Մշակույթ 16:21 05/06/2015

«...եթե արվեստագետը բացառիկ ուժ է». Վահրամ Փափազյան (լուսանկարներ)

«Հայ ժողովուրդը և մենք բոլորս՝ արվեստի մարդիկս, պետք է հպարտանանք, որ ունենք այնպիսի հիասքանչ տաղանդներ, ինչպիսին հայ ողբերգակ դերասան Վահրամ Փափազյանն է»: Խոսքերի հեղինակն է ռուս դերասանուհի Ելենա Գոգոլևան:

Վստահորեն կարելի է ասել, որ և ժողովուրդը, և արվեստի մարդիկ հպարատանում են, որ կինոարվեստում ու թատերավրեստում եղել է Վահրամ Փափազյան անունով դերասան, ով իր կերտած յուրաքանչյուր դերով նորովի է բացահայտել իր տաղանդը:

Այսօր Վահրամ Փափազյանի հիշատակի օրն է. մահացել է 1968 թվականի հունիսի 5-ին՝ Լենինգրադում, թաղված է Երևանի Կոմիտասի անվան զբոսայգու պանթեոնում:

«Իմ տեսած այն մեծատաղանդ արտիստներից է Վահրամ Փափազյանը, որին բեմի վրա տեսնելով` զգում ես և խորապես համոզվում, որ իրոք աշխարհի հնագույն թատերական կուլտուրա ունեցող ժողովուրդներից է հայ ժողովուրդը»,- ասել է նկարիչ Մարտիրոս Սարյանը:

Դերասան, գրող Վահրամ Փափազյանը ծնվել է 1888 թվականի հունվարի 6-ին Կ.Պոլսում : Փափազյանը համարվում էր Սովետական Միության ամենալավ շեքսպիրյան դերասանը, հատկապես հայտնի է իր Օթելլոյի դերակատարությունը։
Սովորել է Գատը գյուղի քոլեջում, Վենետիկի Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանում, և ապա Միլանի գեղարվեստի ակադեմիայում։

Վահրամ Փափազյանը ականատեսն է լինում հայ ժողովրդի հալածանքներին թուրքական բռնապետության տակ։ Եվ 1908թ.-ին, երբ Շիշլիի գերեզմանատանը բազմություն է հավաքվում 1896թ.-ի զոհերի հիշատակին՝ Փափազյանն արտասանում է Վարուժանի «Զարդը»։

Փափազյանը սովորում է Վենետիկի հայկական քոլեջում 2 տարի (1905-1907) և այնուհետև հայտնվում է Միլանի Գեղարվեստի ակադեմիայում։ Ուսումնառության ժամանակ (1908-1911), ամռան ամիսներին, նա ուսումնական ծրագրի շրջանակներում շփվում է իտալական թատրոնի հայտնի դերասանների հետ՝ Ցակոնի, Նովելի, հանդես է գալիս նրանց խմբերում։


Լիրի դերը (Շեքսպիրի «Լիր արքա»), 1953թ.

Մինչ այդ Փափազյանը թեթևակի շփվել էր կովկասահայ թատրոնի հետ։ 1907թ.-ին նա հայտնվում է Փարիզում և, Շիրվանզադեի ու Աբելյանի խորհրդով, մեկնում Բաքու։


Սուլթան Մուրադի դերում («Ալբանիայի մեծ զորական Սկանդերբեգը», կինոնկար, 1954 թ.)

Վերադառնալով Իտալիա՝ Փափազյանը կես տարի շրջագայում է իտալական մի թատերախմբի հետ։ Այդ ժամանակից սկսվում է նրա դերասանական կյանքը։ Երիտասարդ դերասանը հայտնվում է ծննդավայր Պոլսում այն ժամանակ, երբ երկրում սահմանադրություն էր հռչակվել։ Ուրիշ արգելքների հետ վերացել էր նաև ներկայացումներ տալու արգելքը։ Եվ Փափազյանը հանդես է գալիս Օթելլոյի դերով։

