Իրավունք 17:45 25/02/2019 Արցախ

Արցախի ՄԻՊ-ը կոչ է անում միջազգային հանրությանը պատշաճ իրավական գնահատական Սումգայիթում կատարված բռնություններին

Արցախի Հանրապետության Մարդու իրավունքների պաշտպան Արտակ Բեգլարյանը հայտարարություն է տարածել՝ 1988թ. փետրվարին Ադրբեջանի կողմից Սումգայիթում կազմակերպված հայերի կոտորածների 31-րդ տարելիցի կապակցությամբ։

Ներկայացնում ենք հայտարարությունն ամբողջությամբ.

«1988թ. փետրվարին Հայաստանին վերամիավորվելու պահանջով Արցախում տեղի ունեցած խաղաղ հանրահավաքներից հետո փետրվարի 27-29-ը Սումգայիթ քաղաքում Խորհրդային Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից կազմակերպվեց և իրականացվեց հայ ազգաբնակչության զանգվածային կոտորած, որն ուղեկցվում էր առանձնակի դաժանությամբ՝ խոշտանգումներ, խեղումներ, ողջ ու սպանված մարդկանց հրկիզում, խմբակային բռնաբարումներ և այլն: Միայն իր ազգային պատկանելիության համար Սումգայիթի 18 հազարանոց հայությունը ենթարկվեց բռնարարքների, որոնց հետևանքով զանգվածայնորեն խախտվեցին հայերի կյանքի, խոշտանգումներից ու խտրականությունից զերծ լինելու, ազատության ու անվտանգության, սեփականության, արդար դատաքննության և մի շարք այլ իրավունքներ:

Սումգայիթում հայերի կոտորածը կազմակերպված է եղել պետական մակարդակով, ինչը վկայող բազմաթիվ փաստեր են առկա: Ջարդերին նախորդող հանրահավաքներում քաղաքի իշխանությունը հավաքված ամբոխին բացահայտ բռնարարքների էր դրդում, որոնք արդեն հաջորդ օրերին վերածվեցին վայրագ գործողությունների՝ կողմնորոշվելով հայերի բնակության հասցեների նախօրոք պատրաստված ցուցակներով: Բազմաթիվ փաստեր ու վկայություններ կան այն մասին, որ ադրբեջանական ոստիկանությունը ոչ միայն բացարձակ անգործության էր մատնված, այլ նաև շատ դեպքերում աջակցել և ուղղորդել է մարդասպանների խմբերին: Թեև Սումգայիթ քաղաքն ընդամենը 25 կիլոմետր հեռավորության վրա էր գտնվում մայրաքաղաք Բաքվից, սակայն խորհրդային զորքը միջամտեց և դադարեցրեց կոտորածը միայն երեք օր անց: 1988թ. գործող Ադրբեջանական ԽՍՀ գլխավոր դատախազ Իլիաս Իսմայիլովը 2003թ. հայտարարել է. «(Սումգայիթի) կոտորածները հրահրողները ներկայումս նստած են Միլի մեջլիսում՝ (Ադրբեջանի խորհրդարանում)՝ պատգամավորական մանդատները գրպաններում» (աղբյուր՝ «Զերկալո» թերթ, Ադրբեջան, 21 փետրվարի, 2003թ.):

Ադրբեջանական և ԽՍՀՄ իշխանությունները բոլոր ջանքերը գործադրել են թաքցնելու սպանությունների հիմնական դեպքերը՝ պաշտոնապես ներկայացնելով միայն 26 զոհի անուն: Այնինչ, օրինակ, կինոռեժիսոր Անդրեյ Կոնչալովսկին «Հեյդար Ալիև։ Իշխանության բեռը» ֆիլմում, որը նկարահանվել էր Ադրբեջանի պատվերով, վկայում է. «Միայն մեկ գիշերվա ընթացքում արդյունաբերական կենտրոն Սումգայիթում ավելի քան 100 հայ է սպանվել»։ Իսկ ռուս դիվանագետ և գրող Վիկտոր Կրիվոպուսկովը «Ըմբոստ Ղարաբաղ» գրքում գրում է. «Հազվադեպ էր պատահում, որ որևէ մեկը դանակի կամ կացնի հարվածից զոհվեր միանգամից։ Մեծամասնության առջևում տառապալի ծաղրանքն էր։ Չէին խնայում ո՛չ ծերերին, ո՛չ երեխաներին։ Երեք օրվա ընթացքում սպանվել է մի քանի հարյուր հայ։ Ճշտել զոհվածների ստույգ թիվն այդպես էլ չհաջողվեց»:

Կատարված իրադարձությունների վերաբերյալ 1988թ. հուլիսի 7-ին Եվրոպական խորհրդարանն ընդունել է ադրբեջանահայության կոտորածները դատապարտող բանաձև, որում ասվում է. «Նկատի ունենալով Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի՝ Հայաստանի մաս հանդիսանալու պատմական իրողությունը (մարզի բնակչության 80%-ը կազմում են հայերը), ինչպես նաև 1923թ.-ին այս մարզը կամայական որոշմամբ Ադրբեջանին միացնելու հանգամանքը, ինչպես նաև 1988թ. փետրվարին ադրբեջանական Սումգայիթ քաղաքում հայերի կոտորածը, նկատի ունենալով, որ Ադրբեջանում վատթարացող քաղաքական իրավիճակի պատճառով տեղի ունեցան հայերի զանգվածային սպանություններ Սումգայիթում և բռնություններ Բաքվում, ինչի հետևանքով հայերի համար վտանգավոր է ապրել Ադրբեջանում՝ (Եվրոպական խորհրդարանը) դատապարտում է Ադրբեջանում հայ ցուցարարների հանդեպ բռնություններն ու ճնշումները»: Խաղաղության Նոբելյան մրցանակակիր Անդրեյ Սախարովը նշել է. «Եթե նախքան Սումգայիթը որևէ մեկը կասկած ուներ, որ Լեռնային Ղարաբաղը պետք է պատկանի Ադրբեջանին, ապա այդ ողբերգությունից հետո ոչ ոք բարոյական իրավունք չունի այդպիսի բան պնդելու» (աղբյուր՝ «Բաց նամակ Մ. Գորբաչևին», «Նեզավիսիմայա գազետա» թերթ, 27 հոկտեմբերի, 1992թ.): Սումգայիթի կոտորածի վերաբերյալ ավելի մանրամասն փաստերի և արձագանքների կարելի է ծանոթանալ karabakhrecords.info կայքում:

Սումգայիթում կազմակերպված մարդկության դեմ հանցագործությունը պատասխան էր արցախահայության խաղաղ ցույցերին, որոնք ուղղված էին ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքի իրացմանը: Բացի այդ, ադրբեջանական իշխանությունները, որպես օրինակ ունենալով հայաթափված Նախիջևանը, շարունակում էին իրագործել իրենց կողմից մշակված հայության էթնիկ զտման քաղաքականությունը, որը սաստկացավ հատկապես Սումգայիթի դեպքերից հետո: Այդ քաղաքականության շրջանակներում 1988-1990թթ. Ժամանակահատվածում Ադրբեջանի Կիրովաբադ, Բաքու և մի շարք այլ քաղաքներում ու Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզում, ԽՍՀՄ իշխանությունների իմացությամբ ու թողտվությամբ, սպանվեցին հազարավոր և բռնագաղթեցին շուրջ 500,000 հայեր:

Դրան հաջորդող տարիներին (ներառյալ՝ 1991-1994թթ. Ադրբեջանա-ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ) նույնպես Ադրբեջանի կողմից շարունակվել է հայերի էթնիկ զտման քաղաքականությունը, որը, ըստ մեր վերլուծության, լիովին համապատասխանում է ՄԱԿ-ի 1948թ. «Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխելու և պատժելու մասին» կոնվենցիայով սահմանված ցեղասպանության հանցագործության իրավական ձևակերպմանը: Ավելին, բացի հարյուրհազարավոր ադրբեջանահայության հայրենազրկումից, մեր հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ նրանց սեփականության, ազատ տեղաշարժի և մի շարք այլ իրավունքներ շարունակաբար մնում են խախտված, և շատերն առ այսօր կրում են այդ քաղաքականության ֆիզիկական, հոգեբանական ու նյութական հետևանքները:

Կատարված հանցագործությունները մինչ օրս պատշաճ իրավական գնահատական չեն ստացել և փաստացի մնացել են անպատիժ, ինչի հետևանքներից է նաև ներկայումս Ադրբեջանի Հանրապետության կողմից հայատյացության պետական քաղաքականության իրականացումը: Դրա զոհերն են շարունակում դառնալ ոչ միայն ադրբեջանահայությունն ու Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի) Հանրապետության բնակչությունը, այլև հայ ազգի բոլոր ներկայացուցիչները և Արցախ այցելող օտարերկրացիները: Հիշեցնենք, որ Ադրբեջանի հայատյացության քաղաքականության վերաբերյալ Արցախի Հանրապետության Մարդու իրավունքների պաշտպանը 2018թ. հրապարակել է հատուկ զեկույց՝ ներկայացնելով դրա դրսևորման կոնկրետ օրինակներ և վերաբերելի միջազգային իրավունքի վերլուծություն:

Ադրբեջանական հասարակության մեջ սերմանված հայատյացության դրսևորման ակտիվ փուլ արձանագրվեց նաև 2016թ. ապրիլին Արցախի վրա Ադրբեջանի լայնածավալ հարձակման ժամանակ, և Մարդու իրավունքների պաշտպանն իր փաստահավաք առաքելության շրջանակներում 2016թ. հատուկ զեկույցով ներկայացրել է քաղաքացիական ու զինվորական անձանց սպանության, գլխատման, խոշտանգման և իրավունքների խախտման ու պատերազմական հանցագործությունների մի շարք այլ դեպքեր: Հատկանշական է, որ այդպիսի հանցագործություններ կատարած ադրբեջանցի զինվորականներն այնուհետև պարգևատրվել ու խրախուսվել են Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից:

Պաշտպանը կոչ է անում միջազգային հանրությանը պատշաճ իրավական գնահատական տալ 1988թ. փետրվարին Սումգայիթում կատարված բռնություններին՝ համաձայն միջազգային իրավունքի հիմնարար սկզբունքների և նորմերի, ինչպես նաև գործուն միջոցներ ձեռնարկել ներկայումս Ադրբեջանում շարունակվող հայատյացության քաղաքականության դադարեցման ուղղությամբ: Ռասիստական ատելության այդ ճանապարհը ոչ միայն հակասում է միջազգային իրավունքի հանրահայտ սկզբունքներին, այլև ավելի ու ավելի է հեռացնում երկու ժողովուրդներին հակամարտության կարգավորումից և տևական խաղաղությունից»։



