Բարի ցանկությունների հերթական չափաբաժինը կուսակցական ծրագրերում

Հեղինակ` Արմեն Մինասյան

Խորհրդարանական այս ընտրություններին նախորդած ժամանակահատվածում և քարոզարշավի ընթացքում քաղաքական դիվիդենտներ վաստակելու առանցքային թեմաներից մեկը Հայաստանում ժողովրդագրական հիմնախնդիրն է: Հրապարակային հայտարարություններում թե անհատ գործիչները, թե կուսակցությունների ներկայացուցիչները բավականին ինտենսիվ շահարկում են թեման:

Հարցի հրատապության մասին գնահատականները կիսելով` փորձեցինք կուսակցությունների նախընտրական ծրագրերում գտնել այն լուծումները, որոնցով նրանք խոստանում են հաղթահարել այս խնդիրը, եթե խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքում հաղթող դուրս գան: Առաջ անցնելով նկատենք, որ չնայած բանավոր ծայրաստիճան արմատական հռետորաբանությանը, այս խնդիրը որևէ կուսակցության ծրագրում մասնագիտական վերլուծության ու համապատասխան լուծումների չի արժանացել:

Հայտնի է, որ երկրի ժողովրդագրական պատկերը ձևավորվում է երկու բաղադրիչի համադրությամբ` միգրացիա և բնական աճ: Առաջինը արտագաղթ-ներգաղթի հարաբերակցությունն է, երկրորդը` ծնելիության-մահացության: Գիտենք, որ անկախությունից ի վեր Հայաստանում էականորեն վատթարացել են բոլոր չորս ցուցանիշները. ներգաղթն ու ծնելիությունը նվազել են, արտագաղթն ու մահացությունը` աճել:

Եվ այսօր նախընտրական մրցավազքի մեջ մտած կուսակցությունները պարզապես պարտավոր են մեզ` ընտրողներիս ներկայացնել, թե ինչ լուծումներ ունեն վերը նշված չորս ցուցանիշները կամ դրանց մի մասը բարելավելու ուղղությամբ:
Առաջին բաղադրիչը միգրացիան է: Այս հարցի շուրջ գրեթե բոլոր կուսակցությունների մոտ առկա է բարի ցանկություն. մեծացնել ներգաղթը, նվազեցնել արտագաղթը: Ինչպե՞ս: Հայտնի չէ, կուսակցությունների ծրագրից դա չի երևում: Քիչ թե շատ ընկալելի փաստարկն այն է, որ արտագաղթը սոցիալական իրավիճակի հետևանք է և այն նվազեցնելու համար անհրաժեշտ է ստեղծել աշխատատեղեր և բարձրացնել աշխատավարձերը (սա խոստանում են գրեթե բոլորը):

Այն, որ արտագաղթը ոչ միայն սոցիալական վիճակի հետևանք է, հայրնեի քաղաքական ուժերն ակնհայտորեն անտեսել են: Սա հավանաբար հետևանքն է այն իրողության, որ խնդրի խորքային հետազոտություն որևէ մեկը չի իրականացրել: Որևէ մեկը չի փորձել պատկերացնել, թե ինչ գործոնների ազդեցության տակ է Հայաստանից արտագաղթի ծավալներն հասնում մեծ մասշտաբների: Բավականին պարզունակ ու խոցելի մտահանգմամբ, թե արտագաղթը միայն սոցիալական պատճառներ ունի, կուսակցությունները խնդրի լուծումը տեսնում են ընդամենը մարդկանց նյութական առումով մոտիվացնելու մեջ (այդ դեպքում նրանք ստիպված են բացատրել, թե ինչու Խորհրդային Հայաստանից, որտեղ սոցիալական վիճակը անբավարար համարել չես կարող, կայուն արտագաղթ է եղել, կամ թե ինչու` աֆրիկյան բազմաթիվ երկրներ, որոնցում սոցիալական վիճակն անմխիթար է ու համեմատելի չէ Հայաստանի հետ, այդուհանդերձ բնակչության մեծ արտահոսք չկա):

