Ռուս-թուրքական համագործակցության մաքսիմալ ուտիլիտարիստական ու մինիմալ հեռատեսական կողմերը

Հեղինակ` Լևոն Հովսեփյան, թուրքագետ

Մայիսի 13-ին Ստամբուլում կայացած Կովկասին նվիրված միջազգային կոնֆերանսը Թուրքիայի հակառուսական գործունեության վառ օրինակ էր: Կոնֆերանսի արդյունքում ընդունվեց խիստ հակառուսական հռչակագիր` «Միացյալ, անկախ Կովկասի» վերաբերյալ, որում Հյուսիսային Կովկասի ժողովուրդներին համախմբվելու և ռուսական լծից ազատագրվելու կոչ էր արվում: Ակնհայտ էր, որ այդ կոնֆերանսը կազմակերպվել էր պետական հովանավորությամբ:
 
Ըստ թուրքական ԶԼՄ-ների` կոնֆերանսին ողջույնի խոսք էին հղել նախագահ Ա. Գյուլը, մի շարք նախարարներ ու պաշտոնյաներ: Թուրքական ու միջազգային լրատվամիջոցները այդ իրադարձությունը հատուկ ուշադրության կենտրոնում պահեցին և լայնորեն շրջանառեցին: Դրան հետևեց Ռուսաստանի ԱԳՆ-ի` Թուրքիային ուղղված հերթական «զգոնության կոչն» ու այդ միջոցառման դատապարտումը: Վերոնշյալ իրադարձությունը կրկին առիթ հանդիսացավ անդրադառնալու երկու երկրների հարաբերությունների «տարիմաստությանը»:

Այն, որ ռուս-թուրքական հարաբերությունները վերջին տարիներին գտնվում են քաղաքական բարձր մակարդակում, զարգանում է երկկողմ առևտրատնտեսական համագործակցությունը, էներգետիկ ոլորտում գործակցությունը, ակնհայտ է և հատկապես վերջին տասնամյակում այդ հարաբերությունները գնալով թե քաղաքական, թե տնտեսական հարթությունում զարգացման լուրջ դինամիկա գրանցեցին:

Երկկողմ հարաբերությունները ներկայում կառուցված են այն սկզբունքի վրա, որ որքան հնարավոր է պետք է մեկն առավելագույնն ստանա մյուսից այդ հարաբերություններում ու որքան հնարավոր է` շատ: Ստացվել է այնպես, որ երկու երկրների հարաբերությունների որոշ հանգուցային խնդիրներ ուղղակի տեղափոխվել են «աչք փակելու» մակարդակ, որպեսզի երկկողմ հարաբերությունների զարգացման երկուստեք շահավետ դինամիկան չխաթարվի:

Չնայած զարգացող հարաբերություններին` երկու երկրների աշխարհառազմավարական շահերն ու հավակնությունները հակադիր են, ինչը դրսևորվում է դեռևս միայն քաղաքական խորհրդակցությունների ֆորմատի մեջ:

Որոշ վերլուծաբաններ իրենց հոդվածներում հակված են ռուս-թուրքական հարաբերությունները բնութագրելու որպես ռազմավարական, սակայն այդ հարաբերությունները գտնվում են ուղղակի կարճաժամկետ օգտապաշտական համագործակցության փուլում, որը չի ենթադրում և հիմքեր էլ չկան դրանք տեղավորելու ռազմավարական գործընկերության մեջ:

Արդեն իսկ աշխարհառազմավարական ու ռազմաքաղաքական շահերի, մոտեցումների ու դիրքորոշումների համատեքստում աստիճանաբար ցայտուն հակադիրություն են ստանում և գնում բացահայտ այդ շահերի բախման: Մերձավոր Արևելքում ընթացող զարգացումները, ՆԱՏՕ-ի միասնական ՀՀՊ համակարգը և այլն, արդեն իսկ մեծ հաշվով ի ցույց են դնում ռուս-թուրքական աշխարհառազմավարական զինադադարի քայքայման նախանշանները: Միջազգային դինամիկ զարգացումները առաջիկայում ռուս-թուրքական հարաբերությունները սրելու նոր միտումներ ի հայտ կբերեն: Ռուս-թուրքական հարաբերությունները չնայած երկկողմ տնտեսական-էներգետիկ համագործակցության ընդլայնմանը, ռազմաքաղաքական առումով չի կարելի ասել փոխվստահություն վայելող և այդ երկրների միջև հարաբերությունները գրեթե միշտ գտնվել են փոխադարձ անվստահության մթնոլորտում, ինչպես օրինակ` թուրք-իրանական հարաբերություներն են:

