Հասարակություն 09:05 04/03/2014

Ղրիմահայերը. Հետաքրքիր փաստեր «Ծովային Հայաստան»-ի մասին

Ղրիմի սոցիալ-տնտեսական ու մշակութային կյանքում մեծ դեռ ունեցած հայ համայնք քանակով փոքր է: Այսօր Ղրիմում ըստ պաշտոնական տվյալների ապրում է 9 հազար մարդ, սակայն իրականում այդ թիվը  մի քանի անգամ ավել է:

Ուկրաինայի հայոց թեմի առաջնորդ, Գրիգորիս արքեպիսկոպոս Բունիաթյանի խոսքով, այսօր Ղրիմում ապրում է մոտ 30 000 հայ: Ղրիմում գործում է հայագիտական կենտրոն, եկեղեցի, դպրոցներ, մշակութային օջախներ:

Վերջին` 2001 թվականի տվյալներով 2 024 056 բնակչության ընդամենը 0.4 տոկոսն են հայեր եղել: Սա 18-րդ դարի առաջին քառորդից մինչ օրս ամենափոքր թիվն է. այն ժամանակ Ղրիմի 467 000 բնակչության 2,1 տոկոսն էին հայեր:

1760-70-ականներին 454 700 բնակչության հայ համայնքը կազմում էր 4 տոկոս: Հովհաննես Թումանյանը 18-րդ դարում այցելելով Ղրիմ ասել է. «Ղրիմում թաթարներից հետո ավելի մեծ քանակով հայերն են»:

1944-1989 ընթացքում կատարված ուսումնասիրություններում բնակչության թվում հայեր չեն նշվում: Հաջորդ տվյալները 2001-ինն են` 0.4 տոկոս:

Ղրիմում հայերը բնակություն են հաստատել դեռևս 10-րդ դարից սկսած։ Միջին դարերում Ղրիմն անվանել են «Ծովային Հայաստան»:

Արդեն 14-րդ դարում Ղրիմում հայ բնակչությունն իր թվաքանակով երկրորդն էր թաթարներից հետո։ 1783թ. Ղրիմը Ռուսաստանին միացվելուց հետո տեղի հայկական գաղթավայրերը հայ բնակչության նոր ներհոսքի շնորհիվ աստիճանաբար սկսում են վերակենդանանալ և աշխույժ կյանքով ապրել։

Հին Ղրիմ քաղաքի բնակեցումը հայերով հիմնականում սկսվում է 1806-1808թթ., իսկ երկու տարի անց արդեն, քաղաքն ուներ 1640 բնակիչ, որոնք կառուցել էին 165 նոր տուն, 4 քարվանսարա, 93 կրպակ, 6 սրճարան և այլն։ Հետագայում այստեղ տեղափոխվեցին մեծ թվով Նոր Նախիջևանցիներ և Գրիգորոպոլցիներ։

20-րդ դարի սկզբին հայերի թվաքանակը Ղրիմում ավելացավ։ 1913-1914թթ. այն հասնում էր 14-15 հազարի, թեպետ իրականում այն ավելի էր։

Առանձին հայ մեծահարուստներ դարձել էին Ղրիմի մի շարք քաղաքների՝ Արմյանսկ, Մելիտոպոլ, Ղարասուբազար քաղաքների քաղաքագլուխներ։

Մինչև 1803թ. ղիմահայության եկեղեցական գործերը վարում էր Նոր Նախիջևանի հոգևոր վարչությունը։ 1842թ. Ղրիմում նշանակվում է Ղիմի հայ եկեղեցիների և սբ Խաչ վանքի գլխավոր հոգաբարձու։

Մի քանի հետաքրքիր փաստ

Ղրիմահայերից շատերը իրականացրել են բարեգործական ծրագրեր. մեծահամբավ նկարիչ Հովհաննես Այվազովսկին իրեն պատկանող Սուբաշի լճից 1887թ. Թեոդոսիա քաղաքին նվիրաբերում է օրական 50 հազար դույլ ջուր, ինչը հնարավորություն է տալիս հաջորդ տարի անցկացնել 30 կմ ջրմուղ, որը լիովին բավավարում էր քաղաքի պահանջները։

Հայազգի ինժեներ Շահվերդյանի նախագծով 1901թ. Սիմֆերոպոլում իրականացվում է արտաքին լուսավորություն։