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:30
Սերտ համագործակցության շնորհիվ հնարավոր կդառնա իրագործել բազմաթիվ ծրագրեր․ Արթուր Թովմասյան
Այսօր ԱՀ Ազգային ժողովի նախագահ Արթուր Թովմասյանը հանդիպել է ՀՀ-ում ԱՀ մշտական ներկայացուցիչ Սերգեյ Ղազարյանի հետ: Այս մասին տեղեկացնում է ԱՀ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:23
«Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում զբոսաշրջային այցերը դադարեցված են
 «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի ֆեյսբուքյան էջից տեղեկանում ենք, որ մինչև արտակարգ իրավիճակի ավարտը արգելոցում զբոսաշրջային...
Աղբյուր` Panorama.am
20:15
Երիտասարդական քաղաքականությունը հետընթաց է գրանցել. Ատոմ Մխիթարյան
Հայաստանի  Երիտասարդական ակումբների դաշնության նախագահ Ատոմ Մխիթարյանը ուղերձ է հղել երիտասարդության միջազգային օրվա առթիվ: Ուղերձում,...
Աղբյուր` Panorama.am
20:07
Տեղի է ունեցել ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարար Ռոմանոս Պետրոսյանի երդման արարողությունը
Նախագահական նստավայրում ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանի և վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ներկայությամբ տեղի է ունեցել ՀՀ շրջակա միջավայրի նորանշանակ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Դավիթ Տոնոյանի մասին բացասական հոդվածներ չեն դիտարկվել․Մեդիա պաշտպան
2020թ-ի օգոստոսի 1-ից 10-ը «Մեդիա պաշտպան» նախաձեռնությունը հետևել է առցանց մամուլում Պաշտպանության նախարար Դավիթ Տոնոյանի անձին ու...
Աղբյուր` Panorama.am
19:54
Մինսկի բնակիչները ծաղիկներ են խոնարհում՝ ցուցարարի մահվան վայրում
Մինսկի բնակիչները սկսել են ծաղիկներ բերել այն վայր, որտեղ մահացել է ցուցարարը, հայտնում է RBC-ի թղթակիցը: Պրիտիցկայայի փողոցում դեռ տեսանելի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:47
Թշնամու հրետակոծությունից վնասված բոլոր տները վերանորոգվելու են․ մարզպետ
Տավուշի մարզպետ Հայկ Չոբանյանն ու Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարի տեղակալ Կարեն Իսախանյանը ծանոթացել են սահմանամերձ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:40
Մայրաքաղաքի բացօթյա հանգստի գոտիներում խախտումներ չկան. ԲԸՏՄ
ՀՀ բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմինը ոստիկանության հետ համատեղ շարունակում է ՀՀ պարետի որոշումների նկատմամբ վերահսկողական...
Աղբյուր` Panorama.am
19:31
Թուրքիայում ավագանու իշխանական նախկին անդամը դատապարտվել է Աթաթուրքին վիրավորելու համար
Թուրքիայի իշխող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության (ԱԶԿ-AKP) անդամ, Սամսուն քաղաքի խորհրդի նախկին փոխնախագահ Հասան Ուզունլարի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:23
Հաշվեքննիչ պալատի անդամի ընտրության հարցը կքննարկվի ԱՀ ԱԺ առաջիկա նիստում
Օգոստոսի 11-ին տեղի է ունեցել ԱԺ ֆինանսաբյուջետային և տնտեսական կառավարման հարցերի մշտական հանձնաժողովի նիստը՝ Արթուր Հարությունյանի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:15
Ըստ տեսչական մարմնի՝ տաքսու վարորդները մեծամասամբ պահում են բոլոր ցուցումները
Այսօր՝ օգոստոսի 11-ին, ՀՀ քաղաքաշինության, տեխնիկական և հրդեհային անվտանգության տեսչական մարմնի մասնագետները ՀՀ Ճանապարհային ոստիկանության...
Աղբյուր` Panorama.am
19:06
Արցախը պատրաստ է քննարկելու ՏՏ զարգացման ապահովմանը վերաբերող առաջարկներ
Արցախի Հանրապետության նախագահ Արայիկ Հարությունյանն օգոստոսի 11-ին ընդունել է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտի մի խումբ ներկայացուցիչների՝...
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Ընդհանուր առմամբ դադարեցվել է 5054 կազմակերպության գործունեություն
Պարետի կողմից սահմանված նորմերի խախտման դեպքերով՝ օգոստոսի 10-ի դրությամբ կայացվել է 5054 կազմակերպության գործունեության  դադարեցման...
Աղբյուր` Panorama.am
18:53
«Վեոլիա Ջուր»-ն առաջարկել է անփոփոխ թողնել խմելու ջրի մատակարարման և ջրահեռացման սակագները
«Վեոլիա Ջուր» փակ բաժնետիրական ընկերությունը Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովին առաջարկել է 2021թ. համար անփոփոխ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:47
Սապորո նահանգի Օդորի այգում կանցկացվեն սպորտային քայլքի և մարաթոնյան վազքի մրցումները