Ցանկությունների մակարդակում է նաև միգրացիայի հետ կապված երկրորդ ցուցանիշի բարելավման մասին խոստումները: Գրեթե բոլոր կուսակցությունը խոստանում են խթանել ներգաղթը, և որպես կանոն, ներգաղթի աղբյուր ներկայացնում են Սփյուռքը: Իսկ ՀՅԴ-ն ու «Ժառանգություն»-ն այս առումով մի քիչ ավելի հեռուն են գնացել` ներկայացնելով կոնկրետ թվեր: Դաշնակցությունն, օրինակ, խոստանում է ժողովրդագրական ակտիվ քաղաքականության արդյունքում երկրի բնակչությունը տարեկան աճեցնել 50 հազարով, իսկ ահա Րաֆֆի Հովհանիսյանի գլխավորած կուսակցությունը թիվը կրկնապատկում է` 100 հազար, ու խոստանում, որ առաջիկա 10 տարում երկրի բնակչությունը կհասցնի 4 մլն-ի, իսկ 15 տարում` 5-մլն-ի:

Թե ինչպես մնում է գուշակել: Կուսակցություններից ոչ ոք որևէ մեխանիզմ չի ներկայացրել հանրության դատին: Պարզ չէ` ինչպե՞ս են Սփյուռքում քարոզելու հայրենադարձությունը, ի՞նչ պայմաններով է դա կատարվելու, եթե դրանք որոշակի արտոնություններ են նախատեսելու, արդյոք դա չի՞ նշանակելու խտրական վերաբերմունք ի վնաս հայրենաբնակների և արդյոք նոր արտագաղթի պատճառ չի՞ դառնալու: Կամ եթե անգամ որոշակի արտոնություններ են սահմանվելու, ինչ ռեսուրսների հաշվին են դրանք տրվելու: Ի վերջո տարեկան 50 հազար կամ 100 հազար մարդու «տեղավորելը» հեշտ գործ չէ: Նման շռայլություն իրենց շատ քիչ երկրներ կարող են թույլ տալ: Հիմնականում նրանք, որոնք այս տարիներին հյուրընկալում են նաև Հայաստանից արտագաղթածներին:

Այնպես որ` միգրացիայի հետ կապված կուսակցությունների լուծումները կարելի է որակել ոչ իրատեսական, ցանկությունների մակարդակում արված, անիրագործելի:

Ինչ վերաբերում է ժողովրդագրական վիճակի դետերմինանտ երկրորդ գործոնին` բնական աճին, ապա կուսակցությունների պատկերացումները գրեթե համընկնում են և բոլորն էլ միակ լուծում տեսնում են նյութական խրախուսումը. նորածիններին միանվագ դրամական օգնություն, երեխաներին ամսական նպաստներ, ծննդօգնության անվճար ծառայություններ, մայրերին աշխատանքային ստաժ ու վճարվող արձակուրդ և այլն: Ահա այն գործիքակազմը, որով կուսակցությունները փորձելու են խթանել ծնելիությունը (իհարկե` տարբեր վճարների չափերը տարբեր կուսակցությունների մոտ տարբեր են):

Այն, որ ծնելիության ցուցանիշը ոչ միայն սոցիալական վիճակի ու նյութական դրության հետևանք է, այլ գլխավորապես մշակույթի ածանցյալ, քաղաքական որոշում կայացնելու հավակնորդներին չի հուզում: Նրանց հետաքրքիր չի, որ գյուղական բնակավայրերում, որտեղ աղքատության ցուցանիշը շատ ավելի բարձր է, ծնելիության մակարդակը զգալիորեն գերազանցում է քաղաքային բնակավայրերին և հետևաբար` միայն նյութական աջակցությամբ հարցը գլուխ բերել չի կարելի:
Եթե մեր քաղաքական այրերը մի փոքր խորաթափանցություն ունենային, հաստատ կիմանային, որ թե Խորհրդային Միությունը, թե ժամանակակից Ռուսաստանը նման լուծման գնացել է: Իսկ արդյունքը եղել է այն, որ առանց այդ էլ ծնելիության բարձր ցուցանիշ ունեցող տարածքներում ցուցանիշն էլ ավելի է մեծացել (իր հետ բերելով բազմաթիվ այլ խնդիրներ, այդ թվում` սոցիալական), իսկ ցածրում` մնացել հիմնականում անփոփոխ: Հավանաբար այս մասին չգիտեն, հաշվի չեն առել ու հենց այնպես, ուղղակի, որպես բարի մտադրություն` խոստանում են նյութական աջակցություն (ի դեպ` ոչ առաջին անգամ):

