Մշակույթ 10:29 03/03/2015

«Ես եկել եմ իմ ճակտի քրտինքը խառնելու հայ շինականի քրտինքին, որպեսզի մեր երկիրը՝ իմ Հայաստանը, վերաշինենք»

«Թերլեմեզյանի գեղարվեստական կտավները, որոնք արտացոլում են մեր լեռնային հրաշալի հայրենիքը, միշտ մեր նկարասրահների զարդը կլինեն»,- խոսքերի հեղինակն է Մարտիրոս Սարյանը՝ ուղղված Փանոս Թերլեմեզանին: 

Այսօր  նկարիչ և հասարակական գործիչ Փանոս Թերլեմեզյանի ծննդյան օրն է:

150 տարի...

Փ. Թերլեմեզյանը ծնվել է Վան քաղաքի Այգեստան արվարձանում 1865 թվականին։ Սովորել է տեղի տարրական դպրոցում (1870), որտեղ էլ առաջին անգամ սեր է արթնանում նրա մեջ դեպի նկարչությունը։ 1881-86 թվականներին սովորել է Վանի կենտրոնական վարժարանում։ Այդ տարիներին հարել է Արմենական կազմակերպությանը։ 1889 թ. հարում է սուլթանական կառավարության դեմ պայքարող երիտասարդական խմբավորման, որի համար հետապնդվում է և1890 թ. Թուրքական իշխանությունների կողմից հեռակա դատվում է։

1893 թ. փախչում է Իրան, ապա մեկնում Թիֆլիս աշխատանք որոնելու։ 1894 թ. Թիֆլիսում աշխատում է նախ տպարանում, ապա «Մշակ» թերթի խմբագրատանը, իսկ 1895 թ. մեկնում է Պետերբուրգ և ընդունվում գեղարվեստը խրախուսող ընկերության դպրոցը։ 1897 թվականի ամռանը ընկերների հետ մեկնում է Էստոնիա ստեղծագործելու։ Այնտեղ էլ Թուրքական կառավարության պահանջով ձերբակալվում է, ապա ուղարկվումԹիֆլիսի Մետեխի բանտ, հետո՝ Երևան, իսկ այստեղից աքսորվում Իրան, որտեղից 1898 թ. գաղտնի մեկնում է Փարիզ և 1899 թ. ընդունվում է Փարիզի Ժյուլիան գեղարվեստի ակադեմիան։

1904 թ. Փանոս Թերլեմեզյանն ակադեմիական ցուցահանդեսին ներկայացրած աշխատանքների համար արժանանում է առաջին մրցանակի։ Նույն թվականին, վերջացնելով ուսումը, վերադառնում է Հայաստան, 1905 թ. շրջագայում է հայրենի բնաշխարհում նկարում «Լոռեցի հովիվը», «Սանահինի վանքի գավիթը» և այլ նկարներ։ Փ. Թերլեմեզյանը սկսած 1907 թ., դարձյալ սկսում է ճանապարհորդել տարբեր երկրներ և իր ստեղծագործությունը հարստացնում է նոր կտավներով։ Լինում է Եգիպտոսում, Փարիզում, Պոլսում, Իզմիրում, Բուրսայում, Կուտինայամ և, վերջապես, 1915 թ. իր ծննդավայր Վանում։

Թերլեմեզյանն 1908-1910 թթ. ապրում և ստեղծագործում է Փարիզում։ Նկարում է Շիրվանզադեի դիմանկարը։ 1910թ. մեկնում է Պոլիս։ Այնտեղ մտերիմ փոխհարաբերություն հաստատում Կոմիտասի, Դանիել Վարուժանի,Սիամանթոյի, Երվանդ Օտյանի և ուրիշների հետ։ Փ. Թերլեմեզյանը լայն ծանոթություն է հաստատում իր շրջանի հայ առաջավոր մտավորականների` Հ. Թումանյանի, Գ. Բաշինջաղյանի, Կոմիտասի, Ե. Թադևոսյանի և ուրիշների հետ։ Լինում է Դսեղում, մեծ լոռեցու հետ անցնում է Լոռին, գնում որսի։ Հ. Թումանյանին նկարում որսորդական զգեստով։