Օթելլոյին հաջորդում են «Սանդուխտ կույսը» (Փափազյան-Սանատրուկ), ապա և հատվածներ «Սիդ», «Արծվիկ» պիեսներից։ Ելույթներ է ունենում հայրենի քաղաքում, հետո ներկայացումներ Ռոդոստոյում, հետո ելույթներ Աթենքում՝ Օրեսթեսի ևՕթելլոյի դերով, ապա՝ Ջենովա՝ իտալական թատերախմբերի հետ, խաղացանկը՝ Ռոստան, Բատայլ, Ուայլդ, հետո կրկին Կ.Պոլիս, ապա՝ Սոֆիա, բուլղարական ուրիշ քաղաքներ, այնուհետև Զմյուռնիա, ուր անառողջ Սիրանույշին փոխարինել է Համլետի դերում, ապա նորից Կ.Պոլիս։ Այստեղ «Հայ դրամատիկ»ի թատերախմբով շրջում էԹրակիա, Մակեդոնիա, Ալբանիա և այլուր։


Կոռադոյի դերը (Ջակոմետիի «Ոճրագործի ընտանիքը»)

1913 թ.-ին Փափազյանը հրավեր ստացավ Թիֆլիսի հայ դրամատիկական ընկերությունից։ «Հայ դրամատիկի» գործունեությունը Կ.Պոլսում շատ էր անհեռանկար և նա լքեց հայրենի քաղաքը՝ համոզված, որ փրկում է իր դերասանական ապագան։

Այսպես բոլորեց Փափազյանի դերասանական կյանքի առաջին շրջանը։ 1913-1922 թվականները կարելի է համարել Փափազյանի դերասանական կյանքի երկրորդ շրջանը։


Համլետի դերը (Շեքսպիրի «Համլետ»), Գարուշ Խաժակյանի (Հորացիո) հետ, 1946թ.


Համլետի դերում (Վ. Շեքսպիրի «Համլետ)

Փափազյանը խաղացել է Ռոմեոյի դերը։ Ինչպես հայկական խաղացանկի բուռն սիրահարի՝ Սեյրանի դերում, շեքսպիրյան սիրահարի դերում ևս Փափազյանը չի ապավինել իր շնորհներին, այլ արտահայտել է կերպարների դրամատիկական բովանդակությունը։


Պրոտասովի դերը (Լ.Տոլստոյի «Կենդանի դիակ»)

1920 թ.-ին Փափազյանը մի վերջին անգամ հայտնվում է իր ծննդավայրում և այնուհետև նա մեկնում է Խորհրդային Հայաստան։

Ուրիելի դերը (Կ.Գուցկովի «Ուիել Ակոստա»)

1922 թ.-ին Երևանի նորաստեղծ պետական թատրոնում Փափազյանը խաղում է Կառլոսի («Ավազակներ»), Պրինչիվալեի («Մոննա Վաննա») և Հայնրիխի («Ջրասույզ զանգ») դերերը, բեմադրում մի քանի պիես («Դոն Ժուան», «Քին», «Սատանայի աշակերտը» և այլն)։ Բայց հաջորդ տարվանից հանդես է գալիս Թիֆլիսի և Բաքվի հայկական թատրոններում։ Արվեստագետի գործունեությունն ավելի արդյունավետ է լինում Թիֆլիսի Հայ դրամայում, ուր նա գլխավորում է թատրոնը (1926-1927թթ)։ Այս թատերաշրջանում նա խաղում է ոչ միայն իր ավանդական դերերը, այլև, իբրև մի «սովորական» դերասան, հանդես գալիս «հերթական» ներկայացումներում. Ղարա («Կապկազ թամաշա»), Վլադիմիր («Բուքը»), Ժորժ («Մորգանի խնամին»)։ Ոչ միայն խաղում է, այլև բեմադրում. «Մակբեթ», «Կապկազ-թամաշա», «Դիմակահանդես»։


Մեք Գրեգորի դերը (Վ.Սարոյանի «Իմ սիրտը լեռներում է»), 1967թ.

1928 թ.-ին Փափազյանի Օթելլոյի հոյակապ կերպարը երևաց Մոսկվայի Մեծ թատրոնում՝ Փոքր թատրոնի դերասանների խաղընկերությամբ, ապա և 1932 թ.-ինՓարիզի Օդեոն թատրոնում՝ Ատելիյե թատրոնի դերասանների խաղընկերությամբ։ Այն սակավաթիվ իրողություններից են սրանք, երբ հայ դերասանական արվեստն ստացել է միջազգային արձագանք։ Սա Փափազյանի և նրա Օթելլոյի ամենալավ ժամանակն էր։


Օթելլոյի դերը (Վ.Շեքսպիրի «Օթելլո»), 1946թ.


