննա հաց, ինչը 2014թ-ի համեմատ նվազել է 2 տոկոսով: Այս մասին տեղեկանում ենք ՀՀ ազգային...
Աղբյուր` Panorama.am
19:06
Հակառակորդը հայ դիրքապահների ուղղությամբ մեկ շաբաթում արձակել է ավելի քան 9000 կրակոց. ԼՂՀ ՊՆ
ՊԲ առաջապահ զորամասերը շարունակում են լիակատար վերահսկողություն պահպանել առաջնագծում և վստահորեն իրականացնել իրենց առջև դրված մարտական խնդիրը:
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Մեկ շաբաթում բանկերի կողմից տեղաբաշխվել է 77.6 մլն դոլար
Փետրվարի 8-12-ն ընկած ժամանակահատվածում արտարժույթի ներբանկային շուկայում բանկերի կողմից գնվել է 44,209,596 դոլար 493.80 դրամ ԱՄՆ մեկ դոլարի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:47
Մեկ օր մայրիկների կյանքից
Երեխաները կարողանում են ոգեշնչել մայրիկներին և Լյուդմիլա Շիլյաևեայի նկարազարդումները այս խոսքերի ապացույցն են: Նա ցույց է տվել, թե ինչպես է...
Աղբյուր` Panorama.am
18:40
Որպես ուսուցչուհի աշխատանքի նշանակելու պատրվակով պահանջել են գումար
Արարատի մարզի դպրոցներից մեկում որպես ուսուցչուհի աշխատանքի նշանակելու պատրվակով տարբեր անձանցից խարդախությամբ, կաշառք ստանալու պատրվակով պահանջել են գումար. 3 անձի մեղադրանք է առաջադրվել:
Աղբյուր` Panorama.am
18:32
Պակիստանի նախագահը դեմ է արտահայտվել Սուրբ Վալենտինի օրվան
Պակիստանի շատ բնակիչներ համաձայն չեն նման գնահատականի հետ:
Աղբյուր` Panorama.am
18:20
Ստամբուլում կայացել է հայ երգչուհի Էրլինի համերգը
Էրլինը արևմտահայերենով ստեղծագործող հայ երգչուհի է, որը համադրում է հայկական ժողովրդական երաժշտությունն անատոլիական և տարածաշրջանային երաժշտական մոտիվների հետ՝ ստեղծելով ուրույն ոճ:
Աղբյուր` Panorama.am
18:17
Մոսկվայում առևտրի երկու կենտրոնից տարհանել են մարդկանց՝ ռումբի մասին ահազանգի պատճառով
«Ատրիում» և «Աֆիմոլլ-սիթի» առևտրի կենտրոններում տեղադրված ռումբի մասին իրավապահներն անանուն զանգ են ստացել:
Աղբյուր` Panorama.am
18:11
24-ամյա աղջիկը երևանյան բուհերից գողություններ է կատարել
Կատարվում է հետաքննություն:
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
Թուրքիայի կառավարությունն շտապում է ազդարարել իր հաղթանակի մասին. Լ. Հովսեփյան
ՔԲԿ-ն կարող է մասնակիորեն փոխել մարտավարությունը՝ իր սլաքն ուղղելով դեպի Թուրքիայի արևմտյան շրջանների խոշոր քաղաքներ:
Աղբյուր` Panorama.am
17:49
ԱՄՆ նախագահն ու առաջին տիկինը փոխադարձ շնորհավորանքներ են հղել սիրո տոնի առիթով
Օբաման կանգնել է ծաղիկների մոտ ու փոքր-ինչ կատակով ասել
Աղբյուր` Panorama.am
17:42
Պորոշենկոն հերքել է Ուկրաինայում քաղաքացիական պատերազմի մասին պնդում
Ուկրաինայում քաղաքացիական պատերազմ չէ, ագրեսիա է:
Աղբյուր` Panorama.am
17:35
Նույն օրը, նույն բեմում՝ տարբեր ազգերի չորս դաշնակահար. Վահան Մարտիրոսյան
