Օրվա թեմա 08:00 24/04/2016 Հայաստան

Ինչո՞ւ և ինչպե՞ս իրականացվեց Հայոց ցեղասպանությունը

Ի՞նչ է Հայոց ցեղասպանությունը

Օսմանյան կայսրությունում Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին իրագործված հայ բնակչության կոտորածներն անվանում են Հայոց ցեղասպանություն:

Այդ կոտորածներն իրագործվեցին երիտթուրքական կառավարության կողմից Օսմանյան կայսրության տարբեր շրջաններում:

Միջազգային առաջին արձագանքն այս իրադարձություններին 1915թ. մայիսի 24-ի Ֆրանսիայի, Ռուսաստանի և Մեծ Բրիտանիայի համատեղ հայտարարությունն էր, որտեղ հայ ժողովրդի նկատմամբ կատարված բռնությունները բնորոշվեցին որպես «հանցագործություն մարդկության և քաղաքակրթության դեմ»: Կողմերը կատարված հանցագործության համար պատասխանատու էին համարում թուրքական կառավարությանը:

Ինչո՞ւ իրագործվեց Հայոց ցեղասպանությունը

Երբ սկսվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը, երիտթուրքական կառավարությունը, ջանալով պահպանել թուլացած Օսմանյան կայսրության մնացորդները, որդեգրեց պանթուրքիզմի քաղաքականությունը, այն է, հսկայածավալ Թուրքական կայսրության ստեղծումը, որը պետք է տարածվեր մինչև Չինաստան, իր մեջ ներառելով Կովկասի, Միջին Ասիայի բոլոր թյուրքալեզու ժողովուրդներին: Ծրագիրը նախատեսում էր բոլոր ազգային փոքրամասնությունների թյուրքացում: Հայ բնակչությունը դիտվում էր որպես գլխավոր խոչընդոտ այս ծրագրի իրականացման ճանապարհին:

Թերևս Հայոց ցեղասպանությունը ծրագրավորված էր դեռ 1911-12 թթ., սակայն երիտթուրքերը որպես հարմար առիթ օգտագործեցին Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբը` այն իրագործելու համար:

Որքա՞ն է Հայոց ցեղասպանության զոհերի թիվը

Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին Օսմանյան կայսրությունում ապրում էին երկու միլիոնից ավել հայեր: Շուրջ մեկուկես միլիոն հայ սպանվեց 1915-1923թթ. ժամանակահատվածում, իսկ մնացածները`  կամ բռնի մահմեդականացվեցին, կամ էլ ապաստանեցին աշխարհի տարբեր երկրներում:

Ցեղասպանության իրագործման մեխանիզմը

Ցեղասպանությունը մարդկանց որևէ խմբի կազմակերպված բնաջնջումն է` նրանց հավաքական գոյությանը վերջ դնելու հիմնանպատակով: Հետևաբար, ցեղասպանության իրագործման համար անհրաժեշտ է կենտրոնացված ծրագրավորում և իրագործման ներքին մեխանիզմներ, ինչն էլ ցեղասպանությունը դարձնում է պետական հանցագործություն, քանի որ միայն պետությունն է օժտված այն բոլոր ռեսուրսներով, որոնք կարելի է օգտագործել այս քաղաքականությունն իրականացնելու համար:

1915թ. ապրիլի 24-ին սկիզբ առած ձերբակալություններով (հիմնականում Օսմանյան կայսրության մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլսում) և դրան հետևած հարյուրավոր հայ մտավորականների ոչնչացումով, սկսվեց հայ բնակչության բնաջնջման առաջին փուլը: Հետագայում աշխարհասփյուռ հայերը ապրիլի 24-ը սկսեցին նշել որպես Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օր:

Հայոց ցեղասպանության իրագործման երկրորդ փուլը` մոտ 60.000 հայ տղամարդկանց զորակոչն էր թուրքական բանակ, որոնք հետագայում զինաթափվեցին ու սպանվեցին իրենց թուրք զինակիցների կողմից:

Ցեղասպանության երրորդ փուլը նշանավորվեց կանանց, երեխաների, ծերերի ջարդով ու տեղահանությամբ դեպի Սիրիական անապատ: Տեղահանության ընթացքում հարյուր հազարավոր մարդիկ սպանվեցին թուրք զինվորների, ոստիկանների, քրդական ու չերքեզական ավազակախմբերի կողմից: Շատերը մահացան սովից ու  համաճարակային հիվանդություններից: Հազարավոր կանայք ու երեխաներ ենթարկվեցին բռնության: Տասնյակ հազարավոր հայեր բռնի մահմեդականացվեցին:

Վերջապես, Հայոց ցեղասպանության վերջին փուլը` մասսայական տեղահանությունների և հայ ազգի դեմ իր իսկ հայրենիքում իրագործած զանգվածային բնաջնջումների  բացարձակ ժխտումն է թուրքական կառավարության կողմից: Չնայած Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման շարունակական գործընթացին` Թուրքիան  ամեն կերպ պայքարում է Հայոց ցեղասպանության ճանաչման դեմ, այդ թվում օգտագործելով պատմության նենգափոխումներ, քարոզչական տարբեր միջոցներ, լոբբինգ և այլն: 

Ցեղասպանություն տերմինը 1944թ. շրջանառության մեջ է դրել հրեական ծագումով լեհ իրավաբան, պրոֆեսոր Ռաֆայել Լեմկինը: Լեմկինի ընտանիքը հրեական Հոլոքոսթի զոհերից էր, եւ այս տերմինով նա ցանկանում էր նկարագրել ու սահմանել սպանությունների ու բռնությունների նացիստական համակարգված քաղաքականությունը, ինչպես նաեւ 1915թ. Օսմանյան կայսրությունում հայերի դեմ իրագործված վայրագությունները:

1948թ. դեկտեմբերի 9-ին, Միավորված ազգերի կազմակերպությունը ընդունեց «Ցեղասպանության հանցագործության կանխման և դրա համար պատժի մասին» կոնվենցիան, ըստ որի ցեղասպանությունը սահմանվում է որպես միջազգային հանցագործություն և ստորագրող պետությունները պարտավորվում են կանխել, ինչպես նաև պատժել ցեղասպանություն իրականացնողներին:

Նյութը՝ ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության պաշտոնական կայքից



