Հասարակություն 11:01 13/02/2018 Հայաստան

Տեառնընդառաջ. Երեխաները հավ գրկած, կանգնում էին խարույկի շուրջ, որպեսզի մեծ պասին հավերը հաճախ ձու ածեն

Տեառնընդառաջը Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու տերունի, անշարժ տոներից է և նշվում է փետրվարի 14-ին՝ Սուրբ Ծննդից քառասուն օր հետո:

Ղուկաս ավետարանիչը նշում է, որ երբ ծիսական մաքրության ժամանակը լրացավ, Հովսեփն ու Մարիամը մանուկ Հիսուսին տարան տաճար` Տիրոջն ընծայելու` ըստ  մովսիսական օրենքի: Այստեղ էր Սիմեոն անունով արդար ու բարեպաշտ ծերունին, ում խոստացված էր մահ չճաշակել, մինչև տեսներ աշխարհի ու մարդկության Փրկչին: Նա ընդառաջ է ելնում Մանուկ Հիսուսին և այստեղից էլ՝ «ելանել ընդ առաջ Տեառն» արտահայտությունը: Ահա ավետարանական այս պատմությունն էլ քրիստոնեական այս գեղեցիկ տոնի հիմքն է, երբ Սիմեոն ծերունու  օրինակով մենք դուրս ենք գալիս Տիրոջն ընդառաջ:

Որոշ տեսակետների համաձայն  այս տոնի արմատները և կրակ վառելու սովորույթն ավելի  հին են  և գալիս են  նախաքրիստոնեական շրջանից` կապված կրակի պաշտամունքի հետ: Իսկ քրիստոնեական ընկալումով Տեառնընդառաջի կրակը խորհրդանշում է Ճշմարիտ Լույսը, և  եկեղեցին արգելում է հեթանոսական իմաստով  կրակավառությունը:   Քրիստոսն է աշխարհի լույսը, և այդ խորհրդով ենք մոմեր վառում, տուն տանում: Ճանաչելով Կենդանի Արեգակին և Լույսին` մենք մեր ընծայումն ուղղում ենք Քրիստոսին, ոչ թե հեթանոսական կրակին:

Տեառնընդառաջն ինչպես անցյալում, այնպես էլ այսօր շարունակվում է նշվել  մեծ շուքով, ուրախությամբ ու հանդիսություններով: Սակայն հայ իրականության մեջ Տեառնընդառաջի  տոնակատարության՝ գոյություն ունեցած ազգային պատկերացումներից,  սովորույթներից, ավանդություններից ոչ բոլորն են պահպանվել այսօր:

Տոնը հայոց կենցաղում հայտնի էր տարբեր անվանումներով` «Տօռոնջ-տօռոնջ» (Ղազախ), «Տառինջ-տառինջ» (Հին Ջուղա), «դըրընդեզ» (Վաղարշապատ) և այլն: Սակայն առավել տարածված էր «Տրընդեզ» անվանաձևը, որը պահպանվել է մինչ օրս:

Կենցաղում տոնի ամենատարածված բաղադրիչը ծիսական խարույկի հետ կապված արարողությունն է, որը սկսվում էր փետրվարի 13-ի երեկոյան՝ ժամերգությունից հետո, երբ կատարվում է նախատոնակ:

Խարույկը պատրաստում էին եկեղեցիների բակերում, տներում (սովորաբար՝ երդիկների վրա), փողոցներում, դաշտերում և այգիներում: Հիմնականում առաջնությունը տրվում էր եկեղեցու կամ ավագանու խարույկներին: Ղազախի գյուղերում, օրինակ, դեզը վառվում էր միայն եկեղեցու մոտ: Հին Ջուղայում փշե դեզը եկեղեցու գավթում պարտավոր էին պատրաստել նույն տարում պսակված երիտասարդները: Անվանի ազգագրագետ Երվանդ Լալայանը նշում է, որ  Գանձակի գավառում նորապսակները ցրտենի ծառի  ճյուղեր էին  բերում և եկեղեցու բակում դարսում (քանի որ հավատում էին, որ Քրիստոսին ծնված ժամանակ այդ ծառի ճյուղերով են փաթաթել): Եթե երիտասարդներից մեկը զլանում էր այդ պարտականությունը կատարել, քահանան նրանից տուգանք էր վերցնում:  Երբ քահանան, կատարելով կարգը,  իր մոմով առաջինը վառում էր դեզը, վառում էին նաև շարքի կանգնած նորապսակները, և այլևս ոչ ոք: Այլ վայրերում ևս դեզը վառելու իրավունքը քահանայից հետո դարձյալ նորապսակներինն էր:

Ամուսինները երեք անգամ պտտվում էին խարույկի շուրջ, երեքական անգամ թռչում դռնատունջի վրայից, երեխաներն էլ, մի հավ գրկած, կանգնում էին խարույկի շուրջ, որպեսզի մեծ պասին հավերը հաճախ ձու ածեն:

Բանահավաք Քաջբերունին նշում է, որ դեզի վրայով ցատկելը նրա համար էր, որպեսզի ազատվեին ամեն տեսակ «չլավից»` ոչ լավից, վատից: Մի քանի օրվա ծննդաբերած կնոջը նույնպես թռցնում են կրակի վրայով, որպեսզի քառասունքից ազատվի: Չարից ազատվելու համար կրակով այրում էին իրենց շորի որևէ մասը (Դարալագյազի գաղթական ժողովուրդ):

Մանրամասները՝ Qahana.am-ում:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:46
Հոր սպանության մեջ մեղադրվող Խաչատուրյան քույրերն ընդունել են մեղքը
Խաչատուրյան քույրերը, ովքեր մեղադրվում են իրենց հորը՝ Միխայիլ Խաչատուրյանի սպանության մեջ, ընդունել են իրենց մեղքը։ Ռիա նովոստիին հայտնել են...
Աղբյուր` Panorama.am
20:30
Սպասվում է անձրև և ամպրոպ
Խորհուրդ է տրվում ժամը 11:00-ից 15:00-ն ընկած ժամանակահատվածում խուսափել արեգակի ուղիղ ճառագայթներից:
Աղբյուր` Panorama.am
20:16
Գիտնականները որոշել են Եգիպտոսում հայտնաբերված սարկոֆագի մարդկանց սեռն ու տարիքը
Գիտնականները շարունակում են ուսումնասիրությունը ԴՆԹ փորձաքննության օգնությամբ, որպեսզի պարզեն հուղարկավորվածների ազգակցականության աստիճանը։
Աղբյուր` Panorama.am
20:02
Հայաստանում կոնյակի, գինու, օղու արտադրությունը նվազել է
Այս տարվա առաջին կիսամյակում Հայաստանում կոնյակի, գինու, օղու, շամպայնի ու վիսկիի արտադրության ծավալները զգալի նվազել են։ Փոխարենը ալկոհոլային...
Աղբյուր` Panorama.am
19:50
Նոր Զելանդիայի նախարարը հեծանիվով գնացել է ծննդաբերելու
​38-ամյա Ջենթերը, որը համատեղության կարգով նաև կատարում է տրանսպորտի նախարարի օգնականի պարտականությունները, ամբողջ երկրում հայտնի է որպես կրքոտ հեծանվորդուհի։
Աղբյուր` Panorama.am
19:40
Ընտրվել է նոր «№ 1 օրենքով գողը»
Հավաքին մասնացել է տաս «օրենքով գող»։
Աղբյուր` Panorama.am
19:31
«Միլիարդատերերի ակումբ» ֆիլմը պրեմիերայի օրն աշխատել է ընդամենը 126 դոլար
Սեքս սկանդալի կենտրոնում հայտնված Քևին Սփեյսիի մասնակցությամբ «Միլիարդատերերի ակումբ» ֆիլմը վարձույթի առաջին օրը կարողացել է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:15
Համացանցին հասանելիություն չունեցող հեռախոսներն առաջին անգամ վաճառքի աճ են գրանցել
Աշխարհում առաջին անգամ աճել է համացանցին հասանելիություն չունեցող հեռախոսների վաճառքը։ Միայն զանգեր կատարելու և զանգեր ընդունելու...
Աղբյուր` Panorama.am
18:47
«Մասսայական ֆուտբոլի զարգացման նախագիծ» ծրագիրը՝ Լոռու մարզում
Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիան շարունակում է նոր ծրագրի իրականացումը, որը կրում է «Մասսայական ֆուտբոլի զարգացման նախագիծ» անվանումը:...
Աղբյուր` Panorama.am
18:33
Զինծառայողների կողմից զորամասեր չվերադառնալու դեպքի առթիվ հարուցվել են քրեական գործեր
ՀՀ ՊՆ կենտրոնական զինվորական հոսպիտալից 2018 թվականի օգոստոսի 18-ին հաղորդում է ստացվել, որ 4 ժամկետային զինծառայողներ տևական ժամանակ բուժում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:32
Սանկտ Պետերբուրգում յոթ տարի սխալ մարդու հուշարձան է կանգնեցված եղել
Այժմ գլխավոր հարցն այն է՝ պե՞տք է ապամոնտաժել քանդակը, թե թողնել այն։
Աղբյուր` Panorama.am
18:23
Oգոստոսի 21-22-ին վթարային ջրանջատում՝ Սյունիքի մարզում
«Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը տեղեկացնում է իր սպառողներին, որ վթարային աշխատանքներով պայմանավորված, օգոստոսի 21-ին ժամը 10.00-ից...
Աղբյուր` Panorama.am
18:21
Խորապես մտահոգված եմ երկրում ստեղծված իրավիճակով. Արա Բաբլոյան
ԱԺ նախագահ Արա Բաբլոյանը հայտարարություն է տարածել  ներքաղաքական իրավիճակի վերաբերյալ, որի համաձայն, նախատեսում է հանդիպումներ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:16
Մեգան Մարքլի հարսանեկան զգեստը կներկայացվի ցուցահանդեսում
Հարսանեկան զգեստն արժեցել էր ավելի քան 200 հազար ֆունտ սթեռլինգ։
Աղբյուր` Panorama.am
18:03
