Հասարակություն 08:18 24/04/2016 Հայաստան

Մշակութային եղեռն

Որևէ ժողովրդի կամ էթնիկ խմբի մշակույթը ոչնչացնելու նպատակով իրականացրած գործողությունները` ազգային-մշակութային ցեղասպանություն են կոչում: Ըստ իրավագետ Ռաֆայել Լեմկինի, ցեղասպանությունը ոչ միայն ազգային կամ կրոնական խմբի վերացումն է ֆիզիկական բնաջնջմամբ,  այլև նրա ազգային-հոգևոր մշակույթի ոչնչացումն է: «Ազգային-մշակութային ցեղասպանություն» հասկացությունը, սակայն, չի մտել «Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխելու և դրա համար պատժի մասին» ՄԱԿ-ի 1948թ.դեկտեմբերի 9-ի Կոնվեցիայի մեջ:

Բազմաթիվ փաստեր վկայում են, որ Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության զանգվածային կոտորածներին ու տեղահանությանը համընթաց երիտթուրքական կառավարությունը կանխամտածված և ծրագրավորված ձգտել է ոչնչացնել նաև հայկական քաղաքակրթության նյութական վկայությունները: Գիտակցելով եկեղեցու և հավատի դերը հայ ժողովրդի կյանքում` թուրքական կառավարությունը նպատակամղված սպանել է հայ հոգևորականներին, ոչնչացրել եկեղեցիներն ու վանքերը, հազարավոր միջնադարյան ձեռագիր մատյաններ, զավթել եկեղեցական գույքը:

Հայկական կոտորածների արաբ ականատեսներից մեկը` փաստաբան Ֆայեզ էլ Ղոսեյնը, իր հիշողություններում գրում է. «...Հայերի կոտորածներից հետո կառավարությունը հանձնաժողովներ էր ստեղծել, որոնք զբաղվում էին լքյալ գույքի վաճառքով: Հայկական մշակութային արժեքներն ամենաէժան գնով էին վաճառվում... Ես մի անգամ գնացի եկեղեցի տեսնելու, թե ինչպե՞ս է կազմակերպվում այդ իրերի վաճառքը: Հայկական դպրոցների դռները փակ էին: Գիտական գրքերը թուրքերն օգտագործում էին շուկայում պանիր, խուրմա, արևածաղիկ փաթեթավորելու համար»:

Ըստ 1912-1913 թթ. Կ. Պոլսի հայկական Պատրիարքարանի կողմից կազմված և թուրքական կառավարությանը ներկայացված պաշտոնական պատմագրության, Օսմանյան կայսրության ողջ տարածքում հայկական եկեղեցիների ու վանքերի թիվն անցնում էր 2000-ից (այդ թվում` IV-V դդ. վաղ քրիստոնեական եզակի հուշարձաններ), որոնց մեծ մասը ցեղասպանության ժամանակ թալանվեց, այրվեց և ավերվեց:

Հայ ժողովրդի պատմամշակութային ժառանգության նկատմամբ երիտթուրքերի որդեգրած ոչնչացման քաղաքականությունը շարունակվեց նաև Հանրապետական Թուրքիայում, քանզի այդ հուշարձանները դիտվում էին որպես հայկական ներկայության անցանկալի վկաներ:

Թուրքիայում 1920-ական թթ.-ից սկսվել է նաև Արևմտյան Հայաստանի տեղանունների փոփոխության գործընթաց: Ներկայումս Արևմտյան Հայաստանի տեղանունների ավելի քան 90%-ը թրքացվել են: Հայկական աշխարհագրական տեղանունները փոխարինվել են թուրքականով, ծրագրավորված ոչնչացվել են հարյուրավոր ճարտարապետական հուշարձաններ կամ չեզոքացվել է դրանց հայկական ինքնությունը:

Ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի 1974թ. տվյալների` 1923-ից հետո կանգուն մնացած հայկական 913 պատմական-ճարտարապետական հուշարձաններից 464-ն ամբողջովին անհետացել են, 252-ն ավերակ են, իսկ 197-ն ամբողջովին նորոգման կարիք ունեն:

Հայկական ճարտարապետական շինությունները հետևողականորեն պայթեցվել են, որպես թիրախ օգտագործվել թուրքական բանակի զինավարժությունների ժամանակ, իսկ քարերն օգտագործվել են որպես շինանյութ: Որոշ գյուղական վայրերում դրանք ծառայում են որպես գոմ, պահեստ, բանտ: Շատ դեպքերում հայկական եկեղեցիները վերածվել են մզկիթների:

1987թ. հունիսի 18-ին Եվրոպական խորհրդարանի կողմից ընդունված բանաձևի 6-րդ կետում նշված է, որ թուրքական կառավարությունը ուշադրություն պետք է դարձնի Թուրքիայում ապրող հայ համայնքի լեզվին, մշակույթին, կրթական համակարգին` միաժամանակ պատշաճ վերաբերմունք ցուցաբերի Թուրքիայի տարածքում գտնվող հայկական հուշարձանների հանդեպ:

Հայկական մշակութային ժառանգության հետևողական ոչնչացումը կամ դրա ապօրինի յուրացումը` հայերի դեմ իրագործած ցեղասպանության թուրքական քաղաքականության շարունակությունն է:

Ներկայացված են հայ միջնադարյան հուշարձաններ` ավերված Հայոց ցեղասպանության տարիներին և հաջորդող ժամանակաշրջանում.

Հոռոմոսի վանք, 10-11րդ դարեր

Հոռոմոսի վանքը մինչև 1965թ. և 1998թ-ին (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի)  

Անիի Ս. Փրկիչ եկեղեցի , 11-րդ դար   

Հուշարձանը 1910-ական թթ. և 2000թ-ին (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի

Բագնայրի վանք, 11-13րդ դարեր, գուղ Բագնայր (Ղոզլուջա)

Հուշարձանը մինչև 1960-ական թթ. և 2000թ-ին (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի) 

Խծկոնքի վանք, 11-13րդ դարեր 

 Վանական համալիրը 20-րդ դարի սկզբին և 1966թ.` պայթեցումից հետո 

Տեկորի տաճար, 5-րդ դար 

 Հուշարձանը մինչեւ 1912թ. և 2000թ-ին (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի)

Բագրևանդի Ս. Հովհաննես եկեղեցի, 613-619թթ.

Հուշարձանը մինչ և 1966թ. և 2000թ-ին (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի)

Վան, Աղբակի գավառ, Ս. Բարդուղիմեոս Առաքյալի վանք

1913թ. և 1980թ. (լուսանկարը` Ա Հախնազարյանի)

 Մուշ, Ս. Առաքելոց վանք, 4-15րդ դարեր

1900-ականների սկիզբ և 2000թ. (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի)

Վան, Վարագավանք, 10 -11րդ դարեր

1900-ականների սկիզբ և 2004թ. (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի) 

Նյութը, լուսանկարները՝ ՀՀ ԱԳՆ պաշտոնական կայքից:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