1912 թվականին Փանոս Թերլեմեզյանը Կոմիտասի հետ մեկնում է նրա ծննդավայրը՝ Կուտինա, որտեղ էլ ստեղծում է Կոմիտասի դիմանկարը։ 1914 թվականին նա ստեղծագործական շրջագայություն է կատարում դեպի Վան։ Նկարում է «Սիսփան սարը Կտուց կղզուց», «Վանա լիճը» բնանկարները։

1915 թ. Վանի հերոսական պաշտպանությանը ակտիվ մասնակցելուց, ծննդավայրի հանդեպ քաղաքացիական պարտքը սրբությամբ կատարելուց հետո Թերլեմեզյանը անցնում է Անդրկովկաս, ապա՝ Պոլիս, Իտալիա, նորից Փարիզ և 1923թ. մեկնում է Ամերիկա, ուր մնում է մինչև 1928թ., մինչև մայր հայրենիք՝ Սովետական Հայաստան վերջնական վերադարձը։

1923 թ. նա ուղևորվում է Ամերիկա։ Կազմակերպում անհատական ցուցահանդեսներ Նյու-Յորքում, Ֆրեզնոյում։
1924 թ. Ամերիկայում կտակ է ձևակերպում՝ իր մահից հետո ամբողջ դրամական և նյութական ունեցվածքը նվիրելով Հայաստանի ազգային թանգարանին, որն էլ նրա մահից հետո ի կատար է ածվել։

1928 թ. Փերլեմեզյանը վերադառնում է Հայաստան, որտեղ ապրում և ստեղծագործում է մինչև իր կյանքի վերջը։ Երևանում կազմակերպվում է նրա անհատական ցուցահանդեսը։ Երևանում, ծննդյան 75-ամյակի առթիվ կազմակերպված անհատական ցուցահանդեսի բացմանը, Թերլեմեզյանը ասել է. «Ես եկել եմ իմ ճակտի քրտինքը խառնելու հայ շինականի քրտինքին, որպեսզի մեր երկիրը՝ իմ Հայաստանը, վերաշինենք» («Պատմաբանասիրական հանդես», 1965 թ., N 4, mikayelyalanuzyan.blogspot.com):

1928-1930 թթ. ստեղծագործական շրջագայություն է կատարում Գորիս, Ղափան, Տաթև, Ալավերդի, Ձորագես, նկարելով արդյունաբերական թեմաներով պատկերներ, բանվորների դիմանկարներ բնանկարներ։ Ստեղծում է Ռոմանոս Մելիքյանի, Ավետիք Իսահակյանի, Հրաչյա Աճառյանի, Ակսել Բակունցի և այլոց դիմանկարները։

Փանոս Թերլեմեզյանը վախճանվել է 1941 թ. Երևանում։  Թաղված է Կոմիտասի անվան այգու Պանթեոնում։ Հայաստանի կառավարությունը Թերլեմեզյանի անունով է կոչել Երևանի գեղարվեստական ուսումնարանը։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։ Փ. Թերլեմեզյանի կտակի համաձայն Հայաստանի ազգային պատկերասրահին հանձնվել է շուրջ 800 աշխատանք:

Թերլեմեզյանի ստեղծագործությունը համահնչուն էր իր ապրած ժամանակաշրջանի տրամադրություններին և գեղարվեստական ձևերի ռեալիստական արտահայտությամբ մատչելի ժողովրդի լայն խավերին։ Այդ է պատճառը, որ նրա արվեստը բարձր գնահատվեց ժողովրդի կողմից և սիրելի դարձավ բոլորին։

