Մշակույթ 09:16 16/02/2016 Հայաստան

Հին Երևան, թե «Հին Երևան». Արվեստաբան Ռուբեն Արևշատյան

««Հին Երևան» անվան տակ նախատեսվող նորակառույց համալիրի նախագիծը, ըստ իս, չափազանց լուրջ վտանգներ է իր մեջ պարունակում զուտ միայն իր մոտեցմամբ։ Արդեն բազմիցս է խոսվել նրա մասին,  որ հուշարձանը չի կարող դիտարկվել իր միջավայրից կտրված։ Լինում են, իհարկե, դեպքեր, որ այն ստիպված կտրվում է իր միջավայրից ինչ-ինչ պատճառներով․ դա կարող է լինել բնածին պատճառ, պատերազմի կամ գաղութացման հետևանքով՝ թանգարանային միջավայր տեղափոխվելու հետ կապված պատճառ, ինչն արդեն ենթադրում է թե՛ համատեքստի, և թե՛ բուն միջավայրի հետ կապված կտրուկ փոփոխություն, որի դեպքում պետք է արդեն կիրառվի խիստ գիտական, ինչպես նաև ստեղծագործական մոտեցում՝ ուղղված վերստեղծելու և ընդգծելու կառույցի պատմական նախնական համատեքստը:

Սակայն, նույնիսկ եթե շենքը պահպանվում է իր հարազատ միջավայրում, բայց այդ շենքի հետ կապված որոշակի փոփոխություններ՝ ռեստավրացիա, մասնակի վերակառուցում է արվում, դա պետք է նույնպես արվի շատ զգույշ և նրբանկատորեն՝ անդրադառնալով հուշարձանի յուրաքանչյուր մանրուքին,  որպեսզի զերծ մնալ կառույցի ընդհանուր կերպարային և պատմական աղավաղումից:

«Հին Երևանի» դեպքում նկատելի է արդեն նախագծային մակարդակի վրա շատ վայրագ մոտեցման միտում, քանի որ հուշարձանների տեղահանումը ենթարկվում է ոչ թե գիտական, պատմական  այլ զուտ բիզնես տրամաբանությանը։ Այսինքն, օգտագործելով հին շենքերի քարերը, երբեմնի հուշարձանների չափագրությունները,  փորձ է արվելու «վերստեղծել» պատմության՝ կոպիտ ասած «ֆասադ», որի ետևը  զարգանալու է լիովին այլ իրավիճակ՝ նախնական միջավայրի կամ համատեքստի հետ առնչություն չունեցող։ Կարելի էր լինել ավելի ուղիղ ձևակերպման առումով, որ կառուցվում է ՆՈՐ բազմաֆունցիոնալ հասարակական, ինչպես նաև բիզնես համալիր, որտեղ կիրառվելու են «անցյալից մեր վրա բեռ մնացած» հին շենքերի քարերը։ Իսկ «Հին Երևանը» գործածվելու է այդ համալիրի համար պարզապես որպես բռենդային մի անուն։     

Ռեստավրացիայի վերաբերյալ այդտեղ խոսք լինել չի կարող, ռեկոնստրուկցիայի տեսանկյունից վերակառուցումը գտնում եմ իրապես անիմաստ, քանզի այն ենթադրում է զուտ  բուտաֆոր երևույթ:

Որպես օրինակ հիշեցնեմ, երբ 1970-ականների վերջին և 1980-ականների սկզբին պատմական Թբիլիսիի վերակառուցումը տեղի ունեցավ, այն ժամանակ մեծ աղմուկ հանելով, արժանանալով ԽՍՀՄ պետական մրցանակի, միևնույն ժամանակ առաջացրել էր Խորհրդային Միության մասնագիտական շրջանակներում, այդ թվում նաև հենց Վրաստանում լուրջ քննադատություն՝ վերակառուցման թատերական բնույթի հետ կապված: Այդ քննադատության խորքում ընկած էր ռեվերակառուցման հետկուլիսային պատմությունը, թե ինչպես Հին Թիֆլիսի նոր մեկնաբանությամբ՝ ֆասադային վերակառուցման համար զոհ գնացին Քուռի կողմից այդ ճակատները «փակող» երկու-երեք շարքով ձգվող թիֆլիսյան քաղաքային հին կառուցապատման բնօրինակ շենքերը։ Սակայն Հին Թիֆլիսի վերկառուցումը միայն ճակատային չէր, և առավել ևս շենքերը գտնվում էին իրենց տեղերում։ Այն անդրադառնում էր նաև ներքին տարածությունների վերականգնմանը, ինչը արվում էր թե գիտական, սակայն ավելի շատ անցյալի մասին 1970-80-ականների դիրքից վրացի ճարտարապետների և նկարիչների պատկերացումների հիման վրա։  Անցավ ժամանակ։ Վերակառուցումից հետո թարմ ներկված շենքերի պատերի գույները խամրեցին և թվում էր, թե այդ շենքերը պետք է արդեն ձուլվեին քաղաքային ընդհանուր միջավայրի մեջ։ Սակայն որքան էլ դա տարօրինակ չթվա, այդ շենքերն առ այսօր շարունակում են պահպանել իրենց բուտաֆոր տեսքը, որտեղ շենքերի արտաքին, իսկ ավելի շատ ներքին էլեմենտների միջև խզված է ժամանակային սինքրոնացումը։ Պատերը, լուսամուտները, հատակը, աթոռները, դռների բռնակներն ապրում են տարբեր ժամանակային ռեժիմների մեջ (չնայած որ ենթադրվում էր, որ նրանք լուծված են ընդհանուր ոճային և նույնիսկ պատմագրական առումով՝ ընդհանրական տրամաբանության մեջ)՝ նույնացվելով ավելի շատ ուշ խորհրդային՝ 1980-ականների կամաց-կամաց ձևավորվող հետարդիական կիտչի հետ իր սառը, անհաղորդ միջավայրով, որը որևէ կերպ չի առնչվում Թիֆլիսի իրական, հին, ինչպես նաև նոր՝ 20-րդ դարի քաղաքային միջավայրերը ձևավորող և ապրեցնող՝ առկա ֆորմալ և ոչ ֆորմալ հորիզոնական հարաբերությունների հետ։

«Հին Երևան» նախագիծը կարծես ի սկզբանե ավելի է ընդգծում այդ միջավայրի արհեստական, թատերական բնույթը: Պարզապես հանրությանը նախագիծը ներկայացվում է որպես միջավայրի վերականգնում: Դա ձևավորելու է միջավայրի, քաղաքի, պատմության նկատմամբ նույն տեսակի արհեստական վերաբերմունք քաղաքացիների կողմից: Հետևանքները շատ ավելի խորն են լինելու իրենց լրջությամբ: Հանրային գիտակցության մեջ ձևավորվելու է նույն քաղաքի, սեփական պատմության վերաբերյալ այնպիսի վերաբերմունք, որ այդ պատմությունը կարող է լինել շատ հեշտ սինթեզված, սարքված, հորինված: Հեգնական մոտեցում, որն ընդհանրապես հանրային գիտակցության մեջ վտանգավոր մի բան է: Քաղաքային միջավայրի հարցը չափազանց նուրբ և փխրուն ոլորտ է իրենից ներկայացնում և այն նախ և առաջ պայմանավորված է այդ միջավայրը ձևավորող բազմաթիվ գործոնների միջև բարդ կապերի օրգանականության առկայությամբ, ինչի բացակայությունը կարող է տալ Դիսնեյլենդ հիշեցնող՝ միգուցե բիզնես տեսանկյունից շատ հաջող նախագիծ, սակայն ոչ քաղաքի պատմության հետ առնչություն ունեցող միջավայր»։