Հաջորդը մահացության ցուցանիշն է: Այստեղ արդեն որոշ կուսակցություններ գրեթե աստվածային խոստումներ են տալիս` «նվազեցնել մահացության մակարդակը»: Թե ինչպես կարելի է մահկանացուին ստիպել ապրել, դժվար է պատկերացնել: Բայց այս վիճակագրությունը բարելավելու հնարն էլ կա: Մահացության մակարդակն, ըստ էության, ածանցյալ է նախորդ երեքից, եթե ներգաղթն ու ծնելիությունը մեծանան, իսկ արտագաղթը նվազի և դրա արդյունքում բնակչության թիվը մեծանա, ապա 1000 մարդու հաշվով մահացության նույն քանակի պարագայում ցուցանիշը կնվազի: Եվ հակառակը` եթե ընդհանուր բնակչության թիվը նվազի, ապա մահացության մակարդակն ինքնստինքյան կաճի:

Ճիշտ է, առողջապահության ոլորտում պրոգրեսը կարող է նպաստել կյանքի տևողության երկարացմանը, սակայն մահացության ցուցանիշի վրա դրա ներազդեցությունը կարճաժամկետ էֆեկտ է ունենալու, քանի որ ժողովրդագրությունն ինքնին բրգաձև է, և ինչ-որ կերպ կարելի է բուրգի գագաթը բարձրացնել, բայց լայնացնելն անհնար է:

Նշանակում է` «մահացության մակարդակի նվազեցում» խոստանալ պետք չէ: Ընդամենը պետք է գործուն մեխանիզմներ առաջարկել` երկրի ընդհանուր բնակչության թիվը մեծացնելու ուղղությամբ: Որոնք, ցավոք սրտի, կուսակցություններից ոչ մեկի ծրագրում մանրակրկիտ ձևով ներկայացված չեն:

Եվ եթե չկան, կնշանակի լուծումներ էլ չկան: Իսկ եթե լուծումներ չկան, կնշանակի թեման ընդամենը շահարկվում է և ոչ ավելին:
 

   

(Գծանկարում Հայաստանի միգրացիա սալտոյի ցուցանիշն է: Երևում է, որ սկսած 1979 թվականից արտագաղթը մշտապես գերազանցել է ներգաղթին: Բացառություն է կազմում 1980-ականների երկրորդ կեսը, որը պայմանավորված էր Ադրբեջանից էթնիկ հայերի տեղահաման հետևանքով զանգվածային ներգաղթով):