«Թերլեմեզյան նկարիչը այն անհատներից է, որոնք իրենց ժամանակի և մայր ժողովրդի կյանքի հետ են ընթացել, ոչ միայն ստեղծագործական իմաստով, այլ իրենց կյանքով»,- ասել է արվեստաբան Շահեն Խաչատրյանը:


Երաժշտագետ Կոմիտասը  


«Գաղթողները ողբում են իրենց հայրենիքը» նկարի էսքիզը


«Մայրը որոնում է դիակների մեջ իր որդուն» նկարի էսքիզը


Ակսել Բակունց



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

22:27
Այս պահին Ադրբեջանի զինուժի կորուստները
Արցախի պաշտպանության բանակի համապատասխան ծառայությունների հավաստի տվյալների համաձայն՝ այս պահին Ադրբեջանի զինուժի կորուստները կազմում են՝ -...
Աղբյուր` Panorama.am
22:24
Էստոնիան ՄԱԿ ԱԽ-ում նախաձեռնում է Լեռնային Ղարաբաղի իրավիճակի քննարկում
Էստոնիայի արտաքին գործերի նախարար Ուրմաս Ռեյնսալուն Լեռնային Ղարաբաղում հակամարտության սրումը համարել է ծայրաստիճան լուրջ իրավիճակ, որը...
Աղբյուր` Panorama.am
22:20
Ամբողջ ՀՀ տարածքում հերթեր են, մասնակցում են զորակոչին
Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիները, կանոնակարգված կերպով գրանցվում են և մեկնում Արցախ։
Աղբյուր` Panorama.am
22:18
Ադրբեջանցի հաքերները կոտրել էին «Հայփոստ»-ի պաշտոնական կայքը. Ն. Գնդոյան
«Հայփոստ» ընկերության մամուլի խոսնակ Նանա Գնդոյանն իր ֆեյսբուքյան էջում գրել է. «Ուշադրություն, ադրբեջանցի հաքերները...
Աղբյուր` Panorama.am
22:17
Արցախից ՀՀ տեղափոխված 18 տուժած 7-ը քաղաքացիական անձ է
Սեպտեմբերի 27-ի, ժամը 21:00-ի դրությամբ Արցախի Հանրապետությունից Հայաստանի տարբեր բժշկական կազմակերպություններ են տեղափոխվել 18 տուժած, որից...
Աղբյուր` Panorama.am
22:10
Փաշինյանը հանդիպել է ՊՆ և ԶՈՒ ղեկավար կազմին
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն այցելել է Պաշտպանության նախարարություն և հանդիպում ունեցել Զինված ուժերի ղեկավար կազմի հետ՝ ԶՈՒ գլխավոր շտաբի պետ,...
Աղբյուր` Panorama.am
22:07
Արցախի նախագահ. Այո, ունենք կորցրած դիրքեր
Ադրբեջանը հարձակումն իրականացրել է շփման ամբողջ գծով՝ Օմարից մինչև Արաքս։ Լրագրողների հետ հանդիպմանը հայտարարեց Արցախի Հանրապետության նախագահ...
Աղբյուր` Panorama.am
22:02
Դոնակդ Տուսկ. Անենք հնարավորը, որ այս կոնֆլիկտը չվերածվի կանոնավոր պատերազմի
Եվրոպական Ժողովրդական կուսակցության նախագահ Դոնալդ Տուսկն իր թվիթերյան էջում գրել է. «Մենք շատ մտահոգված ենք բախումներով Լեռնային...
Աղբյուր` Panorama.am
22:01
Ադրբեջանցի հաքերները «WhatsApp» և «Viber» հավելվածների միջոցով կեղծիք են տարածում. Հ. Մովսիսյան
«Կառավարության տեղեկատվական-վերլուծական կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի ղեկավար Հովհաննես Մովսիսյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է....
Աղբյուր` Panorama.am
21:57
Նիկոլ Փաշինյանը հեռախոսազրույց է ունեցել Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի hետ
