Քաղաքական 11:00 12/02/2018 Տարածաշրջան

Քրդերը՝ կարմայի և աշխարհաքաղաքականության միջև

Հեղինակ` Աննա Մկրտչյան, քաղաքագետ

Քրդերն աշխարհի քիչ ժողովուրդներից են, ովքեր վաղնջական ժամանակներից կոմպակտ բնակվում են  մի տարածաշրջանում, հաշվվում են տասնյակ միլիոններով, բայց սեփական պետություն չունեն։ Ավելին, ներկայումս տարածաշրջանային պետությունների մոտ կարծես թե ձևավորված կոնսենսուս կա, որ քրդերը չպետք է պետություն ունենան։ Ճիշտ է, ներկայումս կան քրդական քաղաքական միավորներ՝ Իրաքի Քրդստանը ինքնիշխանության որոշակի ատրիբուտներով,  և Ռոջավան՝ Հյուսիսային Սիրիայի ժողովրդավարական դաշնությունը, որը փաստացի ինքնավարություն է Սիրիայի հյուսիսում։ Բայց լիարժեք պետություն ունենալու քրդական ազգայնականների երազանքը դեռևս դժվար իրագործելի է, ինչի վկայությունն է նաև 2017թ. սեպտեմբերին Իրաքյան Քրդստանի անկախության հանրաքվեի ձախողումը։

Քրդական պետության դեմ ամենաեռանդունը հանդես է գալիս Թուրքիան, որը գրեթե 40 տարի է ինչ ռազմական միջոցներով պայքարում է քրդական անկախական խմբերի, մասնավորապես՝ Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության դեմ (PKK)։ Նպատակն է՝ կանխել քրդական պետության կամ ինքնավարության ստեղծումը կամ նույնիսկ քաղաքական իրավունքների ընդլայնումը։ PKK դեմ պայքարի շրջանակներում, որը Թուրքիայի և մի շարք այլ պետությունների ու կազմակերպությունների կողմից համարվում է ահաբեկչական կազմակերպություն, թուրքական զինված ուժերը հաճախ հատում են նաև Իրաքի հետ պետական սահմանը, ինչը միջազգային հակազդեցության առանձապես չի արժանանում։

Քրդական հարցն առանձնակի դեր ունի նաև սիրիական հակամարտության շրջանակում, որտեղ գործող բազմաթիվ զինված խմբակցությունների շարքում կարևոր գործոն են նաև քրդական ուժերը, մասնավորապես՝ YPG-ն։ Եվ չնայած այդ դերակատարությանը և ԱՄՆ կողմից տրամադրված աջակցությանը՝ սիրիական քաղաքացիական պատերազմի խճանկարում քրդերին կարելի է դասել ամենատուժածների շարքում։ Տարիներ շարունակ տարբեր ռազմական խմբավորումներ՝ ընդդիմադիր և իշխանամետ, տարբեր արտաքին ուժերի աջակցությամբ պայքարեցին միմյանց, ապա Իսլամական պետության դեմ։  Եվ երբ բարենպաստ իրավիճակ է ստեղծվել հակամարտության կարգավորվման և հաղթանակի պտուղները քաղելու համար, քրդերը վաստակած «պարգևավճարի» փոխարեն ստանում են «Ձիթենու ճյուղ»։

Թուրքական զորքերը, ըստ էության, բոլոր կարևոր դերակատարների լռության կամ աննշան արձագանքի պայմաններում, հունվարի 20-ին արշավ սկսեցին Սիրիայի հյուսիսում գտնվող քրդաբնակ Աֆրինի տարածաշրջանում։ Թուրքական իշխանությունների ռազմավարական նպատակը հստակ է՝ հնարավորինս թուլացնել քրդերին և կանխել քրդական նոր ինքնավարության ստեղծումը, որը կարող է վտանգել Թուրքիայի տարածքային ամբողջականությունը։ Նույն տրամաբանությունն էր ընկած Թուրքիայի իշխանության գործողություններում, երբ 2014թ․-ին Քոբանիի ճակատամարտում թուրքական բանակն անտարբերությամբ հետևում էր սահմանից այն կողմ Իսլամական պետության գրոհայինների կողմից քրդերի նկատմամբ իրականցվող ջարդերին։

