Մշակույթ 16:21 05/06/2015

«...եթե արվեստագետը բացառիկ ուժ է». Վահրամ Փափազյան (լուսանկարներ)

«Հայ ժողովուրդը և մենք բոլորս՝ արվեստի մարդիկս, պետք է հպարտանանք, որ ունենք այնպիսի հիասքանչ տաղանդներ, ինչպիսին հայ ողբերգակ դերասան Վահրամ Փափազյանն է»: Խոսքերի հեղինակն է ռուս դերասանուհի Ելենա Գոգոլևան:

Վստահորեն կարելի է ասել, որ և ժողովուրդը, և արվեստի մարդիկ հպարատանում են, որ կինոարվեստում ու թատերավրեստում եղել է Վահրամ Փափազյան անունով դերասան, ով իր կերտած յուրաքանչյուր դերով նորովի է բացահայտել իր տաղանդը:

Այսօր Վահրամ Փափազյանի հիշատակի օրն է. մահացել է 1968 թվականի հունիսի 5-ին՝ Լենինգրադում, թաղված է Երևանի Կոմիտասի անվան զբոսայգու պանթեոնում:

«Իմ տեսած այն մեծատաղանդ արտիստներից է Վահրամ Փափազյանը, որին բեմի վրա տեսնելով` զգում ես և խորապես համոզվում, որ իրոք աշխարհի հնագույն թատերական կուլտուրա ունեցող ժողովուրդներից է հայ ժողովուրդը»,- ասել է նկարիչ Մարտիրոս Սարյանը:

Դերասան, գրող Վահրամ Փափազյանը ծնվել է 1888 թվականի հունվարի 6-ին Կ.Պոլսում : Փափազյանը համարվում էր Սովետական Միության ամենալավ շեքսպիրյան դերասանը, հատկապես հայտնի է իր Օթելլոյի դերակատարությունը։
Սովորել է Գատը գյուղի քոլեջում, Վենետիկի Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանում, և ապա Միլանի գեղարվեստի ակադեմիայում։

Վահրամ Փափազյանը ականատեսն է լինում հայ ժողովրդի հալածանքներին թուրքական բռնապետության տակ։ Եվ 1908թ.-ին, երբ Շիշլիի գերեզմանատանը բազմություն է հավաքվում 1896թ.-ի զոհերի հիշատակին՝ Փափազյանն արտասանում է Վարուժանի «Զարդը»։

Փափազյանը սովորում է Վենետիկի հայկական քոլեջում 2 տարի (1905-1907) և այնուհետև հայտնվում է Միլանի Գեղարվեստի ակադեմիայում։ Ուսումնառության ժամանակ (1908-1911), ամռան ամիսներին, նա ուսումնական ծրագրի շրջանակներում շփվում է իտալական թատրոնի հայտնի դերասանների հետ՝ Ցակոնի, Նովելի, հանդես է գալիս նրանց խմբերում։


Լիրի դերը (Շեքսպիրի «Լիր արքա»), 1953թ.

Մինչ այդ Փափազյանը թեթևակի շփվել էր կովկասահայ թատրոնի հետ։ 1907թ.-ին նա հայտնվում է Փարիզում և, Շիրվանզադեի ու Աբելյանի խորհրդով, մեկնում Բաքու։


Սուլթան Մուրադի դերում («Ալբանիայի մեծ զորական Սկանդերբեգը», կինոնկար, 1954 թ.)

Վերադառնալով Իտալիա՝ Փափազյանը կես տարի շրջագայում է իտալական մի թատերախմբի հետ։ Այդ ժամանակից սկսվում է նրա դերասանական կյանքը։ Երիտասարդ դերասանը հայտնվում է ծննդավայր Պոլսում այն ժամանակ, երբ երկրում սահմանադրություն էր հռչակվել։ Ուրիշ արգելքների հետ վերացել էր նաև ներկայացումներ տալու արգելքը։ Եվ Փափազյանը հանդես է գալիս Օթելլոյի դերով։

Օթելլոյին հաջորդում են «Սանդուխտ կույսը» (Փափազյան-Սանատրուկ), ապա և հատվածներ «Սիդ», «Արծվիկ» պիեսներից։ Ելույթներ է ունենում հայրենի քաղաքում, հետո ներկայացումներ Ռոդոստոյում, հետո ելույթներ Աթենքում՝ Օրեսթեսի ևՕթելլոյի դերով, ապա՝ Ջենովա՝ իտալական թատերախմբերի հետ, խաղացանկը՝ Ռոստան, Բատայլ, Ուայլդ, հետո կրկին Կ.Պոլիս, ապա՝ Սոֆիա, բուլղարական ուրիշ քաղաքներ, այնուհետև Զմյուռնիա, ուր անառողջ Սիրանույշին փոխարինել է Համլետի դերում, ապա նորից Կ.Պոլիս։ Այստեղ «Հայ դրամատիկ»ի թատերախմբով շրջում էԹրակիա, Մակեդոնիա, Ալբանիա և այլուր։