Ղրիմահայ առաջին դպրոցը հիմնվել է Ղարասուբազարում, 1816թ.։ Հայկական դպոցներ են բացվում նաև Հին Ղրիմում, Թեոդոսիայում, Եվպատորիայում, Կերչում, Օրաբազարում, Սուբաշում և այն վայրերում, որտեղ նկատելի թվով հայություն կար։

19-րդ դարում և 20-րդ դարի սկզբներին ղրիմահայերը տվեցին համազգային և համաշխարհային հռչակ վայելող արվեստագետներ, որոնց թվում՝ նկարիչ Հովհաննես Այվազովսկին, նրա տաղանդավոր աշակերտ Մահտեսյանը, հայ դասական և ազգային երաժշտության խոշոր ներկայացուցիչներ Ալեքսանդր Սպենդիարյանն ու Քրիստոփոր Կարամուրզան։ Ղրիմահայ մշակույթի նկատելի դրսևորումներից մեկն էլ ճարտարապետությունն էր, հայերի շինարարական գործունեությունը թերակղզում։

Հայկական դասական ճարտարապետության հիանալի կոթող է Յալթայում 1905-1909թթ. կառուցված հայկական եկեղեցին։

Ճարտարապետական հոյակերտ հուշարձան է Հովհաննես Այվազովսկու պատկերասրահը, որը կառուցվել է իր իսկ նախաձեռնությամբ և միջոցներով։

Հայկական եկեղեցիներ են կառուցվել Եվպատորիայում, Հին Ղրիմում, Արմյանսկում, Սիմֆերոպոլում, որոնց մի մասը չեն պահպանվել։

Մի կտոր Հայաստան` Ղրիմում. Սուրբ Խաչ

Վանքը հիմնադրվել է 14-րդ դարի կեսին ու եղել է Հայ Առաքելական եկեղեցու թեմական կենտրոն:

Լուսանկարները` Pravmir.ru-ից:

 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

18:07
Երևանի մի քանի փողոցներում արագաչափ սարքերը կոտրած տղամարդուն ոստիկանները գտել են
Ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում դեկտեմբերի 14-ին հաղորդում է ստացել, որ դիտավորությամբ կոտրել են Արշակունյաց պողոտայում տեղադրված...
Աղբյուր` Panorama.am
18:03
Գյուղոլորտում որպես առաջնահերթույուն է նշվել օգտագործվող հողատարածքների ավելացումը
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի մոտ քննարկվել է Գյուղատնտեսության ոլորտի զարգացման 2020-2030 թվականների ռազմավարության նախագիծը: Վարչապետի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:51
Հրաձգության Հայաստանի երիտասարդական չեմպիոնները
Հանգստյան օրերին Երևանում կայացել է գնդակային հրաձգության Հայաստանի երիտասարդական առաջնությունը: 10 մետր օդամղիչ հրացան մրցաձևում ոսկե...
Աղբյուր` Panorama.am
17:42
Կարեն Քոչարյան. Սկսում ենք դրամահավաք, որպեսզի «Ի՞նչ, որտե՞ղ, ե՞րբ» խաղը լինի եթերում
Քաղտեխնոլոգ, «Ի՞նչ, որտե՞ղ, ե՞րբ» ինտելեկտուալ խաղի հաղորդման հեղինակ Կարեն Քոչարյանը հայտարարել է համաժողովրդական դրամահավաք,...
Աղբյուր` Panorama.am
17:36
Շուշան Դոյդոյան. Խոսում ենք մի իրավունքի մասին, բայց խախտում մյուս իրավունքը
Երեխաների իրավունքների խախտման դեպքերը շատ են, քանի որ երեխաները գրավիչ են, հրապարակվում է երեխայի լուսանկար, տեսագրություն, անմիջապես լսարան...
Աղբյուր` Panorama.am
17:27
Պատանի ծանրորդների՝ ոսկե, արծաթե ու բրոնզե մեդալները
Իսրայելում տեղի ունեցած ծանրամարտի Եվրոպայի Մ-15 և Մ-17 առաջնություններում Հայաստանի ներկայացուցիչները 13 մեդալ են նվաճել երկամարտում: Մինչև...
Աղբյուր` Panorama.am
17:12
Բրիտանական ընկերությունը թույլ է տալիս աշխատակիցներին խումարի դեպքում մնալ տանը
«Դա հնարավորություն է տալիս լինել արդար, չխաբել ղեկավարին»,- ասել է աշխատակցուհին:
Աղբյուր` Panorama.am
17:03
NABU-ի և ԱԿԲԱ Ֆեդերացիայի աջակցությամբ Մարտունի գյուղում կառուցվել է մեղրի համտեսի սրահ
Գեղարքունիքի մարզի Մարտունի գյուղում մեղվապահ Հայկ Հովհաննիսյանը պապի սկսած գործին մեկ քար էլ է ավելացրել. մեղվի փեթակների հարևանությամբ ստեղծել...
Աղբյուր` Panorama.am
16:57
ՀՆԱ-ի աճը մնում է բարձր` պայմանավորված մասնավոր սպառմամբ. ՀԲ
2019 թ․ երրորդ եռամսյակում՝ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ ՀՆԱ-ն կայուն աճել է 7․9 տոկոսով։ Դրա շնորհիվ մինչև 2019 թ․ սեպտեմբեր...
Աղբյուր` Panorama.am
16:49
2 մեդալ՝ սամբոյի միջազգային մրցաշարից
Հայ պատանի սամբիստները հաջող մասնակցություն են ունեցել դեկտեմբերի 13-15-ը Լիտվայի մայրաքաղաք Վիլնյուսում անցկացված Պրանցիշկուս Էիգմինասի 13-րդ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:11
ՀՀԿ-ի պատվերով նկարվում էիք. Ավագանու անդամ
«Պարոն քաղաքապետ, հերիք ա տենց ցինիկ ծիծաղեք»,- այս մասին այսօր Երևանի ավագանու արտահերթ նիստում իր ելույթի ընթացքում նշեց ավագանու...
Աղբյուր` Panorama.am
16:08
Սերժ Սարգսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում իրականացնելու մասին որոշումը կբողոքարկվի դատարանում
ՀՀ երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը՝ գործառութային անձեռնմխելիության հիմքով, դադարեցնելու հարցը կբարձրացվի դատարանում։...
Աղբյուր` Panorama.am
16:00
2020-ին նախատեսվում է «Զվարթնոցի» ամբողջական կոնսերվացիա իրականացնել
«Զվարթնոց» պատմամշակութային արգելոց-թանգարանն անցնող տարի 100․ 000-ից ավելի այցելու է ունեցել, 5 ցուցահանդես ու 18 այլ միջոցառում է անցկացվել։
Աղբյուր` Panorama.am
15:55
Ռեալ կարող ենք խոսել 140-150 հազար տոննա խաղողի բերքի մասին. Ավագ Հարությունյան
Հայաստանի գինեգործների միության նախագահ Ավագ Հարությունյանի գնահատմամբ՝ այս տարին հաջող էր գինեգործների համար։ Նրա խոսքով՝ թե պաշտոնական, թե...
Աղբյուր` Panorama.am
15:47
Խաժակյանը դատարան կներկայացնի կեղծված փաստաթղթեր Մարությանի արձակուրդի վերաբերյալ
«Ես հաղորդում եմ տվել հանցագործության մասին. Երևանի քաղաքապետի կողմից եղել է պաշտանական կեղծիք»,- այս մասին այսօր ավագանու արտահերթ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:44