Թուրքիայի աշխարհաքաղաքական հավակնություններն ու ռազմաքաղաքական շահերը հատկապես Ռուսաստանի անվտանգության տեսանկյունից խնդրահարույց են և դրանք միշտ էլ ունեցել են ակնհայտ դրսևորումներ: Մեծ հաշվով, Ռուսաստանի ու Թուրքիայի ռազմավարական մոտեցումներն ու շահերը բախվել են ու բախվում են մի շարք տարածաշրջաններում` Կովկասյան-Սևծովյան, Կենտրոնասիական, բալկանյան ու մերձավորարևելյան: Եթե միջազգային զարգացումներում ու աշխարհաքաղաքական գործընթացներում երկու երկրների միջև շահերի որոշ անհամապատասխանությունը կարող է գտնվել «քաղաքական խորհրդակցությունների մակարդակում», ապա օրինակ Կովկասում թուրքական շահերը հարցականի տակ են դնում Ռուսաստանի անվտանգությունը:

Թուրքիայի կողմից հակառուսական գործունեության լավ հարթակ է հանդիսանում Հյուսիսային Կովկասը: Հատկապես 1990-ական թվականներին Հյուսիսային Կովկասում ակտիվություն դրսևորած Թուրքիայի համար ներկայում էլ այդ հնարավորությունները կորսված չեն, և դեռևս թուրքական կողմն այն պահում է իր լծակների դաշտում: 2004թ. դեկտեմբերին, Կաբարդինո-Բալկարիայի անվտանգության ծառայության պետ Ս. Ուշակովը լրագրողների հետ զրույցում նշել էր, որ հանրապետությունում աճել են մի շարք երկրների, այդ թվում` Թուրքիայի հատուկ ծառայությունների հետախուզական-սադրիչ գործողությունները:

Ռուսաստանի պաշտպանության նախարար Ս. Իվանովը 2004թ. սեպտեմբերի 28-ին Եվրոպայի Խորհրդի մարդու իրավունքների հարցերով հանձնակատար Ալվարո Հիլ Ռոբլեսի հետ զրույցում հայտարարել էր, որ Թուրքիան Հյուսիսային Կովկասում ահաբեկչության և անջատողականության ակտիվ կազմակերպիչներից էր: Իսկ 2005թ. սկզբին ԱՄՆ կատարած իր այցի ընթացքում, նա հայտարարել էր, որ «ռուս-թուրքական հարաբերությունների գլխավոր խնդիրը ահաբեկչության դեմ պայքարի երկակի ստանդարտներն են»` հավելելով, որ Չեչնիայում սպանված իր քաղաքացիների առումով Թուրքիան հանդիսանում է ռեկորդակիր երկիր: Նման հայտարարություն նրա կողմից արվել էր նաև 2004թ. անվտանգության հարցերով Մյունխենում անցկացված կոնֆերանսի ժամանակ: Ամերիկյան «Ջեյմսթաուն» վերլուծական հիմնադրամի 2005թ. մայիսի 5-ի հրապարակման մեջ, հղում կատարելով ռուսական պաշտոնական տվյալներին, նշվում էր, որ 1999-2004 թթ. ընթացքում Չեչնիայում սպանվել է ավելի քան 2 տասնյակ թուրք գրոհային:

Վերջին տարիներին ի հայտ եկած փաստերը վկայում են, որ Թուրքիան Հյուսիսային Կովկասում և ոչ միայն, համապատասխան գործունեության ծավալման առումով դեռ «կենսունակ երկիր» է` իր տնտեսական, գաղափարական ու ռազմական բաղադրիչներով: Նման «կենսունակության» արտահայտումն են Կովկասում ակտիվությունը, Աբխազիայի, Ղրիմի նկատմամբ էքսպանսիոնիստական քաղաքականությունը, որն ուղղակի առնչվում է ռուսական շահերին: Այլ հարց է, թե որքանով են Ռուսաստանում համարժեք գնահատում թուրքական «կենսունակությունը»: Կարելի է զուգահեռներ անցկացնել 1920-ական թվականների հետ, երբ Թուրքիան բացահայտ քայլեր էր իրականացնում Հյուսիսային Կովկասը Ռուսաստանից «ազատագրելու» ուղղությամբ և նույնիսկ այն ժամանակ, երբ քեմալական իշխանությունները Բոլշևիկյան Ռուսաստանին համարում էին իրենց դաշնակիցն ու օգնություն ստանում. այս առումով Թուրքիայի հավակնություններն ու գործելաոճը չի փոխվել:

Նման միջոցառման անցկացումը պետական հովանավորությամբ նոր հարված էր Ռուսաստանի խիստ օգտապաշտական քաղաքականությանն ու մոտեցումներին: Դրա անցկացումը պատահական չէր հատկապես այն զարգացումներին ֆոնին, որ միջազգային հարթությունում ու աշխարհաքաղաքական զարգացումներում երկկողմ հարաբերություններում առաջանում են լուրջ հակասություններ, որոնք էլ ավելի սրվելու միտում ունեն: Վաղ թե ուշ, Ռուսաստանի աշխարհաքաղաքական ու անվտանգության շահերը առարկայորեն բախվելու են Թուրքիայի հավակնությունների հետ, որոնք կարող են քաղաքական մակարդակից այն կողմ անցնել:
 

 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:34
Կառավարական առանձնատանը շարունակվելու է բնակվել միայն Փաշինյանի ընտանիքը՝ այն էլ օրենքի խախտմամբ. Mediaport
Խորհրդարանն այսօր կցրվի. Արարատ Միրզոյանը կլքի կառավարական առանձնատունը։   Mediaport-ի աղբյուրի փոխանցմամբ՝ երկրորդ անգամ վարչապետ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:28
Հայաստանը մահաբեր «նիկոլավիրուսից» ազատելու համար մենք սկսում ենք #antinikol շարժումը․ Միքայել Մինասյան
Հայաստանը մահաբեր «նիկոլավիրուսից» ազատելու համար մենք սկսում ենք #antinikol շարժումը։ Այդ մասին ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է...
Աղբյուր` Panorama.am
20:23
Քիչ է մնացել, ամեն բան լավ է լինելու․ Արթուր Ղազինյան
Փոթորիկից հետո ջրի երես է դուրս գալիս հատակում թաքնված աղբը, տիղմը, կեղտն ու փոշին, որը աղտոտում է միջավայրը, տարածում գարշահոտ։Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
20:12
Սահմանային միջադեպեր չեն արձանագրվել․ ՀՀ ՊՆ
Մայիսի 9-ին և 10-ին ՀՀ պետական սահմանի հայ-ադրբեջանական շփման գծի ամբողջ երկայնքով օպերատիվ մարտավարական իրավիճակի փոփոխություն և սահմանային...
Աղբյուր` Panorama.am
20:06
ԱԺ-ն իրավունքի ուժով արձակվեց․Նիկոլ Փաշինյանը երկրորդ անգամ չընտրվեց վարչապետ
ՀՀ  Ազգային ժողովը իրավունքի ուժով արձակվեց։ Նիկոլ Փաշինյանը երկրորդ անգամ չընտրվեց վարչապետ։ Քաղաքական ուժերը կպատրասվեն հունիսի սպասվող...
Աղբյուր` Panorama.am
20:01
ՄՕԿ-ի նախագահը մտադիր է հանդիպել վարչապետ Յոսիհիդե Սուգայի հետ
Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի  /ՄՕԿ /  ղեկավար Թոմաս Բախը մայիսի 17-ին պետք է մեկնի  Ճապոնիա: ՀԱՕԿ-ի փոխանցմամբ՝ հնարավոր է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:54
Արա Այվազյանը հեռախոսազրույց է ունեցել ՄԱԿ Գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշի հետ
Մայիսի 10-ին ԱԳ նախարարի պաշտոնակատար Արա Այվազյանը հեռախոսազրույց է ունեցել  ՄԱԿ Գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշի հետ:...
Աղբյուր` Panorama.am
19:46
Մանե Գևորգյանն իր համանման վարքագծով կոպտորեն խախտել է մասնագիտական էթիկայի բոլոր կանոնները. ՀԺՄ
Հայաստանի ժուռնալիստների միությունը հայտարարություն է տարածել, որում անդրադառնում է վարչապետի պաշտոնակատարի մամուլի խոսնակ Մանե Գևորգյանի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:41
Տեղացած անձրևի և ուժեղ քամու հետևանքով վնաս են կրել Շիրակի մարզի մի շարք համայնքներ