 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

10:43
Սերժ Սարգսյանը ստորագրել է Ընտրական օրենսգիրքը և մի շարք օրենքներ
Նախագահ Սերժ Սարգսյանը մայիսի 28-ին ստորագրել է ԱԺ ընդունած մի շարք օրենքներ, այդ թվում՝ Ընտրական օրենսգիրքը: ՀՀ նախագահի աշխատակազմի...
Աղբյուր` Panorama.am
10:26
Կայացել է «Նոր անուններ» պատանի երաժիշտ-կատարողների 6-րդ միջազգային փառատոնի հանդիսավոր բացումը
Երևանի Կոմիտասի անվան կամերային երաժշտության տանը կայացել է «Նոր անուններ» պատանի երաժիշտ-կատարողների 6-րդ միջազգային փառատոնի...
Աղբյուր` Panorama.am
10:18
Նիկոլ Փաշինյան. «Ռոբերտ Աբաջյանը և իր հերոս ընկերները պարտված հերոսներ չեն, հաղթած հերոսներ են»
«Արցախի Ազգային հերոսի կոչման արժանացած Ռոբերտ Աբաջյանը և իր հերոս ընկերները պարտված հերոսներ չեն, հաղթած հերոսներ են: Ես ուզում եմ որևէ...
Աղբյուր` Panorama.am
10:16
Նախագահ Սերժ Սարգսյանն աշխատանքային այցով կմեկնի Լյուքսեմբուրգ
Նախագահը մասնակցելու է Եվրոպական ժողովրդական կուսակցության 40-ամյակին նվիրված հոբելյանական գագաթնաժողովին:
Աղբյուր` Panorama.am
10:14
Նիկոլ Փաշինյան. Վարդան Օսկանյանը թալանի դիվանագիտական ներկայացուցիչն է եղել
ԱԺ ընդդիմադիր պատգամավոր Նիկոլ Փաշինյանը «Արմենիա» հեռուստաընկերության «Ռ-Էվոլյուցիա» հաղորդման ընթացքում անդրադառնալով...
Աղբյուր` Panorama.am
10:11
Երևան կժամանի Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թատրոնի երաժշտական տնօրենը
Ամենահայտնի օպերային բեմերից մեկի երաժշտական տնօրենը՝ որպես հատուկ հյուր, ներկա է լինելու հունիսի 6-ին մեկնարկելիք Արամ Խաչատրյանի անվան դիրիժորների 12-րդ միջազգային մրցույթին։
Աղբյուր` Panorama.am
10:00
Պուտինը Իսրայելին է վերադարձնում «Մագախ» տանկը Նեթանյահուի անձնական խնդրանքով
Բինյամին Նեթանյահուն հայտարարել է, որ իրենց հայրենիք համար այդ տանկը 34-ամյա վաղեմություն ունեցող մարտի միակ վկայությունն է, և, ըստ էության, մասունք:
Աղբյուր` Panorama.am
09:33
Հիշատակ Բեթղեհեմի մանուկների, Ակակիոս վկայի, Մովկիմա քահանայի և Կոտրատիոս զինվորի
Հայաստանյան Առաքելական եկեղեցին այսօր նշում է Բեթղեհեմի մանուկների, Ակակիոս վկայի, Մովկիմա քահանայի եւ Կոտրիատիոս զինվորի հիշատակության օրը:
Աղբյուր` Panorama.am
09:25
Տիգրան Առաքելյանն ազատության մեջ է
Թե ով էր իմ տեղը կարդացել չգիտեմ։ Երևի Ֆելիքս Էդմունդովիչ Ձերժինսկին...
Աղբյուր` Panorama.am
09:14
Հակառակորդը դարձյալ կրակել է. ԼՂՀ ՊՆ
Մայիսի 29-ի լույս 30-ի գիշերը ղարաբաղա-ադրբեջանական հակամարտ զորքերի շփման գծում պահպանվել է հարաբերական հանգիստ իրադրությունը: Այդ մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
09:03
«Պըլը Պուղի»-ն Հ. Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնի բեմում է
Այսօր տեղի կունենա դրամատուրգ Արարատ Բարսեղյանի «Արցախ, իմ սեր» կամ «Պըլը Պուղի» երաժշտական կատակերգության առաջնախաղը՝ նվիրված ՀՀ անկախության 25-ամյակին:
Աղբյուր` Panorama.am
20:10
«Նապոլին» մերժել «Ատլետիկոյին»
Իսպանական ակումբը 2 շաբաթ առաջ տեղի ունեցած բանակցությունների ժամանակ ֆուտբոլիստի համար առաջարկել էր 30 մլն եվրո, սակայն նեապոլյան ակումբի կողմից մերժում էր ստացել:
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Երթևեկության կազմակերպման փոփոխություն՝ Բաշինջաղյան, Բեկնազարյան և Մազմանյան փողոցների խաչմերուկում
Բաշինջաղյան, Բեկնազարյան և Մազմանյան փողոցներից շրջանաձև երթևեկության հատված մուտք գործող տրանսպորտային միջոցները պետք է զիջեն:
Աղբյուր` Panorama.am
19:58
Ստորջրյա բալետի ներկայացում Չինաստանում
Ոչ ավանդական բալետի այս ձևը  քիչ հիացմունք չպատճառեց հանդիսատեսին, որ օրերս ներկայացվեց  չինական Ocean Aquarium-ում։  Ստորջրյա...
Աղբյուր` Panorama.am
19:51
Առաջիկա օրերին շրջանների մեծ մասում սպասվում է անձրև և ամպրոպ, առանձին հատվածներում՝ կարկուտ
Հանրապետության տարածքում մայիսի 29-30-ը ժամանակ առ ժամանակ, 31-ին և հունիսի 1-2- ը՝ կեսօրից հետո և գիշերվա առաջին կեսին, շրջանների մեծ մասում...