Կոռադոյի դերը (Ջակոմետիի «Ոճրագործի ընտանիքը»)

1913 թ.-ին Փափազյանը հրավեր ստացավ Թիֆլիսի հայ դրամատիկական ընկերությունից։ «Հայ դրամատիկի» գործունեությունը Կ.Պոլսում շատ էր անհեռանկար և նա լքեց հայրենի քաղաքը՝ համոզված, որ փրկում է իր դերասանական ապագան։

Այսպես բոլորեց Փափազյանի դերասանական կյանքի առաջին շրջանը։ 1913-1922 թվականները կարելի է համարել Փափազյանի դերասանական կյանքի երկրորդ շրջանը։


Համլետի դերը (Շեքսպիրի «Համլետ»), Գարուշ Խաժակյանի (Հորացիո) հետ, 1946թ.


Համլետի դերում (Վ. Շեքսպիրի «Համլետ)

Փափազյանը խաղացել է Ռոմեոյի դերը։ Ինչպես հայկական խաղացանկի բուռն սիրահարի՝ Սեյրանի դերում, շեքսպիրյան սիրահարի դերում ևս Փափազյանը չի ապավինել իր շնորհներին, այլ արտահայտել է կերպարների դրամատիկական բովանդակությունը։


Պրոտասովի դերը (Լ.Տոլստոյի «Կենդանի դիակ»)

1920 թ.-ին Փափազյանը մի վերջին անգամ հայտնվում է իր ծննդավայրում և այնուհետև նա մեկնում է Խորհրդային Հայաստան։

Ուրիելի դերը (Կ.Գուցկովի «Ուիել Ակոստա»)

1922 թ.-ին Երևանի նորաստեղծ պետական թատրոնում Փափազյանը խաղում է Կառլոսի («Ավազակներ»), Պրինչիվալեի («Մոննա Վաննա») և Հայնրիխի («Ջրասույզ զանգ») դերերը, բեմադրում մի քանի պիես («Դոն Ժուան», «Քին», «Սատանայի աշակերտը» և այլն)։ Բայց հաջորդ տարվանից հանդես է գալիս Թիֆլիսի և Բաքվի հայկական թատրոններում։ Արվեստագետի գործունեությունն ավելի արդյունավետ է լինում Թիֆլիսի Հայ դրամայում, ուր նա գլխավորում է թատրոնը (1926-1927թթ)։ Այս թատերաշրջանում նա խաղում է ոչ միայն իր ավանդական դերերը, այլև, իբրև մի «սովորական» դերասան, հանդես գալիս «հերթական» ներկայացումներում. Ղարա («Կապկազ թամաշա»), Վլադիմիր («Բուքը»), Ժորժ («Մորգանի խնամին»)։ Ոչ միայն խաղում է, այլև բեմադրում. «Մակբեթ», «Կապկազ-թամաշա», «Դիմակահանդես»։


Մեք Գրեգորի դերը (Վ.Սարոյանի «Իմ սիրտը լեռներում է»), 1967թ.

1928 թ.-ին Փափազյանի Օթելլոյի հոյակապ կերպարը երևաց Մոսկվայի Մեծ թատրոնում՝ Փոքր թատրոնի դերասանների խաղընկերությամբ, ապա և 1932 թ.-ինՓարիզի Օդեոն թատրոնում՝ Ատելիյե թատրոնի դերասանների խաղընկերությամբ։ Այն սակավաթիվ իրողություններից են սրանք, երբ հայ դերասանական արվեստն ստացել է միջազգային արձագանք։ Սա Փափազյանի և նրա Օթելլոյի ամենալավ ժամանակն էր։


Օթելլոյի դերը (Վ.Շեքսպիրի «Օթելլո»), 1946թ.


Օթելլոյի դերը (Վ.Շեքսպիրի «Օթելլո»), Արուս Ոսկանյանի (Դեզդեմոնա) հետ


Օթելլոյի դերը (Վ.Շեքսպիրի «Օթելլո»), Արուս Ոսկանյանի (Դեզդեմոնա), Հայկ Բեյլերյանի (Յագո) հետ, 1923թ.