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

15:25
Նորություն գիշերօթիկի գողության քննության ընթացքից
Կասկածյալը դպրոցի նախկին սան է և հարցաքննության ժամանակ նկարագրել է դեպքի հանգամանքները և հայտնել, որ գողոնը վաճառել է 5000 դրամով։ Գնորդը հայտնաբերվել է և հարցաքննվել։
Աղբյուր` Panorama.am
15:11
Ֆրանսիայի նախագահի թեկնածուին մեղադրում են ապօրինության մեջ
Ֆրանսիայի դատախազությունը քննություն է սկսել Ֆրանսիայի նախագահի թեկնածու Ֆրանսուա Ֆիյոնի նկատմամբ:  Ըստ մեղադրանքի՝ ֆիյոնի կինը գրանցված է...
Աղբյուր` Panorama.am
15:02
Նոր «դրայվ» հայ-վրացական հարաբերություններին. Ջոնի Մելիքյանը՝ վարչապետի Թբիլիսի կատարած այցի մասին
Խոսվում է, որ այլընտրանքային ճանապարհը կլինի Աբխազիայի կամ Օսեթիայի սահմանով. Լարսի այլընտրանքի մասին
Աղբյուր` Panorama.am
15:00
Forbes. Այս տարի «Օսկար»-ի մեկ արձանի արժեքը 700 դոլար է
Վերջին վեց տարվա ընթանքում արձանիկի գինը կրկնակի ավելացել է. 2011-ին մեկ «Օսկար»-ի արժեքը եղել է 400 դոլար:
Աղբյուր` Panorama.am
14:58
ՕՐՕ-ի համաձայնագրին են միացել բազմաթիվ հասարակական կազմակերպություններ. Մարտիրոսյան
«Օհանյան-Րաֆֆի-Օսկանյան» դաշինքի համաժողովի ժամանակ «Ժառանգություն» կուսակցության փոխնախագահ Արմեն Մարտիրոսյանն ընթերցեց...
Աղբյուր` Panorama.am
14:55
Յուրա Մովսիսյանը գրավել է «Ալաշկերտի» դարպասը
Հայաստանի չեմպիոնի ամերիկյան հավաքն ավարտվեց:
Աղբյուր` Panorama.am
14:53
Հրապարակվել են ընտրական ցուցակները. ԿԸՀ
ՀՀ կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի համացանցային կայքում հրապարակվել են 2017 թվականի ապրիլի 2-ի Ազգային ժողովի ընտրություններին գրանցված 5...
Աղբյուր` Panorama.am
14:51
Թուրքիայի ԱԳՆ. Թուրքիան կշարունակի գործողությունները Սիրիայում
Թուրքիայի ԱԳ նախարար Մևլութ Չավուշօղլուն հայտարարել է, որ Անկարան պատրաստ է  մասնակցել  Ռաքքա քաղաքի ու սիրիական այլ բնակավայրերի`...
Աղբյուր` Panorama.am
14:45
Օտարերկրյա քաղաքացիների կողմից ՀՀ քաղաքացի հանդիսացող երեխաների որդեգրման գործընթացում փոփոխություններ են հնարավոր
ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարի տեղակալ  Աշոտ Մարգարյանն իր ֆեյսբուքյան էջում գրառում է կատարել, որով տեղեկացնում է....
Աղբյուր` Panorama.am
14:42
«Օհանյան–Րաֆֆի–Օսկանյան» դաշինքը եզակի է նույնիսկ աշխարհում. Արմեն Մարտիրոսյան
«Այս համաժողովով սկիզբ ենք դնելու մի գործընթացի, որը Հայաստանը պետք է դուրս բերի այս վիճակից»,-այսօր Կարեն Դեմիրճյանի անվան...
Աղբյուր` Panorama.am
14:35
Չինաստանի հյուրանոցներից մեկում հրդեհ է բռնկվել
Չինաստանի Նանչան քաղաքի հյուրանոցներից մեկում բռնկված հրդեհի հետևանքով զոհվել է 10 մարդ: Նախնական տվյալներով, հրդեհը բռնկվել է վերանորոգման...
Աղբյուր` Panorama.am
14:26
Ճապոնիայում տղամարդը վնասել է իրեն, որպեսզի աշխատանքի չգնա
Ճապոնիայում 54 տարեկան տղամարդը դանակով վնասել է իրեն, որպեսզի աշխատանքի չգնա: «Վեստի.ռու»-ի փոխանցմամբ, կատարվածից հետո տղամարդը...
Աղբյուր` Panorama.am
14:18
Իրանի հոգևոր առաջնորդի ներկայացուցիչը երկու կարևոր նախազգուշացում է արել Ադրբեջանի դեսպանին
Ադրբեջանում կան պաշտոնյաներ, որոնք Իսրայելի դրդմամբ հակաիրանական հայտարարություններ են անում,-իրանական «Ղաֆղազ.իր» կայքի հաղորդմամբ՝...
Աղբյուր` Panorama.am
14:09
Հոմսի ահաբեկչությունների պատասխանատվությունը ստանձնել են «ան-Նուսրայի» ահաբեկիչները
«Ջեբհաթ ան-Նուսրա» ահաբեկչական խմբավորումը ստանձնել է սիրիական Հոմս քաղաքի ռազմական հաստատությունների դեմ կատարված...
Աղբյուր` Panorama.am
14:00
Կհանձնվեն «Անդրանիկ Մարգարյան» քաղաքական դպրոցի առաջին հոսքի ունկնդիրների վկայագրերը