Օթելլոյի դերը (Վ.Շեքսպիրի «Օթելլո»), Արուս Ոսկանյանի (Դեզդեմոնա) հետ


Օթելլոյի դերը (Վ.Շեքսպիրի «Օթելլո»), Արուս Ոսկանյանի (Դեզդեմոնա), Հայկ Բեյլերյանի (Յագո) հետ, 1923թ.


1932-1954թթ. բնակություն հաստատելով Սանկտ Պետերբուրգում, Փափազյանն իր նշանավոր կերպարներով, ամենից հաճախ՝ Օթելլոյով, շրջել է Սովետական Միությունում։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիները Փափազյանը տարավ պաշարված Սանկտ Պետերբուրգում՝ հանդես բերելով ոչ միայն արտիստական, այլև քաղաքացիական և հայրենասիրական բարձր նկարագիր։


Արբենինի դերը (Մ.Լերմոնտովի «Դիմակահանդես»), 1950թ.

Նրա ավանդական դերերից մեկն էլ Կորրադոն էր՝ Ջիակոմետիի «Ոճրագործի ընտանիքը» մելոդրամայի հերոսը։ Իբրև դասական դպրոցի ողբերգակ՝ Փափազյանն իր նախորդների նման ունեցել է մելոդրամաներ խաղալու սովորություն։
Բազմաթիվ դերերով Փափազյանը էլի մի քանի տարի շրջագայել է Անդրկովկասում, ապա և Միության մեծաթիվ քաղաքներում՝ ամենուրեք գտնելով իր արվեստը գնահատող հանդիսատես։ Վերջապես, 1954 թ.-ին արվեստագետը գտնում է իր հանգրվանը Երևան քաղաքում, Սունդուկյանի անվան թատրոնում։ Նա փոքրացնում է շրջագայությունների տևողությունը և շառավիղը միայն՝ իր թատերաբեմը Անդրկովկասը դարձնելով։ Իբրև Սունդուկյանի անվան թատրոնի դերասան Փափազյանը մասնակցել է հայկական արվեստի 1956 թվականի մոսկովյան տասնօրյակին և արժանացավ Սովետական Միության ժողովրդական արտիստի կոչման։ Հետագայում խաղաց նաև Ուրիել Ակոստա, Արբենին։


«Ուրվականները հեռանում են լեռներից» ֆիլմից (1955թ.)

Փափազյանը զբաղվել է նաև թատերավերլուծությամբ և գրական գործունեությամբ, հայտնի է նրա «Հետադարձ հայացք» հուշագրությունը։

«Արվեստի ուժը ջնջում է տարիքը, եթե արվեստագետը բացառիկ ուժ է»,- ասել է Վահրամ Փափազյանը:


«Դիմակահանդես» ներկայացումից հետո, Սոս Սարգսյանի, Մհեր Մկրտչյանի, Գևորգ Չեպչյանի, Խորեն Աբրահամյանի հետ


Ավետ Ավետիսյանի հետ


Ավետ Ավետիսյանի, Գուրգեն Ջանիբեկյանի, Օլգա Գուլազյանի և այլոց հետ


Արուս Ասրյանի, Վարդան Աճեմյանի, Ավետ Ավետիսյանի հետ


Հեղինակ՝ Արմեն Չիլինգարյան


Հեղինակ՝ Ալեքսանդր Գրիգորյան


 

