Հասարակություն 08:18 24/04/2016 Հայաստան

Մշակութային եղեռն

Որևէ ժողովրդի կամ էթնիկ խմբի մշակույթը ոչնչացնելու նպատակով իրականացրած գործողությունները` ազգային-մշակութային ցեղասպանություն են կոչում: Ըստ իրավագետ Ռաֆայել Լեմկինի, ցեղասպանությունը ոչ միայն ազգային կամ կրոնական խմբի վերացումն է ֆիզիկական բնաջնջմամբ,  այլև նրա ազգային-հոգևոր մշակույթի ոչնչացումն է: «Ազգային-մշակութային ցեղասպանություն» հասկացությունը, սակայն, չի մտել «Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխելու և դրա համար պատժի մասին» ՄԱԿ-ի 1948թ.դեկտեմբերի 9-ի Կոնվեցիայի մեջ:

Բազմաթիվ փաստեր վկայում են, որ Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության զանգվածային կոտորածներին ու տեղահանությանը համընթաց երիտթուրքական կառավարությունը կանխամտածված և ծրագրավորված ձգտել է ոչնչացնել նաև հայկական քաղաքակրթության նյութական վկայությունները: Գիտակցելով եկեղեցու և հավատի դերը հայ ժողովրդի կյանքում` թուրքական կառավարությունը նպատակամղված սպանել է հայ հոգևորականներին, ոչնչացրել եկեղեցիներն ու վանքերը, հազարավոր միջնադարյան ձեռագիր մատյաններ, զավթել եկեղեցական գույքը:

Հայկական կոտորածների արաբ ականատեսներից մեկը` փաստաբան Ֆայեզ էլ Ղոսեյնը, իր հիշողություններում գրում է. «...Հայերի կոտորածներից հետո կառավարությունը հանձնաժողովներ էր ստեղծել, որոնք զբաղվում էին լքյալ գույքի վաճառքով: Հայկական մշակութային արժեքներն ամենաէժան գնով էին վաճառվում... Ես մի անգամ գնացի եկեղեցի տեսնելու, թե ինչպե՞ս է կազմակերպվում այդ իրերի վաճառքը: Հայկական դպրոցների դռները փակ էին: Գիտական գրքերը թուրքերն օգտագործում էին շուկայում պանիր, խուրմա, արևածաղիկ փաթեթավորելու համար»:

Ըստ 1912-1913 թթ. Կ. Պոլսի հայկական Պատրիարքարանի կողմից կազմված և թուրքական կառավարությանը ներկայացված պաշտոնական պատմագրության, Օսմանյան կայսրության ողջ տարածքում հայկական եկեղեցիների ու վանքերի թիվն անցնում էր 2000-ից (այդ թվում` IV-V դդ. վաղ քրիստոնեական եզակի հուշարձաններ), որոնց մեծ մասը ցեղասպանության ժամանակ թալանվեց, այրվեց և ավերվեց:

Հայ ժողովրդի պատմամշակութային ժառանգության նկատմամբ երիտթուրքերի որդեգրած ոչնչացման քաղաքականությունը շարունակվեց նաև Հանրապետական Թուրքիայում, քանզի այդ հուշարձանները դիտվում էին որպես հայկական ներկայության անցանկալի վկաներ:

Թուրքիայում 1920-ական թթ.-ից սկսվել է նաև Արևմտյան Հայաստանի տեղանունների փոփոխության գործընթաց: Ներկայումս Արևմտյան Հայաստանի տեղանունների ավելի քան 90%-ը թրքացվել են: Հայկական աշխարհագրական տեղանունները փոխարինվել են թուրքականով, ծրագրավորված ոչնչացվել են հարյուրավոր ճարտարապետական հուշարձաններ կամ չեզոքացվել է դրանց հայկական ինքնությունը:

Ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի 1974թ. տվյալների` 1923-ից հետո կանգուն մնացած հայկական 913 պատմական-ճարտարապետական հուշարձաններից 464-ն ամբողջովին անհետացել են, 252-ն ավերակ են, իսկ 197-ն ամբողջովին նորոգման կարիք ունեն:

Հայկական ճարտարապետական շինությունները հետևողականորեն պայթեցվել են, որպես թիրախ օգտագործվել թուրքական բանակի զինավարժությունների ժամանակ, իսկ քարերն օգտագործվել են որպես շինանյութ: Որոշ գյուղական վայրերում դրանք ծառայում են որպես գոմ, պահեստ, բանտ: Շատ դեպքերում հայկական եկեղեցիները վերածվել են մզկիթների:

1987թ. հունիսի 18-ին Եվրոպական խորհրդարանի կողմից ընդունված բանաձևի 6-րդ կետում նշված է, որ թուրքական կառավարությունը ուշադրություն պետք է դարձնի Թուրքիայում ապրող հայ համայնքի լեզվին, մշակույթին, կրթական համակարգին` միաժամանակ պատշաճ վերաբերմունք ցուցաբերի Թուրքիայի տարածքում գտնվող հայկական հուշարձանների հանդեպ:

Հայկական մշակութային ժառանգության հետևողական ոչնչացումը կամ դրա ապօրինի յուրացումը` հայերի դեմ իրագործած ցեղասպանության թուրքական քաղաքականության շարունակությունն է:

Ներկայացված են հայ միջնադարյան հուշարձաններ` ավերված Հայոց ցեղասպանության տարիներին և հաջորդող ժամանակաշրջանում.

Հոռոմոսի վանք, 10-11րդ դարեր

Հոռոմոսի վանքը մինչև 1965թ. և 1998թ-ին (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի)  

Անիի Ս. Փրկիչ եկեղեցի , 11-րդ դար   

Հուշարձանը 1910-ական թթ. և 2000թ-ին (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի

Բագնայրի վանք, 11-13րդ դարեր, գուղ Բագնայր (Ղոզլուջա)

Հուշարձանը մինչև 1960-ական թթ. և 2000թ-ին (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի) 

Խծկոնքի վանք, 11-13րդ դարեր 

 Վանական համալիրը 20-րդ դարի սկզբին և 1966թ.` պայթեցումից հետո 

Տեկորի տաճար, 5-րդ դար 

 Հուշարձանը մինչեւ 1912թ. և 2000թ-ին (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի)

Բագրևանդի Ս. Հովհաննես եկեղեցի, 613-619թթ.

Հուշարձանը մինչ և 1966թ. և 2000թ-ին (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի)

Վան, Աղբակի գավառ, Ս. Բարդուղիմեոս Առաքյալի վանք

1913թ. և 1980թ. (լուսանկարը` Ա Հախնազարյանի)

 Մուշ, Ս. Առաքելոց վանք, 4-15րդ դարեր

1900-ականների սկիզբ և 2000թ. (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի)

Վան, Վարագավանք, 10 -11րդ դարեր

1900-ականների սկիզբ և 2004թ. (լուսանկարը` Ս. Կարապետյանի) 

Նյութը, լուսանկարները՝ ՀՀ ԱԳՆ պաշտոնական կայքից:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

