Հասարակություն 08:18 24/04/2016 Հայաստան

Մշակութային եղեռն

Որևէ ժողովրդի կամ էթնիկ խմբի մշակույթը ոչնչացնելու նպատակով իրականացրած գործողությունները` ազգային-մշակութային ցեղասպանություն են կոչում: Ըստ իրավագետ Ռաֆայել Լեմկինի, ցեղասպանությունը ոչ միայն ազգային կամ կրոնական խմբի վերացումն է ֆիզիկական բնաջնջմամբ,  այլև նրա ազգային-հոգևոր մշակույթի ոչնչացումն է: «Ազգային-մշակութային ցեղասպանություն» հասկացությունը, սակայն, չի մտել «Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխելու և դրա համար պատժի մասին» ՄԱԿ-ի 1948թ.դեկտեմբերի 9-ի Կոնվեցիայի մեջ:

Բազմաթիվ փաստեր վկայում են, որ Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության զանգվածային կոտորածներին ու տեղահանությանը համընթաց երիտթուրքական կառավարությունը կանխամտածված և ծրագրավորված ձգտել է ոչնչացնել նաև հայկական քաղաքակրթության նյութական վկայությունները: Գիտակցելով եկեղեցու և հավատի դերը հայ ժողովրդի կյանքում` թուրքական կառավարությունը նպատակամղված սպանել է հայ հոգևորականներին, ոչնչացրել եկեղեցիներն ու վանքերը, հազարավոր միջնադարյան ձեռագիր մատյաններ, զավթել եկեղեցական գույքը:

Հայկական կոտորածների արաբ ականատեսներից մեկը` փաստաբան Ֆայեզ էլ Ղոսեյնը, իր հիշողություններում գրում է. «...Հայերի կոտորածներից հետո կառավարությունը հանձնաժողովներ էր ստեղծել, որոնք զբաղվում էին լքյալ գույքի վաճառքով: Հայկական մշակութային արժեքներն ամենաէժան գնով էին վաճառվում... Ես մի անգամ գնացի եկեղեցի տեսնելու, թե ինչպե՞ս է կազմակերպվում այդ իրերի վաճառքը: Հայկական դպրոցների դռները փակ էին: Գիտական գրքերը թուրքերն օգտագործում էին շուկայում պանիր, խուրմա, արևածաղիկ փաթեթավորելու համար»:

Ըստ 1912-1913 թթ. Կ. Պոլսի հայկական Պատրիարքարանի կողմից կազմված և թուրքական կառավարությանը ներկայացված պաշտոնական պատմագրության, Օսմանյան կայսրության ողջ տարածքում հայկական եկեղեցիների ու վանքերի թիվն անցնում էր 2000-ից (այդ թվում` IV-V դդ. վաղ քրիստոնեական եզակի հուշարձաններ), որոնց մեծ մասը ցեղասպանության ժամանակ թալանվեց, այրվեց և ավերվեց:

Հայ ժողովրդի պատմամշակութային ժառանգության նկատմամբ երիտթուրքերի որդեգրած ոչնչացման քաղաքականությունը շարունակվեց նաև Հանրապետական Թուրքիայում, քանզի այդ հուշարձանները դիտվում էին որպես հայկական ներկայության անցանկալի վկաներ:

Թուրքիայում 1920-ական թթ.-ից սկսվել է նաև Արևմտյան Հայաստանի տեղանունների փոփոխության գործընթաց: Ներկայումս Արևմտյան Հայաստանի տեղանունների ավելի քան 90%-ը թրքացվել են: Հայկական աշխարհագրական տեղանունները փոխարինվել են թուրքականով, ծրագրավորված ոչնչացվել են հարյուրավոր ճարտարապետական հուշարձաններ կամ չեզոքացվել է դրանց հայկական ինքնությունը:

Ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի 1974թ. տվյալների` 1923-ից հետո կանգուն մնացած հայկական 913 պատմական-ճարտարապետական հուշարձաններից 464-ն ամբողջովին անհետացել են, 252-ն ավերակ են, իսկ 197-ն ամբողջովին նորոգման կարիք ունեն:

Հայկական ճարտարապետական շինությունները հետևողականորեն պայթեցվել են, որպես թիրախ օգտագործվել թուրքական բանակի զինավարժությունների ժամանակ, իսկ քարերն օգտագործվել են որպես շինանյութ: Որոշ գյուղական վայրերում դրանք ծառայում են որպես գոմ, պահեստ, բանտ: Շատ դեպքերում հայկական եկեղեցիները վերածվել են մզկիթների:

1987թ. հունիսի 18-ին Եվրոպական խորհրդարանի կողմից ընդունված բանաձևի 6-րդ կետում նշված է, որ թուրքական կառավարությունը ուշադրություն պետք է դարձնի Թուրքիայում ապրող հայ համայնքի լեզվին, մշակույթին, կրթական համակարգին` միաժամանակ պատշաճ վերաբերմունք ցուցաբերի Թուրքիայի տարածքում գտնվող հայկական հուշարձանների հանդեպ:

Հայկական մշակութային ժառանգության հետևողական ոչնչացումը կամ դրա ապօրինի յուրացումը` հայերի դեմ իրագործած ցեղասպանության թուրքական քաղաքականության շարունակությունն է:

Ներկայացված են հայ միջնադարյան հուշարձաններ` ավերված Հայոց ցեղասպանության տարիներին և հաջորդող ժամանակաշրջանում.

Հոռոմոսի վանք, 10-11րդ դարեր

Հոռոմոսի վանքը մինչև 1965թ. և 1998թ-ին (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի)  

Անիի Ս. Փրկիչ եկեղեցի , 11-րդ դար   

Հուշարձանը 1910-ական թթ. և 2000թ-ին (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի

Բագնայրի վանք, 11-13րդ դարեր, գուղ Բագնայր (Ղոզլուջա)

Հուշարձանը մինչև 1960-ական թթ. և 2000թ-ին (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի) 

Խծկոնքի վանք, 11-13րդ դարեր 

 Վանական համալիրը 20-րդ դարի սկզբին և 1966թ.` պայթեցումից հետո 

Տեկորի տաճար, 5-րդ դար 

 Հուշարձանը մինչեւ 1912թ. և 2000թ-ին (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի)

Բագրևանդի Ս. Հովհաննես եկեղեցի, 613-619թթ.

Հուշարձանը մինչ և 1966թ. և 2000թ-ին (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի)

Վան, Աղբակի գավառ, Ս. Բարդուղիմեոս Առաքյալի վանք

1913թ. և 1980թ. (լուսանկարը` Ա Հախնազարյանի)

 Մուշ, Ս. Առաքելոց վանք, 4-15րդ դարեր

1900-ականների սկիզբ և 2000թ. (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի)

Վան, Վարագավանք, 10 -11րդ դարեր

1900-ականների սկիզբ և 2004թ. (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի) 