1932-1954թթ. բնակություն հաստատելով Սանկտ Պետերբուրգում, Փափազյանն իր նշանավոր կերպարներով, ամենից հաճախ՝ Օթելլոյով, շրջել է Սովետական Միությունում։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիները Փափազյանը տարավ պաշարված Սանկտ Պետերբուրգում՝ հանդես բերելով ոչ միայն արտիստական, այլև քաղաքացիական և հայրենասիրական բարձր նկարագիր։


Արբենինի դերը (Մ.Լերմոնտովի «Դիմակահանդես»), 1950թ.

Նրա ավանդական դերերից մեկն էլ Կորրադոն էր՝ Ջիակոմետիի «Ոճրագործի ընտանիքը» մելոդրամայի հերոսը։ Իբրև դասական դպրոցի ողբերգակ՝ Փափազյանն իր նախորդների նման ունեցել է մելոդրամաներ խաղալու սովորություն։
Բազմաթիվ դերերով Փափազյանը էլի մի քանի տարի շրջագայել է Անդրկովկասում, ապա և Միության մեծաթիվ քաղաքներում՝ ամենուրեք գտնելով իր արվեստը գնահատող հանդիսատես։ Վերջապես, 1954 թ.-ին արվեստագետը գտնում է իր հանգրվանը Երևան քաղաքում, Սունդուկյանի անվան թատրոնում։ Նա փոքրացնում է շրջագայությունների տևողությունը և շառավիղը միայն՝ իր թատերաբեմը Անդրկովկասը դարձնելով։ Իբրև Սունդուկյանի անվան թատրոնի դերասան Փափազյանը մասնակցել է հայկական արվեստի 1956 թվականի մոսկովյան տասնօրյակին և արժանացավ Սովետական Միության ժողովրդական արտիստի կոչման։ Հետագայում խաղաց նաև Ուրիել Ակոստա, Արբենին։


«Ուրվականները հեռանում են լեռներից» ֆիլմից (1955թ.)

Փափազյանը զբաղվել է նաև թատերավերլուծությամբ և գրական գործունեությամբ, հայտնի է նրա «Հետադարձ հայացք» հուշագրությունը։

«Արվեստի ուժը ջնջում է տարիքը, եթե արվեստագետը բացառիկ ուժ է»,- ասել է Վահրամ Փափազյանը:


«Դիմակահանդես» ներկայացումից հետո, Սոս Սարգսյանի, Մհեր Մկրտչյանի, Գևորգ Չեպչյանի, Խորեն Աբրահամյանի հետ


Ավետ Ավետիսյանի հետ


Ավետ Ավետիսյանի, Գուրգեն Ջանիբեկյանի, Օլգա Գուլազյանի և այլոց հետ


Արուս Ասրյանի, Վարդան Աճեմյանի, Ավետ Ավետիսյանի հետ


Հեղինակ՝ Արմեն Չիլինգարյան


Հեղինակ՝ Ալեքսանդր Գրիգորյան


 