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հեռախոսազրույց է ունեցել Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մարկոնի hետ: ՀՀ վարչապետը հայտնել է, որ Ադրբեջանն այսօր...
Աղբյուր` Panorama.am
21:56
Արցախի նախագահ. Առկա են բոլոր ռեսուրսները հակառակորդին համարժեք և համաչափ հարված հասցնելու համար
Արցախի Հանրապետության նախագահ Արայիկ Հարությունյանն այսօր հրավիրել է Անվտանգության խորհրդի ընդլայնված արտահերթ նիստ:  Այս մասին հայտնում են...
Աղբյուր` Panorama.am
21:55
Խաչատուր Սուքիասյան. Մեր ընտանիքը 100 միլիոն դրամ գումար է փոխանցում բանակի կարիքների համար
Գործարար Խաչատուր Սուքիասյանը գրում է.   «Հայաստանի, Արցախի և Սփյուռքի սիրելի ընկերներ, եղբայրներ, Տեղի ունեցող...
Աղբյուր` Panorama.am
21:52
Զարիֆ․ Մենք պատրաստ ենք բանակցությունների անցկացման համար մատուցել բարի ծառայություններ
«Իրանն ուշիուշով հետևում է Լեռնային Ղարաբաղում տագնապալի բռնություններին: Մենք կոչ ենք անում անհապաղ դադարեցնել ռազմական գործողությունները...
Աղբյուր` Panorama.am
21:35
Արցախի ՊՆ. Վարդենիս-Մարտակերտ ավտոմայրուղու վերաբերյալ լուրերը ճիշտ չեն
Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարության մամուլի ծառայության տարածած հաղորդագրությունը, որ իբր ադրբեջանական բանակը վերահսկողության տակ է առել...
Աղբյուր` Panorama.am
21:20
Արամ Սարգսյան. Ամբողջ ընտանիքով վարակվել ենք կորոնավիրուսով
«Հանրապետություն» կուսակցության նախագահ Արամ Զավենի Սարգսյանը գրում է. «Ցավոք, ամբողջ ընտանիքով վարակվել ենք...
Աղբյուր` Panorama.am
21:19
Ադրբեջանական կողմը մոտ 200 զոհ ունի. Արծրուն Հովհաննիսյան
«Ճշտված տեղեկություններով՝ հակառակորդը մոտ 200 զոհ ունի։ Կորցրել է երեք տասնյակ տանկեր և զրահատեխնիկա, ինչպես նաև մոտ երկու տասնյակ...
Աղբյուր` Panorama.am
21:04
Աննա Հակոբյանն ու Արցախի առաջին տիկինն այցելել են վիրավորներին
ՀՀ վարչապետի տիկին Աննա Հակոբյանը և Արցախի հանրապետության նախագահի տիկին Քրիստինա Հարությունյանը այցելել են Արցախի Հանրապետական բժշկական...
Աղբյուր` Panorama.am
20:54
Ֆրանկոֆոնիայի գլխավոր քարտուղար․ Ես իմ լիակատար աջակցությունն եմ հայտնում Հայաստանին
Ֆրանկոֆոնիայի գլխավոր քարտուղար Լուիզ Մուշիկիվաբոն լիակատար աջակցություն է հայտնում Հայաստանին՝ Ադրբեջանի ագրեսիայի դեմ։ «Ես իմ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:39
Հայաստանը դիմել է ՄԻԵԴ՝ Ադրբեջանի նկատմամբ միջանկյալ միջոց կիրառելու պահանջով
Հայաստանի Հանրապետությունը դիմել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան  Ադրբեջանի նկատմամբ միջանկյալ միջոց կիրառելու պահանջով, այն է՝...
Աղբյուր` Panorama.am
20:34
Սա մեր վերջին կռիվն է. մեր ու մանուկ, ամբողջ ազգով կանգնելու ենք և հաղթելու ենք. Սասուն Միքայելյան