Նյութը, լուսանկարները՝ ՀՀ ԱԳՆ պաշտոնական կայքից:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:14
Ռուսաստանն ու Իրանը կնքել են «նավթ՝ ապրանքի դիմաց» գործարքը
Ռուսաստանի և Իրանի միջև  «նավթ՝ ապրանքի դիմաց» գործարքը կնքված է։ Իրանը սպասում է ռուսական կողմի վավերացմանը։ Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
20:06
Հայաստանը պատրաստակամ է ԵՄ-ի հետ հնարավոր բոլոր ոլորտներում ընդլայնելու առկա գործընկերային հարաբերությունները. Նախագահ
Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է տարածաշրջանային այցով Հայաստան ժամանած Եվրոպական խորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Բռնություն՝ իշխանության ներկայացուցիչների նկատմամբ. երկու անձ ձերբակալվել է
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում քննվող քրեական գործով ձեռնարկվում...
Աղբյուր` Panorama.am
19:53
Դեսպան Թումանյանը ԻԻՀ Մեջլիսի էներգետիկայի հանձնաժողովի հետ քննարկել է բազմակողմ համագործակցության նախագծերը
Մայիսի 24-ին ԻԻՀ-ում ՀՀ դեսպան Արտաշես Թումանյանը հանդիպել է Իրանի Մեջլիսի էներգետիկայի հանձնաժողովի նախագահ Ֆերեյդուն Հասանվանդի և հանձնաժողովի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:46
Գեղարքունիքի մարզում ունենք հսկայական անելիքներ և դուք պետք է լծվեք դրանց լուծմանը. Դավիթ Լոքյանը՝ նորանշանակ մարզպետին
ՀՀ տարածքային կառավարման և զարգացման նախարարի պաշտոնակատար Դավիթ Լոքյանն այսօր Գեղարքունիքի մարզպետարանի աշխատակազմին է ներկայացրել նորանշանակ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:39
ԼՂՀ-ում ստատուս քվոն չի կարող շարունակվել. ԵԽ պատգամավոր
«Անհրաժեշտ է վաղաժամ հանգուցալուծում՝ միջազգային նորմերի շրջանակներում: ԵՄ-ն քաջալերում է կողմերին՝ վերսկսելու բանակցությունները՝ առանց նախապայմանների»
Աղբյուր` Panorama.am
19:25
Ավելի բարձր կրթական մակարդակ ունեցող մարդիկ ավելի հանդուրժող են միգրացիայի հանդեպ. Դըրք Յակոբս
«Բարձր ՀՆԱ-ով, հարուստ երկրում պատրաստակամությունն օգնել ավելի ցածր է բոլորի մոտ, քան ավելի աղքատ երկրներում»:
Աղբյուր` Panorama.am
19:16
Հայաստանի Մ-17 հավաքականը հաղթել է Սլովակիային
Մայիսի 25-ին Սլովակիայում կայացել է Սլովակիայի և Հայաստանի մինչև 17 տարեկանների հավաքականների միջև ընկերական երկրորդ հանդիպումը: Ինչպես...
Աղբյուր` Panorama.am
19:09
Էրդողանը Իրանի վերընտրված նախագահ Ռուհանիին շնորհավորել է 4 օր անց
Ուշագրավ է թուրքական լրատվամիջոցի շեշտադրումը:
Աղբյուր` Panorama.am
18:59
Ք. Բիերվիրթ. Հայաստանը նշանակալի նպաստ ունի սիրիացի փախստականների ընդունման գործում
«Հայաստանն ընդունել է ավելի քան 15 հազար փախստական Սիրիայից: Սա այնքան բարձր թիվ չի հնչում բացարձակ թվով, բայց եթե համեմատենք ազգաբնակչության հետ, նշանակալի նպաստ է»:
Աղբյուր` Panorama.am
18:50
Ահաբեկչական սպառնալիքը ճգնաժամային է. Մեյ
Մեծ Բրիտանիայում ահաբեկչական սպառնալիքի մակարդակը «ճգնաժամային» է մնում։  Այս մասին հայտարարել է Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Թերեզա...
Աղբյուր` Panorama.am
18:38
Այդ երեխաները մեղավոր չեն, որ իրենք ծնվել են մի տեղ, որտեղ 8 աշակերտ կա. Լևոն Մկրտչյանը՝ դպրոցների օպտիմալացման մասին
ՀՀ կրթության ու գիտության նախարարի պաշտոնակատար Լևոն Մկրտչյանն այսօր կառավարության նիստից հետո լրագրողների հետ զրույցում ասաց, որ վարչապետի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:23
Ռուբեն Վարդանյան. Մեր ապագան մեզանից է կախված, մեր սեփական ձեռքերում է
«Ավրորա» մարդասիրական նախաձեռնության համահիմնադիրն ընդգծեց, որ ոչ բոլորն են հերոս, բայց կարող են մի բան փոխել, մի բան դեպի լավն անել:
Աղբյուր` Panorama.am
18:14
Վթարային ջրանջատում Գյումրիում
«Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը տեղեկացնում է իր հաճախորդներին և սպառողներին, որ վթարի կանխարգելման աշխատանքներով պայմանավորված,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:08