16:51
Վրաստանի վարչապետ. Առկա 400 միլիոն դոլար կազմող առևտրաշրջանառության ծավալներն անհրաժեշտ է մեծացնել
«Հայաստանն ու Վրաստանը միջազգային ինտեգրման տարբեր ուղիներ են ընտրել, սակայն դա չի կարող խոչընդոտ հանդիսանալ մեր երկրների փոխգործակցության...
Աղբյուր` Panorama.am
16:42
«Երևան օփեն». Հայաստանի շախմատիստները պահպանում են առաջատարի դիրքերը
Հայաստանի շախմատի ակադեմիայում ընթացող «Երևան օփեն» միջազգային մրցաշարի յոթ տուրերից հետո մրցաշարային աղյուսակը գլխավորում են...
Աղբյուր` Panorama.am
16:38
Քաղաքագետ. Կարծում եմ՝ աշխարհին ապացուցեցինք, որ հարաբերությունները կարգավորել պատրաստ ենք
Միջազգային իրավունքի և միջազգային հարաբերությունների մասնագետ Սուրեն Սարգսյանը ֆեյսբուքյան իր էջում անդրադարձել է ՄԱԿ-ում ՀՀ նախագահի՝...
Աղբյուր` Panorama.am
16:26
Վահան Մարտիրոսյանը քաղաքացիներին հորդորում է օգտվել միայն կանոնավոր ուղևորափոխադրումներից
Միջպետական կանոնավոր ուղևորափոխադրումները կանոնակարգելու նպատակով ընդունվել են մի շարք օրենքներ, որոնց պահանջներին համապատասխան՝ հստակեցվել են...
Աղբյուր` Panorama.am
16:22
Մենք վստահ ենք, որ մեր համագործակցությունն էլ ավելի խորացնելու հնարավորություններ կան. Ալան Դանքն
«Իմ առաջին այցը Հայաստան ինձ հնարավորություն կտա նշանավորելու Միացյալ Թագավորության աջակցությունը Հայաստանին՝ որպես ժողովրդավարական,...
Աղբյուր` Panorama.am
16:03
Էրդողանն Իրաքյան Քուրդիստանին սպառնացել է ռազմական օպերացիայով
Մինչև վերջին պահը մենք չէինք սպասում, որ Մասուդ Բարզանին նման սխալ կգործի և հանրաքվե կանցկացնի։
Աղբյուր` Panorama.am
15:54
Արդեն իսկ ակնհայտ է ՀՀ տնտեսության վրա ԵԱՏՄ-ին անդամակցելուց հետո դրական ազդեցությունը. Շարմազանով
Էդուարդ Շարմազանովը հանդիպել է ԱՊՀ ՄԽՎ-ի խորհրդի գլխավոր քարտուղարի հետ։
Աղբյուր` Panorama.am
15:49
Մոսկվայում Իսպանիայի դեսպանատան աշխատակիցները տարհանվել են
Սպասում են կինոլոգների ժամանմանը:
Աղբյուր` Panorama.am
15:42
Գլխավոր դատախազը մեկնում է Կազան
Գլխավոր դատախազ Արթուր Դավթյանը մեկօրյա աշխատանքային այցով մեկնում է Ռուսաստանի Դաշնություն՝ մասնակցելու Կազան քաղաքում սեպտեմբերի 27-ին...
Աղբյուր` Panorama.am
15:31
Շատերն իրենց բիզնես շահը ներկայացնում են որպես գյուղացիների ապրելու բնական իրավունքի իրացում. նախարար
«Մարդիկ նախարարությունից պահանջում են խստացնել ռեժիմը, բացառել ծառահատումները, և երբ սկսում ենք լիարժեք գործել, բացառել դրանք, այդ ժամանակ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:28
Կավանոյի և Սթեյերս. Սարգսյան-Ալիև հանդիպումը կարող է նվազեցնել զինված հակամարտության վերսկսման հավանականությունը
Ամերիկյան Միջազգային հարաբերությունների խորհրդի (CFR) պաշտոնական կայքը հրապարակել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի նախկին համանախագահ, դեսպան Քերի Կավանոյի և...
Աղբյուր` Panorama.am
15:24
Երևանում Արմեն Երիցյանի անվան դպրոց է բացվել
Մոսկվայի Մ.Վ. Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի Երևանի մասնաճյուղում բացվել է Արմեն Երիցյանի անվան ավագ դպրոցը: Բացման արարողությանը...
Աղբյուր` Panorama.am
15:18
CLAAS ընկերությունը հետարքրված է «Մեղրի» ԱՏԳ-ում գործունեություն ծավալելու
Գյուղտեխնիկայի արտադրություն իրականացնող աշխարհում առաջատար «CLAAS» ընկերության ներկայացուցիչները Տնտեսական զարգացման և ներդրումների...
Աղբյուր` Panorama.am
15:14
Մեծամորի պեղումներին նվիրված գիտաժողով կանցկացվի
Մասնակցության հայտ են ներկայացրել Լեհաստանի, Հունգարիայի, Ռուսաստանի Դաշնության, Իտալիայի, Իրանի, Վրաստանի և Հայաստանի շուրջ 30 մասնագետներ:
Աղբյուր` Panorama.am
15:00
Վթարային ջրանջատում Եղեգնաձորում
«Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը տեղեկացնում է իր հաճախորդներին և սպառողներին, որ վթարի վերացման աշխատանքներով պայմանավորված, ս.թ....
Աղբյուր` Panorama.am
14:51
HRW. Ադրբեջանը վերջապես պատասխանատվության է ենթարկվում
