Տնտեսություն 17:00 20/06/2014

Հայ-վրացական տնտեսական կապեր. «միմյանց հետ» բայց տարբեր կառույցներում

Նախօրեին ավարտվեց նախագահ Սերժ Սարգսյանի երկօրյա պաշտոնական այցը Վրաստան: Ջերմ մթնոլորտում կայացած բարձրաստիճան պաշտոնյաների հանդիպումները ևս մեկ անգամ կարևորեցին երկու երկրների համագործակցության և հարաբերությունների ավելի խորացման անհրաժեշտությունը:

Այցի շրջանակներում, ինչպես իր խոսքում նշեց ՀՀ նախագահը` Հայաստանն ու Վրաստանն ուժեղ են միմյանցով և միմյանց հետ:

Այս գիտակցման շնորհիվ է, որ մեկուկես տարվա ընթացքում արդեն երեք անգամ բարձարստիճան պաշտոնյաների մակարդակով փոխայցելություններ են տեղի ունեցել: Սակայն հետաքրքիր զուգադիպությամբ, երկու հարևան պետությունները հաշված օրեր անց կհայտնվեն ինտեգրացիոն տարբեր կառույցների շրջանակներում:

Հարկ է արձանագրել, որ սա աննախադեպ երևույթ է, քանզի պատմության` գոնե վերջին երկու հարյուր տարվա ընթացքում երկու հարևաններն եղել են կամ նույն կայսրության, կամ նույն վերազգային միության շրջանակներում, իսկ ահա այս տարվա հունիսի 27-ին Վրաստանը կստորագրի ԵՄ-ի հետ ասոցացման, իսկ Հայաստանը` ԵՏՄ-ին անդամակցելու համաձայնագիր, որով երկու երկրները կշարունակեն իրենց զարգացման ուղին տարբեր կառույցների շրջանակներում: Չնայած նրան, որ Հայաստանն ու Վրաստանը դրանով չեն կատարում քաղաքակրթական ընտրության, սակայն տնտեսական և անվտանգային հարցերից ելնելով իրենց տարբեր ընտրությունները չեն կարող ազդեցություն չունենալ երկկողմ տնտեսական հարաբերությունների վրա: Ահա այս համատեքստում կարևոր է գնահատել թե ինչքանով երկու հարևան երկրները կմնան «միմյանց հետ» և ինչքանով ուժեղ կլինեն այսուհետ: Սակայն մինչ այդ հարկ է պարզաբանել, թե անկախության շրջանում երկու հարևանների տնտեսական հարաբերությունները զարգացման ինչ փուլում են գտնվում և հետագայում ինչ ռիսկեր կամ հնարավորություններ առաջ կգան:

Հայ-վրացական տնտեսական հարաբերությունների առանձնահատկությունները


Հայ-վրացական տնտեսական հարաբերությունները բնորոշող կարևոր ցուցանիշներից մեկը երկու երկրների ապրանքաշրջանառության ծավալն է: ՀՀ ԱՎԾ տվյալներով` 2012թ-ին ապրանքաշրջանառությունը կազմել է 120մլն դոլար, որից 70.1 մլն` Հայաստանից դեպի Վրաստան արտահանումն է, իսկ ներմուծումը` 40.9 մլն: 

2013թ-ին գրանցվել է ապրանքաշրջանառության 26.9% աճ` ընդհանուր ծավալները հասնելով 151 մլն դոլարի: Հայաստանից արտահանվող ապրանքների կառուցվածքում կարևոր տեղ են զբաղեցնում հայկական սուրճն ու թեյը, որոնք մի քանի տարի առաջ վրացական շուկայում անհայտ ապրանքներ էին, սակայն այսօր լայն ճանաչում և պահանջարկ ունեն: Վրացական շուկայում իրենց մասնաբաժինն ունեն նաև հայկական ոգելից և ոչ ոգելից խմիչքները, աղը, ծծումբը, դեղագործական մթերքը, ապակին և պլաստմասան: Վրաստանից ներմուծվում են միրգ` հատկապես ցիտրուսային, խմիչքներ, պարարտանյութեր, անօրգանական քիմիական միացություններ, փայտ և փայտնյութեր: Վրաստանի վիճակագրական ծառայությունը այլ տվյալներ է ներկայացնում և չեն համընկնում հիմնականում Վրաստանից ներմուծման թվերը: Օրինակ` վրացական կողմը 2012-ին ներկայացնում է, որ Հայաստան արտահանումը կազմել է 260 մլն դոլար, այնինչ ՀՀ ԱՎԾ-ի տվյալներով այդ ցուցանիշը կազմում է 40.9 մլն դոլար: Խնդիրն այն է, որ թվերի տարբերությունը բացատրվում է ոչ միայն հաշվարկների տարբերությամբ և մեթոդիկայով, այլև նրանով, որ տարանցիկ ապրանքաշրջանառության մի մասը վրացական կողմը հաշվում է սեփական արտահանման տողում։ Խոսքը վերաբերում է հատկապես արտասահմանյան մեքենաների վերաարտահանմանը, որի մի մասը Վրաստանը ներկայացնում է, որպես արտահանում դեպի Հայաստան:

Հայ-վրացական տնտեսական հարաբերությունների մեջ կարևոր նշանակություն ունի հատկապես Վրաստանի` տարանցիկ երկիր լինելու փաստը: Հայաստանի ապրանքաշրջանառությունը արտաքին աշխարհի հետ 70%-ով կատարվում է Վրաստանի տարածքով: Վրաստանի տարածքով է անցնում «Հյուսիս-Հարավ» գլխավոր գազատարը, որով Ռուսաստանից գազ է մատակարարվում Հայաստանին։ «Արտաքին աշխարհից» վրացական տարածքով դեպի Հայաստան ապրանքաշրջանառությունն իրականացվում է գերազանցապես Փոթիի և Բաթումի նավահանգիստներով և թուրքական ավտոճանապարհով: Արժե հիշատակել, որ Թուրքիայի հետ չունենալով բաց սահման, վերջինիս հետ գրեթե ամբողջ ապրանքաշրջանառությունը կատարվում է Վրաստանի տարածքով, որը կազմում 200մլն դոլարից ավելին:

Երկու երկրների տնտեսական հարաբերությունների կարևոր բաղադրիչներն են նաև փոխադարձ ներդրումները և զբոսաշրջությունը: Ի սկզբանե պետք է արձանագրել, որ վրաց գործարարների կողմից Հայաստանում գրեթե ներդրումներ չեն կատարվում: Պատճառը այն չէ, որ Հայաստանում ներդրումային միջավայրի բարենպաստությունը շատ է զիջում Վրաստանի միջավայրին, այլ այն, որ Հայաստանը, լինելով մոնոէթնիկ պետություն, որտեղ չկա վրացական համայնք և բավարար թվով վրացիներ, ովքեր տեղյակ կլինեին հայկական բիզնեսի նրբություններին: Ինչը չի կարելի ասել Հայաստանից դեպի Վրաստան ներդրումներին:

Վրաստանը իր երկու հարևանների համեմատ` ունենալով զարգացած զբոսաշրջություն (տարեկան 1 մլրդ դոլար` կամ ՀՆԱ 6.2%) բարենպաստ ներդրումային միջավայր է ապահովել հատկապես ծովափնյա շրջաններում օտարերկրյա ներդրումների ներգրավման համար, որից օգտվում են նաև հայաստանյան գործարարները` հյուրանոցային բիզնեսի և ծառայությունների ոլորտում ներդրումներ կատարելով: Հայ գործարարները վերջին տարիներին ներդրումներ են կատարում նաև Սամցխե-Ջավախք հայաբնակ շրջաններում` հատկապես սննդի արդյունաբերությունում: Զբոսաշրջության ոլորտում Հայաստանից տարեկան հարյուր հազարավոր զբոսաշրջիկներ են այցելում Վրաստանի ծովափնյա շրջաններ: Նման մեծ հոսքը պայմանավորված է հանգստյան վայրերի հասանելիությամբ և համեմատաբար մատչելիությամբ:

Հայաստանը` ԵՏՄ անդամ, Վրաստանը` ԵՄ-ին ինտեգրվող երկիր. Կզարգանա՞ն, թե կդանդաղեն երկկողմ տնտեսական հարաբերությունները

Օրեր անց Հայաստանն ու Վրաստանը կհայտնվեն երկու տարբեր ինտեգրացիոն բլոկների «բարիկադների» տարբեր կողմերում և նախագահ Ս. Սարգսյանի այցի շրջանակներում երկու երկրների ղեկավարների կարևոր խնդիրը պետք է լիներ հստակեցնել այն վնասներն ու առավելությունները, որոնք առաջ են գալու ասոցացման և անդամակցության համաձայնագրերի ստորագրումից հետո: Նախօրեին երկրի ղեկավարների ելույթներում ևս արտացոլվեց այս հարցը, չնայած որ այն դիտարկվեց հիմնականում լավատեսական լույսի ներքո:

«Ես խորապես վստահ եմ, որ Վրաստանը հունիսի 27-ին ստորագրելով Ասոցացման համաձայնագիր և մաս դառնալով Ազատ առևտրի պայմանագրին՝ հնարավորություն է ստեղծում հայ գործարարների համար, որոնք տեսնում են իրենց մասնակցությունը եվրոպական շուկայում, ներդրումներ կատարել Վրաստանում և հակառակն եմ տեսնում՝ Մաքսային միությանը Հայաստանի անդամակցելուց հետո հեռանկար է բացվում այն վրացի գործարարների համար՝ ներդրումներ կատարելու Հայաստանում, ովքեր ունեն կամ կարող են ունենալ շուկա Ռուսաստանի Դաշնությունում կամ Մաքսային միության այլ երկրներում»- նման կերպ մեկնաբանեց նախագահ Ս. Սարգսյանը:

Ակնհայտ է, որ կորուստների և օգուտների մասին հստակ պատկերացում կազմելը առայժմ դժվար է, քանի որ դեռ հրապարակված չեն երկու կողմերի բանակցված և ստորագրվելիք փաստաթղթերը, սակայն հաշվի առնելով որ երկու ինտեգրացիոն կառույցները նախևառաջ ունեն սեփական չափորոշիչներն ու ստանդարտները, որոնց միանալու են Վրաստանն ու Հայաստանը, ապա հստակ է, որ գոնե գյուղմթերքի և սննդային այլ ապրանքների գծով տարբեր ստանդարտեր են լինելու երկու երկրների շուկաներում, որն էլ ազդելու է ընդհանուր ապրանքաշրջանառության ծավալների վրա: Իսկ ինչպես վերևում պարզ դարձավ սննդային ապրանքները ապրանքաշրջանառության կառուցվածքում գերակշռող դիրք են զբաղեցնում: Ինչ վերաբերվում է Վրաստանից մեքենաների ներկրմանը, ապա այս հարցում կարծես նախնական հստակություն մտցրեց Սերժ Սարգսյանի այն հայտարարությունը, որ դա որպես զգայուն հարց առնվազն առաջիկա 5 տարիների ընթացքում դրույքաչափեր չեն փոփոխվելու մինչև կհամապատասխանեցվի շուկան ԵՏՄ-ի պայմաններին:

Այնուամենայնիվ, թե ինչքանո՞վ կխթանվեն երկու երկրների տնտեսական հարաբերությունների տարբեր իտեգրացիոն կառույցների շրջանակներում, պարզ կդառնա առաջիկայում, բայց ՀՀ նախագահի` Վրաստան կատարած պաշտոնական այցի շրջանակներում կողմերը հստակ պատրաստակամություն հայտնեցին, որ ամեն ինչ արվելու է, որպեսզի ինտեգրացիոն գործընթացները երկկողմ հարաբերությունների դանդաղեցման պատճառ չդառնան, ընդհակառակը` նպաստեն նոր շուկաներ ներթափանցելու գործում:

Հակոբ Սաֆարյան, տնտեսագետ

 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

11:11
Չեմ ուզում որևէ կերպ այս ակցիան կապենք որևէ դատական գործի հետ. Մակունց
«Բողոքի ակցիան ուղղված է ոչ թե դատարանի դեմ, այլ այն արձագանք է այն հնարավոր միջամտություններին և միջամտողներին, ովքեր սխալմամբ մտածում...
Աղբյուր` Panorama.am
11:08
ԲՀԿ-ն Փաշինյանին հորդորում է չեղարկել իր կոչը
«Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության քաղաքական խորհուրդը տարածել է հայտարարություն, որտեղ ասված է.  «Հարգելի՛...
Աղբյուր` Panorama.am
11:02
Happy now? Բողոքի ակցիա ԵՄ պատվիրակության գրասենյակի դիմաց
Եվրոպական միության պատվիրակության երևանյան գրասենյակի դիմաց բողոքի ակցիա  է իրականացվում։ Մասնակիցներից Կոնստանտին Տեր-Նակալյանը նշեց,...
Աղբյուր` Panorama.am
11:01
Կնոջ նկատմամբ սպանության փորձ կատարելու համար մեղադրանք է առաջադրվել նախկին ամուսնուն
ՀՀ քննչական կոմիտեի Արարատի մարզային քննչական վարչության Վեդիի քննչական բաժնում կատարված անհրաժեշտ քննչական գործողությունների արդյունքում...
Աղբյուր` Panorama.am
10:55
Freedom House-ի փորձագետ. Փաշինյանը չկարողանալով վերափոխել երկիրը՝ կրկին տրվեց իրեն իշխանության բերած պոպուլիզմին
Freedom House-ի Հատուկ հետազոտությունների տնօրեն (Director for Special Research) Նեյթ Շենկանն անդրադարձել է այսօր առավոտից ՀՀ բոլոր դատարանների...
Աղբյուր` Panorama.am
10:53
Կոչ ենք ուղղում մեր ժողովրդի բոլոր զավակներին ցուցաբերել հանդարտություն, զերծ մնալ բռնություններից. Գարեգին Բ
Ն.Ս.Օ.Տ.Տ Գարեգին Բ կաթողիկոսը դատարաններն արգելափակելու վերաբերյալ ուղերձով է հանդես եկել: Մայր Աթոռի տեղեկատվական համակարգի ներկայացրած...
Աղբյուր` Panorama.am
10:50
Ովքեր են մասնակցելու Զելենսկու երդմնակալությանը
Այսօր կկայանա Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկու երդմնակալության արարողությունը։ Ռիա նովոստիի հաղորդմամբ, Գերագույն ռադայի տոնական նիստին...
Աղբյուր` Panorama.am
10:47
Հույս ունեմ, որ այսօր սկսվելու է Հայաստանում վերափոխումների մի նոր ընթացք. Վահե Գրիգորյան
Փաստաբան Վահե Գրիգորյանն անդրադարձել է վարչապետի կոչին՝  արգելափակել բոլոր դատարանների ելքերն ու մուտքերը։ Ֆեյսբուքյան իր էջում...
Աղբյուր` Panorama.am
10:42
Փաշինյանը միացել է դատարանի մուտքերի արգելափակմանը
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը միացել է իր կոչով դատարանների մուտքերը արգելափակած քաղաքացիներին։ Նա Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության...
Աղբյուր` Panorama.am
10:36
Լենա Նազարյան. Ակնկալում եմ, որ մեր այս ակցիան վերջապես թմբիրից կարթնացնի դատավորներին
ԱԺ փոխնախագահ Լենա Նազարյանն անդրադարձել է դատարանների մուտքն արգելափակելուն՝ նշելով, որ այն դատական համակարգին կպարտադրի լուրջ ռեֆորմների գնալ։...
Աղբյուր` Panorama.am
10:33
Երևանում կայծակի հետևանքով տրոլեյբուս է այրվել
Բազմիցս են զինվորականները ապացուցել, որ նաև փրկարարներ են:
Աղբյուր` Panorama.am
10:30
Միայն ինստիտուցիոնալ ինքնապաշտպանական բնազդը կօգնի Ձեզ հաղթահարելու այս բարդ օրերը. Արթուր Ղամբարյանը՝ դատավորներին
«Այսօր հայկական դատական իշխանությունը գտնվում է ինքնապաշտպանության վիճակում»,- այս մասին ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է Իրավաբանական...
Աղբյուր` Panorama.am
10:21
ԿԳ նախարարը սպառնում է
Կրթության և գիտության նախարար Արայիկ Հարությունյանը գրել է. «Լուրջ քաղաքական գործընթացից առաջ յուրաքանչյուրը դիրքավորվում է: Բայց 2018...
Աղբյուր` Panorama.am
10:08
Ի՞նչ է կատարվում դատարանների դիմաց
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի՝ դատարանների մուտքերն արգելափակելու կոչից հետո քաղաքացիները շտապել են մոտակա դատարան։ Թե ի՞նչ է կատարվում...
Աղբյուր` Panorama.am
10:05
«Ռեալի» ամենաթանկ խաղացողն ակումբից հեռանալու համար պահանջել է միլիոններ
Մադրիդի «Ռեալի» կիսապաշտպան Գարետ Բեյլը «Բետիսի» (0:2) խաղից հետո ակումբում իր վիճակից դժգոհություն է հայտնել։...