Մայիսի 9-ի երեկոյան տեղացած անձրևի և ուժեղ քամու հետևանքով վնաս են կրել Շիրակի մարզի մի շարք համայնքներ։ Այս մասին տեղեկացնում են Շիրակի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:32
Որոշ անձինք կամ խմբեր փորձում են մոլորեցնել ՀՀ քաղաքացիներին․ ՌԴ-ում ՀՀ դեսպանություն
Որոշ անձինք կամ խմբեր փորձում են մոլորեցնել ՀՀ քաղաքացիներին՝ նրանց առաջարկելով, այսպես կոչված, «միջնորդական ծառայություններ»։ Այս...
Աղբյուր` Panorama.am
19:30
Եթե ամեն ինչ ճիշտ եք արել, ինչո՞ւ ենք մենք այսօր արձակվում․ Անի Սամսոնյան
Սա կլինի վերջին նիստը, որ վարչապետ չի ընտրվի և ԱԺ-ն իրավունքի ուժով կարձակվի։ Այս մասին ԱԺ-ում ասաց «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության...
Աղբյուր` Panorama.am
19:21
Վրաստանում դատարանն ազատ է արձակել ընդդիմադիր պատգամավոր Նիկա Մելիային՝ Եվրամիության կողմից գրավի վճարումից հետո
Թբիլիսիի քաղաքային դատարանը բավարարել է դատախազության միջնորդությունը, «Ազգային շարժման» նախագահ Նիկա Մելիայի խափանման միջոց...
Աղբյուր` Panorama.am
19:13
Վրացական դատարանը որոշում է կայացրել գրավի դիմաց ազատ արձակել ընդդիմադիր կուսակցության ղեկավարին
Թբիլիսիի քաղաքային դատարանը որոշում է կայացրել կալանքից ազատ արձակել «Միացյալ ազգային շարժում» ընդդիմադիր կուսակցության ղեկավար Նիկա...
Աղբյուր` Panorama.am
19:03
Իտալուհուն սխալմամբ սրսկել են Pfizer-BioNTech-ի COVID-19 պատվաստանյութի 6 դոզա
Երիտասարդ իտալուհին գտնվում է հիվանդանոցում հսկողության տակ՝ Pfizer-BioNTech-ի COVID-19 պատվաստանյութի վեց դեղաչափ պատահաբար ստանալուց հետո: Այս...
Աղբյուր` Panorama.am
18:52
Ատրպատականի հայոց թեմի առաջնորդն ու ԻԻՀ-ում ՀՀ դեսպանը քննարկել են արցախյան պատերազմի օրերին և հետո Իրանի ձեռնարկած կարևոր քայլերը
Մայիսի 10-ին ԻԻՀ-ում ՀՀ դեսպանություն է այցելել Ատրպատականի հայոց թեմի առաջնորդ Տ․ Գրիգոր արք․ Չիֆթճեանը, որտեղ տեղի է ունեցել հանդիպում ԻԻՀ-ում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:42
Մայիսի 9-ի դրությամբ COVID-19-ի դեմ կատարվել է 10727 պատվաստում
COVID-19-ի դեմ պատվաստումների մեկնարկից ի վեր մայիսի 9-ի դրությամբ` կատարվել է 10727 պատվաստում։ Այս մասին հայտնում է ՀՀ առողջապահության...
Աղբյուր` Panorama.am
18:37
Ինչպես նախորդ տարի, այս տարի էլ Մեծ Հայրենականի 76-ամյակի առիթով չի կայացել հեռախոսազրույց Հայաստանի և Ռուսաստանի ղեկավարությունների միջև․ Աշոտյան
ՀՀԿ փոխնախագահ Արմեն Աշոտյանը ֆեյսբուքի իր էջում անդրադարձել է հայ-ռուսական «աննախադեպ» հարաբերություններին, գրելով․...
Աղբյուր` Panorama.am
18:33
Ջավախքցիների ամբողջ աշխատանքը՝ աղբավայրում
Ջավախքի բնակիչները կարտոֆիլի իրացման խնդրի առաջ են կանգնած, ամբողջ տարվա աշխատանքը հայտնվում է աղբանոցներում։  Եթե կարտոֆիլը չթափեն,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:21
Մահացել է Արմեն Թավադյանի մայրը. Հարություն Հարությունյան
 TV 5 հեռուստաընկերության տնօրեն Հարություն Հարությունյանը գրում է. «Ցավով տեղեկացնում եմ, որ մահացել է ընկերոջս՝ «5-րդ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:17
Էշով ԱԺ մոտ եկած քաղաքացուն 4-5 ոստիկաններ ուժով մեքենա նստացրեցին ու տարան
