Հասարակություն 09:05 04/03/2014

Ղրիմահայերը. Հետաքրքիր փաստեր «Ծովային Հայաստան»-ի մասին

Ղրիմի սոցիալ-տնտեսական ու մշակութային կյանքում մեծ դեռ ունեցած հայ համայնք քանակով փոքր է: Այսօր Ղրիմում ըստ պաշտոնական տվյալների ապրում է 9 հազար մարդ, սակայն իրականում այդ թիվը  մի քանի անգամ ավել է:

Ուկրաինայի հայոց թեմի առաջնորդ, Գրիգորիս արքեպիսկոպոս Բունիաթյանի խոսքով, այսօր Ղրիմում ապրում է մոտ 30 000 հայ: Ղրիմում գործում է հայագիտական կենտրոն, եկեղեցի, դպրոցներ, մշակութային օջախներ:

Վերջին` 2001 թվականի տվյալներով 2 024 056 բնակչության ընդամենը 0.4 տոկոսն են հայեր եղել: Սա 18-րդ դարի առաջին քառորդից մինչ օրս ամենափոքր թիվն է. այն ժամանակ Ղրիմի 467 000 բնակչության 2,1 տոկոսն էին հայեր:

1760-70-ականներին 454 700 բնակչության հայ համայնքը կազմում էր 4 տոկոս: Հովհաննես Թումանյանը 18-րդ դարում այցելելով Ղրիմ ասել է. «Ղրիմում թաթարներից հետո ավելի մեծ քանակով հայերն են»:

1944-1989 ընթացքում կատարված ուսումնասիրություններում բնակչության թվում հայեր չեն նշվում: Հաջորդ տվյալները 2001-ինն են` 0.4 տոկոս:

Ղրիմում հայերը բնակություն են հաստատել դեռևս 10-րդ դարից սկսած։ Միջին դարերում Ղրիմն անվանել են «Ծովային Հայաստան»:

Արդեն 14-րդ դարում Ղրիմում հայ բնակչությունն իր թվաքանակով երկրորդն էր թաթարներից հետո։ 1783թ. Ղրիմը Ռուսաստանին միացվելուց հետո տեղի հայկական գաղթավայրերը հայ բնակչության նոր ներհոսքի շնորհիվ աստիճանաբար սկսում են վերակենդանանալ և աշխույժ կյանքով ապրել։

Հին Ղրիմ քաղաքի բնակեցումը հայերով հիմնականում սկսվում է 1806-1808թթ., իսկ երկու տարի անց արդեն, քաղաքն ուներ 1640 բնակիչ, որոնք կառուցել էին 165 նոր տուն, 4 քարվանսարա, 93 կրպակ, 6 սրճարան և այլն։ Հետագայում այստեղ տեղափոխվեցին մեծ թվով Նոր Նախիջևանցիներ և Գրիգորոպոլցիներ։

20-րդ դարի սկզբին հայերի թվաքանակը Ղրիմում ավելացավ։ 1913-1914թթ. այն հասնում էր 14-15 հազարի, թեպետ իրականում այն ավելի էր։

Առանձին հայ մեծահարուստներ դարձել էին Ղրիմի մի շարք քաղաքների՝ Արմյանսկ, Մելիտոպոլ, Ղարասուբազար քաղաքների քաղաքագլուխներ։

Մինչև 1803թ. ղիմահայության եկեղեցական գործերը վարում էր Նոր Նախիջևանի հոգևոր վարչությունը։ 1842թ. Ղրիմում նշանակվում է Ղիմի հայ եկեղեցիների և սբ Խաչ վանքի գլխավոր հոգաբարձու։

Մի քանի հետաքրքիր փաստ

Ղրիմահայերից շատերը իրականացրել են բարեգործական ծրագրեր. մեծահամբավ նկարիչ Հովհաննես Այվազովսկին իրեն պատկանող Սուբաշի լճից 1887թ. Թեոդոսիա քաղաքին նվիրաբերում է օրական 50 հազար դույլ ջուր, ինչը հնարավորություն է տալիս հաջորդ տարի անցկացնել 30 կմ ջրմուղ, որը լիովին բավավարում էր քաղաքի պահանջները։