«Կազմակերպչական հարցերն ավելի բարդ են, քան միասին նվագելը, քանի որ կայացած երաժիշտներ են, հեշտ է միասին աշխատելը»:
Աղբյուր` Panorama.am
17:23
Գետահովիտ գյուղում չպայթած արկ են հայտնաբերել
ՀՀ ՊՆ սակրավորները տեղում իրականացրել են D30 (122մմ) հրանոթային արկի պայթեցման աշխատանքներ
Աղբյուր` Panorama.am
17:10
Պլանային ջրանջատում Քանաքեռ-Զեյթունում
«Երևան Ջուր» ընկերությունը տեղեկացնում է իր հաճախորդներին և սպառողներին, որ պլանային աշխատանքներով պայմանավորված,  փետրվարի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:47
NASA-ն անիմացիայի ձևով ներկայացրել է մարտի 8-ին սպասվող արևի խավարումը
Երևույթը յուրաքանչյուր տարածքում կտևի 1.5-4 րոպե:
Աղբյուր` Panorama.am
16:34
Հայաստանի և Կատարի արտգործնախարարները քննարկել են Մերձավոր Արևելքում ստեղծված իրավիճակը
Զրուցակիցները պայմանավորվել են ակտիվացնել բարձր մակարդակով երկխոսությունը:
Աղբյուր` Panorama.am
16:17
Մոլդովան շահագրգռված է Հայաստանի հետ բարեկամական համագործակցության խորացմամբ. Անդրեյ Գալբուր
Այսօր ՀՀ արտգործնախարարը Մյունխենում հանդիպել է Անդրեյ Գալբուրին:
Աղբյուր` Panorama.am
16:00
Խոսրով Հարությունյան. Ծրագրային ելույթ էր
«Մենք կարող ենք միմյանցից տարբերվել այդ նպատակներին հասնելու ուղիներով, մարտավարական, հայեցակարգային մոտեցումներով»:
Աղբյուր` Panorama.am
15:35
Նալբանդյանն ու Նուլանդը քննարկել են ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման գործընթացը
ՀՀ ԱԳ նախարարը և ԱՄՆ պետքարտուղարի տեղակալն անդրադարձել են տարածաշրջանային և միջազգային հրատապ խնդիրների:
Աղբյուր` Panorama.am
15:16
ՀՀ տարածքում ավտոճանապարհները հիմնականում անցանելի են
Դժվարանցանելի է Սոթք-Քարվաճառ ավտոճանապարհը:
Աղբյուր` Panorama.am
15:00
Սերգեյ Մինասյան. Տրվեց Սահմանադրական բարեփոխումների կյանքի կոչման գործընթացի մեկնարկը
«Մյուս կողմից` այս գործընթացը համընկնում է նոր կոալիցիոն ձևաչափի ձևավորման հետ»:
Աղբյուր` Panorama.am
14:47
Սաուդյան Արաբիան զորքեր է ուղարկել Թուրքիա
Միաժամանակ նշվում է, որ սաուդիան զորքերի և ռազմական տեխնիկայի քանակի վերաբերյալ որևէ տեղեկություն չի հրապարակվել:
Աղբյուր` Panorama.am
14:26
Մեդվեդև. Ռուսաստան-ՆԱՏՕ հարաբերությունները վերադարձել են Սառը պատերազմի ժամանակաշրջան
«Սարսափելի ֆիլմեր են նկարահանում, որոնցում Ռուսաստանը միջուկային պատերազմ է սկսում: Երբեմն մտածում եմ՝ 2016 թվականն է, թե՞ դեռ 1962 թվականը»,- նշել է ՌԴ վարչապետը:
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ռուսաստանն այսօր «փափուկ ուժ» է կիրառում Թուրքիայի նկատմամբ. քաղաքագետ
13:31 13/02/2016

Ռուսաստանն այսօր «փափուկ ուժ» է կիրառում Թուրքիայի նկատմամբ. քաղաքագետ

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}