Ռուս-թուրքական համագործակցության մաքսիմալ ուտիլիտարիստական ու մինիմալ հեռատեսական կողմերը

Հեղինակ` Լևոն Հովսեփյան, թուրքագետ

Մայիսի 13-ին Ստամբուլում կայացած Կովկասին նվիրված միջազգային կոնֆերանսը Թուրքիայի հակառուսական գործունեության վառ օրինակ էր: Կոնֆերանսի արդյունքում ընդունվեց խիստ հակառուսական հռչակագիր` «Միացյալ, անկախ Կովկասի» վերաբերյալ, որում Հյուսիսային Կովկասի ժողովուրդներին համախմբվելու և ռուսական լծից ազատագրվելու կոչ էր արվում: Ակնհայտ էր, որ այդ կոնֆերանսը կազմակերպվել էր պետական հովանավորությամբ:
 
Ըստ թուրքական ԶԼՄ-ների` կոնֆերանսին ողջույնի խոսք էին հղել նախագահ Ա. Գյուլը, մի շարք նախարարներ ու պաշտոնյաներ: Թուրքական ու միջազգային լրատվամիջոցները այդ իրադարձությունը հատուկ ուշադրության կենտրոնում պահեցին և լայնորեն շրջանառեցին: Դրան հետևեց Ռուսաստանի ԱԳՆ-ի` Թուրքիային ուղղված հերթական «զգոնության կոչն» ու այդ միջոցառման դատապարտումը: Վերոնշյալ իրադարձությունը կրկին առիթ հանդիսացավ անդրադառնալու երկու երկրների հարաբերությունների «տարիմաստությանը»:

Այն, որ ռուս-թուրքական հարաբերությունները վերջին տարիներին գտնվում են քաղաքական բարձր մակարդակում, զարգանում է երկկողմ առևտրատնտեսական համագործակցությունը, էներգետիկ ոլորտում գործակցությունը, ակնհայտ է և հատկապես վերջին տասնամյակում այդ հարաբերությունները գնալով թե քաղաքական, թե տնտեսական հարթությունում զարգացման լուրջ դինամիկա գրանցեցին:

Երկկողմ հարաբերությունները ներկայում կառուցված են այն սկզբունքի վրա, որ որքան հնարավոր է պետք է մեկն առավելագույնն ստանա մյուսից այդ հարաբերություններում ու որքան հնարավոր է` շատ: Ստացվել է այնպես, որ երկու երկրների հարաբերությունների որոշ հանգուցային խնդիրներ ուղղակի տեղափոխվել են «աչք փակելու» մակարդակ, որպեսզի երկկողմ հարաբերությունների զարգացման երկուստեք շահավետ դինամիկան չխաթարվի:

Չնայած զարգացող հարաբերություններին` երկու երկրների աշխարհառազմավարական շահերն ու հավակնությունները հակադիր են, ինչը դրսևորվում է դեռևս միայն քաղաքական խորհրդակցությունների ֆորմատի մեջ:

Որոշ վերլուծաբաններ իրենց հոդվածներում հակված են ռուս-թուրքական հարաբերությունները բնութագրելու որպես ռազմավարական, սակայն այդ հարաբերությունները գտնվում են ուղղակի կարճաժամկետ օգտապաշտական համագործակցության փուլում, որը չի ենթադրում և հիմքեր էլ չկան դրանք տեղավորելու ռազմավարական գործընկերության մեջ:

Արդեն իսկ աշխարհառազմավարական ու ռազմաքաղաքական շահերի, մոտեցումների ու դիրքորոշումների համատեքստում աստիճանաբար ցայտուն հակադիրություն են ստանում և գնում բացահայտ այդ շահերի բախման: Մերձավոր Արևելքում ընթացող զարգացումները, ՆԱՏՕ-ի միասնական ՀՀՊ համակարգը և այլն, արդեն իսկ մեծ հաշվով ի ցույց են դնում ռուս-թուրքական աշխարհառազմավարական զինադադարի քայքայման նախանշանները: Միջազգային դինամիկ զարգացումները առաջիկայում ռուս-թուրքական հարաբերությունները սրելու նոր միտումներ ի հայտ կբերեն: Ռուս-թուրքական հարաբերությունները չնայած երկկողմ տնտեսական-էներգետիկ համագործակցության ընդլայնմանը, ռազմաքաղաքական առումով չի կարելի ասել փոխվստահություն վայելող և այդ երկրների միջև հարաբերությունները գրեթե միշտ գտնվել են փոխադարձ անվստահության մթնոլորտում, ինչպես օրինակ` թուրք-իրանական հարաբերություներն են:

Թուրքիայի աշխարհաքաղաքական հավակնություններն ու ռազմաքաղաքական շահերը հատկապես Ռուսաստանի անվտանգության տեսանկյունից խնդրահարույց են և դրանք միշտ էլ ունեցել են ակնհայտ դրսևորումներ: Մեծ հաշվով, Ռուսաստանի ու Թուրքիայի ռազմավարական մոտեցումներն ու շահերը բախվել են ու բախվում են մի շարք տարածաշրջաններում` Կովկասյան-Սևծովյան, Կենտրոնասիական, բալկանյան ու մերձավորարևելյան: Եթե միջազգային զարգացումներում ու աշխարհաքաղաքական գործընթացներում երկու երկրների միջև շահերի որոշ անհամապատասխանությունը կարող է գտնվել «քաղաքական խորհրդակցությունների մակարդակում», ապա օրինակ Կովկասում թուրքական շահերը հարցականի տակ են դնում Ռուսաստանի անվտանգությունը:

Թուրքիայի կողմից հակառուսական գործունեության լավ հարթակ է հանդիսանում Հյուսիսային Կովկասը: Հատկապես 1990-ական թվականներին Հյուսիսային Կովկասում ակտիվություն դրսևորած Թուրքիայի համար ներկայում էլ այդ հնարավորությունները կորսված չեն, և դեռևս թուրքական կողմն այն պահում է իր լծակների դաշտում: 2004թ. դեկտեմբերին, Կաբարդինո-Բալկարիայի անվտանգության ծառայության պետ Ս. Ուշակովը լրագրողների հետ զրույցում նշել էր, որ հանրապետությունում աճել են մի շարք երկրների, այդ թվում` Թուրքիայի հատուկ ծառայությունների հետախուզական-սադրիչ գործողությունները:

Ռուսաստանի պաշտպանության նախարար Ս. Իվանովը 2004թ. սեպտեմբերի 28-ին Եվրոպայի Խորհրդի մարդու իրավունքների հարցերով հանձնակատար Ալվարո Հիլ Ռոբլեսի հետ զրույցում հայտարարել էր, որ Թուրքիան Հյուսիսային Կովկասում ահաբեկչության և անջատողականության ակտիվ կազմակերպիչներից էր: Իսկ 2005թ. սկզբին ԱՄՆ կատարած իր այցի ընթացքում, նա հայտարարել էր, որ «ռուս-թուրքական հարաբերությունների գլխավոր խնդիրը ահաբեկչության դեմ պայքարի երկակի ստանդարտներն են»` հավելելով, որ Չեչնիայում սպանված իր քաղաքացիների առումով Թուրքիան հանդիսանում է ռեկորդակիր երկիր: Նման հայտարարություն նրա կողմից արվել էր նաև 2004թ. անվտանգության հարցերով Մյունխենում անցկացված կոնֆերանսի ժամանակ: Ամերիկյան «Ջեյմսթաուն» վերլուծական հիմնադրամի 2005թ. մայիսի 5-ի հրապարակման մեջ, հղում կատարելով ռուսական պաշտոնական տվյալներին, նշվում էր, որ 1999-2004 թթ. ընթացքում Չեչնիայում սպանվել է ավելի քան 2 տասնյակ թուրք գրոհային:

Վերջին տարիներին ի հայտ եկած փաստերը վկայում են, որ Թուրքիան Հյուսիսային Կովկասում և ոչ միայն, համապատասխան գործունեության ծավալման առումով դեռ «կենսունակ երկիր» է` իր տնտեսական, գաղափարական ու ռազմական բաղադրիչներով: Նման «կենսունակության» արտահայտումն են Կովկասում ակտիվությունը, Աբխազիայի, Ղրիմի նկատմամբ էքսպանսիոնիստական քաղաքականությունը, որն ուղղակի առնչվում է ռուսական շահերին: Այլ հարց է, թե որքանով են Ռուսաստանում համարժեք գնահատում թուրքական «կենսունակությունը»: Կարելի է զուգահեռներ անցկացնել 1920-ական թվականների հետ, երբ Թուրքիան բացահայտ քայլեր էր իրականացնում Հյուսիսային Կովկասը Ռուսաստանից «ազատագրելու» ուղղությամբ և նույնիսկ այն ժամանակ, երբ քեմալական իշխանությունները Բոլշևիկյան Ռուսաստանին համարում էին իրենց դաշնակիցն ու օգնություն ստանում. այս առումով Թուրքիայի հավակնություններն ու գործելաոճը չի փոխվել:

Նման միջոցառման անցկացումը պետական հովանավորությամբ նոր հարված էր Ռուսաստանի խիստ օգտապաշտական քաղաքականությանն ու մոտեցումներին: Դրա անցկացումը պատահական չէր հատկապես այն զարգացումներին ֆոնին, որ միջազգային հարթությունում ու աշխարհաքաղաքական զարգացումներում երկկողմ հարաբերություններում առաջանում են լուրջ հակասություններ, որոնք էլ ավելի սրվելու միտում ունեն: Վաղ թե ուշ, Ռուսաստանի աշխարհաքաղաքական ու անվտանգության շահերը առարկայորեն բախվելու են Թուրքիայի հավակնությունների հետ, որոնք կարող են քաղաքական մակարդակից այն կողմ անցնել:
 

 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

21:52
ԵԽԽՎ-ում հայ գերիների հարցի քննարկմանը դեմ են քվեարկել Ադրբեջանը, Թուրքիան, Ռուսաստանը
Այսօր Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովում ընթացիկ հարցերի տակ առաջարկվել էր անցկացնել քննարկում «Հայ ռազմագերիների, այլ գերիների...
Աղբյուր` Panorama.am
20:48
Պաշտոնյան իր մեջ ուժ է գտել ասել ճշմարտությունը իշխող ուժի և գերիների վերադարձի մասին․Ռ․ Մխիթարյան
Պաշտոնյան 14:00-ին ասուլիսին իր մեջ ուժ է գտնում ասել ճշմարտությունը իշխող ուժի և գերիների վերադարձի հետ կապված խնդիրների վերաբերյալ և ուղիղ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:36
Հրավիրվել եմ ԱԱԾ․ Բորիս Ավագյան
«Դեռևս Արցախի նախագահի հրամանը չեմ տեսել, չեմ ստացել։Երբ ինձ ծանոթացնեն հրամանի հետ, ես կարձագանքեմ»,- այս մասին լրագրողների հետ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:30
Ռուսական կողմում կա մոտ 295 կուտակված բեռնատար ավտոմեքենա
Արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը տեղեկացնում է, որ ՀՀ տարածքում կան փակ ավտոճանապարհներ։ Փակ են Արագածոտնի մարզում «Ամբերդ»...
Աղբյուր` Panorama.am
20:26
Ջրականի շրջանում հայտնաբերվել է ևս մեկ հայ զինծառայողի աճյուն․ ԱՀ ԱԻՊԾ
Ջրականի(Ջաբրայիլ) շրջանում այսօր իրականացված որոնումների ընթացքում, Արցախի փրկարարները հայտնաբերել և տարհանել են ևս մեկ հայ զինծառայողի աճյուն։...
Աղբյուր` Panorama.am
20:24
Նախատեսված են այցեր պատերազմից հետո սահմանային դարձած գյուղեր․ ՄԻՊ
Մեկնարկել է  Արմեն Սարգսյանի և Մարդու իրավունքների պաշտպան Արման Թաթոյանի համատեղ այցը ՀՀ Սյունիքի մարզի մի շարք համայնքներ: Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
20:22
ՀՀ ԶՈՒ ԳՇ սպաները հանդիպել են պատերազմի մասնակիցների հարազատների հետ
Ապրիլի 18-ին ՀՀ ԶՈՒ գլխավոր շտաբի սպաները, ԶՈՒ ռազմաբժշկական վարչության պետ, գնդապետ Ս. Օհանյանի գլխավորությամբ, Վանաձորում հանդիպել են 2020թ....
Աղբյուր` Panorama.am
20:16
Ռուսական խաղաղապահ առաքելությունը ժամանակավոր է, ինտեգրացիան ժամանակի հարց․ԵԽԽՎ-ում Ադրբեջանի պատվիրակ
Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովում Ադրբեջանի պատվիրակ Քամալ Ջաֆարովը «Առաջընթացի զեկույցի» քննարկման ժամանակ որոշեց...
Աղբյուր` Panorama.am
20:12
Երևանում 10-րդ անգամ կնշվի Ջազի միջազգային օրը