 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

11:20
Նոյեմբերի 22-ից աստիճանաբար շրջանառության մեջ կմտնեն նոր սերնդի թղթադրամները
Հայկական դրամի 25-ամյակի առթիվ նոյեմբերի 22-ից աստիճանաբար շրջանառության մեջ կմտնեն երրորդ սերնդի թղթադրամները: ՀՀ Կենտրոնական բանկը նոր...
Աղբյուր` Panorama.am
11:15
ՃՏՊ-ների զոհերի հիշատակի միջազգային օրն էր
Նոյեմբերի երրորդ կիրակին նշվում է ճանապարհատրանսպորտային պատահարների հետևանքով զոհվածների հիշատակի օր։ Օրը հիշեցնում է ՃՏՊ հետևանքով...
Աղբյուր` Panorama.am
11:10
Լարսը բաց է միայն թեթև մարդատար ավոտմեքենաների համար
ՀՀ տրանսպորտի, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարությունը տեղեկացնում է, որ նոյեմբերի 19-ին՝ ժամը 10:00-ի դրությամբ, Ստեփանծմինդա-Լարս...
Աղբյուր` Panorama.am
11:07
Ջոն Գրինի վերջին բեսթսելերը թարգմանվել է հայերեն
Բեսթսելերների հեղինակ, հանրահայտ ամերիկացի գրող Ջոն Գրինի վերջին ստեղծագործությունը՝ «Անվերջ կրիաներ» վեպը թարգմանվել է հայերեն:...
Աղբյուր` Panorama.am
11:00
Սիրիայի հարցով հանդիպումը կկայանա Աստանայում նոյեմբերին
Սիրիայում իրավիճակի կարգավորման հարցով միջազգային հանդիպումը կկայանա նոյեմբերի 28-ին։ Հայտնում է gazeta-ն, որի մասին տեղեկացրել է Ղազախստանի ԱԳ...
Աղբյուր` Panorama.am
10:46
Մենք պետք է շատ լրջությամբ պատրաստվենք այս խաղին. Արմեն Գյուլբուդաղյանց
«Իրենց հետ առաջին հանդիպումը դժվար էր մեզ համար, բայց եկել ենք այստեղ նույնպես հաղթանակի համար»։
Աղբյուր` Panorama.am
10:23
Գյումրիում բռնկված հրդեհի հետևանքով մեկ մարդ է տուժել
Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքի Մովսես Խորենացի փողոցում՝ գազալցակայանի մոտակայքում, այրվում է ավտոլվացման կետ: Այս ահազանը ստացվել է երեկ:...
Աղբյուր` Panorama.am
10:11
Միջպետական և հանրապետական նշանակության բոլոր ավտոճանապարհները բաց են
Տրանսպորտի, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարությունը տեղեկացնում է, որ նոյեմբերի 19-ին՝ ժամը 09:30-ի դրությամբ, հանրապետության...
Աղբյուր` Panorama.am
10:00
NASA. Երկրագնդին սպառնում է փոքր սառցե դարաշրջան
Պատմության մեջ ամենահայտնի օրինակը, որը ստացել է փոքր սառցե շրջան անվանումը, տևել է 1645-ից 1715 թվականը։
Աղբյուր` Panorama.am
09:46
Թուրք քարոզչի արտահանձման հարցը դեռևս չի դիտարկվում. Թրամփ
Միաժամանակ նա չի բացառել, որ այդ հարցին կարող է անդրադառնալ ավելի ուշ։
Աղբյուր` Panorama.am
09:30
Թոմ Հարդին Բրիտանական կայսրության շքանշան է ստացել
Դերասանին մրցանակը հանձնել է արքայազն Չարլզը։
Աղբյուր` Panorama.am
09:16
Ջասթին Բիբերին նախկին հարևանները դատի են տվել
Կանադացի երգիչ Ջասթին Բիբերը համաձայնության է եկել իր նախկին հարևանների հետ երկար ձգձգվող  դատական գործընթացում։ Գազետա.ռու-ն գրում է, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
09:00
Սիրիացի դարբինը քանդակներ է պատրաստում զենքի մնացորդներից
«Այս արձանիկը պատրաստել եմ տանկի մասերից: Մշակումից հետո մետաղի շերտերը վերածվել են դիրիժոր»,- պատմել է նա:
Աղբյուր` Panorama.am
08:24
Սեմերիկովը մեկնաբանել է ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարի նշանակման հետ կապված հարցերը
ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարի պաշտոնակատար Վալերի Սեմերիկովը մեկնաբանել է  ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղար նշանակման շուրջ  ստեղծված իրավիճակը:...
Աղբյուր` Panorama.am
19:51
Եղանակը՝ առաջիկա օրերին