Աղբյուր` Panorama.am
09:52
Հասարակության մեծ մասը դատում է սթափ, գիտակցում է պահի լրջությունը, չի տրվում սադրանքների. Արթուր Ղազինյան
«Այնուամենայնիվ մեր ժողովուրդն արժանի է ունենալ ուժեղ պետություն»,- այս մասին ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է «Մեկ Հայաստան»...
Աղբյուր` Panorama.am
09:44
Դեմկուս. Վարչապետի կոչը չի կարող լինել խնդրի լուծումը
«Ազատ դեմոկրատներ» կուսակցությունը հայտարարություն է տարածել վերջին օրերին տեղի ունեցող զարգացումների և ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի՝...
Աղբյուր` Panorama.am
09:40
Դատարանի նախագահ Դավիթ Բալայանը փորձեց պատուհանից մտնել դատարան
Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի նախագահ Դավիթ Բալայանն այսօր առավոտյան փորձել է պատուհանից...
Աղբյուր` Panorama.am
09:35
ԲԴԽ անդամ. Վաղուց ժամանակն է խորը «վիրաբուժական» միջոցների կիրառման
ԲԴԽ անդամ Հայկ Հովհաննիսյանը համարում է, որ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կոչն ուղղված չէ «դատարանների բնականոն գործունեության...
Աղբյուր` Panorama.am
09:32
Օրենսդիրն ու գործադիրն իր ձեռքում կենտրոնացրած անձն ուզում է նույնն անել նաև դատական իշխանության հետ. ՄԻԵԴ-ում ՀՀ դատավորի որդի
Գրել է ԱՄՆ Ջորջթաունի, Ֆրանսիայի Ժան Մուլան Լիոն համալսարաններում ուսանած Ալեքս Հարությունյանը։
Աղբյուր` Panorama.am
09:28
Դատարաններից մեկում արդեն իսկ հասցրել են ապակիներ կոտրել. Ռուբեն Մելիքյան
«Դատարաններից մեկում Վարչապետի հրահանգով հավաքված խառնամբոխն արդեն իսկ հասցրել է կոտրել ապակիներ, քաշքշել աշխատանքի գնացող դատավորների։...
Աղբյուր` Panorama.am
09:26
Հայկ Ալումյանը՝ դատարաններն արգելափակելու վարչապետ Փաշինյանի կոչի մասին
ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի փաստաբանական խմբի անդամ Հայկ Ալումյանն իր ֆեյսբուքյան էջում գրառում է կատարել՝ անդրադառնալով ՀՀ վարչապետ...
Աղբյուր` Panorama.am
09:15
Զոհրաբյան. ՀՀ-ում ոչ մի գործողություն չպետք է կասկածի տակ դնի Սահմանադրության բարձր գերակայությունը
«Ես ուզում եմ հուսալ, որ մեր բոլորի գործողությունները այսօր, վաղը և այսուհետ միշտ, կլինեն օրինական և ադեկվատ»:
Աղբյուր` Panorama.am
09:09
Մեկնարկել է «Հանուն արդար դատարանի» ակցիան
Երևանի մի շարք դատարանների մուտքների մոտ արդեն հավաքված են քաղաքացիներ։
Աղբյուր` Panorama.am
09:00
«Եվրատեսիլի» հաղթողը խախտել է մրցույթի գլխավոր կանոնը
«Եվրատեսիլ-2019» երգի միջազգային մրցույթի հաղթող՝ հոլանդացի Դունկան Լոուրենսը խախտել է երգի միջազգային մրցույթի գլխավոր կանոնը։...
Աղբյուր` Panorama.am
00:44
Ոստիկանություն. Վիտալի Բալասանյանի անձի հետ կապված որևէ խնդիր չկա և չի եղել
Ոստիկանության հասարակայնության հետ կապերի և լրատվության վարչության պետ Աշոտ Ահարոնյանը, արձագանքելով Արցախի անրապետության անվտանգության...
Աղբյուր` Panorama.am
00:43
ԼՀԿ. Գործադիր իշխանությունը մեկ տարի ուներ և այժմ էլ ունի դատական համակարգը մաքրելու բոլոր լծակները
«Լուսավոր Հայաստան» կուսակցությունն ու ԱԺ խմբակցությունը հորդորում են ՀՀ վարչապետին վերանայել դատարաններն արգելափակելու իր կոչը։...
Աղբյուր` Panorama.am
00:26
ՀՀ նախագահ. Կոչ եմ անում ՀՀ բոլոր քաղաքացիներին, անկախ զբաղեցրած քաղաքական դիրքից և պաշտոնից՝ պահպանել Սահմանադրությունն ու օրենքները
Հայաստանի նախագահ Արմեն Սարգսյանը հանդես է եկել ուղերձով. «Սիրելի՛ հայրենակիցներ, Այն, որ Հայաստանի Հանրապետությունում...
Աղբյուր` Panorama.am
00:18
Վիտալի Բալասանյան. Կգա ժամանակը համապատասխան անձինք պատասխան կտան այս արարքի համար
Արցախի Հանրապետության Ազգային անվտանգության խորհրդի նախագահ Վիտալի Բալասանյանը, ում մեքենան ոստիկանները կանգնեցրել են Երևանի Ավան վարչական...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Դատարանը հրապարակեց որոշումը. Ռոբերտ Քոչարյանը ազատ կարձակվի
16:23 18/05/2019

Դատարանը հրապարակեց որոշումը. Ռոբերտ Քոչարյանը ազատ կարձակվի

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}