2011 թ-ից հայտնի երաժիշտ, կոմպոզիտոր, դաշնակահար Հերբի Հենկոկի նախաձեռնությամբ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն ապրիլի 30-ը հռչակել է Ջազի միջազգային օր: Արդեն 10-ը...
Աղբյուր` Panorama.am
20:04
Ռազմավարի պուրակով Ալիևը միացավ Հիտլերին և Սադամ Հուսեյինին. Մարուքյան
Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովում ՀՀ պատվիրակության անդամ Էդմոն Մարուքյանը «Առաջընթացի զեկույցի» քննարկման ժամանակ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:59
Նշվել է ՀՀ ԶՈՒ ինժեներասակրավորային զորամասերից մեկի կազմավորման տարեդարձը
Ապրիլի 17-ին Էջմիածնի Կոմիտասի անվան մշակույթի պալատում տեղի է ունեցել ՀՀ ԶՈՒ ինժեներասակրավորային զորամասերից մեկի կազմավորման 28-րդ տարեդարձին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:51
Սահմանային միջադեպեր չեն արձանագրվել․ ՊՆ
Ապրիլի 18-ին և 19-ին ՀՀ պետական սահմանի հայ-ադրբեջանական շփման գծի ամբողջ երկայնքով պահպանվել է օպերատիվ մարտավարական կայուն իրավիճակ,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:47
Փաշինյանը գործով տուժող չճանաչվեց․ տեղի է ունեցել Արամ Հարությունյանի գործով առաջին դատական նիստը
Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության դատարանի Շենգավիթի նստավայրում՝ նախագահությամբ դատավոր Դավիթ Բալայանի, այսօր՝ ապրիլի 19-ին, տեղի է ունեցել...
Աղբյուր` Panorama.am
19:34
Եթե 300․1 հոդվածը հակասահմանադրական է ճանաչվել դա չի նշանակում, որ անձանց մահվան հանգամանքները չպետք է քննվեն․ Ա․ Օրբելյան
Դատավարությունը կոնկրետ գործընթաց է, որը կառուցվում է կոնկրետ մեղադրանքի շուրջ։ Այս մասին «Ազատության» ֆեյսբուքյան ասուլիսի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:13
Հայաստանում «հիմնադրվում» են հերթական «փրկիչ» կուսակցությունները․ Ա․ Իշխանյան
«Ընտրություններ» կոչվող միջոցառմանն ընդառաջ, Հայաստանում  «հիմնադրվում» են հերթական «փրկիչ»...
Աղբյուր` Panorama.am
19:04
Պուտինը ապրիլի 22-ին ելույթ կունենա կլիմայի առցանց գագաթնաժողովում
 ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ապրիլի 22-ին տեսակապի միջոցով ելույթ կունենա կլիմայի առաջնորդների գագաթնաժողովին։ Այս մասին ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:54
Դատարանն անվավեր է ճանաչել Ալբերտ Ունուսյանին ծառայությունից ազատելու վերաբերյալ հրամանը
Ոստիկանության նախկին սպա Ալբերտ Ունուսյանը ֆեյսբուքյան գրառում է արել, որում տեղեկացնում է, որ դատարանն անվավեր է ճանաչել իրեն ծառայությունից...
Աղբյուր` Panorama.am
18:43
Կաննի կինոփառատոնը բացվում է Լեոս Կարաքսի նոր ֆիլմով
Ֆրանսիացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ և դերասան Լեոս Կարաքսի «Անետ» ֆիլմով բացվելու է Կաննի կինոփառատոնը, որը կայանալու է հուլիսի 6-17-ը:...
Աղբյուր` Panorama.am
18:31
Ingenuity ուղղաթիռն ուղարկել է Մարսի վրա թողած իր ստվերի լուսանկարը
Ingenuity-ն՝ Մարսի առաջին ուղղաթիռը, Երկիր է ուղարկել իր թռիչքի լուսանկարը, որը ցույց է տալիս սարքի ստվերը այդ մոլորակի վրա: Այդ մասին հայտնում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:22
