Մշակույթ 09:37 28/05/2018 Հայաստան

Իսրայելյանը որոշում է, որ Սարդարապատի հերոսամարտի համար այդպիսի հասարակ հուշարձան չի կարելի կանգնեցնել

Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիրը Սարդարապատի ճակատամարտի վայրում կանգնեցված ճարտարապետական-քանդակագործական համալիր է, հայոց ազգագրության և ազատագրական պայքարի պատմության ազգային թանգարան, որը նվիրված է 1918 թվականին թուրքական կանոնավոր բանակի նկատմամբ հայ ժողովրդի տարած հաղթանակին:

Գտնվում է Հայաստանի Արմավիրի մարզի Արաքս գյուղի մոտ` Հայաստանի պատմական մայրաքաղաք Արմավիրից 10 կմ հեռավորության վրա։ 1918 թվականին Արմավիր քաղաքի անունը Սարդարապատ էր, որի հետ էլ կապված է հուշահամալիրի անվանումը։ Համալիրի հանդիսավոր բացումը կատարվել է Սարդարապատի ճակատամարտում հայ ժողովրդի հաղթանակի 50-ամյակի կապակցությամբ` 1968 թվականի մայիսին։

Սարդարապատի հուշահամալիրի հեղինակներն են Հայաստանի արվեստի և մշակույթի գործիչներից ճարտարապետ Ռաֆայել Իշխանյանը, քանդակագործներ Արշամ Շահինյանը, Սամվել Մանասյանը և Արա Հարությունյանը։

Ճարտարապետի էջից տեղականում ենք, որ Թե՛ իր չափերով, թե՛ իր նշանակությամբ Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիրը իր արժանի տեղն է զբաղեցնում ինչպես Իսրայելյանական և ընդանրապես հայկական ճարտարապետության, այնպես էլ համաշխարհային ճարտարապետական դասագրքային կոթողների շարքում: 

Սադարապատի հերոսամարտի հուշահամալիրի պատմությունը սկսվում է 1965 թվականին: Այն ժամանկվա Հոկտեմբերյանի (այժմ Արմավիր) կուսշրջկոմի քարտուղար Վլադիմիր Դարբինյանը քանդակագործ Սամվել Մանասյանին առաջարկել էր Սարդարապատի հերոսամարտի 50-ամյակին նվիրված մի հուշաքանդակ կանգնեցնել: Քանդակագործ Մանասյանը մտածում է քանդակել ավտոմատավոր զինվորի արձան` պատվանդանի վրա: Այնուամենայնիվ քանդակագործը որոշում է խորհուրդ հարցնել ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանից: Իսրայելյանը գտնում է, որ մտահղացումը նոր չէ, կրկնվող է. այն ժամանակ շատ-շատ էին այդպիսի հուշարձանները ողջ Խորհրդային Միության տարածքով մեկ` զինվոր` ավտոմատով, զինվոր` երեխան գրկին, վիրավոր, ծնկաչոք զինվոր… Իսրայելյանը որոշում է, որ Սարդարապատի հերոսամարտի համար այդպիսի հասարակ հուշարձան չի կարելի կանգնեցնել՝ պետք է ստեղծել հզոր գործ:

Ռաֆայել Իսրայելյանն իր իսկ նախաձեռնությամբ իրականացնում է հոյակերտ հուշահամալիրի նախագիծը: Իսրայելյանի նախագծային տարբերակները բազում էին:

Ռաֆայել Իսրայելյանի` Սարդարապատի հուշարձանախմբի առաջարկած նախագծի առաջին տարբերակը ավելի պաթետիկ էր ստացվել. նա նախատեսել էր զանգաշտարակի տեղում 40 մետր բարձրությամբ վիթխարի, երկնասլաց թուր կանգնեցնել: Այս գաղափարը դուր չի գալիս Հայաստանի կոմկուսի կենտկոմի առաջին քարտուղար Անտոն Քոչինյանին: Քոչինյանն ասել էր. «Ռաֆո', էդ երբվանի՞ց ես մատիտի փոխարեն թրով ման գալիս»: Քոչինյանն ակնարկում էր, որ վրեժխնդրության ձգտում հիշեցնող որևէ բան չի կարող հաստատվել Կենտկոմում: Ռաֆայել Իսրայելյանը թրի փոխարեն նախագծում է զանգաշտարակը: Հետագայում ճարտարապետն ինքն էլ այս տարբերակն արդարացված համարեց, քանի որ Սարդարապատի ճակատամարտի մասնակիցները հավաքվել ու թուրքական բանակին դիմավորել էին եկեղեցու զանգերի ղողանջներով:

Հոկտեմբերյանցիները շատ էին ոգևորված հերոսամարտի հաղթանակին նվիրված հուշահամալիրի կառուցմամբ: Համալիրի կառուցման միջոցները հատկացրել էին Հոկտեմբերյանի սովխոզներն ու կոլխոզները:

Համալիրի կառուցումը ընդմիջվում է, երբ պարզ է դառնում, որ միջոցները չեն բավարարում թանգարանի շինության կառուցման համար: Իսրայելյանը բոլորովին հուսահատվում է, որ իր նախատեսած «Ազգային ազատագրական պայքարի թանգարանաը» անորոշ վիճակում է մնացել. նա «Իմ գործերի մասի» հոդվածում գրել է. «Իմ մյուս աշխատանքը, որը ինձ համար նույնպես կենսական է, Հոկտեմբերյանում կառուցվող թանգարանի շենքն է, որի վրա մինչև հիմա էլ աշխատում եմ և հետևում շինարարությանը:

Ցավոք, այս կառույցը շինարարական ծանր վիճակում է և պահանջում է հատուկ ուշադրություն և վերաբերմունք, քանի որ դա մեր երիտասարդ սերնդիդաստիարակության համար կկատարի շատ կարևոր դեր»:

Սակայն Հնագետ Լավրենտի Բարսեղյանը նրան առաջարկում է տեր կանգնել այդ թանգարանին և այն նվիրել Հայաստանի ազգագրությանը: Այդ միտքը շատ էր ոգևորել հեղինակին, որը, դժբախտաբար չտեսավ այն ավարտված վիճակում: Բարսեղյանի ջանքերով գլուխ է գալիս թանգարանի ավարտման գործը: Հենց նա էլ դառնում է առաջին, հիմնադիր տնօրենը և մեծ ջանքերով ստեղծում հիանալի ազգագրական թանգարան, որը բացվեց 1978 թվականին: Այժմ այն կոչվում է Հայոց ազգագրության և ազատագրական պայքարի պատմության ազգային թանգարան: Փաստորեն, ի վերջո իրականացավ և' Իսրայելյանի մտահղացումը ազատագրական պայքարի ցուցադրման առումով, և' Բարսեղյանի գաղափարը` որպես Հայոց ազգագրության թանգարան:

<Համալիրի ընկալումը` հերթականորեն բացվող ճարտարապետաքանդակային բաղադրիչների հստակ մտածված հաջորդականությունն ու ինտերվալները, հեղինակի կողմից դրված է որպես ծավալատարածական հորինվածքի հիմնադրույթ: Համալիրին մոտենալիս ուշադրությունդ միանգամից գրավում է ուղղաձիգ աստիճանավոր բարձրությունը, որի վրա տեղադրված են երկու առասպելական թևավոր ցուլերի կերպարները` աջ և ձախ կողմերում, ասես մուտքը պահպանող պահապաններ: Մեջտեղում, ուղղահայաց առանցքով ձգվում է զանգաշտարակը` չորս պիլոններից կազմված: Երեք ուղղահայաց շարքերով բարձրանում են բարակիրան կամարները, ստորին կամարները խիստ բարձր, վերջին երկու շարքը ավելի ցածր, մեկական և երեքական զանգեր` կախված կամարներից: Զանգաշտարակը տեղադրված է աստիճանավոր պատվանդանի վրա: Զանգաշտարակի խորհրդանշական իմաստը, ինչպես նշվեց, մարտի կանչելն է, ինչպես 1918 թվականին բոլոր եկեղեցիների զանգերն են ղողանջել, կանչելով սուրբ պայքարի` հանուն Հայաստանի գոյատևման: Բայց զանգերը բազմիմաստ են: Այս զանգերը նաև անմահ փառքի, հաղթանակի օրհներգման և երջանիկ կյանքի խորհուրդ են ստացել: Նախկինում ևս զանգի ղողանջը կապվում էր ուրախության և Աստծո հետ: Կարելի է օրինակ բերել Տաթևի վանքի զանգի արձանագրությունը. «Լսելի արա ինձ. տէր, զձայն ցնծութեան եւ զուրախութեան: ՉԾԱ թվ»:
Զանգաշտարակի վեց զանգերը ձուլված են Ֆրանսիայում: Մեղեդին մշակել է անվանի երաժշտագետ Ռոբերտ Աթայանը>,-կարդում ենք էջում:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