«Տոկիո-2020»  կազմկոմիտեն մինչև տարեվերջ կչափագրի և կհավաստագրի Սապորո նահանգի Օդորի այգու խճուղին: Այնտեղ կանցկացվեն սպորտային...
Աղբյուր` Panorama.am
18:40
Երևանում պատկերն անթերի է ՝ խախտումներ չեն հայտնաբերվել, իսկ մարզերում խախտումները եղել են․ՍԱՏՄ
ՀՀ սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմնի մասնագետներն այսօր խստացված ստուգայցեր են անցկացրել ողջ հանրապետության սննդի շղթայի տնտեսավարողների...
Աղբյուր` Panorama.am
18:32
«Ճանկռելով, քաշելով... ու բավականին բիրտ ձևով են ցրել ԱԺ շենքի դիմաց գնդակ խաղացողներին»
«Համակարգային որևէ փոփոխություն իրավապահ համակարգում չեմ տեսել, կարող եմ արձանագրել վատթարացման միտումներ»,- այսօր «Մեդիա...
Աղբյուր` Panorama.am
18:28
Թուրքիայի հայտարարությունը մեկ անգամ ևս ի ցույց է դնում այդ երկրի անկարողությունը` առերեսվելու իր անցյալի հետ․Ա.Նաղդալյան
ՀՀ ԱԳՆ մամուլի խոսնակ Աննա Նաղդալյանի մեկնաբանոել է  Թուրքիայի ԱԳՆ հայտարարությունը,որում մասնավորապես ասվում է․ «Հայաստանում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:22
Շիրակի մարզի դատախազը դիմել է Բաթոյանին՝ արատավոր երևույթը բացառելու համար
Շիրակի մարզի դատախազությունում իրականացված՝ մարզի վարչական տարածքում արձանագրված  կոռուպցիոն բնույթի դեպքերի, դրաց առթիվ հարուցված քրեական...
Աղբյուր` Panorama.am
18:15
Աշոտյանը գնացել է համացանցը ցնցած լուրի հետքերով
ՀՀԿ ԳՄ անդամ, կուսակցության փոխնախագահ Արմեն Աշոտյանը գրում է. «Օրեր առաջ համացանցը «ցնցվեց» դարի լուրով՝ Չինաստանը...
Աղբյուր` Panorama.am
18:07
ՍԱՏՄ. Հայաստանի ողջ տարածքում գործում է 59 սպանդանոց
Արարատի մարզի Բաղրամյան համայնքում այսօր բացվել է «Արմակս» նոր սպանդանոցը։ ՍԱՏՄ-ից հայտնում են, ընկերության հզորությունները...
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
Սոցնախ. «Դպրոցական սնունդ» ծրագիրը կշարունակվի
ՄԱԿ-ի Պարենի hամաշխարհային ծրագրի կողմից իրականացվող «Ճգնաժամային իրավիճակներին արձագանքող դպրոցական սնունդ» ծրագիրը կշարունակվի՝...
Աղբյուր` Panorama.am
17:52
Ասյա Օվանյան. Արձակուրդային սպեկուլյացիա
ՀՀ Փաստաբանների պալատի անդամ,  «Իմ Ձայնը» նախագծի փորձագետ Ասյա Օվանյանն իր հոդվածում անդրադարձել է Ռոբերտ Քոչարյանի ու...
Աղբյուր` Panorama.am
17:44
Նորակոչիկների հետ անցկացվել են մարտական պատրաստության պարապմունքներ
4-րդ զորամիավորման զորամասերում շարունակվում են մարտական պատրաստության պարապմունքները: Հերթական պարապմունքներն անցկացվել են «Շարային...
Աղբյուր` Panorama.am
17:37
Բեյրութի նավահանգստում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով զոհերի թիվը հասել է 171-ի
Լիբանանի մայրաքաղաք Բեյրութի նավահանգստում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով զոհերի թիվը հասել է 171-ի, 30-40 մարդ մնում է անհայտ կորած, հայտնում...
Աղբյուր` Panorama.am
17:30
ԱՆ-ն մերժել է փաստաբանի նկատմամբ դատական տուգանքը վերացնելու առաջարկը
Արդարադատության նախարարությունը մերժել է ՀՀ փաստաբանների պալատի առաջարկը՝ փաստաբանի նկատմամբ, որպես սանցկիա դատական տուգանքը վերացնելու...
Աղբյուր` Panorama.am
17:22
«Լիդիան». Ծրագրում ենք սկսել աշխատատեղերի վերականգնման գործընթաց
«Վերջին երկու տարիների ընթացքում Ամուլսարի ճանապարհների ապօրինի  շրջափակման հետևանքով «Լիդիանը» և կապալառու...
Աղբյուր` Panorama.am
17:10
Շորժայում զգալի խախտումներ են գրանցվել, ամենամտահոգիչը՝ կապված ախտահանումների հետ
Առողջապահական և աշխատանքի տեսչական մարմնի աշխատանքային խմբերն այսօր, ի թիվս տարբեր ոլորտներում գործող այլ տնտեսավարողների, դիտարկել են նաև խոշոր...
Աղբյուր` Panorama.am
17:01
Բոլթոնի հայտարարություններն ավելի շատ վնասում են Վլադիմիր Պուտինին. Թրամփ
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփն իր ազգային անվտանգության հարցերով նախկին խորհրդական Ջոն Բոլթոնի հայտարարությունները «կեղծ» է որակել, և...
Աղբյուր` Panorama.am
16:52
Թուրքիայի «հասարակաց տների հայ թագուհու» միակ ժառանգը մահացել է
80 տարեկան հասակում օրեր առաջ մահացել է Թուրքիայի Հանրապետության պատմության ամենահաջողակ կանանցից, «Հարկերի չեմպիոն» և...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ցուցադրվեցին  ԶՈՒ ստորաբաժանումների կողմից խոցված ադրբեջանական ԱԹՍ-ների մնացորդները
15:41 21/07/2020

Ցուցադրվեցին ԶՈՒ ստորաբաժանումների կողմից խոցված ադրբեջանական ԱԹՍ-ների մնացորդները

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}