ՀՀԿ Կենտրոնական գրասենյակում փետրվարի 27-ին տեղի կունենա ՀՀԿ «Անդրանիկ Մարգարյան» քաղաքական դպրոցի առաջին հոսքի վկայագրերի հանձնման...
Աղբյուր` Panorama.am
13:49
Այս պահին սահմանին համամատաբար հանգիստ է, կրակոցներ գրեթե չկան. ՀՀ ՊՆ մամուլի խոսնակ
«Որոշ ժամանակ անց կներկայացվի Ադրբեջանական ագրեսիայի վկայության տեսագրություն»,-այս մասին ին ֆեյսբուքյան էջում տեղեկացրել է ՀՀ ՊՆ...
Աղբյուր` Panorama.am
13:48
«Գանձասար-Կապանը» կիպրոսյան հավաքն ավարտեց ոչ-ոքիով
Կապանյան թիմից միակ գնդակը հեղինակել է սերբ կենտրոնական պաշտպան Դամիր Մեմովիչը։
Աղբյուր` Panorama.am
13:41
Ադրբեջանի հարձակման փորձի մասին տեղեկացվել է ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահ երկրներին. ՀՀ ԱԳՆ
ՀՀ արտաքին գործերի նախարարությունը Արցախի հետ շփման գծում Ադրբեջանի հարձակման փորձի մասին տեղեկացրել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրներին:...
Աղբյուր` Panorama.am
13:31
Երևանում կկատարվեն երթևեկության կազմակերպման փոփոխություններ
Ճանապարհային ոստիկանությունը տեղեկացնում է, որ 2017 թվականի փետրվարի 25-ից Երևան քաղաքի Սայաթ-Նովայի պողոտա-Տերյան փողոց, Իտալիայի-Խորենացու-Վ....
Աղբյուր` Panorama.am
13:23
«Զանգի» հավելվածը կներկայացնի Հայաստանը «Mobile World Congress»-ում
Հեռահաղորդակցության ոլորտի աշխարհի գրեթե բոլոր մեծ ու փոքր ընկերությունները փետրվարի 27-ին կհավաքվեն Բարսելոնայում` մասնակցելու միջազգային...
Աղբյուր` Panorama.am
13:03
Հակառակորդի դիակներն ընկած են հակամարտ զորքերի միջդիրքային տարածքում. Սենոր Հասրաթյան
Արցախի Հանրապետության ՊՆ մամլո խոսնակ Սենոր Հասրաթյանն իր ֆեյսբուքյան էջում գրառում է կատարել, որտեղ ասված է. «Այսօր գիիշերը ադրբեջանական...
Աղբյուր` Panorama.am
12:31
Հոմսում տեղի ունեցած պայթյուններից տասնյակ մարդիկ են զոհվել
Անվտանգության ծառայությունների երկու օբյեկտի մոտ ավելի քան 6 մահապարտ է իրեն պայթեցրել:
Աղբյուր` Panorama.am
12:24
Բակո Սահակյանը հանձնարարականներ է տվել շրջվարչակազմերի ղեկավարներն
Արցախի հանրապետության նախագահ Բակո Սահակյանը այսօր աշխատանքային խորհրդակցություն է հրավիրել շրջվարչակազմերի ղեկավարների մասնակցությամբ: ԱՀ...
Աղբյուր` Panorama.am
12:21
Նախագահը շնորհավորել է ՀՀ ժողովրդական արտիստ Ռաիսա Մկրտչյանին հոբելյանի առթիվ
«Ձեր արվեստն իր անկեղծությամբ և անմիջականությամբ խորհրդանշում է մի ողջ ժամանակաշրջան և վաղուց արժանիորեն նվաճել է ունկնդրի սերն ու համակրանքը ինչպես հայրենիքում, այնպես էլ արտերկրում»։
Աղբյուր` Panorama.am
12:16
Բուդապեշտը ևս հրաժարվեց Օլիմպիական խաղերն անցկացնելուց
Կպայքարեն 2 թեկնածու քաղաքներ` Փարիզն ու Լոս Անջելեսը:
Աղբյուր` Panorama.am
12:11
Շփման գծում իրավիճակի լարման հետևանքների ամբողջ պատասխանատվությունը կրելու է Ադրբեջանի ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը. ՀՀ ՊՆ
«Արդեն մի քանի օր շարունակ Ադրբեջանի ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը լարում էր իրավիճակը շփման գծում և ապատեղեկատվություն տարածում: Անցած...
Աղբյուր` Panorama.am
11:39
ԿԸՀ-ն գրանցեց ընտրություններին մասնակցելու համար կուսակցությունների և դաշինքների ցուցակները
Խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցելու է 9 քաղաքական ուժ՝ 4 դաշինք, 5 կուսակցություն:
Աղբյուր` Panorama.am
11:34
Ի՞նչպես կարող է պաշտպանվող կողմը զոհեր թողնել չեզոք գոտում. հարց Ադրբեջանին
Արցախի ՊՆ-ն պատասխանը թողնում է ադրբեջանական քարոզիչներին
Աղբյուր` Panorama.am
11:29
Վիտալի Կլիչկո. «Վլադիմիրն ունի մեկ թերություն»
«Էնթոնի դեռ պետք է ապացուցի իր կարգը` Վլադիմիրի հետ մենամարտում»:
Աղբյուր` Panorama.am

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}