Իսկապես, պատմությունը ոչ միայն կրկնվելու հատկություն ունի, այլ երբեմն էլ հեգնական պտույտներ է կատարաում։ 1894թ. Սասունի հերոսամարտը արյան մեջ խեղդող քրդական Համիդիեականները չէին կարող պատկերացնել, որ մեկ դար անց իրենց ժառանգները կդառնան թուրքական բռնաճնշումների զոհերը, և նրանց աջակիցների առաջին շարքում կլինեն հայերը և Հայաստանը։ Չէինք ցանկանա անդրադառնալ Հայոց ցեղասպանության մեջ քրդական հրոսակախմբերի մասնակցության խնդրին, նշենք միայն, որ այսօր հայերս կարծես ներել ենք քրդերին, իսկ վերջիններս ընդունել են մեղքի իրենց բաժինը և անկեղծորեն զղջում են։

Ու չնայած այդ ներմանն ու զղջմանը, կարման մնացել է, և տպավորությունն այն է, որ դժբախտաբար քրդերը հնձում են նախորդ դարի սկզբին իրենց ցանածը։ Եվ եթե կարմայից ազատվելու հասանելի միջոցներ կան, ավելին իսլամն ու քրիստոնեությունը ընդհանրապես կարմայի հասկացությունը չեն ընդունում, ապա աշխարհաքաղաքականությունն ունի իր դոգմաները, որոնք վեր են կրոնական մեկնաբանություններից և ներմամբ ու զղջմամբ չեն կարող վերանայվել։