 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:00
Տեղումներ չեն սպասվում
Հանրապետության տարածքում հունվարի 20-24-ը սպասվում է առանց տեղումների եղանակ։ Քամին՝ հարավ-արևմտյան` 3-8 մ/վրկ։ ԱԻն հիդրոմետ ծառայության...
Աղբյուր` Panorama.am
19:46
Նիդեռլանդներում հայտնաբերվել է Վան Գոգի անհայտ կտավը
Նիդեռլանդներում հայտնաբերվել է հոլանդացի նկարիչ Վինսենթ Վան Գոգ ի անհայտ կտավը։ Կտավի սեփականատերը դարձել է Դրենտե քաղաքում Վան Գոգի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:34
Բեռլինի կինոփառատոնի հիմնական մրցույթում ընդգրկված է 23 ֆիլմ
Բեռլինի 69-րդ կինոփառատոնի մրցութային հիմնական ծրագիր է ընդգրկվել 23 ֆիլմ 25 երկրից։ Փառատոնը բացվելու է Լոնե Շերֆիգի The Kindness of Strangers...
Աղբյուր` Panorama.am
19:22
Հունվարի 21-ին Սևանում ջուր չի լինի
«Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը տեղեկացնում է իր հաճախորդներին և սպառողներին, որ պլանային աշխատանքներով պայմանավորված, ս.թ. հունվարի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:10
Սոֆիա Կոպոլան ֆիլմ է նկարահանելու Apple-ի համար
Apple-ը «ակտիվորեն բիզնեսն է ծավալում այլ ոլորտներում», որպեսզի փոխհատուցի սմարթֆոնների վաճառքից կանխատեսվող անկումը:
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Ուկրաինայի Պետկինոն 2018-ին 139 ֆիլմ ու սերիալ է արգելել
Կինոյի հարցերով Ուկրաինայի պետական գործակալությունը 2018 թվականին արգելել է 139 ֆիլմի ու սերիալի ցուցադրություն, հայտարարել է գործակալության...
Աղբյուր` Panorama.am
18:52
Վրաստանը չի հրաժարվում Հայաստան գազի տարանցիկ փոխադրումներից
Վրաստանի բանակցությունները «Գազպրոմի» հետ ռուսական գազը Հայաստան տարանցելու նոր պայմանների համաձայնագրի շուրջ առաջիկա երկու շաբաթում կավարտվեն։
Աղբյուր` Panorama.am
18:47
#10տարի առաջ. Ինչպես են փոխվել համաշխարհային առաջնորդները
Սոցիալական կայքերում #10տարի առաջ հեշթագով ֆլեշմոբ է իրականացվում, համեմատվում են տաս տարի առաջվա և այսօրվա նկարները։ Իսկ ինչպե՞ս են այս...
Աղբյուր` Panorama.am
18:39
«Հայ ժողովրդական հեքիաթներ» ժողովածուն ներկայացվել է ընթերցողներին
«Հայ ժողովրդական հեքիաթներ» եռահատոր ժողովածուի առաջին գիրքը դրվել է ընթերցողի սեղանին: Եռահատոր ժողովածուն ընդգրկում է «Հայ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:25
ԱՄՆ-ում 1.4 միլիոն դոլար արժողությամբ կոմիքսների հավաքածու են գողացել
ԱՄՆ Ֆլորիդա նահանգի Բոկա-Ռաթոն քաղաքում փակ պահեստից գողացել են «Բեթմենի» մասին կոմիքսների գիրքը, որը գնահատվում է 1,4 մլն դոլար։...
Աղբյուր` Panorama.am
18:16
«Եղան մարդիկ, որոնք ցավագին ընդունեցին»
Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ամբիոնների վարիչներն իրենց դիմումների համաձայն ազատվել են պաշտոններից։ Նրանք շարունակում են աշխատել...
Աղբյուր` Panorama.am
18:11
Պլովդիվը՝ Եվրոպայի 2019 թվականի մշակութային մայրաքաղաք
Բուլղարական Պլովդիվ քաղաքն հանդիսավոր ընդունել է 2019 թվականի Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաքի տիտղոսը։ Պլովդիվը եվրոպայի հնագույն քաղաքներից...
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
Ռիգայում չեղարկել են Սուրբ Մկրտության լողը
Տիրոջ մկրտության տոնի լողը Լատվիայի մայրաքաղաք Ռիգայում չեղարկվել է: Լենտա.ռու-ի հաղորդմամբ, ուղղափառ եկեղեցու մամուլի ծառայույունից հայտնել են,...
Աղբյուր` Panorama.am
17:45
Հայաստանի ազգային հավաքականի մարզիչները հետևել են «Լեգանեսի» մարզմանը
Մադրիդում գտնվելու ընթացքում Հայաստանի ազգային հավաքականի մարզչական շտաբի անդամները հետևել են «Լեգանես» թիմի մարզմանը, որից հետո...
Աղբյուր` Panorama.am
17:30
Կեսգիշերին հրավառություն իրականացրած քաղաքացին հայտնաբերվել է
Այսօր, կեսգիշերին, ոստիկանության Էրեբունու բաժնի ծառայողները շրջայցի ժամանակ, Խորենացու փողոցի շենքերրից մեկի բակում նկատել են հրավառություն,...