Հանրապետության տարածքում` նոյեմբերի 22-ի ցերեկն առանձին շրջաններում սպասվում են տեղումներ: Նոյեմբերի 18-21-ը սպասվում է առանց տեղումների...
Աղբյուր` Panorama.am
19:40
«Կարամազով եղբայրներ» վեպն արգելվել է Քուվեյթում
Վերջին հինգ տարում երկրում արգելվել է ավելի քան 4000 գիրք։
Աղբյուր` Panorama.am
19:32
Աշխարհի ամենագեղեցիկ փողոցը
Տեղի իշխանությունները տարիներ շարունակ փորձում են քայլեր ձեռնարկել՝ Լոմբարդ-սթրիթի արտաքին տեսքը պահպանելու և միաժամանակ այն ավելի հարմարավետ դարձնել ուղղությամբ:
Աղբյուր` Panorama.am
19:20
Մսի ու մսամթերքի արտադրությունն աճել է
ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի հրապարակած տվյալների համաձայն` 2018 թվականի հունվար-սեպտեմբերին Հայաստանում մսի արտադրության ծավալներն աճել են 1%-ով՝...
Աղբյուր` Panorama.am
19:11
Apple-ը ֆիլմեր կնկարահանի
Ամերիկյան Apple կորպորացիան կինոարտադրության ոլորտում գործունեություն ծավալող А24 ընկերության հետ համագործակցության պայմանագիր է ստորագրել և...
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Թեյլոր Սվիֆթը պապարացիներից թաքնվում է ճամպրուկում
Երգչուհին American Music Awards-ում ճանաչվել էր տարվա կատարող։
Աղբյուր` Panorama.am
18:48
«Սպիտակ» ֆիլմի ստեղծման աշխատանքները բարդ էին. ռեժիսոր
Ա. Կոտի խոսքով, որոշել էին նկարահանել ոչ թե ֆիլմ բուն երկրաշարժի մասին, այլ մարդու ներսում տեղի ունեցող երկրաշարժի մասին։
Աղբյուր` Panorama.am
18:33
Մեյը սթրեսից դուրս է գալիս՝ վիսկի խմելով
Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Թերեզա Մեյը պատմել է, որ վիսկիի մեկ բաժակն օգնել է իրեն վերականգնվել՝ Կառավարության հետ Brexit-ի պայմանագրի շուրջ հինգ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:20
Հայկական գորգերի արտադրությունը 40,6%-ով աճել է
ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության հրապարակած տվյալների համաձայն՝ Հայաստանում 2018 թվականի երրորդ եռամսյակում զգալի աճել է գորգերի և գորգեղենի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:10
Վաղը ժամանակավորապես փակ կլինի Սարալանջի փողոցը
Արմենակյան փողոցից մինչև Լիսինյան-Գլինկա փողոցների խաչմերուկը
Աղբյուր` Panorama.am
18:02
Ռուբեն Մեհրաբյան. Հայաստանը պետք է ծանր ու թեթև անի՝ հասկանալու թե ինչ է անում ՀԱՊԿ կոչվող գազանանոցում
«Նրանք խախտում են ջենտլմենական բոլոր պայմանավորվածությունները, տակտը, բարոյականությունն ու ամեն ինչը»
Աղբյուր` Panorama.am
17:47
ԿԸՀ-ն երեք կուսակցության 48 ժամ ժամանակ է տվել
Այսօր գումարած արտահերթ նիստում Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի որոշմամբ 48 ժամ ժամանակ է տրվել 2018թ. դեկտեմբերի 9-ի Ազգային ժողովի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:38
Միջպետական և հանրապետական նշանակության բոլոր ավտոճանապարհները բաց են
Տրանսպորտի, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարությունը տեղեկացնում է, որ նոյեմբերի 17-ին՝ ժամը 17:00-ի դրությամբ, հանրապետության...
Աղբյուր` Panorama.am
17:26
Գյուղատնտեսությունը բիզնես է, որը կարող է կարճ ժամանակում լուրջ հաջողություններ բերել. Գեղամ Գևորգյան
Գյուղատնտեսությունը բիզնես է, որը կարող է կարճ ժամանակահատվածում բերել լուրջ հաջողություններ, եթե կա կամք, աշխատասիրություն և գիտելիք: Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Արման Թաթոյանի արտահերթ զեկույցը ադրբեջանական գնդակոծությունների առնչությամբ
12:16 16/11/2018

Արման Թաթոյանի արտահերթ զեկույցը ադրբեջանական գնդակոծությունների առնչությամբ

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}