ՀՀ կառավարության 2014թ. նոյեմբերի 6-ի 1227-Ա որոշման (Երևան քաղաքի Գլխավոր պողոտայի՝ Աբովյան, Փավստոս Բուզանդի, Եզնիկ Կողբացու և Արամի փողոցներով պարփակված և Երևան քաղաքի Կոնդ թաղամասում գերակա հանրային շահ ճանաչված տարածքներում կառուցապատման նախապատրաստական միջոցառումների մասին) 3-րդ կետով Հայաստանի Հանրապետության քաղաքաշինության նախարարին պատվիրակվել էր՝ ապահովել Երևան քաղաքի Գլխավոր պողոտայի՝ Աբովյան, Փավստոս Բուզանդի, Եզնիկ Կողբացու և Արամի փողոցներով պարփակված տարածքներում, «Հին Երևան» համալիրի կառուցապատման նախագծի մշակումը: «Հին Երևան» նախագծի հեղինակն ու  ճարտարապետը Լևոն Վարդանյանն է: Ծրագրում ընդգրկված է 30 հուշարձան: 2014-ին ՀՀ կառավարությունն ի դեմս ՀՀ քաղաքաշինության նախարար Նարեկ Սարգսյանի, «Մուլտիկոնտինենտալ Դիստրիբյուշն» ՍՊԸ-ն՝ ի դեմս շվեյցարաբնակ ներդրող Վարտան Սիրմակեսի լիազորված անձ Գևորգ Մաչանյանի, համաձայնագիր է ստորագրվել «Հին Երևան» կառուցապատման ներդրումային ծրագրի վերաբերյալ: Նախնական հաշվարկներով, ծրագրի իրականացման համար անհրաժեշտ է 120-150 միլիոն դոլար: Ծրագրի ավարտի վերջնաժամկետն է 5 տարի: Նշվում է, որ այս տարի արդեն  կսկսվեն լայնածավալ աշխատանքներ: 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Հարակից հրապարակումներ`

Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

18:56
Հիմնախնդրի առանցքում մեր հայրենակիցների ֆիզիկական, գոյութենական անվտանգությունն է. Զոհրաբ Մնացականյան
ԱԳ նախարար Զոհրաբ Մնացականյանը հյուրընկալվել է «Ատլանտյան խորհրդի» կողմից կազմակերպված առցանց վեբինարին։
Աղբյուր` Panorama.am
18:38
Գրքեր վիրավոր զինծառայողներին՝ «Դարակից»
Վիրավոր զինվորների առօրյան մի փոքր գունավորելու նպատակով «Դարակ» հրատարակչությունը կյանքի է կոչել ծրագիր՝ 100 անուն գիրք է...
Աղբյուր` Panorama.am
18:27
Հստակ գիտենք՝ մեր խփածը «տոչնի» գնում ա. Առաջնագծից
«Անձնակազմս գերազանց վիճակում է, երեխեքի տրամադրությունը լավ է, ամեն ինչ պարզ է՝ մենք մեր հողն ենք պաշտպանում, մեր տունն ենք պաշտպանում։...
Աղբյուր` Panorama.am
18:15
Ագրեսիան շարունակելու Ադրբեջանի ստեղծած արատավոր շրջանը կարող է ճեղքվել Արցախի անկախության ճանաչմամբ . Արցախի ԱԳՆ
Արցախի Հանրապետության ԱԳՆ-ն հայտարարություն է տարածել՝ ռազմական գործողությունները դադարեցնելուն ուղղված խաղաղ նախաձեռնությունները խափանելու...
Աղբյուր` Panorama.am
18:13
Հայաստանին նվիրաբերված համակարգչային տոմոգրաֆի սարքը տրամադրվել է Կապանի ԲԿ-ին
Oրերս Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հայ բժիշկների կողմից մարդասիրական օգնության շրջանակներում Հայաստան է ուղարկվել հումանիտար բեռ:  Ի թիվս...
Աղբյուր` Panorama.am
17:55
«Վերելք» ներկայացման ողջ հասութը կփոխանցվի Հայաստան» համահայկական հիմնադրամին
ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարության աջակցությամբ Գյումրու Վ. Աճեմյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնը հոկտեմբերի 24-ին ժամը 18։00-ին կներկայացնի Հայոց...
Աղբյուր` Panorama.am
17:45
ՊՆ-ն հերքում է հայկական ինքնաթիռի խոցման մասին ադրբեջանական հայտարարությունը
Պաշտպանության նախարարության մամուլի քարտուղար Շուշան Ստեփանյանը հերքում է հայկական ինքնաթիռի խոցման մասին ադրբեջանական տարածած տեղեկատվություն։...
Աղբյուր` Panorama.am
17:43
Սադեթ Կարաբուլութ. Սկանդալային... Ադրբեջանը կասետային ռումբեր է օգտագործել Լեռնային Ղարաբաղում
Նիդերլանդների խորհրդարանի Ներկայացուցիչների պալատի անդամ Սադեթ Կարաբուլութն անընդունելի է համարում Ադրբեջանի կողմից Արցախի Հանրապետության դեմ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:40
Ոստիկանություն. Հայտնաբերվել է արգելված հրապարակումների 175 դեպք
ՀՀ ոստիկանության ստորաբաժանումների ձեռնարկած միջոցառումներով հոկտեմբերի 24-ի ժամը 15.00-ի դրությամբ հայտնաբերվել է արգելված հրապարակումների 175...
Աղբյուր` Panorama.am
17:37
Ռուսաստանը կփորձի թուլացնել տարածաշրջանում Թուրքիայի ազդեցությունը․թուրքագետ
Միջազգային մամուլի փոխանցմամբ՝ Թուրքիան և Ռուսաստանը «Թուրքական հոսք» գազատարի շուրջ իրենց համագործակցությունը նպատակ ունեն...
Աղբյուր` Panorama.am
17:37
Թշնամին ունի 6614 զոհ. ինֆոգրաֆիկա
Հակառակորդի կորուստների վերաբերյալ վերջին տվյալներով խոցվել է ևս 11 ԱԹՍ, 2 ՏՕՍ, 12 զրահատեխնիկա, կա 75 ոչնչացված: Այս մասին տեղեկանում ենք...
Աղբյուր` Panorama.am
17:27
Գվատեմալայի Սայախչե քաղաքը ճանաչել է Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը
Գվատեմալայի Հանրապետության Սայախչեի քաղաքապետարանը ճանաչել է Արցախի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը և աջակցում է ազատ ու ինքնավար...
Աղբյուր` Panorama.am
17:13
Հարսը՝ Ղազանչեցոց եկեղեցուց. Սա մեր բողոքն է ու մեր պայքարը
«Խոնարհվում եմ բոլոր զոհերի առաջ։ Հույս ունեմ՝ ինձ ճիշտ կհասկանան բոլորը, հայկական ընտանիքներ պետք է ստեղծվեն Արցախում»։
Աղբյուր` Panorama.am
17:12
Ճանաչել յուրաքանչյուր երեխայի կյանքի և խաղաղության իրավունքը. Թաթոյան
«Ճանաչել յուրաքանչյուր երեխայի կյանքի և խաղաղության իրավունքը...։ Երջանիկ մանկություն աշխարհի յուրաքանչյուր երեխային և Արցախում ապրող...
Աղբյուր` Panorama.am
16:58
Թշնամու մարտավարությունը գերազանց սերտած մեր տղաների գիտելիքները վստահություն են ներշնչել. Արցախի նախագահ