Human Rights Watch միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունը տպագրել է կազմակերպության ներկայացուցիչ Ֆիլիպ Դամի հոդվածը, որում վերջինս...
Աղբյուր` Panorama.am
14:47
Ռոսկոմնադզորի ղեկավարը սպառնացել է արգելափակել Ֆեյսբուքը
«Օրենքը պարտադիր է բոլորի համար: Ցանկացած դեպքում մենք կամ կհասնենք նրան, որ օրենքը կատարվի, կամ ընկերությունը կդադարեցնի աշխատանքը ՌԴ տարածքում»:
Աղբյուր` Panorama.am
14:45
Իրան-Հայաստան երկաթուղու կառուցման շուրջ քննարկումները շարունակվում են. նախարար
ՀՀ կառավարությունը շարունակում է քննարկումները Իրան-Հայաստան երկաթուղու շինարարության հետ կապված: Այս մասին այսօր լրագրողների հետ հանդիպման...
Աղբյուր` Panorama.am
14:40
Բախշյան. Դեմ քվեարկեք ռուսաց լեզվի դասավանդման հայեցակարգին
Երևանի ավագանու «Ելք» խմբակցության անդամ Անահիտ Բախշյանը տարածել է հայտարարություն, որի համաձայն «Իրավական ակտերի նախագծերի...
Աղբյուր` Panorama.am
14:35
ՀՀ Նախագահն ընդունել է Ֆրանսիայի Ազգային ժողովի պատգամավոր Օլիվիե Դասոյին
ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է Ֆրանսիայի Ազգային ժողովի պատգամավոր Օլիվիե Դասոյին: ՀՀ նախագահի աշխատակազմի հասարակայնության և...
Աղբյուր` Panorama.am
14:28
«Ռոստելեկոմ»-ը պարգևատրվել է որպես ինտերնետ ծառայությունների լավագույն որակ տրամադրող պրովայդեր
«Ռոստելեկոմ» Հայաստանը Մարքեթինգի Հայկական Ասոցիացիայի կողմից պարգևատրվել է որպես Ինտերնետ ծառայություններ լավագույն որակ տրամադրող...
Աղբյուր` Panorama.am
14:20
Սևանի հարցում մտահոգվելու խնդիր միշտ կա. Բնապահպանության նախարար
«Սևանի հարցում մտահոգվելու խնդիր միշտ կա։ Սևանը մեզ համար ոչ միայն մեր ազգային հարստությունն է, այլ նաև էկոլոգիական, տնտեսական, սոցիալական...
Աղբյուր` Panorama.am
14:12
Շառլ Ազնավուրն իր բեմական գործունեության 70-ամյակը կնշի Միլանում
Նոյեմբերի 13-ին շանսոնյեն ելույթ կունենա Teatro degli Arcimboldi –ում:
Աղբյուր` Panorama.am
14:06
«Բռնությունը փոխարինենք սիրով»
Մեկնարկում է երեխաների հանդեպ բռնության վերացմանն ուղղված հնգամյա արշավը
Աղբյուր` Panorama.am
14:03
Ես լավատես եմ և ուշ թե շուտ շատ փակ ճանապարհներ կբացվեն. Վահան Մարտիրոսյան
«Ես լավատես եմ և վստահ, որ ուշ թե շուտ ոչ միայն Վրաստանով, այլև այլ ուղղություններով անցնող շատ փակ ճանապարհներ կբացվեն, քանի որ...
Աղբյուր` Panorama.am
14:00
Հոկտեմբերի 2-ին «Գառնի»-ի մուտքն անվճար կլինի
Յուրաքանչյուր ամսվա վերջին շաբաթ օրը «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
13:56
Առաջին հայացքից թվում էր, թե մարդիկ սրտացավ են, բայց այդպես չէ. Ա. Մինասյան
««Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում տեղի ունեցած հրդեհից հետո կաղնուտների մասով գրեթե կորուստ չունենք»,- այսօր...
Աղբյուր` Panorama.am
13:51
Ըստ հաղորդումների` ոստիկանության պաշտոնատար անձինք խոշտանգում են կատարել և չարաշահել պաշտոնեական դիրքը. ՀՔԾ
ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում քրեական գործեր են հարուցվել ՀՀ ոստիկանության աշխատակիցների կողմից խոշտանգում կատարելու և պաշտոնեական դիրքը չարաշահելու դեպքերի առթիվ:
Աղբյուր` Panorama.am
13:48
Միջազգային հարաբերությունների անարխիան` իր տարերքի մեջ
Միջազգային հարաբերությունները միշտ էլ լի են եղել հոխորտանքերով և արկածախնդիր վայ-առաջնորդներով, ովքեր ավելի շատ վնաս են բերել, քան բարեխղճորեն...
Աղբյուր` Panorama.am
13:42
Քուրդիստանի սահմանին Թուրքիայի զորավարժություններին միացել է Իրաքի բանակը
Թուրքիայի զինված ուժերի (ԶՈՒ) գլխավոր շտաբը հայտարարել է, որ իրաքյան Քուրդիստանի սահմանին սկսված զորավարժություններին մասնակցելու է նաև Իրաքի...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Վահան Մարտիրոսյան. Այսպես ասած՝ «գծատեր» հասկացությունը վերանալու է
16:13 26/09/2017

Վահան Մարտիրոսյան. Այսպես ասած՝ «գծատեր» հասկացությունը վերանալու է

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}