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:46
Հոր սպանության մեջ մեղադրվող Խաչատուրյան քույրերն ընդունել են մեղքը
Խաչատուրյան քույրերը, ովքեր մեղադրվում են իրենց հորը՝ Միխայիլ Խաչատուրյանի սպանության մեջ, ընդունել են իրենց մեղքը։ Ռիա նովոստիին հայտնել են...
Աղբյուր` Panorama.am
20:30
Սպասվում է անձրև և ամպրոպ
Խորհուրդ է տրվում ժամը 11:00-ից 15:00-ն ընկած ժամանակահատվածում խուսափել արեգակի ուղիղ ճառագայթներից:
Աղբյուր` Panorama.am
20:16
Գիտնականները որոշել են Եգիպտոսում հայտնաբերված սարկոֆագի մարդկանց սեռն ու տարիքը
Գիտնականները շարունակում են ուսումնասիրությունը ԴՆԹ փորձաքննության օգնությամբ, որպեսզի պարզեն հուղարկավորվածների ազգակցականության աստիճանը։
Աղբյուր` Panorama.am
20:02
Հայաստանում կոնյակի, գինու, օղու արտադրությունը նվազել է
Այս տարվա առաջին կիսամյակում Հայաստանում կոնյակի, գինու, օղու, շամպայնի ու վիսկիի արտադրության ծավալները զգալի նվազել են։ Փոխարենը ալկոհոլային...
Աղբյուր` Panorama.am
19:50
Նոր Զելանդիայի նախարարը հեծանիվով գնացել է ծննդաբերելու
​38-ամյա Ջենթերը, որը համատեղության կարգով նաև կատարում է տրանսպորտի նախարարի օգնականի պարտականությունները, ամբողջ երկրում հայտնի է որպես կրքոտ հեծանվորդուհի։
Աղբյուր` Panorama.am
19:40
Ընտրվել է նոր «№ 1 օրենքով գողը»
Հավաքին մասնացել է տաս «օրենքով գող»։
Աղբյուր` Panorama.am
19:31
«Միլիարդատերերի ակումբ» ֆիլմը պրեմիերայի օրն աշխատել է ընդամենը 126 դոլար
Սեքս սկանդալի կենտրոնում հայտնված Քևին Սփեյսիի մասնակցությամբ «Միլիարդատերերի ակումբ» ֆիլմը վարձույթի առաջին օրը կարողացել է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:15
Համացանցին հասանելիություն չունեցող հեռախոսներն առաջին անգամ վաճառքի աճ են գրանցել
Աշխարհում առաջին անգամ աճել է համացանցին հասանելիություն չունեցող հեռախոսների վաճառքը։ Միայն զանգեր կատարելու և զանգեր ընդունելու...
Աղբյուր` Panorama.am
18:47
«Մասսայական ֆուտբոլի զարգացման նախագիծ» ծրագիրը՝ Լոռու մարզում
Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիան շարունակում է նոր ծրագրի իրականացումը, որը կրում է «Մասսայական ֆուտբոլի զարգացման նախագիծ» անվանումը:...
Աղբյուր` Panorama.am
18:33
Զինծառայողների կողմից զորամասեր չվերադառնալու դեպքի առթիվ հարուցվել են քրեական գործեր
ՀՀ ՊՆ կենտրոնական զինվորական հոսպիտալից 2018 թվականի օգոստոսի 18-ին հաղորդում է ստացվել, որ 4 ժամկետային զինծառայողներ տևական ժամանակ բուժում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:32
Սանկտ Պետերբուրգում յոթ տարի սխալ մարդու հուշարձան է կանգնեցված եղել
Այժմ գլխավոր հարցն այն է՝ պե՞տք է ապամոնտաժել քանդակը, թե թողնել այն։
Աղբյուր` Panorama.am
18:23
Oգոստոսի 21-22-ին վթարային ջրանջատում՝ Սյունիքի մարզում
«Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը տեղեկացնում է իր սպառողներին, որ վթարային աշխատանքներով պայմանավորված, օգոստոսի 21-ին ժամը 10.00-ից...
Աղբյուր` Panorama.am
18:21
Խորապես մտահոգված եմ երկրում ստեղծված իրավիճակով. Արա Բաբլոյան
ԱԺ նախագահ Արա Բաբլոյանը հայտարարություն է տարածել  ներքաղաքական իրավիճակի վերաբերյալ, որի համաձայն, նախատեսում է հանդիպումներ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:16
Մեգան Մարքլի հարսանեկան զգեստը կներկայացվի ցուցահանդեսում
Հարսանեկան զգեստն արժեցել էր ավելի քան 200 հազար ֆունտ սթեռլինգ։
Աղբյուր` Panorama.am
18:03
Ճապոնացի աստղագնացը զուգարանը համարել է Միջազգային տիեզերակայանի գլխավոր հատվածներից մեկը
«Տիեզերական զուգարանը տիեզերակայանի ամենակարևոր հատվածներից է»։
Աղբյուր` Panorama.am
17:46
