Հասարակություն 09:05 04/03/2014

Ղրիմահայերը. Հետաքրքիր փաստեր «Ծովային Հայաստան»-ի մասին

Ղրիմի սոցիալ-տնտեսական ու մշակութային կյանքում մեծ դեռ ունեցած հայ համայնք քանակով փոքր է: Այսօր Ղրիմում ըստ պաշտոնական տվյալների ապրում է 9 հազար մարդ, սակայն իրականում այդ թիվը  մի քանի անգամ ավել է:

Ուկրաինայի հայոց թեմի առաջնորդ, Գրիգորիս արքեպիսկոպոս Բունիաթյանի խոսքով, այսօր Ղրիմում ապրում է մոտ 30 000 հայ: Ղրիմում գործում է հայագիտական կենտրոն, եկեղեցի, դպրոցներ, մշակութային օջախներ:

Վերջին` 2001 թվականի տվյալներով 2 024 056 բնակչության ընդամենը 0.4 տոկոսն են հայեր եղել: Սա 18-րդ դարի առաջին քառորդից մինչ օրս ամենափոքր թիվն է. այն ժամանակ Ղրիմի 467 000 բնակչության 2,1 տոկոսն էին հայեր:

1760-70-ականներին 454 700 բնակչության հայ համայնքը կազմում էր 4 տոկոս: Հովհաննես Թումանյանը 18-րդ դարում այցելելով Ղրիմ ասել է. «Ղրիմում թաթարներից հետո ավելի մեծ քանակով հայերն են»:

1944-1989 ընթացքում կատարված ուսումնասիրություններում բնակչության թվում հայեր չեն նշվում: Հաջորդ տվյալները 2001-ինն են` 0.4 տոկոս:

Ղրիմում հայերը բնակություն են հաստատել դեռևս 10-րդ դարից սկսած։ Միջին դարերում Ղրիմն անվանել են «Ծովային Հայաստան»:

Արդեն 14-րդ դարում Ղրիմում հայ բնակչությունն իր թվաքանակով երկրորդն էր թաթարներից հետո։ 1783թ. Ղրիմը Ռուսաստանին միացվելուց հետո տեղի հայկական գաղթավայրերը հայ բնակչության նոր ներհոսքի շնորհիվ աստիճանաբար սկսում են վերակենդանանալ և աշխույժ կյանքով ապրել։

Հին Ղրիմ քաղաքի բնակեցումը հայերով հիմնականում սկսվում է 1806-1808թթ., իսկ երկու տարի անց արդեն, քաղաքն ուներ 1640 բնակիչ, որոնք կառուցել էին 165 նոր տուն, 4 քարվանսարա, 93 կրպակ, 6 սրճարան և այլն։ Հետագայում այստեղ տեղափոխվեցին մեծ թվով Նոր Նախիջևանցիներ և Գրիգորոպոլցիներ։

20-րդ դարի սկզբին հայերի թվաքանակը Ղրիմում ավելացավ։ 1913-1914թթ. այն հասնում էր 14-15 հազարի, թեպետ իրականում այն ավելի էր։

Առանձին հայ մեծահարուստներ դարձել էին Ղրիմի մի շարք քաղաքների՝ Արմյանսկ, Մելիտոպոլ, Ղարասուբազար քաղաքների քաղաքագլուխներ։

Մինչև 1803թ. ղիմահայության եկեղեցական գործերը վարում էր Նոր Նախիջևանի հոգևոր վարչությունը։ 1842թ. Ղրիմում նշանակվում է Ղիմի հայ եկեղեցիների և սբ Խաչ վանքի գլխավոր հոգաբարձու։

Մի քանի հետաքրքիր փաստ

Ղրիմահայերից շատերը իրականացրել են բարեգործական ծրագրեր. մեծահամբավ նկարիչ Հովհաննես Այվազովսկին իրեն պատկանող Սուբաշի լճից 1887թ. Թեոդոսիա քաղաքին նվիրաբերում է օրական 50 հազար դույլ ջուր, ինչը հնարավորություն է տալիս հաջորդ տարի անցկացնել 30 կմ ջրմուղ, որը լիովին բավավարում էր քաղաքի պահանջները։

Հայազգի ինժեներ Շահվերդյանի նախագծով 1901թ. Սիմֆերոպոլում իրականացվում է արտաքին լուսավորություն։