Էստոնիայում «Pfizer» պատվաստանյութ ստանալուց հետո տղամարդը մահացել է
Անցյալ շաբաթ Էստոնիայի դեղերի խորհուրդը հաղորդագրություն է ստացել սրտի հիվանդություն ունեցող 86-ամյա տղամարդու մահվան մասին, որը գրանցվել է...
Աղբյուր` Panorama.am
18:11
Ավարտվել է Շահումյան գյուղում տեղի ունեցած սպանության փորձի փաստով հարուցված քրգործի նախաքննությունը
Քննչական կոմիտեի Լոռու մարզային քննչական վարչությունում ավարտվել է Լոռու մարզի Շահումյան գյուղի 35-ամյա բնակչի և վերջինիս ընկերների կողմից...
Աղբյուր` Panorama.am
17:58
Մենք ուզում ենք ուսումնասիրել Նովովորոնեժի ԱԷԿ-ի փորձը,ակտիվորեն աշխատում ենք Ռուսաստանի ատոմային ոլորտի մասնագետների հետ. Մովսես Վարդանյան
Հայկական ԱԷԿ-ի պատվիրակությունը պաշտոնական այցով եղել է Նովովորոնեժյան ատոմային էլեկտրակայանում, որպեսզի յուրացնի նովովորոնեժյան մասնագետների...
Աղբյուր` Panorama.am
17:51
5000-ից ավել զոհերը Նիկոլ Փաշինյանի տվածն են.Միհրդատ Մադաթյան
«Այդ  տղամարդը միակը չէ և շատ-շատերը թույլ չէին տա Նիոկ Փաշինյանին մոտենալու իրենց գերեզմանին, ուղղակի մեր մոտ ստեղծվել է լռելու...
Աղբյուր` Panorama.am
17:50
ՈւԵՖԱ-ն հաստատել է Չեմպիոնների լիգայի ձևաչափի փոփոխությունը
Եվրոպական ֆուտբոլային ասոցիացիաների միության (ՈւԵՖԱ) գլխավոր քարտուղար Ջորջիո Մարկետին ասել է, որ կազմակերպության գործադիր կոմիտեն հաստատել է...
Աղբյուր` Panorama.am
17:37
Առաջին հերթին ՀՀ-ն պետք է դիսկուրս վարի միջազգային ատյաններում, որ պատերազմն անարդարացի էր. Արա Ղազարյան
«Մենք ստիպված ենք արձանագրել, որ միջազգային իրավունքի մեջ պատերազմը հստակորեն արգելող նորմ չկա, թեև շատերը մատնացույց են անում ՄԱԿ-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:25
Արցախը հաստատեց. ԱԻՊԾ փոխտնօրենին աշխատանքից ազատել են՝ հակաիշխանական հայտարարությունների համար
Արցախի ԱԻՊԾ-ից հաստատում են, որ Բորիս Ավագյանին պաշտոնից ազատել են այսօր ՀՀ ԱԺ-ում հակաիշխանական հայտարարությունների համար, մինչդեռ ավելի վաղ ԱՀ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:21
Mediaport. ԱԻՊԾ փոխտնօրենին աշխատանքից ազատել հրամայել է Արայիկ Հարությունյանը
Արայիկ Հարությունյանը հրամայել է աշխատանքից ազատել այսօր ԱԺ-ում աղմկահարույց հայտարարություններ արած ԱԻՊԾ  փոխտնօրենին։ Mediaport-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:03
Առաջին փուլում Նիկոլը հրաժարական կտա, իսկ երկրորդ փուլում իրեն կառաջադրեն ու կընտրեն. Շիրինյան
«Կարծում եմ, որ այդ ընտրությունները տեղի չեն ունենալու։ Նա մի քանի անգամ ստել է՝ օրակարգ բերելով արտահերթ ընտրությունների հարցը, ապա...
Աղբյուր` Panorama.am
16:56
Խորհրդարանական արտահերթ ընտրությունների անցկացման դեպքում ՀՅԴ-ն կմասնակցի դրանց
ՀՅԴ Հայաստանի կազմակերպության 24-րդ Գերագույն ժողովի հայտարարությունը
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Մեզ տանում են կործանման, մենք պետք է պայքարենք. Տիգրան Հեքեքյան
13:36 17/03/2021

Մեզ տանում են կործանման, մենք պետք է պայքարենք. Տիգրան Հեքեքյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}