«Այս պատերազմն այդ հանրաքվեն է, մեր հաղթանակը հենց այդ հանրաքվեն է, հանրաքվե պետք չի անցկացնել»,- խորհրդարանում ասաց ԱԺ «Իմ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:25
Դատախազություն. Խաղաղ բնակչության, զինծառայողների կյանքի նկատմամբ հանցավոր ոտնձգությունների փաստերի առթիվ հարուցվել են քրեական գործ
Այսօր վաղ առավոտյան Արցախի Հանրապետության սահմանագծի ողջ երկայնքով ադրբեջանական զինված ուժերը, խախտելով հրադադարի ռեժիմը, միջազգային...
Աղբյուր` Panorama.am
20:18
Կոնգրեսական Ադամ Շիֆ․ Պատասխանատվության ենթարկել Ադրբեջանին
ԱՄՆ կոնգրեսական Ադամ Շիֆը ԱՄՆ հատուկ ծառայություններին կոչ է անում պարզել՝ ով է ռազմական բախումների նախաձեռնողը՝ Ադրբեջանին պատասխանատվության...
Աղբյուր` Panorama.am
20:14
Մենք հաղթելու ենք, որովհետև այլ տարբերակ չկա. Միրզոյան
«Մեզ պատերազմ է հայտարարված, լայնածավալ պատերազմ, որտեղ թշնամին չի ուզում մեզ հաղթել, ուզում է մեզ ոչնչացնել»,- այսօր ԱԺ հատուկ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Գայանե Աբրահամյան. Հետ եմ վերցնելու հրաժարականի դիմումս
ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր Գայանե Աբրահամյանը հետ է վերցնում հրաժարականի դիմումը։ Ֆեյսբուքյան իր էջում նա գրել է....
Աղբյուր` Panorama.am
19:58
Նիդերլանդների ու Իտալիայի ԱԳ նախարարությունների հայտարարությունները
«Ռազմական գործողությունները Լեռնային Ղարաբաղում պետք է անհապաղ դադարեցվեն: Չափազանց մտահոգված եմ քաղաքացիական զոհերի մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:57
News.am. Նիկոլ Փաշինյանի կոչի վերաբերյալ կեղծ տեղեկատվությունը տարածել են հաքերները
NEWS.am-ը գրում է. «Այսօր վաղ առավոտից NEWS.am լրատվական-վերլուծական գործակալության կայքը գտնվում է ադրբեջանական հաքերների հարձակումների...
Աղբյուր` Panorama.am
19:52
Բոլորս պետք է ապրենք հանուն Հայաստանի և Արցախի. Նաիրա Զոհրաբյան
«Ադրբեջանը օգտագործում է իր զինուժում եղած բոլոր 300 և ավելի մեծ տրամաչափի համազարկի ռեակտիվ կայանքները։ Մենք հետքայլի տեղ չունենք։ Այո,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:29
«Կամք» ջոկատը միավորվելու է «Սև Հովազներ» ջոկատի հետ
ԿԱՄՔ հայկական արժեքների պաշտպանության հասարակական նախաձեռնությունը հանդես է  եկել կոչով, որտեղ ասված է. «Սիրելի հայրենակիցներ,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:21
ԿԳՄՍՆ. Սահմանամերձ բնակավայրերի ուսումնական հաստատությունները կանցնեն հեռավար ուսուցման
Հաշվի առնելով ստեղծված իրավիճակը, առաջնահերթ համարելով անվտանգության պահպանումը, խորհրդակցելով տարածքային կառավարման մարմինների հետ` որոշվել է,...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

ՍԴ նախագահի թեկնածուի հետ կկիսվեմ իմ փորձով. Հրայր Թովմասյան
11:07 24/09/2020

ՍԴ նախագահի թեկնածուի հետ կկիսվեմ իմ փորձով. Հրայր Թովմասյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}