Ղրիմահայ առաջին դպրոցը հիմնվել է Ղարասուբազարում, 1816թ.։ Հայկական դպոցներ են բացվում նաև Հին Ղրիմում, Թեոդոսիայում, Եվպատորիայում, Կերչում, Օրաբազարում, Սուբաշում և այն վայրերում, որտեղ նկատելի թվով հայություն կար։

19-րդ դարում և 20-րդ դարի սկզբներին ղրիմահայերը տվեցին համազգային և համաշխարհային հռչակ վայելող արվեստագետներ, որոնց թվում՝ նկարիչ Հովհաննես Այվազովսկին, նրա տաղանդավոր աշակերտ Մահտեսյանը, հայ դասական և ազգային երաժշտության խոշոր ներկայացուցիչներ Ալեքսանդր Սպենդիարյանն ու Քրիստոփոր Կարամուրզան։ Ղրիմահայ մշակույթի նկատելի դրսևորումներից մեկն էլ ճարտարապետությունն էր, հայերի շինարարական գործունեությունը թերակղզում։

Հայկական դասական ճարտարապետության հիանալի կոթող է Յալթայում 1905-1909թթ. կառուցված հայկական եկեղեցին։

Ճարտարապետական հոյակերտ հուշարձան է Հովհաննես Այվազովսկու պատկերասրահը, որը կառուցվել է իր իսկ նախաձեռնությամբ և միջոցներով։

Հայկական եկեղեցիներ են կառուցվել Եվպատորիայում, Հին Ղրիմում, Արմյանսկում, Սիմֆերոպոլում, որոնց մի մասը չեն պահպանվել։

Մի կտոր Հայաստան` Ղրիմում. Սուրբ Խաչ

Վանքը հիմնադրվել է 14-րդ դարի կեսին ու եղել է Հայ Առաքելական եկեղեցու թեմական կենտրոն:

Լուսանկարները` Pravmir.ru-ից:

 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

22:07
Աննա Հակոբյանն այցելել է Արմեն Ջիգարխանյանին
Նրանք պայմանավորվել են հաջորդ անգամ հանդիպել Երևանում։
Աղբյուր` Panorama.am
20:46
ՌԴ զինված ուժերն ու սահմանապահ ուժերը կարևոր դերակատարություն ունեն ՀՀ անվտանգության ապահովման գործում. Տոնոյան
Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերն ու սահմանապահ ուժերը կարևոր դերակատարություն ունեն ՀՀ անվտանգության ապահովման գործում:  Այս մասին այսօր...
Աղբյուր` Panorama.am
20:34
ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ-ը Հայաստանում նախատեսում է անցակցնել լայնամասշտաբ դիտորդական առաքելություն
ՀՀ ԿԸՀ նախագահ Տիգրան Մուկուչյանն այսօր ընդունել է ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ` 2018 դեկտեմբերի 9-ին կայանալիք ԱԺ արտահերթ ընտրություններին դիտորդական առաքելության հիմնական կազմին:
Աղբյուր` Panorama.am
20:31
Զինծառայողների աշխատավարձերի բարձրացում նախատեսված չէ, բայց նրանց կտրվեն հավելավճարներ. Դավիթ Տոնոյան
Զինված ուժերում աշխատավարձի բարձրացում չի նախատեսվում: Այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ասաց ՀՀ պաշտպանության նախարարի պաշտոնակատար Դավիթ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:30
Մեսսին Իսպանիայի առաջնության լավագույն խաղացողի մրցանակին է արժանացել
«Բարսելոնայի» հարձակվող Լիոնել Մեսսին ստացել է 2017-2018 թթ. Իսպանիայի առաջնության լավագույն խաղացողի մրցանակը։ «Լավ է,...
Աղբյուր` Panorama.am
20:12
Դատարանը երկարացրել է Պետերբուրգի նախկին փոխքաղաքապետ Մարատ Օգանեսյանի կալանքը
Բացի Օգանեսյանից, այս գործով ևս ութ հոգի է անցնում։
Աղբյուր` Panorama.am
20:02
Իրենց որդուն Ադոլֆ անվանած բրիտանացի զույգը մեղավոր է ճանաչվել
Մեծ Բրիտանիայում զույգին, ով իրենց որդուն անվանել է Ադոլֆ,  մեղավոր են ճանաչել նեոնացիստական խմբավորմանն անդամակցելու մեջ։ Ռիա նովոստիի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:55
Երգչուհի Մայլի Սայրուսը կորցրել է տունը Կալիֆորնիայում հրդեհի հետևանքով
Ամերիկացի երգչուհի Մայլի Սայրուսը հայտարարել է, որ Կալիֆորնիայում անտառային հրդեհների հետևանքով զրկվել է իր տնից։ «Իմ շրջանում...
Աղբյուր` Panorama.am
19:51
Զինծառայողների զոհվելու գործով ծառայողական քննությունն ընթացքի մեջ է. նախարարի պաշտոնակատար
Որոտան-Խնձորեսկ ավտոճանապարհին նոյեմբերի 7-ին տեղի ունեցած վթարի հետևանքով 4 զինծառայողների զոհվելու գործով ծառայողական քննությունն ընթացքի մեջ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:44
Կոսովոյի ղեկավարը Պուտինի հետ գաղտնի խոսակցություն է ունեցել
Թաչիի խոսքով, Պուտինը հայտարարել է, որ կսատարի երկրների միջև խաղաղ համաձայնագրին, եթե այդպիսին լինի։
Աղբյուր` Panorama.am
19:33
Մոդելավորող Ժան-Պոլ Գոտյեն հրաժարվել է բնական մորթու օգտագործումից
«Կարելի է գտնել արհեստական մորթի կամ տաքանալու այլ միջոցներ»։
Աղբյուր` Panorama.am
19:22
Աղջկան դուրս են հանել Լուվրից դեկոլտեի պատճառով
Ավստրալացի մոդել և նորաձևության բլոգեր  Նուշա Սիեհին դուրս են հանել Լուվրից չափազանց բաց դեկոլտեի պատճառով։ Լենտա.ռու-ի հաղորդմամբ, գրել է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:11
Ամուրիների օրը վաճառքների ռեկորդ է սահմանվել
Համացանցային առևտրի չինական հսկան՝ Alibaba-ն կիրակի նոր ռեկորդ է սահմանել վաճառքի ծավալներով՝ իր համար տարվա գլխավոր վաճառքի օրը, որը ստացել է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:03
Ի՞նչ պահանջներ են սահմանված սննդի կազմակերպության աշխատակիցների համար
«Բելաջիո» ռեստորանում սննդամթերքի անվտանգության պետական տեսչական մարմնի կողմից ստուգում անցկացնելը նախատեսված է տարեկան ծրագրով։...
Աղբյուր` Panorama.am
18:53
Համաներվածների թիվը՝ ժամը 18:00-ի դրությամբ
Նոյեմբերի 6-ից ուժի մեջ մտած «Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման 2800-ամյակի և Հայաստանի Առաջին Հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:47