10:06
Ավտոճանապարհները՝ 09:30-ի դրությամբ
Ապարանի, Աբովյանի, Հրազդանի, Սևանի և Աշոցքի տարածաշրջանների ավտոճանապարհներին ձյուն է տեղում:
Աղբյուր` Panorama.am
10:00
Սահմանամերձ Վազաշենում բացվել է Սևան Նաղաշի «Հավեսին սենյակը»
«Մենք պետք է դուրս գանք մեր անձնական նեղ սահմաններից ու գնանք դեպի իրական սահման` իրական մարդկանց մոտ: Հայրենիքը սկսվում և ավարտվում է սահմանով»,- ասել էր նկարչուհի Սևան Նագգաշյանը:
Աղբյուր` Panorama.am
09:52
Ազատ ոճի ըմբիշները պատրաստվում են Եվրոպայի առաջնությանը
Թիմի գլխավոր մարզիչ Արմեն Մկրտչյանը հավաքին հրավիրել է 11 մարզիկ:
Աղբյուր` Panorama.am
09:46
Ցանկացած պետության համար թատրոնն ունի ռազմավարական նշանակություն. Հակոբ Ղազանչյան
Այսօր ամբողջ աշխարհում տոնում են Թատրոնի միջազգային օրը:
Աղբյուր` Panorama.am
09:40
Հայ մարմնամարզիկները ոսկի, արծաթ և բրոնզ են բերել Դոհայից
Այս մրցաշարում Հայաստանը ներկայացրել է 4 մարմնամարզիկ` Արթուր Թովմասյանը, Արթուր Դավթյանը, Վահագն Դավթյանը և Հարություն Մերդինյանը:
Աղբյուր` Panorama.am
09:34
Արթուր Պետրոսյան. «Չոր» հաշվով հաղթելն արդեն առաջընթաց է
Արթուր Պետրոսյանի հետխաղային մամուլի ասուլիսը՝ ներկայացված Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի պաշտոնական կայքում:
Աղբյուր` Panorama.am
09:27
Մարտերի հետևանքով Սիրիայի խոշոր «Տաբկա» ամբարտակը մասամբ փլուզվել է
Այս մասին հայտնում է լիբանանյան «Ալ-Մայադին» հեռուստաալիքը
Աղբյուր` Panorama.am
09:20
Որքան գումար է ծախսվում քվեաթերթիկների տպագրության համար
Յուրաքանչյուր քվեաթերթիկի համար վճարվում է 5 դրամ։
Աղբյուր` Panorama.am
09:17
Գևորգ Ղազարյանի վնասվածքը բավականին լուրջ է, ամենայն հավանականությամբ, կվիրահատվի
Հայաստան-Ղազախստան հանդիպման առաջին րոպեին Գևորգ Ղազարյանը վնասվածք էր ստացել:
Աղբյուր` Panorama.am
09:13
Հակառակորդը հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակել է ավելի քան 340 կրակոց
ՊԲ առաջապահ զորամասերը լիակատար վերահսկողություն են պահպանում առաջնագծում և շարունակում իրականացնել մարտական դիրքերի հուսալի պահպանություն:
Աղբյուր` Panorama.am
09:10
Մահացել է ՀՀ ժողովրդական արտիստ Լոռենց Առուշանյանը
Հայաստանի թատերական գործիչների միությունը տեղեկացնում է, որ կյանքից հեռացել է ՀՀ ժողովրդական արտիստ Լոռենց Առուշանյանը:
Աղբյուր` Panorama.am
22:05
Հայաստան-Ղազախստան՝ 2:0
73-րդ րոպեում հաշիվը բացեց Հենրիխ Մխիթարյանը: Երկու րոպե անց Ղազախստանի հավաքականի դարպաս գնդակն ուղարկեց Արաս Օզբիլիսը:
Աղբյուր` Panorama.am
21:03
Հայաստանի զինուժի գերագույն գլխավոր հրամանատարն աչքը չի թարթելու «Իսկանդերի» համազարկի հրաման արձակելիս. ՀՀ նախագահ
Աշխատանքային այցով Արցախի Հանրապետություն մեկնած ՀՀ Նախագահ, Զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատար Սերժ Սարգսյանն եղել է ՊԲ զորամասերից մեկում,
Աղբյուր` Panorama.am
20:12
Արթուր Պետրոսյան. «Վաղը փորձելու ենք հարձակվողական ֆուտբոլ խաղալ»
Մարտի 25-ին Վազգեն Սարգսյանի անվան «Հանրապետական» մարզադաշտում տեղի է ունեցել Հայաստանի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչ Արթուր...
Աղբյուր` Panorama.am
20:09
Դատավորի կիրակի
Մեծ Պահքի հինգերորդ կիրակին կոչվում է Դատավորի:
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Հատուկ ռեպորտաժ Հայաստանի մասին՝ «Россия -24» -ի եթերում
Ռեպորտաժի հեղինակ Անտոն Բորիսովը Մոսկվայի օդանավակայանից Երևան է ուղևորվել Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացիների համար նախատեսված ներքին անձնագրով, իսկ հետո շրջել է Հայաստանով:
Աղբյուր` Panorama.am