23:21
Վթարի հետևանքով ևս 6 զինծառայող հոսպիտալացվել են
Հարուցվել է քրեական գործ
Աղբյուր` Panorama.am
20:35
Հայաստանը քվեարկություն է պահանջել թուրք թեկնածուին ՄԱԿ-ի ԳԱ նստաշրջանի նախագահ հաստատելու հարցով
ՄԱԿ-ի անդամ 193 երկրներն առաջիկայում պետք է ընտրեն Գլխավոր ասամբլեայի հերթական՝ 75-րդ նստաշրջանի նախագահին։Այս մասին տեղեկացնում է azatutyun.am...
Աղբյուր` Panorama.am
20:30
Երևանի վեց դպրոցի տնօրեններին հայտարարվել է նկատողություն
Երևանի քաղաքապետի մամուլի խոսնակ Հակոբ Կարապետյանը գրել է, որ Երևանի վեց դպրոցի տնօրեներին հայտարարվել է նկատողություն: «2020 թ․...
Աղբյուր` Panorama.am
20:23
Բաց տարածքներում ևս դիմակ կրելը դառնում է պարտադիր.Ավինյան
Եթե նախնական որոշմամբ դիմակների կրումը պարտադիր էր միայն փակ տարածքներում, իսկ բաց տարածքներում՝ առկայությունն էր պարտադիր, ապա այժմ, նոր...
Աղբյուր` Panorama.am
20:17
HBO Max-ն և Warner Bros-ն աջակցում են ԱՄՆ-ում տեղի ունեցող բողոքի ակցիաները
ԱՄՆ-ում զանգվածային բողոքի ակցիաները, որոնք որոշ տեղերում վերածվել են անկարգությունների ու խռովությունների, ստանում են հոլիվուդյան հզոր...
Աղբյուր` Panorama.am
20:11
Շարունակվելու է խիստ հսկողությունն ու կոշտ քայլերի իրականացումը. ոստիկանապետ
Ոստիկանությունն իրականացնում է կոնկրետ միջոցառումներ: Այս մասին պարետատան նիստից հետո ճեպազրույցի ընթացքում ասաց ՀՀ ոստիկանապետ Արման Սարգսյանը՝...
Աղբյուր` Panorama.am
20:06
Թրամփը հաղթել է Ինդիանայի նախնական ընտրություններում
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը երեքշաբթի օրը հաղթել է Ինդիանայում անցկացվող նախնական ընտրություններում: Ըստ ՏԱՍՍ-ի, այս մասին հաղորդել է CBS- ն:...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
ԱՄՆ-ն ուսումնասիրում է Թուրքիայի նկատմամբ թվային տեխնոլոգիաների ծառայության հարկման հնարավորությունը
ԱՄՆ-ն իրականցնում է մի ուսումնասիրություն, որի նպատակն է Թուրքիայի, Մեծ Բրիտանիայի, Իտալիայի, Բրազիլիայի և բազմաթիվ այլ երկրների նկատմամբ թվային...
Աղբյուր` Panorama.am
19:50
Կորոնավիրուսը կլանել է սովորականում տեղի ունեցող մահերը. վարչապետ
«Եվ  այս, և վերջին օրերի թվերն ինձ համար հասկանալի չեն, քանի որ մի քանի անգամ քննել ենք հակահամաճարակային կանոնները և մենք որևէ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:40
Ուժեղացված ստուգայցեր մայրաքաղաքի Աջափնյակ և Դավիթաշեն վարչական շրջաններում
ՀՀ ոստիկանության արտաքին ծառայության ստորաբաժանումների արտակարգ ռեժիմով ծառայությունը շարունակվում է հանրապետության ողջ տարածքում։ Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:33
ՀՅԴ-ն պահանջում է ԱԺ արտահերթ նիստի անցկացում
