Քաղաքական 11:00 12/02/2018 Տարածաշրջան

Քրդերը՝ կարմայի և աշխարհաքաղաքականության միջև

Հեղինակ` Աննա Մկրտչյան, քաղաքագետ

Քրդերն աշխարհի քիչ ժողովուրդներից են, ովքեր վաղնջական ժամանակներից կոմպակտ բնակվում են  մի տարածաշրջանում, հաշվվում են տասնյակ միլիոններով, բայց սեփական պետություն չունեն։ Ավելին, ներկայումս տարածաշրջանային պետությունների մոտ կարծես թե ձևավորված կոնսենսուս կա, որ քրդերը չպետք է պետություն ունենան։ Ճիշտ է, ներկայումս կան քրդական քաղաքական միավորներ՝ Իրաքի Քրդստանը ինքնիշխանության որոշակի ատրիբուտներով,  և Ռոջավան՝ Հյուսիսային Սիրիայի ժողովրդավարական դաշնությունը, որը փաստացի ինքնավարություն է Սիրիայի հյուսիսում։ Բայց լիարժեք պետություն ունենալու քրդական ազգայնականների երազանքը դեռևս դժվար իրագործելի է, ինչի վկայությունն է նաև 2017թ. սեպտեմբերին Իրաքյան Քրդստանի անկախության հանրաքվեի ձախողումը։

Քրդական պետության դեմ ամենաեռանդունը հանդես է գալիս Թուրքիան, որը գրեթե 40 տարի է ինչ ռազմական միջոցներով պայքարում է քրդական անկախական խմբերի, մասնավորապես՝ Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության դեմ (PKK)։ Նպատակն է՝ կանխել քրդական պետության կամ ինքնավարության ստեղծումը կամ նույնիսկ քաղաքական իրավունքների ընդլայնումը։ PKK դեմ պայքարի շրջանակներում, որը Թուրքիայի և մի շարք այլ պետությունների ու կազմակերպությունների կողմից համարվում է ահաբեկչական կազմակերպություն, թուրքական զինված ուժերը հաճախ հատում են նաև Իրաքի հետ պետական սահմանը, ինչը միջազգային հակազդեցության առանձապես չի արժանանում։

Քրդական հարցն առանձնակի դեր ունի նաև սիրիական հակամարտության շրջանակում, որտեղ գործող բազմաթիվ զինված խմբակցությունների շարքում կարևոր գործոն են նաև քրդական ուժերը, մասնավորապես՝ YPG-ն։ Եվ չնայած այդ դերակատարությանը և ԱՄՆ կողմից տրամադրված աջակցությանը՝ սիրիական քաղաքացիական պատերազմի խճանկարում քրդերին կարելի է դասել ամենատուժածների շարքում։ Տարիներ շարունակ տարբեր ռազմական խմբավորումներ՝ ընդդիմադիր և իշխանամետ, տարբեր արտաքին ուժերի աջակցությամբ պայքարեցին միմյանց, ապա Իսլամական պետության դեմ։  Եվ երբ բարենպաստ իրավիճակ է ստեղծվել հակամարտության կարգավորվման և հաղթանակի պտուղները քաղելու համար, քրդերը վաստակած «պարգևավճարի» փոխարեն ստանում են «Ձիթենու ճյուղ»։

Թուրքական զորքերը, ըստ էության, բոլոր կարևոր դերակատարների լռության կամ աննշան արձագանքի պայմաններում, հունվարի 20-ին արշավ սկսեցին Սիրիայի հյուսիսում գտնվող քրդաբնակ Աֆրինի տարածաշրջանում։ Թուրքական իշխանությունների ռազմավարական նպատակը հստակ է՝ հնարավորինս թուլացնել քրդերին և կանխել քրդական նոր ինքնավարության ստեղծումը, որը կարող է վտանգել Թուրքիայի տարածքային ամբողջականությունը։ Նույն տրամաբանությունն էր ընկած Թուրքիայի իշխանության գործողություններում, երբ 2014թ․-ին Քոբանիի ճակատամարտում թուրքական բանակն անտարբերությամբ հետևում էր սահմանից այն կողմ Իսլամական պետության գրոհայինների կողմից քրդերի նկատմամբ իրականցվող ջարդերին։

Իսկապես, պատմությունը ոչ միայն կրկնվելու հատկություն ունի, այլ երբեմն էլ հեգնական պտույտներ է կատարաում։ 1894թ. Սասունի հերոսամարտը արյան մեջ խեղդող քրդական Համիդիեականները չէին կարող պատկերացնել, որ մեկ դար անց իրենց ժառանգները կդառնան թուրքական բռնաճնշումների զոհերը, և նրանց աջակիցների առաջին շարքում կլինեն հայերը և Հայաստանը։ Չէինք ցանկանա անդրադառնալ Հայոց ցեղասպանության մեջ քրդական հրոսակախմբերի մասնակցության խնդրին, նշենք միայն, որ այսօր հայերս կարծես ներել ենք քրդերին, իսկ վերջիններս ընդունել են մեղքի իրենց բաժինը և անկեղծորեն զղջում են։