Ճապոնացի աստղագնացը զուգարանը համարել է Միջազգային տիեզերակայանի գլխավոր հատվածներից մեկը
«Տիեզերական զուգարանը տիեզերակայանի ամենակարևոր հատվածներից է»։
Աղբյուր` Panorama.am
17:46
«Ժառանգությունը» Երևանի քաղաքապետի թեկնածու է առաջադրել Րաֆֆի Հովհաննիսյանին
Այսօրվա նիստում «Ժառանգություն» կուսակցության վարչությունը որոշել է մայրաքաղաքի ավագանու՝ սեպտեմբերի 23-ին նշանակված արտահերթ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:45
Ֆուտզալի կանանց Հայաստանի հավաքականը մեկնել է Մոլդովա
Օգոստոսի 20-ին ֆուտզալի կանանց Հայաստանի հավաքականը մեկնեց Մոլդովա: Օգոստոսի 21-ից 23-ը Քիշնևում կայանալու են ֆուտզալի կանանց Եվրոպայի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:36
Ընտրախախտումների դեմ օրենսդրական փաթեթի հանրային քննարկում` օգոստոսի 23-ին
ՀՀ վարչապետին առընթեր ընտրական օրենսդրության բարեփոխումների հանձնաժողովը հանրության դատին է ներկայացրել Քրեական, Քրեական դատավարության և...
Աղբյուր` Panorama.am
17:30
Վթարային ջրանջատում՝ Արարատի մարզում
«Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը տեղեկացնում է իր հաճախորդներին և սպառողներին, որ վթարային աշխատանքներով պայմանավորված, օգոստոսի 21-ին...
Աղբյուր` Panorama.am
17:11
Դավիթ Տոնոյանի գլխավորած պատվիրակությունը մեկնել է Մոսկվա
ՌԴ պաշտպանության նախարար, բանակի գեներալ Սերգեյ Շոյգուի հրավերով` «ԱՐՄԻԱ-2018» միջազգային ռազմատեխնիկական ցուցահանդեսի և...
Աղբյուր` Panorama.am
16:35
Մահացել է լրագրող Սոնա Մաշուրյանը
Ծանր հիվանդությունից մահացել է իրավական թեմաներ լուսաբանող լրագրող Սոնա Մաշուրյանը։ Նա հայտնի գինեկոլոգ Ջուլիետա Ակունցի դուստրն էր:...
Աղբյուր` Panorama.am
16:30
Մեկ շաբաթում հանրապետությունում գրանցվել է 368 արտակարգ դեպք
ՀՀ ԱԻՆ ՓԾ ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոնում օգոստոսի 13-ից 19-ն ընկած ժամանակահատվածում գրանցվել է 603 դեպք, որից 368-ը՝ արտակարգ:...
Աղբյուր` Panorama.am
16:06
Հյուսիս-հարավի նախագիծը փոփոխվել է՝ հնավայրերը պահպանելու համար
Հյուսիս-հարավ ավտոմայրուղու շինարարության նախագիծը փոփոխվել է՝ տարածքում գտնվող պատմամշակութային արժեք ներկայացնող համալիրի վրա նվազագույն...
Աղբյուր` Panorama.am
15:44
Ինչո՞ւ է ոստիկանությունը այցելություններ կատարում քաղաքացիների բնակության վայրեր
Օրերս քաղաքացիները Panorama.am-ի խմբագրությանը հայտնել էին, որ ոստիկանները շրջում են տուն առ տուն՝  ցուցակներով՝ փորձելով  ճշտել...
Աղբյուր` Panorama.am
15:29
Beeline-ում մեկնարկել է Samsung Galaxy J2 Prime մոդելի սմարթֆոնի վաճառքի ակցիան
Beeline-ը նոր ուսումնական տարվան ընդառաջ պատրաստել է հատուկ առաջարկ Samsung Galaxy J2 Prime մոդելի սմարթֆոնի վաճառքը կապի ծառայությունների հետ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:15
Շատ կարևոր է, որ տուգանվելուց հետո բիզնեսները չեն փակվում. Հրանտ Միքայելյան
«Սա շատ կարևոր է տնտեսության համար»,- ասաց նա։
Աղբյուր` Panorama.am
15:00
Արա Բաբլոյանն ընդունել է ՄԱԿ-ի Մանկական հիմնադրամի հայաստանյան գրասենյակի ղեկավարին
ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահ Արա Բաբլոյանն օգոստոսի 20-ին ընդունել է ՀՀ-ում Միավորված ազգերի կազմակերպության (ՄԱԿ) Մանկական հիմնադրամի (ՅՈՒՆԻՍԵՖ)...
Աղբյուր` Panorama.am
14:47
Տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը Հայաստանում շարունակաբար աճում է. վարչապետ
Տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը Հայաստանում շարունակաբար աճում է: Այս մասին ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը: «ԱՎԾ...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ռոբերտ Քոչարյանն ազատ արձակվեց, հաշվի առնելով, որ նա անձեռնմխելի է
17:55 13/08/2018

Ռոբերտ Քոչարյանն ազատ արձակվեց, հաշվի առնելով, որ նա անձեռնմխելի է

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}