ՀՅԴ գերագույն մարմինը  հայտարարություն է տարածել՝ անդրադառնալով համավարակի պայմաններում տնտեսական խորացող ճգնաժամին: «Երկիրը...
Աղբյուր` Panorama.am
19:27
«Հավաքական թիմերի մարզական կենտրոն» ՓԲԸ-ի տնօրենի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի քննչական բաժնում «Հավաքական թիմերի մարզական...
Աղբյուր` Panorama.am
19:21
Կկայանա առցանց համերգ՝ նվիրված Քրիստափոր Քուշնարյանի հոբելյանին
ՀՀ վաստակավոր արտիստ, պրոֆեսոր Աննա Մայիլյանի սաների մասնակցությամբ տեղի կունենա առցանց համերգ, որը  նվիրված է անվանի երաժիշտ-տեսաբան,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:15
Հայտնաբերվել են մի շարք խախտումներ հանրային տրանսպորտի գործունեությունում
ՀՀ քաղաքաշինության, տեխնիկական և հրդեհային անվտանգության տեսչական մարմնի մասնագետները և ՀՀ ոստիկանության ծառայության աշխատակիցները համատեղ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:08
24 ժամով կասեցվել է մի շարք հանրային սննդի կետերի գործունեությունը.ՍԱՏՄ
Կորոնավիրուսով (Covid 19) պայմանավորված արտակարգ դրության պայմաններում՝ ՀՀ սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմինն իրականացնում է պարետի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:02
Աշխարհի ութ անվանի գրոսմայստերները՝ առցանց մրցաշարում
Աշխարհի ութ անվանի գրոսմայստերների մասնակցությամբ, հունիսի 6-14-ը,  կանցկացվի շախմատի Clutch Chess Champions Showdown առցանց մրցաշարը: Այս...
Աղբյուր` Panorama.am
18:56
ԿՏՄ-ն ստուգայցեր է իրականացրել Դավթաշեն և Արաբկիր վարչական շրջաններում
ՀՀ կրթության տեսչական մարմինը այսօր առավոտից խիստ վերահսկողություն  է իրականացրել Երևանի Դավթաշեն եւ Արաբկիր վարչական շրջանների մի շարք...
Աղբյուր` Panorama.am
18:50
Առավել լուրջ միջոցներ՝ կրկնախախտ տնտեսավարողների հանդեպ. ԱԱՏՄ
ՀՀ առողջապահական և աշխատանքի տեսչական մարմնի վերահսկողական խմբի ստուգայցերն այսօր անցկացվել են Երևանի Արաբկիր և  Դավթաշեն վարչական...
Աղբյուր` Panorama.am
18:43
Գյուղատնտեսության կայուն զարգացման ռազմավարության շրջանակում մեկնարկել է 23 միջոցառում
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հեռավար կարգով վարել է Էկոնոմիկայի նախարարության 2019թ. գործունեության հաշվետվության վերաբերյալ քննարկումը:Այ մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
18:37
Փարիզում նախապատրաստվում են 2024թ-ի ամառային օլիմպիական խաղերին
2024թ․Փարիզում անցկացվելիք ամառային օլիմպիական  խաղերի նախապատրաստական աշխատանքներն ընթանում են նախատեսված ծրագրով։ Այս մասին հայտարարել է...
Աղբյուր` Panorama.am
18:31
Մահացել է գրող, հրապարակախոս Մաքսիմ Հովհաննիսյանը
Կյանքի 87-րդ տարում մահացել է հայ արձակի տաղանդավոր ներկայացուցիչ, հրապարակախոս, լրագրող և հանրային գործիչ Մաքսիմ Հովհաննիսյանը: Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