Հայազգի ինժեներ Շահվերդյանի նախագծով 1901թ. Սիմֆերոպոլում իրականացվում է արտաքին լուսավորություն։

Ղրիմահայ առաջին դպրոցը հիմնվել է Ղարասուբազարում, 1816թ.։ Հայկական դպոցներ են բացվում նաև Հին Ղրիմում, Թեոդոսիայում, Եվպատորիայում, Կերչում, Օրաբազարում, Սուբաշում և այն վայրերում, որտեղ նկատելի թվով հայություն կար։

19-րդ դարում և 20-րդ դարի սկզբներին ղրիմահայերը տվեցին համազգային և համաշխարհային հռչակ վայելող արվեստագետներ, որոնց թվում՝ նկարիչ Հովհաննես Այվազովսկին, նրա տաղանդավոր աշակերտ Մահտեսյանը, հայ դասական և ազգային երաժշտության խոշոր ներկայացուցիչներ Ալեքսանդր Սպենդիարյանն ու Քրիստոփոր Կարամուրզան։ Ղրիմահայ մշակույթի նկատելի դրսևորումներից մեկն էլ ճարտարապետությունն էր, հայերի շինարարական գործունեությունը թերակղզում։

Հայկական դասական ճարտարապետության հիանալի կոթող է Յալթայում 1905-1909թթ. կառուցված հայկական եկեղեցին։

Ճարտարապետական հոյակերտ հուշարձան է Հովհաննես Այվազովսկու պատկերասրահը, որը կառուցվել է իր իսկ նախաձեռնությամբ և միջոցներով։

Հայկական եկեղեցիներ են կառուցվել Եվպատորիայում, Հին Ղրիմում, Արմյանսկում, Սիմֆերոպոլում, որոնց մի մասը չեն պահպանվել։

Մի կտոր Հայաստան` Ղրիմում. Սուրբ Խաչ

Վանքը հիմնադրվել է 14-րդ դարի կեսին ու եղել է Հայ Առաքելական եկեղեցու թեմական կենտրոն:

Լուսանկարները` Pravmir.ru-ից:

 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:30
Անցած 1 օրվա ընթացքում արձանագրված 24 ՃՏՊ-ի հետևանքով 3 մարդ զոհվել է
Ըստ ոստիկանության օպերատիվ հաղորդագրությունների ամփոփագրերի` նոյեմբերի 18-ից 19-ը Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանության տարբեր...
Աղբյուր` Panorama.am
20:25
Էլեկտրաէներգիայի անջատումներ մայրաքաղաքում և յոթ մարզերում
«Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» փակ բաժնետիրական ընկերությունը տեղեկացնում է, որ նոյեմբերի 20-ին պլանային և վերանորոգման աշխատանքներ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:23
ՀՀ տարածքում ավտոճանապարհներն անցանելի են
Արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը տեղեկացնում է, որ նոյեմբերի 19-ին՝ ժամը 18:16-ի դրությամբ ՀՀ տարածքում ավտոճանապարհներն անցանելի են:...
Աղբյուր` Panorama.am
20:21
Կանայք մեծամասամբ բռնության թիրախ են դառնում զուգընկերների համար
Կանանց մոտ 35%-ն իրենց կյանքի ընթացքում ենթարկվել է բռնության ինչ-որ ձևի։ Ինչպես գրում է euronews-ը, այս վիճակագրությունը քչերը կհամարեն...
Աղբյուր` Panorama.am
20:14
Վանաձորի թիմը` հանդբոլի Հայաստանի չեմպիոն
Վանաձորի թիմը երկրորդ տարին անընդմեջ դարձել է հանդբոլի Հայաստանի չեմպիոն: Այս մասին հայտնում է ՀԱՕԿ-ը: Նոյեմբերի 12-17-ը 6 թիմով անցկացվել է...
Աղբյուր` Panorama.am
20:09
Հովհաննես Դավթյան․ Առաջնության արդյունքներով կձևավորենք հավաքական թիմ
Նոյեմբերի 16-17-ը նախկին «Միկա» մարզադահլիճում անցկացվեց ձյուդոյի Հայաստանի առաջնությունը։ Հավաքականի գլխավոր մարզիչ Հովհաննես...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Սոցապ նախարարությունը կիրականացնի «Թռչունյան տուն» կենտրոնի երեխաների խնամքը
Օրեր առաջ ՀՀ Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունը հայտնել էր «Թռչունյան տուն» գիշերօթիկ հաստատության երեխաների խնամքին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:54
Վարչապետը հանդիպում է ունեցել ռուսական առաջատար ԶԼՄ-ների ներկայացուցիչների հետ
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը կառավարությունում հանդիպում է ունեցել Հայաստանում գտնվող ռուսական առաջատար զանգվածային լրատվամիջոցների մի խումբ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:51
Արքայադուստր Դիանայի զգեստը, որով նա պարել է Տրավոլտայի հետ, հանվել է աճուրդի
Արքայադուստր Դիանայի կրած երկնագույն թավշյա զգեստը, որով նա Սպիտակ տանը պարում էր դերասան Ջոն Տրավոլտայի հետ, հանվել է աճուրդի։ Այս մասին գրում...
Աղբյուր` Panorama.am
19:40
Քեյթ Միդլթոնը կրել է «մերկ մարմնի» տպավորություն թողնող զգեստ
Մեծ Բրիտանիայի արքայազն Ուիլյամի կինը՝ Քեմբրջի դքսուհի Քեյթ Միդլթոնը, Royal Variety Performance բարեգործական շոուին հայտնվել է «մերկ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:37
«Գիտությունը հրապուրիչ դարձնելը և գիտնականների համար պատշաճ պայմաններ ստեղծելը առաջնահերթություն է»
Նոյեմբերի 19-ին փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանն ընդունել է Միջազգային գիտատեխնիկական կենտրոնի (ՄԳՏԿ) կառավարիչների խորհրդի նախագահ Ռոնալդ Լեմանի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:31
Հուսով եմ` թվայնացումը և տեխնոլոգիաների կիրառումը մաքսային ոլորտում օգտակար կլինեն. Կունիո Միկուրիա
Համաշխարհային մաքսային կազմակերպության գլխավոր քարտուղար Կունիո Միկուրիան նոյեմբերի 19-ին այցելել է Գյումրիում կառուցվող Հյուսիսային արտաքին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:18
2020 թվականի հունվարի 1-ից երրորդ երկրներից ներմուծվող ապրանքների մաքսատուրքերի դրույքաչափերի փոփոխման մասին
Հայաստանը, 2014 թվականի մայիսին անդամակցելով Եվրասիական տնտեսական միությանը, միացավ նաև միասնական մաքսային սակագներին:   Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:09
Ոստիկանությունը երեխաների ապօրինի որդեգրման դեպքերի մասին
Ոստիկանության կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի գլխավոր վարչության 3-րդ վարչությունում օտարերկրյա որդեգրումների բնագավառում կատարված...
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Դավիթ Տոնոյանն ընդունել է ՀՀ-ում Միացյալ Թագավորության դեսպանության գործերի ժամանակավոր հավատարմատարին