Էշով ԱԺ շենքի մոտ եկած իջևանցի ներկայացած տղամարդը, մինչ խոսում էր լրագրողների հետ, նրան մոտեցան մի խումբ ոստիկաններ։ Նրանցից 4-5-ը ուժով ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:09
Մենք չտեսանք այն բացերը, որոնք ունեինք, մենք մեզ խաբեցինք ու խաբեցինք բոլորին. Հովսեփյան
«Եթե ամեն ինչ այսքան լավ է, ինչո՞ւ ենք մենք այսօր հավաքվել»,- այսօր ԱԺ-ում նման հարց հնչեցրեց անկախ պատգամավոր Սոֆյա Հովսեփյանը՝...
Աղբյուր` Panorama.am
18:03
Իջևանցին էշով եկել է իրենց «շաշին» տուն տանի
Իջևանցի մի տղամարդ էշի հետ եկել է ԱԺ դիմաց։ Ինչպես հայտարարեց լրագրողների հետ զրույցում, ինքը Իջևանից է, «Իլհամ» անանով կենդանու հետ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
Մենք այլևս փրկիչներ և տերեր փնտրելու իրավունք ու կարիք չունենք. Գևորգ Գորգիսյան
«Պետք է ընտրել ոչ թե ում, այլ պետք է ընտրել ինչը՝ գաղափարը, ծրագիր»,- ԱԺ հատուկ նիստում հայտարարեց «Լուսավոր Հայաստան»...
Աղբյուր` Panorama.am
17:47
Փաշինյանն ունի հայակործանման խոստացած ծրագիր. Գևորգ Պետրոսյան
«Որևէ ոլորտում ինքնահաստատված մարդ կա՞, որ սատարի Նիկոլ Փաշինյանին։ Նա արդեն կործանել է Հայաստանը»,-ասուլիսում ասաց ԱԺ պատգամավոր...
Աղբյուր` Panorama.am
17:43
Պուտինը հեռախոսազրույց է ունեցել Ալիևի հետ
Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինը հեռախոսազրույց է ունեցել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ։ Ինչպես հայտնում է Կրեմլի կայքը,...
Աղբյուր` Panorama.am
17:19
Գյուղատնտեսությամբ զբաղվող գյուղացին աղքատանում է, իսկ նույն բանն անող գործարարը՝ հարստանում. Թովմասյան
«Ես շատ ուրախ եմ, որ Սևանա լճի մակարդակը բարձրանում է, բայց մենք պետք է նաև դրա հավանական հետևանքների մասին մտածենք, որովհետև ճաապարհներ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:08
Զինծառայողի մահվան գործով ծառայակիցը կալանավորվեց
Զինծառայող Արտյոմ Մելքոնյանի մահվան դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի զինվորական քննչական գլխավոր վարչության իններորդ կայազորային քննչական բաժնում...
Աղբյուր` Panorama.am
16:57
Առաջին դեպքը չէ, երբ Մանե Գևորգյանն անձամբ է միջամտում և թույլ չի տալիս լրագրողին մոտենալ վարչապետին
Լրագրողական կազմակերպությունները տարածել են համատեղ հայտարարություն լրագրողների մասնագիտական գործունեությունը խոչընդոտելու վերաբերյալ:...
Աղբյուր` Panorama.am
16:52
Կհնչեն Ալեքսանդր Սպենդիարյանի և Երվանդ Երկանյանի ստեղծագործությունները
Մայիսի 17-ին Արամ Խաչատրյան համերգասրահում Հայ կոմպոզիտորական արվեստի 12-րդ փառատոնի շրջանակներում Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախումբը...
Աղբյուր` Panorama.am
16:43
Նորվեգացի մասնագետները հորդորել են հրաժարվել AstraZeneca և J&J պատվաստանյութերից
Նորվեգիայի փորձագիտական խումբը կառավարությանը խորհուրդ է տվել հրաժարվել AstraZeneca և J&J պատվաստանյութերի օգտագործումից, իսկ...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

ՄԻՊ-ը՝ Մարիա Կարապետյանին. Դուք գնացե՞լ եք Գորիսից Շուռնուխ ճանապարհով
16:35 06/05/2021

ՄԻՊ-ը՝ Մարիա Կարապետյանին. Դուք գնացե՞լ եք Գորիսից Շուռնուխ ճանապարհով

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}