Ու չնայած այդ ներմանն ու զղջմանը, կարման մնացել է, և տպավորությունն այն է, որ դժբախտաբար քրդերը հնձում են նախորդ դարի սկզբին իրենց ցանածը։ Եվ եթե կարմայից ազատվելու հասանելի միջոցներ կան, ավելին իսլամն ու քրիստոնեությունը ընդհանրապես կարմայի հասկացությունը չեն ընդունում, ապա աշխարհաքաղաքականությունն ունի իր դոգմաները, որոնք վեր են կրոնական մեկնաբանություններից և ներմամբ ու զղջմամբ չեն կարող վերանայվել։



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

19:51
Եղանակը՝ առաջիկա օրերին
Հանրապետության տարածքում` նոյեմբերի 22-ի ցերեկն առանձին շրջաններում սպասվում են տեղումներ: Նոյեմբերի 18-21-ը սպասվում է առանց տեղումների...
Աղբյուր` Panorama.am
19:40
«Կարամազով եղբայրներ» վեպն արգելվել է Քուվեյթում
Վերջին հինգ տարում երկրում արգելվել է ավելի քան 4000 գիրք։
Աղբյուր` Panorama.am
19:32
Աշխարհի ամենագեղեցիկ փողոցը
Տեղի իշխանությունները տարիներ շարունակ փորձում են քայլեր ձեռնարկել՝ Լոմբարդ-սթրիթի արտաքին տեսքը պահպանելու և միաժամանակ այն ավելի հարմարավետ դարձնել ուղղությամբ:
Աղբյուր` Panorama.am
19:20
Մսի ու մսամթերքի արտադրությունն աճել է
ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի հրապարակած տվյալների համաձայն` 2018 թվականի հունվար-սեպտեմբերին Հայաստանում մսի արտադրության ծավալներն աճել են 1%-ով՝...
Աղբյուր` Panorama.am
19:11
Apple-ը ֆիլմեր կնկարահանի
Ամերիկյան Apple կորպորացիան կինոարտադրության ոլորտում գործունեություն ծավալող А24 ընկերության հետ համագործակցության պայմանագիր է ստորագրել և...
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Թեյլոր Սվիֆթը պապարացիներից թաքնվում է ճամպրուկում
Երգչուհին American Music Awards-ում ճանաչվել էր տարվա կատարող։
Աղբյուր` Panorama.am
18:48
«Սպիտակ» ֆիլմի ստեղծման աշխատանքները բարդ էին. ռեժիսոր
Ա. Կոտի խոսքով, որոշել էին նկարահանել ոչ թե ֆիլմ բուն երկրաշարժի մասին, այլ մարդու ներսում տեղի ունեցող երկրաշարժի մասին։
Աղբյուր` Panorama.am
18:33
Մեյը սթրեսից դուրս է գալիս՝ վիսկի խմելով
Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Թերեզա Մեյը պատմել է, որ վիսկիի մեկ բաժակն օգնել է իրեն վերականգնվել՝ Կառավարության հետ Brexit-ի պայմանագրի շուրջ հինգ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:20
Հայկական գորգերի արտադրությունը 40,6%-ով աճել է
ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության հրապարակած տվյալների համաձայն՝ Հայաստանում 2018 թվականի երրորդ եռամսյակում զգալի աճել է գորգերի և գորգեղենի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:10
Վաղը ժամանակավորապես փակ կլինի Սարալանջի փողոցը
Արմենակյան փողոցից մինչև Լիսինյան-Գլինկա փողոցների խաչմերուկը
Աղբյուր` Panorama.am
18:02
Ռուբեն Մեհրաբյան. Հայաստանը պետք է ծանր ու թեթև անի՝ հասկանալու թե ինչ է անում ՀԱՊԿ կոչվող գազանանոցում
«Նրանք խախտում են ջենտլմենական բոլոր պայմանավորվածությունները, տակտը, բարոյականությունն ու ամեն ինչը»
Աղբյուր` Panorama.am
17:47
ԿԸՀ-ն երեք կուսակցության 48 ժամ ժամանակ է տվել
Այսօր գումարած արտահերթ նիստում Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի որոշմամբ 48 ժամ ժամանակ է տրվել 2018թ. դեկտեմբերի 9-ի Ազգային ժողովի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:38
Միջպետական և հանրապետական նշանակության բոլոր ավտոճանապարհները բաց են
Տրանսպորտի, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարությունը տեղեկացնում է, որ նոյեմբերի 17-ին՝ ժամը 17:00-ի դրությամբ, հանրապետության...
Աղբյուր` Panorama.am
17:26
Գյուղատնտեսությունը բիզնես է, որը կարող է կարճ ժամանակում լուրջ հաջողություններ բերել. Գեղամ Գևորգյան
Գյուղատնտեսությունը բիզնես է, որը կարող է կարճ ժամանակահատվածում բերել լուրջ հաջողություններ, եթե կա կամք, աշխատասիրություն և գիտելիք: Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
17:10
Մարշալ Բաբաջանյան փողոցում ՃՏՊ-ից տուժածներ կան