Ոստիկանությունը ծանր հանցագործություն նախապատրաստելու մեջ կասկածվողների է վնասազերծել
«Ոստիկանության ծառայողների ջանքերով առանձնապես ծանր հանցագործության կատարումը խափանվեց»:
Աղբյուր` Panorama.am
18:03
Այս մրցանակաբաշխության արդյունքում հայ ժողովրդի սերը տարածվեց. Մարգարիտ Բարանկիցե
«Այսօր, երբ աշխարհում կարծես աճել է անտարբերությունը, հուսով ենք, որ մեր շարժումը մարդկանց` ինչ-որ բան փոխելու ուժ և վստահություն...
Աղբյուր` Panorama.am
17:46
«Զինծառայողների ապահովագրության հիմնադրամ»-ն առավել շատ նվիրաբերություններ ստացել է Հայաստանի և Ռուսաստանից
«Զինծառայողների ապահովագրության հիմնադրամը» հրապարակել է հունվարից մայիս ընկած ժամանակահատվածում ստացած նվիրաբերությունների...
Աղբյուր` Panorama.am
17:41
Կնվազեցվեն սողանքային աղետի ռիսկերն ու վնասները
Գործադիրը հավանություն է տվել Հայաստանի Հանրապետության սողանքային աղետի կառավարման պլանին: Սողանքային աղետը ոչ միայն իր բացասական ազդեցությունն...
Աղբյուր` Panorama.am
17:38
Հովհաննես Նիկողոսյանը՝ նախագահի ռեֆերենտ
Կարգադրությունը ստորագրել է ՀՀ նախագահը:
Աղբյուր` Panorama.am
17:35
Երևան-Արտաշատ ճանապարհահատվածի երկկողմանի երթեկությունը վերականգնված է
«Հյուսիս - հարավ ճանապարհային միջանցքի ներդրումային ծրագրի» Տրանշ 1` Երևան-Արտաշատ ճանապարհահատվածի 8 կամուրջներին հարող...
Աղբյուր` Panorama.am
17:31
Գետնանցումում ավազակային հարձակում կատարող տղամարդը ձերբակալվել է
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում քննվող քրեական գործով ձեռնարկված...
Աղբյուր` Panorama.am
17:25
Իրանը նոր բալիստիկ հրթիռ կարտադրի
«Թշնամիները կարծում են, որ Իրանի հզորությունը միայն հրթիռների մեջ է»,-ԻԻՀ նախագահի պաշտոնական կայքի հաղորդմամբ՝ կառավարության նիստին...
Աղբյուր` Panorama.am
17:20
Անասնաբուժության բնագավառում կիրականացվի արդյունավետ և հետևողական վերահսկողություն
ՀՀ անասնապահական ֆերմաներում, սպանդանոցներում, ձկնաբուծական տնտեսություններում անասնաբուժական ստուգումների իրականացումը կանոնակարգելու նպատակով...
Աղբյուր` Panorama.am
17:16
ԵՄ շարունակում է մնալ Հայաստանի կարևոր գործընկերներից մեկը. Բաբլոյան
Ժողովրդավարության զարգացման ուղղությամբ ընթացող Հայաստանն ակնկալում է Եվրոպական միության աջակցությունը տարբեր բնագավառներում,- այս մասին նշել է...
Աղբյուր` Panorama.am
17:08
«Ավրորա». Նոր ուսումնասիրությունը բացահայտում է համաշխարհային հումանիտար ճգնաժամի խորացումը
«Մարդասիրական գործունեության հանդեպ անտարբերությունն այսօր ավելի էական է դարձնում բոլոր ոլորտներում ներգրավման անհրաժեշտությունը»:
Աղբյուր` Panorama.am
16:56
Կստեղծվեն էլեկտրոնային ծառայություններ ստանալու հարմարավետ, առավել պարզ գործիքներ
Կառավարությունը սահմանել է պետական մարմիններում էլեկտրոնային փաստաթղթերի և էլեկտրոնային թվային ստորագրությունների կիրառման կարգը, էլեկտրոնային...
Աղբյուր` Panorama.am
16:54
Աշոտ Ահարոնյան. Հիշեք, որ բացառությունները միայն օրենքով նախատեսված դեպքերի համար են
Իսկ վարորդը մեկն է երթևեկության բոլոր մասնակիցներից՝ անկախ իր սոցիալական վիճակից:
Աղբյուր` Panorama.am
16:49
Սպանություն նախապատրաստելու գործով ձերբակալվել է 3 անձ
Աղբյուրի փոխանցմամբ՝ քննության շահերից ելնելով՝ նախաքննության այս փուլում այլ մանրամասներ հրապարակման ենթակա չեն։
Աղբյուր` Panorama.am
16:38
Պռոշյանի գյուղապետի միակ մրցակիցը անկուսակցական կին է
Գրանցված թեկնածուներն ինքնաբացարկ կարող են ներկայացնել մինչև հունիսի 8-ը:
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ուրիշ ձև չի կարող լինել, պետք է քայլեմ. Ավետիս Զարգարյան
13:30 24/05/2017

Ուրիշ ձև չի կարող լինել, պետք է քայլեմ. Ավետիս Զարգարյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}