Քայլող մարդու արձանը կտեղադրվի Հյուսիսային պողոտայում
Երևանի ավագանին հավանություն տվեց Ատոմ Չաքմաքչյանի հեղինակած «Քայլող մարդը» քանդակը Հյուսիսային պողոտայում տեղադրելու նախագծին։...
Աղբյուր` Panorama.am
15:32
Շմոլ գազի թունավորման հետևանքով Տավուշում ամուսիններ են մահացել
«911» ծառայությունը դեկտեմբերի 15-ին, ժամը 22:05-ին ահազանգ է ստացվել, որ Տավուշի մարզի Գանձաքար գյուղում տեղի է ունեցել շմոլ գազից...
Աղբյուր` Panorama.am
15:19
Մեկնարկել է ձմեռային զորակոչը
Դեկտեմբերի 16-ին մեկնարկել է 2019 թվականի ձմեռային զորակոչը: Այսօր պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայության կմեկնեն առաջին նորակոչիկները: Այս...
Աղբյուր` Panorama.am
15:00
Աշխարհում ամենաթույլ գաղտնաբառերը
NordPass-ի գաղտնաբառների մենեջերը հրապարակել է աշխարհում ամենատարածված թույլ գաղտնաբառերը: Հետազոտողները հավաքել են 500 միլիոն գաղտնաբառ, որոնք...
Աղբյուր` Panorama.am
14:56
Բժշկագիտական բեսթսելլերը՝ նաև հայերեն
Ամերիկացի ճանաչված մանկաբույժ, գիտնական Փոլ Օֆիթի «Մահաբեր ընտրություն. Ինչ սպառնալի հետևանքներ ունի պատվաստանյութերի դեմ շարժումը»...
Աղբյուր` Panorama.am
14:44
Ասադը ԱՄՆ-ին մեղադրել է Սիրիայից զավթված նավթը Թուրքիային վաճառելու մեջ
Սիրիայի նախագահ Բաշար Ասադը հայտարարել է, որ Միացյալ Նահանգները թուրքական կողմին վաճառում է Սիրիայից զավթված նավթը: Այս մասին նա հայտարարել է...
Աղբյուր` Panorama.am
14:24
Մեսրոպ Մանուկյան. Եթե իրական եղավ, ակնհայտ կլինի, որ իմ հրապարակած թվերը ցավոտ են եղել կառավարության համար
Զինծառայողների ապահովագրության հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ Մեսրոպ Մանուկյանը պաշտոնական գրություն չի ստացել, որ իրեն դուրս են հանել...
Աղբյուր` Panorama.am
14:14
ԱՄՆ նախագահի թեկնածու Ջո Բայդենը ողջունել է Սենատում Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձևը
ԱՄՆ նախագահական ընտրություններում դեմոկրատական կուսակցության նախագահի թեկնածու Ջո Բայդենը ողջունել է Սենատում Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող...
Աղբյուր` Panorama.am
14:00
Ռոբերտ Քոչարյանն ընդդեմ Սիլվա Համբարձումյանի գործով դատական նիստը կրկին հետաձգվել է
ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանն ընդդեմ գործարար Սիլվա Համբարձումյանի գործով դատական նիստն այսօր կրկին հետաձգվել է։ Երևան քաղաքի առաջին...
Աղբյուր` Panorama.am
13:46
Տնտեսագետ. Հունվարի վերջից կսկսվեն թանկացումները
2020 թվականի արդեն հունվարի վերջից կլինեն թանկացումեր. թանկանալու են սպառողական զամբյուղի մեջ ներառված ապրանքատեսակները, իսկ արդեն մարտից ...
Աղբյուր` Panorama.am
13:30
Աշոտ Մելիքյան. Պատշաճ վերահսկողություն չեն կարողանում իրականացնել, տեղեկատվության ազատությունն են սահմանափակում
«Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքում առաջարկվող  փոփոխությունները դրական ազդեցություն են ունենալու Հայաստանի շրջակա...
Աղբյուր` Panorama.am
13:17
Հարկային օրենսգրքում նախատեսվող փոփոխությունները՝ 2020 թվականի հունվարի 1-ից
2020 թվականի հունվարի 1-ից  Հայաստանում ուժի մեջ կմտնեն հարկման համակարգի մի շարք փոփոխություններ։ Փոփոխությունների համաձայն, ԱԱՀ-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
13:10
Առողջական խնդիր ունեցող աշխատողը պիտի՞ հարկվի, որ չաշխատողը բուժվի
Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությունը առաջարկում է առողջապահության ապահովագրումը դարձնել պարտադիր և համընդհանուր՝ աշխատող...
Աղբյուր` Panorama.am
13:03
Զելենսկին երկօրյա այցով մեկնում է Ադրբեջան
Այսօր Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին երկօրյա պաշտոնական այցով կմեկնի Ադրբեջան: Այս մասին, ինչպես գրում է «segodnya»...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Քաղաքագետ. Սենատում բանաձևի ընդունման հարցում Հայաստանի իշխանությունները մասնակցությունը գրեթե զրոյական է եղել
12:18 13/12/2019

Քաղաքագետ. Սենատում բանաձևի ընդունման հարցում Հայաստանի իշխանությունները մասնակցությունը գրեթե զրոյական է եղել

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}