Պաշտոնապես հայտարարում եմ՝ Նախիջևանի ուղղությամբ ադրբեջանական զինված ուժերը ոչ մի տարածք չեն «ազատագրել». Դավիթ Տոնոյան
«Որպես պաշտպանության նախարար՝ պաշտոնապես հայտարարում եմ, որ Նախիջևանի ուղղությամբ ադրբեջանական զինված ուժերը ոչ մի տարածք չեն...
Աղբյուր` Panorama.am
18:42
Հայաստանի Մ19 հավաքականը շարունակում է նախապատրաստությունը
Հայաստանի մինչև 19 տարեկանների ֆուտբոլի հավաքականը շարունակում է նախապատրաստությունը նոյեմբերի 14-20-ը կայանալիք ընկերական մրցաշարին: ՀՖՖ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:31
Crans Montana-ի նախագահը պատրաստակամություն է հայտնել կազմակերպության գլխավոր ֆորումն անցկացնել Երևանում
Crans Montana ֆորումի նախագահ Պիեռ-Էմանուել Քուիրինն ու Crans Montana ֆորումի պատվավոր նախագահ և հիմնադիր, դեսպան Ժան-Պոլ Քարթերոնը...
Աղբյուր` Panorama.am
18:21
ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարի նշանակման հարցով տեղի են ունեցել նեղ ֆորմատով քննարկումներ. Տոնոյան
Նեղ ֆորմատով քննարկումներ են տեղի ունեցել ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարի նշանակման հարցով: Այս մասին այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ հայտարարեց...
Աղբյուր` Panorama.am
18:09
Գյուրջյան փողոցում քանդած շենքի տերը պատրաստվում է վնասի փոխհատուցում պահանջել քաղաքապետից
Երևանի Նոր Նորք վարչական շրջանի Գյուրջյան փողոցի N 1/3 հասցեում այսօր քանդված շինության սեփականատեր «Անի-97» ՍՊԸ  տնօրեն Դավիթ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:04
ARARAT Charles Aznavour Signature Blend-ը խորհրդանշում է այն արժեքները, որոնք իմ հայրն է մարմնավորում. Նիկոլա Ազնավուր
Երևանի կոնյակի գործարանը հայտարարում է ARARAT Charles Aznavour Signature Blend նախագծի մեկնարկի մասին, որը հանդիսանում է մեծն արտիստի և...
Աղբյուր` Panorama.am
17:57
Շարունակում ենք մնալ այն լճացած վիճակում, որը տևում է 1990-ական թվականներից. Ալավերդյան
Նրա խոսքով, Նիկոլ Փաշինյնաը չի ասել՝ արդյոք համաձա՞յն է այն ամբողջ փաթեթի հետ, որը կազմվելու է առանց իրեն։
Աղբյուր` Panorama.am
17:52
Մարգարիտա Գասպարյանը տեղ է գտել Թոփ-100-ում
Ռուսաստանը ներկայացնող հայազգի թենիսիստուհի Մարգարիտա Գասպարյանը բարելավել է դիրքերը WTA-ի դասակարգման աղյուսակում: 105-րդ տեղից նա բարձրացել է...
Աղբյուր` Panorama.am
17:41
Յիրիկյան. Կարևոր է ոչ միայն այն, թե ինչ է իրականացնում ընկերությունը և այլև այն՝ թե ինչպես է դա իրականացվում
ՎիվաՍել-ՄՏՍ-ին շնորհվել է ISO 37001 և ISO 19600 ստանդարտներին համապատասխանության վկայական։
Աղբյուր` Panorama.am
17:32
Առաջին աշխարհամարտի հիշատակման արարողության խորհուրդը կամ Մակրոնն ընդդեմ Թրամփի
Նոյեմբերի 11-ին Փարիզում մեծ շուքով ու զուսպ հանդիսությամբ նշվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտն ազդարարող զինադադարի հարյուր ամյակը։...
Աղբյուր` Panorama.am
17:22
«Լոռի»-«Փյունիկ» հակամարտությունը շարունակվում է
Հայաստանի ֆուտբոլի Բարձրագույն խմբի առաջնության 16-րդ տուրում «Լոռին» սեփական հարկի տակ նվազագույն հաշվով պարտվել էր...
Աղբյուր` Panorama.am
17:11
Երեք մեդալ սամբոյի աշխարհի առաջնությունում
Բուխարեստում ավարտված սամբոյի աշխարհի առաջնությունում Հայաստանի պատվիրակները նվաճել են մեկական արծաթե և բրոնզե մեդալ: ՀԱՕԿ լրատվական...
Աղբյուր` Panorama.am
16:55
«Ո´չ ՀՀԿ-ն է որոշելու, թե ով է լինելու ընդդիմություն, ո´չ էլ ՔՊ-ն. Հրաչյա Հակոբյան
«Ընդդիմությու կարող է լինել թե «Լուսավոր Հայաստան» կուսկացությունը, թե «Մենք» դաշինքը»,- աաց նա։
Աղբյուր` Panorama.am
16:37
Որևէ որոշում շվեդական կործանիչների վերաբերյալ այս պահին չկա. Դավիթ Տոնոյան
«Եկեք չկենտրոնանանք ՀՀ պաշտպանության նախարարությանը ներկայացվող որևէ առաջարկության վրա  որևիցե զինատեսակի վերաբերյալ»,- այս...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Քաղաքապետի որոշմամբ, Նոր Նորքում ապամոնտաժվում է 1100 քմ ապօրինի կառույցը
16:44 12/11/2018

Քաղաքապետի որոշմամբ, Նոր Նորքում ապամոնտաժվում է 1100 քմ ապօրինի կառույցը

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}