Նոյեմբերի 17-ին, ժամը 11:02-ին,  «911» ծառայությանն ահազանգ է ստացվել, որ Երևան քաղաքի Մարշալ Բաբաջանյան փողոցում տեղի է...
Աղբյուր` Panorama.am
16:55
Հայաստանի Մ-19 հավաքականը պարտվեց Պորտուգալիային
Այսօր ՀՖՖ տեխնիկական կենտրոնում՝ ֆուտբոլի ակադեմիայում կայացել է Մ-19 հավաքականների ընկերական մրցաշարի երկրորդ տուրի Հայաստան-Պորտուգալիա...
Աղբյուր` Panorama.am
16:42
Սիրիայում 40 խաղաղ բնակիչ է զոհվել
Սիրիայի Դեյր Էզ Զորի նահանգում ԱՄՆ-ի գլխավորած կոալիցիային հարվածների հետևանքով սպանվել է քառասուն խաղաղ բնակիչ։ SANA սիրիական...
Աղբյուր` Panorama.am
16:30
Երկուշաբթի օրը հանրապետության որոշ համայնքներ կհոսանքազրկվեն
«Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» փակ բաժնետիրական ընկերությունը տեղեկացնում է, որ  նոյեմբերի 19-ին պլանային և վերանորոգման...
Աղբյուր` Panorama.am
16:19
Պետությանը պատճառված վնասից վերականգնվել է 42 միլիոն դրամը. ՔԿ
Հայաստանի Հանրապետության քննչական կոմիտեն շարունակում է տարբեր բնագավառներում դրսևորած կոռուպցիոն բնույթի հանցագործության  դեպքերի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:05
Բակո Սահակյանի Ֆրանսիա այցի կապակցությամբ Ադրբեջանը բողոքի նոտա է հղել Փարիզին
Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարությունը բողոքի նոտա է հղել Փարիզին՝ կապված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության նախագահ Բակո Սահակյանի Ֆրանսիա...
Աղբյուր` Panorama.am
15:50
Բելառուսի արձագանքը. Փաշինյանը միջազգային դատախազի դեր է ստանձնել
«Երևի պարոն Փաշինյանը դեռ չի հասկացել, այսպես կոչված փողոցային ժողովրդավարության կանոններն ընդունելի չեն մեծ քաղաքականությունում»
Աղբյուր` Panorama.am
15:45
Վորոնեժում հայաստանցի երեխաներ են մահացել
Վորոնեժում երեք տարեկան տղան ու նրա երկու տարեկան քույրը մահացել են շմոլ գազի թունավորման հետևանքով։ «Ռիա Նովոստի» ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:31
Գարեգին Բ-ն մեկնաբանել է Ուկրաինայի ուղղափառ եկեղեցու շուրջ ստեղծված իրավիճակը
Հայ առաքելական եկեղեցին կանոնականության կողմնակից է և չի կարող ողջունել եկեղեցու պառակտմանն ուղղված քայլերը: «ՌԻԱ Նովոստի»-ն գրում...
Աղբյուր` Panorama.am
15:16
Քաղաքապետարանը բողոքի ակցիայի հետքերով
Հաշվի առնելով Երևանի կենդանաբական այգու շուրջ տեղի ունեցող վերջին զարգացումները, հանրության շրջանում տիրող որոշակի մտահոգությունները, բողոքի...
Աղբյուր` Panorama.am
15:00
Իրանն ու Իրաքը պայմանավորվել են ստեղծել ազատ առևտրի գոտի
Իրանի առաջնորդ Հասան Ռոհանին հայտարարել է, որ Իրանը և Իրաքը պայմանավորվել են ազատ առևտրի գոտու ստեղծման վերաբերյալ: «Այսպիսով մենք...
Աղբյուր` Panorama.am
14:49
Թուրքիայում շարունակվում է Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչած թուրք գործարարի հետաքննությունը
Թուրքիայի ոստիկանությունը  Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչած թուրք գործարար Օսման Քավալայի նկատմամբ ընթացող հետաքննության շրջանակներում նոր...
Աղբյուր` Panorama.am
14:37
Ոստիկանները հայտնաբերել են թակարդով արջ բռնած անձին
Նոյեմբերի 9-ին, ժամը 14.00-ին ոստիկանության Աշտարակի բաժին հաղորդում էր ստացվել, որ Կարբի գյուղի «Դեմեր» կոչվող տարածքում, ճոպանի...
Աղբյուր` Panorama.am
14:25
Լարսը փակ է
Վրաստանի ենթակառուցվածքների նախարարության ճանապարհային դեպարտամենտից ՀՀ տրանսպորտի, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարությանը...
Աղբյուր` Panorama.am
14:17
Կենդանաբանական այգու աշխատակիցները պահանջում են տնօրենի հրաժարականը
«Ռուբեն հեռացիր», «Վերջ կենդանիների ոչնչացմանը»
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Արման Թաթոյանի արտահերթ զեկույցը ադրբեջանական գնդակոծությունների առնչությամբ
12:16 16/11/2018

Արման Թաթոյանի արտահերթ զեկույցը ադրբեջանական գնդակոծությունների առնչությամբ

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}