Արցախի Հանրապետության նախագահ Արայիկ Հարությունյանը գրել է․  «Սիրելի ՛ հայրենակիցներ Այսօր մեր երկրի անվտանգության համակարգի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:55
Թշնամին պարբերաբար հարձակման փորձեր է կատարում նաև հայկական ԶՈՒ համազգեստներով. Արցախի ՄԻՊ
Արդեն մի քանի ուղղություններից ու զինծառայողներից տեղեկություններ ենք ստացել, որ ադրբեջանական զինված ուժերը պարբերաբար հարձակման փորձեր են...
Աղբյուր` Panorama.am
16:54
Սիրիայում հարվածներ են հասցվել Անկարայի աջակցությունը վայելող հանցավոր խմբավորումների նավթապահեստարաններին
Համացանցում հրապարակվել են կադրեր, որոնցում երևում են Սիրիայի և Թուրքիայի սահմանին հուժկու հարվածները: Բարձր պայթյունները հնչել են երեկ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:33
Սթափվելու ժամանակը եկել է, համախմբվե՛ք. Արտակ Թովմասյան
«Թովմասյան» բարեգործական հիմնադրամի ղեկավար Արտակ Թովմասյանը պետական այրերին ուղղված կոչով է հանդես եկել.  «Պարոնայք...
Աղբյուր` Panorama.am
16:14
Դավիթ Տոնոյանն այցելել է վիրավորված զինծառայողներին
Պաշտպանության նախարար Դավիթ Տոնոյանն այցելել է երեկ հարավային ուղղությամբ հակառակորդի հատուկ նշանակության ստորաբաժանման և մեծաթիվ տեխնիկայի...
Աղբյուր` Panorama.am
15:49
Մահճակալներն այս պահին դժվարությամբ են բավարարում բժշկական օգնության կարիք ունեցող պացիենտներին. Նախարար
Այս պահին ծանր և ծայրահեղ ծանր վիճակում է գտնվում կորոնավիրուսով հիվանդ մոտ 800 քաղաքացի: Առավոտյան` ժամը 9-ի դրությամբ, 388 քաղաքացի ունի հոսպիտալացման կարիք:
Աղբյուր` Panorama.am
15:46
Հայկական ուժերը խոցում են թշնամու ТОС-1 ծանր հրանետային համակարգ
«ՏՕՍ-ը, ՏՕՍ-ը խփեցինք, սայլուտ է, ուֆֆֆ»։
Աղբյուր` Panorama.am
15:28
Պարգև սրբազանը կոչով դիմել է միջազգային հանրությանը
«Գործեք։ Դիմում եմ ձեզ, որպեսզի կյանքեր փրկենք: Ամենայն բարիք բոլորիդ»:
Աղբյուր` Panorama.am
15:25
Հերոսամարտի տարեգրության էջերը լրացնող մերօրյա հերոսները
Արցախի ՊԲ-ն հրապարակել է մերօրյա հերոսների հերթական շարքը։ «Հմուտ ու կազմակերպված գործողությունների, ճշգրիտ հաշվարկների շնորհիվ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:05
24.10.2020. ՊԲ-ն հրապարակել է 36 զոհված զինծառայողի անուն
Արցախի ՊԲ-ն հայրենիքի պաշտպանության համար մղվող մարտերում նահատակված զինծառայողների անուններն է հրապարակել։ 1. Մանուկյան Նարեկ Հրաչյայի,...
Աղբյուր` Panorama.am
15:02
Ղազանչեցոց եկեղեցում տեղի ունեցած պսակադրությունն ուղերձ է` ուղղված ողջ քաղաքակիրթ աշխարհին. Հարությունյան
Պատերազմին զուգահեռ` Արցախում կյանքը շարունակվում է, ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանը։ «Իսկ Հովիկի և...
Աղբյուր` Panorama.am
14:55
Ֆրանսիան Իսպանիային միացնող մայրուղին հայերը փակել են
Հայերը փակել են Ֆրանսիան Իսպանիային միացնող մայրուղին։ Ակցիայի մասնակիցների ձեռքերին Հայաստանի ու Արցախի դրոշներն է։ Նրանք վանկարկում են՝...
Աղբյուր` Panorama.am
14:49
«Արցախի շենացումը սկսվում է քո համայնքից» երկամսյա անվճար ձեռնարկատիրական դասընթացներ
Կարևորելով յուրաքանչյուրի դերը Արցախի սոցիալ-տնտեսական ոլորտի զարգացման գործում՝ Սոցիալական ձեռներեցների դպրոցը 2020 թվականի նոյեմբերի 1-ից...
Աղբյուր` Panorama.am
14:30
Արման Թաթոյանը Ադրբեջանի կողմից երկու հայ ռազմագերիների սպանությունը որակել է անժխտելի պատերազմական հանցագործություն
Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպան Արման Թաթոյանը Ադրբեջանի կողմից երկու հայ ռազմագերիների սպանությունը որակել է անժխտելի պատերազմական...
Աղբյուր` Panorama.am
14:28
Գերեվարված ադրբեջանցի զինծառայողի վիրահատությունը բարեհաջող է անցել. ՊՆ խոսնակ
ՀՀ պաշտպանության նախարարության մամուլլի խոսնակ Շուշան Ստեփանյանը գրում է. «Երեկ հարավային ուղղությամբ հակառակորդի հարձակումը հետ...
Աղբյուր` Panorama.am

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}