Աղբյուր` Panorama.am
19:39
Արցախ է ներկրվել գերմանական արտադրության կոմբայնների հերթական խմբաքանակը
Ներկրված գյուղտեխնիկան, որն ունի 58 միլիոն դրամ արժողություն, լիզինգային կարգով շահառուներին է տրամադրվում է 40 միլիոն դրամով:
Աղբյուր` Panorama.am
19:28
Մերկելի ընդդիմախոսի դեմքին հարվածել են տորթով
Կատարվածի հեղինակը «Հակաֆաշիստական նախաձեռնությունն» է, որն իրականացնում է «Տորթեր ազգի թշնամիների համար» ակցիան:
Աղբյուր` Panorama.am
19:12
Ոստիկանություն. Ալկոհոլ օգտագործած անչափահաս վարորդներ չեն հայտնաբերվել
Երևանում հայտնաբերվել է ոչ սթափ վիճակում ավտոմեքենա վարող 27, մարզերում նույնքան՝ 27 վարորդ:
Աղբյուր` Panorama.am
19:03
Քոլին Ֆերթը կնկարահանի «Կուրսկ» ատոմային սուզանավի կործանման մասին պատմող ֆիլմում
Ռուսական «Կուրսկ» ատոմային սուզանավի կործանման մասին պատմող ֆիլմում բրիտանացի դերասան Քոլին Ֆերթը կխաղա գլխավոր դերում: Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
18:52
Հետազոտություն. Աղբավայրին մոտ ապրելը մեծացնում է թոքերի քաղցկեղի առաջացման վտանգը
Հետազոտությանը մասնակցել են Իտալական Լացիո մարզի՝ 9 աղբավայրերի հարևանությամբ ապրող քաղաքացիները:
Աղբյուր` Panorama.am
18:47
Տարին մեկ անգամ ճապոնական այս լիճը դառնում է ռոմանտիկ հանդիպման անմոռանալի վայր
Ի՞նչը կարող է ծաղկած ծառից ավելի լավը լինել: Ճապոնական այգիներից մեկի մշտական այցելուները կարծում են, որ դա կարող է լինել միայն ծառը, որից...
Աղբյուր` Panorama.am
18:35
Ապրիլի սկզբին մեր զինվորները մարտնչեցին հաղթանակելու և խաղաղությունը վերահաստատելու անվարան կամքով. Գարեգին Երկրորդ
«Մարտերում նահատակված մեր հերոս զավակներն իրենց ծաղկուն կյանքը, պայծառ երազները պարգևեցին հայրենիքին, հարազատ ժողովրդի ազատ ու ապահով կյանքի պաշտպանությանը»:
Աղբյուր` Panorama.am
18:27
Տնտեսական թույլ ակտիվության պայմաններում տնտեսությանը տրամադրված վարկային ներդրումները նվազել են
Տնտեսական թույլ ակտիվության պայմաններում տնտեսությանը տրամադրված վարկային ներդրումները նվազել են 3.8%-ով: Այս մասին տեղեկանում ենք ՀՀ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:20
Բեկենբաուեր. «Համառ պայքար եմ ակնկալում»
«Չգիտես ինչու, այս անգամ ևս ինձ թվում է, որ խաղի ելքը կվճռվի 11 մետրանոց հարվածաշարով: Մրցավեճը կավարտվի ոչ-ոքի հաշվով, կընթանա լրացուցիչ ժամանակ, ապա 11 մետրանոց հարվածներ»:
Աղբյուր` Panorama.am
18:09
Յուրաքանչյուրիս հավերժական պարտքն է ծառայել մեր հայրենիքին. Կուրսանտ
Նա այն կուրսանտներից մեկն է, ովքեր իրենց ծառայության ողջ ընթացքում պետք է լինեն զոհված զինծառայողների ընտանիքների կողքին:
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
Երիտասարդների հավաքականը նախապատրաստվում է Եվրոպայի առաջնությանը
Հայաստանի բռնցքամարտի երիտասարդների հավաքականը սկսել է նախապատրաստությունը հունիսի 7-15-ը Անապայում կայանալիք բռնցքամարտի Եվրոպայի երիտասարդների առաջնությունը:
Աղբյուր` Panorama.am
17:50
Նադալն ինքնակամ հրաժեշտ տվեց «Ռոլան Գարոսին»
Ֆրանսիայի բաց առաջնության իննակի չեմպիոն, իսպանացի թենիսիստ Ռաֆայել Նադալը հրաժարվել է «Ռոլան Գարոսի» հետագա մրցելույթներից` դաստակի վնասվածքի պատճառով:
Աղբյուր` Panorama.am
17:36
Զինվորների մեջ է որդուն փնտրում շարքային Արամայիս Միքայելյանի մայրը
«Ունեմ մեկ որդի: Պատրաստ չեմ մեկին էլ զոհաբերել»:
Աղբյուր` Panorama.am
17:25
Բնակչության եկամուտների կրճատման արդյունքում նվազել են մանրածախ և մեծածախ առևտրի ծավալները. ԿԲ
Արտաքին տնտեսական անբարենպաստ զարգացումների պահպանման պայմաններում ձևավորված ռիսկերը անդրադարձել են ՀՀ ներքին տնտեսության վրա՝ խոցելի դարձնելով...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Նոր Սարդարապատ չի լինելու, որովհետև կա պետություն
15:53 28/05/2016

Նոր Սարդարապատ չի լինելու, որովհետև կա պետություն

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}