Աղբյուր` Panorama.am
17:16
Մեքսիկայում պայթյունի հետևանքով զոհվել է 20 մարդ
Մեքսիկայում Տուսպան-Տուլա խողովակաշարի պայթյունի հետևանքով զոհվել է 20 մարդ, ավելի քան 70-ը վիրավորվել: Այս մասին, ըստ «Ռիա...
Աղբյուր` Panorama.am
17:05
Սաուդյան Արաբիայում կանանց թույլ են տվել ընտրել՝ ինչ ճանապարհով ծննդաբերել
Սաուդյան Արաբիայում հղի կանայք այլևս ստիպված չեն ստանալ տղամարդկանց համաձայնությունը ծննդաբերության ժամանակ։ Գազետա.ռու  կայքը, հղում...
Աղբյուր` Panorama.am
16:54
Պուգաչովան պլաստիկ վիրահատությունից հետո հազիվ է ողջ մնացել
ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Ալլա Պուգաչովան մոտ 30 տարի առաջ դիմել է պլաստիկ վիրահատության և հազիվ է փրկվել: Այդ մասին պատմել է Պուգաչովայի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:40
Ֆրանսիայում «դեղին բաճկոնների» ակցիայի պատճառով 80 հազար ոստիկան է մոբիլիզացվել
Ամբողջ Ֆրանսիայում ոստիկանության ութսուն հազար աշխատակից մոբիլիզացվել են կապված «դեղին բաճկոնների» ակցիայի հետ։ Ռիա նովոստին գրում...
Աղբյուր` Panorama.am
16:30
Վեդիի ԲԿ-ի նախկին տնօրեն. Ինձանից վրեժ են լուծում
Վեդիի բժշկական կենտրոնի՝ աշխատանքից ազատված տնօրեն, Արարատի մարզի գլխավոր վիրաբույժ Մելքոն Տալոյանը դատական հայց է ներկայացրել Արարատի մարզպետ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:17
Հաղարծինում բենզասղոցով ծառեր են հատել
Ոստիկանության Դիլիջանի բաժնի ծառայողները, շրջայցի ընթացքում Հաղարծին գյուղի սկզբնամասում հայտնաբերել են հատված երկու ուռենու կոճղեր և ուռենու...
Աղբյուր` Panorama.am
16:01
Բունդեսթագի պատգամավորը նկատողություն է ստացել՝ Բաքվից գումարներ ստանալու համար
Գերմանիայի Բունդեսթագի պատգամավոր Կարին Շտրենցը, ով կանցլեր Անգելա Մերկելի Քրիստոնեա-դեմոկրատական կուսակցությունից է, նկատողություն է ստացել՝...
Աղբյուր` Panorama.am
15:49
Ռիո դե Ժանեյրոն հռչակվել է 2020թ. ճարտարապետության համաշխարհային մայրաքաղաք
Այս քաղաքը կդառնա այս տիտղոսի առաջին կրողը։
Աղբյուր` Panorama.am
15:37
Արման Փաշիկյանը մոտ է չեմպիոնի տիտղոսի նվաճմանը
Ավարտին են մոտենում Հայաստանի տղամարդկանց և կանանց 2019 թ. շախմատի առաջնությունները: Տղամարդկանց պայքարում տեղի է ունեցել 7-րդ տուրը:...
Աղբյուր` Panorama.am
15:20
ՄԻԵԴ միջանկյալ միջոցները կիրառվում են բացառիկ դեպքերում
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ) Եվրոպայում ու նաև Հայաստանում թերևս ամենագովաբանված և միաժամանակ ամենաքննադատված կառույցներից մեկն...
Աղբյուր` Panorama.am
15:09
ԵԱՏՄ անդամ երկրների վարչապետերը կքննարկեն գազի տարանցման գնի ձևավորման հարցը
Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) երկրների վարչապետերը փետրվարի 1-ին կքննարկեն անդամ պետությունների տարածքով գազի տարանցման գնագոյացման...
Աղբյուր` Panorama.am
14:54
Լարսի ռուսական կողմում 165 բեռնատար կա կուտակված
120 մարդատար ավտոմեքենա և 1 ավտոբուս:
Աղբյուր` Panorama.am
14:36
Բաքվի ջարդերի հետ կապված չունենք որևէ պաշտոնական փաստաթուղթ. Հրանտ Մելիք-Շահնազարյան
«1990 թվականի հունվարի 13-19-ը հայերի նկատմամբ Բաքվում տեղի ունեցած ջարդերը քաղաքականություն էր, որն իրականացվում էր Ադրբեջանի և...
Աղբյուր` Panorama.am
14:30
Երվանդ Վարոսյան. Մայրապետյանի գործով ՄԻԵԴ որոշումը շառաչուն ապտակ էր
«Փաշինյա՞նն է անդրադարձել այս հարցին։ Ուրիշ համապատասխան պաշտոնյա չկա՞ր»
Աղբյուր` Panorama.am
14:17
Արդարության համար պայքարողը ...
2007 թվականի հունվարի 19-ին Թուրքիայում սպանվել է Հրանտ Դինքը։
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Բաքվի ջարդերի վերաբերյալ թերացումներ ունենք քարոզչական դաշտում. Միհրան Հակոբյան
16:02 19/01/2019

Բաքվի ջարդերի վերաբերյալ թերացումներ ունենք քարոզչական դաշտում. Միհրան Հակոբյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}