«Ժառանգությունը» Երևանի քաղաքապետի թեկնածու է առաջադրել Րաֆֆի Հովհաննիսյանին
Այսօրվա նիստում «Ժառանգություն» կուսակցության վարչությունը որոշել է մայրաքաղաքի ավագանու՝ սեպտեմբերի 23-ին նշանակված արտահերթ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:45
Ֆուտզալի կանանց Հայաստանի հավաքականը մեկնել է Մոլդովա
Օգոստոսի 20-ին ֆուտզալի կանանց Հայաստանի հավաքականը մեկնեց Մոլդովա: Օգոստոսի 21-ից 23-ը Քիշնևում կայանալու են ֆուտզալի կանանց Եվրոպայի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:36
Ընտրախախտումների դեմ օրենսդրական փաթեթի հանրային քննարկում` օգոստոսի 23-ին
ՀՀ վարչապետին առընթեր ընտրական օրենսդրության բարեփոխումների հանձնաժողովը հանրության դատին է ներկայացրել Քրեական, Քրեական դատավարության և...
Աղբյուր` Panorama.am
17:30
Վթարային ջրանջատում՝ Արարատի մարզում
«Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը տեղեկացնում է իր հաճախորդներին և սպառողներին, որ վթարային աշխատանքներով պայմանավորված, օգոստոսի 21-ին...
Աղբյուր` Panorama.am
17:11
Դավիթ Տոնոյանի գլխավորած պատվիրակությունը մեկնել է Մոսկվա
ՌԴ պաշտպանության նախարար, բանակի գեներալ Սերգեյ Շոյգուի հրավերով` «ԱՐՄԻԱ-2018» միջազգային ռազմատեխնիկական ցուցահանդեսի և...
Աղբյուր` Panorama.am
16:35
Մահացել է լրագրող Սոնա Մաշուրյանը
Ծանր հիվանդությունից մահացել է իրավական թեմաներ լուսաբանող լրագրող Սոնա Մաշուրյանը։ Նա հայտնի գինեկոլոգ Ջուլիետա Ակունցի դուստրն էր:...
Աղբյուր` Panorama.am
16:30
Մեկ շաբաթում հանրապետությունում գրանցվել է 368 արտակարգ դեպք
ՀՀ ԱԻՆ ՓԾ ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոնում օգոստոսի 13-ից 19-ն ընկած ժամանակահատվածում գրանցվել է 603 դեպք, որից 368-ը՝ արտակարգ:...
Աղբյուր` Panorama.am
16:06
Հյուսիս-հարավի նախագիծը փոփոխվել է՝ հնավայրերը պահպանելու համար
Հյուսիս-հարավ ավտոմայրուղու շինարարության նախագիծը փոփոխվել է՝ տարածքում գտնվող պատմամշակութային արժեք ներկայացնող համալիրի վրա նվազագույն...
Աղբյուր` Panorama.am
15:44
Ինչո՞ւ է ոստիկանությունը այցելություններ կատարում քաղաքացիների բնակության վայրեր
Օրերս քաղաքացիները Panorama.am-ի խմբագրությանը հայտնել էին, որ ոստիկանները շրջում են տուն առ տուն՝  ցուցակներով՝ փորձելով  ճշտել...
Աղբյուր` Panorama.am
15:29
Beeline-ում մեկնարկել է Samsung Galaxy J2 Prime մոդելի սմարթֆոնի վաճառքի ակցիան
Beeline-ը նոր ուսումնական տարվան ընդառաջ պատրաստել է հատուկ առաջարկ Samsung Galaxy J2 Prime մոդելի սմարթֆոնի վաճառքը կապի ծառայությունների հետ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:15
Շատ կարևոր է, որ տուգանվելուց հետո բիզնեսները չեն փակվում. Հրանտ Միքայելյան
«Սա շատ կարևոր է տնտեսության համար»,- ասաց նա։
Աղբյուր` Panorama.am
15:00
Արա Բաբլոյանն ընդունել է ՄԱԿ-ի Մանկական հիմնադրամի հայաստանյան գրասենյակի ղեկավարին
ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահ Արա Բաբլոյանն օգոստոսի 20-ին ընդունել է ՀՀ-ում Միավորված ազգերի կազմակերպության (ՄԱԿ) Մանկական հիմնադրամի (ՅՈՒՆԻՍԵՖ)...
Աղբյուր` Panorama.am
14:47
Տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը Հայաստանում շարունակաբար աճում է. վարչապետ
Տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը Հայաստանում շարունակաբար աճում է: Այս մասին ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը: «ԱՎԾ...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ռոբերտ Քոչարյանն ազատ արձակվեց, հաշվի առնելով, որ նա անձեռնմխելի է
17:55 13/08/2018

Ռոբերտ Քոչարյանն ազատ արձակվեց, հաշվի առնելով, որ նա անձեռնմխելի է

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}