Նոյեմբերի 19-ին ՀՀ պաշտպանության նախարար Դավիթ Տոնոյանն ընդունել է ՀՀ-ում Միացյալ Թագավորության դեսպանության գործերի ժամանակավոր հավատարմատար...
Աղբյուր` Panorama.am
18:48
Դասը վարում է սպան
«Դասը վարում է սպան» ծրագրի շրջանակներում 3-րդ զորամիավորման սպաներն այցելել են Լոռու մարզի Գուգարքի հանրակրթական դպրոց, մասնակցել...
Աղբյուր` Panorama.am
18:37
Չինաստանից, Ճապոնիայից Հայաստան ժամանած զբոսաշրջիկների թիվը նկատելիորեն աճում է. Մեխակ Ապրեսյան
Այս տարվա հունվար-սեպտեմբերին Հայաստան է ժամանել 1 մլն 459 հազար զբոսաշրջիկ, ինչը նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճել է 14,4...
Աղբյուր` Panorama.am
18:25
Քրեական ենթամշակույթի դեմ ուղղված օրինագիծն ընդունվեց առաջին ընթերցմամբ
«Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավորներ Նարեկ Զեյնալյանի և Հերիքնազ Տիգրանյանի հեղինակած Աշխատանքային օրենսգրքում փոփոխություններ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:14
Հովհաննես Խուդոյան. Դա մեզ հետ չի պահի նոր միջնորդությունները ներկայացնելուց
«Մենք միշտ  ներկայացնելու ենք օրենքով նախատեսված ընթացակարգով մեր պաշտպանյալի իրավունքների պաշտպանության նպատակով անհրաժեշտ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:57
Դատարանը մերժեց Քոչարյանի գործով դատախազին բացարկ հայտնելու պաշտպանների միջնորդությունը
Երևանի առաջին ատյանի դատարանը՝ նախագահությամբ Աննա Դանիբեկյանի քիչ առաջ հրապարակեց ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի Փաստաբանական թիմի՝...
Աղբյուր` Panorama.am
17:50
ՄԻՊ-ը՝ Նուբարաշենի հոգեբուժարանում հացադուլ հայտարարելու դեպքի մասին
Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմը վաղ առավոտից հեռախոսազանգեր է ստացել Հոգեկան առողջության պահպանման ազգային կենտրոնում (Նուբարաշենի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:41
«Ինտերֆաքս»-ի անհետ կորած լրագրողին ողջ են գտել
«Ինտերֆաքս» գործակալության լրագրող Մարգարիտա Իգնատովան, ով տնից դուրս է եկել նոյեմբերի 17-ին ու չի վերադարձել, այսօր գտել են...
Աղբյուր` Panorama.am
17:35
2015-19-ին միջանձնային խնդիրների պատճառով Զինված ուժերում մահացել է 158 զինվոր. Քրիստինե Պողոսյան
Ազգային ժողովում քրեական ենթամշակույթի դեմ ուղղված օրենքի նախագծի քննարկման ժամանակ «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր Քրիստինե...
Աղբյուր` Panorama.am
17:17
Հրազդանի թիվ 8 հիմնական դպրոցում բացվել է ֆրանսերենի դասասենյակ
Հրազդանի թիվ 8 հիմնական դպրոցում այսուհետև երեխաները ֆրանսերեն լեզուն կուսումնասիրեն նոր ու կահավորված դասասենյակում: «Ստեփան...
Աղբյուր` Panorama.am
17:15
Սերժ Սարգսյանն աշխատանքային այցով մեկնել է Զագրեբ
Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության նախագահ, Հայաստանի Հանրապետության 3-րդ նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր աշխատանքային այցով մեկնել է Զագրեբ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:11
ՔԿՀ-ներում ինքնասպանությունների դեպքերն ավելացել են
«Այս տարվա ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ՔԿՀ-ներում այս տարի ինքնասպանությունների դեպքերի ավելացում է նկատվում»,- այս...
Աղբյուր` Panorama.am
17:07
«Վկայություններ կան, որ կարևոր որոշումներ կայացնելիս մեր պետության ղեկավարները պարտադիր առանձնազրույց են ունեցել այս կամ այն գրողի հետ»
Հայաստանի գրողների միության 85-ամյա հոբելյանի առիթով Գրականության և արվեստի թանգարանում այսօր բացվեց ժամանակավոր ցուցադրություն:
Աղբյուր` Panorama.am
16:43
Իջեցվել է Հայաստանում ԱՄԷ դեսպանատան դրոշը
Հայաստանում ԱՄԷ դեսպանատան դրոշն իջեցվել է՝ կապված ԱՄԷ նախագահի եղբայր, նախագահի ներկայացուցիչ Ն․Վ․ Շեյխ Սուլթան բն Զայեդ Ալ Նահյանի մահվան հետ։...
Աղբյուր` Panorama.am
16:37
Դատարան է ուղարկվել Երևան-Սևան մայրուղում պայթյունի վայրից ավտոմեքենան հեռացնելու փաստով հարուցված քրգործը
Ավարտվել է օգոստոսի 2-ին Երևան-Սևան մայրուղում հանցագործության դեպքի վայրից հանցագործության հետքեր կրող ավտոմեքենան ապօրինաբար, ոստիկանության...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Վիկտոր Սողոմոնյան. Մեկ ու կես տարվա ընթացքում ջարդուփշուր եղան մի քանի առասպելներ
15:28 15/11/2019

Վիկտոր Սողոմոնյան. Մեկ ու կես տարվա ընթացքում ջարդուփշուր եղան մի քանի առասպելներ

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}