18:20
Բժշկասոցիալական փորձաքննության իրականացման կարգը պարզեցվել է
ՀՀ բժշկասոցիալական փորձաքննության գործակալությունը շուրջ 75 %-ով կրճատել է քաղաքացիների՝ տարածքային մարմիններ դիմելու անհրաժեշտության դեպքերը:...
Աղբյուր` Panorama.am
18:14
Հուլիսի մեկից Հայաստանում կարող է սկսվել հրաձգային զենքի արտադրություն. փոխնախարար
«Մենք ակնկալում ենք, որ հուլիսի սկզբից Հայաստանում կսկսենք հրաձգային զենքի արտադրություն»,-խորհրդարանում լրագրողների հետ զրույցում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:05
2019թ-ին Գերմանիայի քաղաքացիություն ստացողների թվով թուրքերն առաջին տեղում են
2019թ․ Գերմանիայի քաղաքացիություն ստացած օտարազգիների թվով թուրքերն առաջին տեղն են զբաղեցրել։ Այս մասին գրում է ermenihaber-ը: Նախորդ տարի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:59
Նախկին վարչապետի հայտարարությունը բավականին ոգևորել է հակառակորդին. Բալայան
«Որևէ երրորդ երկրի հետ Հայաստանի մասնակցությամբ զենքի վաճառքի գործարք տեղի չի ունեցել»,- խորհրդարանում լրագրողների հետ զրույցում...
Աղբյուր` Panorama.am
17:55
Ռոբերտ Քոչարյանը դատի է տվել ՔԿԾ-ին
ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը, ում նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրված կալանավորումը, հայց է ներկայացրել վարչական դատարան՝ ընդդեմ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:52
Իտալիան բացում է սահմանը Եվրոպայի զբոսաշրջիկների համար
Իտալիան այսօրվանից բացում է սահմանը Եվրոպայի երկրների զբոսաշրջիկների համար և վերականգնում է երկրի շրջանների միջև հաղորդակցությունը։ Հռոմը...
Աղբյուր` Panorama.am
17:40
Արթուր Վանեցյան. Սուտ լուրեր տարածելն այս իշխանության գործելաոճն է
«Սուտ լուրեր տարածելն  այս իշխանության գործելաոճն է, միակ հնարավորությունն ու գործիքը՝ իրենց իշխանությունը պահելու...
Աղբյուր` Panorama.am
17:34
Արցախում ՃՏՊ-ի հետևանքով զինծառայող է մահացել
Հունիսի 3-ին՝  ժամը 13:50-ի սահմաններում ճանապարհատրանսպորտային պատահարի հետևանքով մահացել է ՊԲ հյուսիս-արևելյան ուղղությամբ տեղակայված...
Աղբյուր` Panorama.am
17:30
«Վեոլիա Ջուր»-ը Մերձավանի բնակիչներին կոչ է անում առայժմ ծորակից ջուր չխմել
Արմավիրի մարզի Մերձավան գյուղում երեկ երեկոյան տեղի է ունեցել արտակարգ պատահար։ Ոչ հեռու գտնվող խոզաբուծական համալիրի կողմից վնասվել է...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Արթուր Վանեցյանը Վանաձորում մասնակցել է «Հայրենիք» կուսակցության գրասենյակի բացմանը
22:35 03/06/2020

Արթուր Վանեցյանը Վանաձորում մասնակցել է «Հայրենիք» կուսակցության գրասենյակի բացմանը

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}