19:54
Հայաստանի Մ-17 հավաքականը պարտվել է Թուրքիային
Թուրքիայի Մանավգաթ քաղաքում ավարտվել է Եվրոպայի մինչև 17 տարեկանների 2016/2017 թթ. առաջնության էլիտ-ռաունդի առաջին խմբի մրցաշարի երկրորդ տուրի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:51
Եվրամիությունը կլինի միասնական, կամ այն ընդհանրապես չի լինի. Տուսկ
Եվրամիության անդամ 27 երկրների գագաթնաժողովն Իտալիայի մայրաքաղաքում մեկնարկել է անվտանգության ուժեղացված միջոցառումների ներքո:
Աղբյուր` Panorama.am
19:44
Հայաստանում 43.9%-ով ավելացել են ՋԷԿ-երի արտադրության ծավալները
2017 թվականի հունվար-փետրվարին Հայաստանում արտադրվել է 775.6 մլն կՎտ ժամ էլեկտրաէներգիա, ինչը նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճել է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:37
Գյուղական ամբուլատորիայում հետաքրքրվել են ընթացող բարեփոխումներով
Աղավնատան բժշկական ամբուլատորիայի տնօրեն Շողիկ Զաքարյանն աշխատանքային այցով Արմավիրի մարզում գտնվող Լևոն Ալթունյանին ներկայացրել է, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:31
Բիշքեքում հատուկջոկատայինները ցրել են Ղրղզստանի նախագահի թեկնածուի կողմնակիցներին
Բիշքեքում հատուկջոկատայինները ցրել են ավելի վաղ Ազգային անվտանգության պետկոմիտեի մոտ ձերբակալված նախկին պատգամավոր Սադիր Ժապարովի կողմակիցների...
Աղբյուր` Panorama.am
19:26
Դոհա. Արթուր Դավթյանն արծաթե մեդալ նվաճեց հենացատկում
Դոհայում ավարտվում է մարմնամարզության աշխարհի գավաթի խաղարկության փուլը: Այսօր մրցաշարի վերջին օրն է: Հայաստանի ներկայացուցիչ Արթուր...
Աղբյուր` Panorama.am
19:19
Հրշեջներն իրականացրել են 112-ամյա ֆրանսուհու երազանքը
Մոնպելիեի հրշեջ բրիգադն իրականացրել է Ֆրանսիայի տարեց բնակիչներից  մեկի երազանքը՝ ծննդյան 112-րդ տարեդարձին նրան զբոսանքի տարել հրշեջ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:07
Հոնկոնգում շարժասանդուղքի աշխատանքի պատճառով 18 մարդ է տուժել
40 մետր երկարությամբ շարժասանդուղքը մոտ երկու անգամ ավելացրելէ արագությունը, ապա կտրուկ արգելակվել:
Աղբյուր` Panorama.am
18:54
Այստեղ՝ այս տարածաշրջանում պատերազմ զսպողը դուք եք. Սերժ Սարգսյանը՝ զինվորներին
Հայկական երկու հանրապետությունների փոխգործակցության շրջանակում աշխատանքային այցով Արցախի Հանրապետությունում գտնվող ՀՀ Նախագահ, Զինված ուժերի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:47
«Անհարմար» նստատեղեր՝ Մեխիկոյի մետրոյում
Սեռական ոտնձգությունների դեմ պայքարի արշավի շրջանակում
Աղբյուր` Panorama.am
18:39
Գերմանացի գործարարներն ու քաղաքական գործիչները ժամանել են Ղրիմ
Գերմանացի գործարարներից ու քաղաքական գործիչներից կազմված պատվիրակությունը ժամանել է Ղրիմ, որպեսզի անձամբ կարծիք կազմի՝ ինչ է այնտեղ կատարվում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:26
Եղանակն առաջիկա օրերին
Հանրապետության տարածքում մարտի 26-27-ը, 28-ի գիշերը, 30-ին սպասվում է առանց տեղումների եղանակ, 28-ին՝ օրվա երկրորդ կեսին, 29-ի գիշերը շրջանների...
Աղբյուր` Panorama.am
18:16
ԶԼՄ-ները հայտնել են ՌԴ հավաքականի 50 անդամների թունավորման մասին
Ռուսաստանի սուսերամարտի, համաժամանակյա լողի, մարմնամարզության և ընբշամարտի հավաքականների շուրջ 50 մարզիկներ Դմիտրովսկի շրջանի «Օզերո...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Արթուր Պետրոսյան. «Վաղն անպայման հարձակողական ֆուտբոլ ենք խաղալու»
20:21 25/03/2017

Արթուր Պետրոսյան. «Վաղն անպայման հարձակողական ֆուտբոլ ենք խաղալու»

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}