Իրավունք 17:45 25/02/2019 Արցախ

Արցախի ՄԻՊ-ը կոչ է անում միջազգային հանրությանը պատշաճ իրավական գնահատական Սումգայիթում կատարված բռնություններին

Արցախի Հանրապետության Մարդու իրավունքների պաշտպան Արտակ Բեգլարյանը հայտարարություն է տարածել՝ 1988թ. փետրվարին Ադրբեջանի կողմից Սումգայիթում կազմակերպված հայերի կոտորածների 31-րդ տարելիցի կապակցությամբ։

Ներկայացնում ենք հայտարարությունն ամբողջությամբ.

«1988թ. փետրվարին Հայաստանին վերամիավորվելու պահանջով Արցախում տեղի ունեցած խաղաղ հանրահավաքներից հետո փետրվարի 27-29-ը Սումգայիթ քաղաքում Խորհրդային Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից կազմակերպվեց և իրականացվեց հայ ազգաբնակչության զանգվածային կոտորած, որն ուղեկցվում էր առանձնակի դաժանությամբ՝ խոշտանգումներ, խեղումներ, ողջ ու սպանված մարդկանց հրկիզում, խմբակային բռնաբարումներ և այլն: Միայն իր ազգային պատկանելիության համար Սումգայիթի 18 հազարանոց հայությունը ենթարկվեց բռնարարքների, որոնց հետևանքով զանգվածայնորեն խախտվեցին հայերի կյանքի, խոշտանգումներից ու խտրականությունից զերծ լինելու, ազատության ու անվտանգության, սեփականության, արդար դատաքննության և մի շարք այլ իրավունքներ:

Սումգայիթում հայերի կոտորածը կազմակերպված է եղել պետական մակարդակով, ինչը վկայող բազմաթիվ փաստեր են առկա: Ջարդերին նախորդող հանրահավաքներում քաղաքի իշխանությունը հավաքված ամբոխին բացահայտ բռնարարքների էր դրդում, որոնք արդեն հաջորդ օրերին վերածվեցին վայրագ գործողությունների՝ կողմնորոշվելով հայերի բնակության հասցեների նախօրոք պատրաստված ցուցակներով: Բազմաթիվ փաստեր ու վկայություններ կան այն մասին, որ ադրբեջանական ոստիկանությունը ոչ միայն բացարձակ անգործության էր մատնված, այլ նաև շատ դեպքերում աջակցել և ուղղորդել է մարդասպանների խմբերին: Թեև Սումգայիթ քաղաքն ընդամենը 25 կիլոմետր հեռավորության վրա էր գտնվում մայրաքաղաք Բաքվից, սակայն խորհրդային զորքը միջամտեց և դադարեցրեց կոտորածը միայն երեք օր անց: 1988թ. գործող Ադրբեջանական ԽՍՀ գլխավոր դատախազ Իլիաս Իսմայիլովը 2003թ. հայտարարել է. «(Սումգայիթի) կոտորածները հրահրողները ներկայումս նստած են Միլի մեջլիսում՝ (Ադրբեջանի խորհրդարանում)՝ պատգամավորական մանդատները գրպաններում» (աղբյուր՝ «Զերկալո» թերթ, Ադրբեջան, 21 փետրվարի, 2003թ.):

Ադրբեջանական և ԽՍՀՄ իշխանությունները բոլոր ջանքերը գործադրել են թաքցնելու սպանությունների հիմնական դեպքերը՝ պաշտոնապես ներկայացնելով միայն 26 զոհի անուն: Այնինչ, օրինակ, կինոռեժիսոր Անդրեյ Կոնչալովսկին «Հեյդար Ալիև։ Իշխանության բեռը» ֆիլմում, որը նկարահանվել էր Ադրբեջանի պատվերով, վկայում է. «Միայն մեկ գիշերվա ընթացքում արդյունաբերական կենտրոն Սումգայիթում ավելի քան 100 հայ է սպանվել»։ Իսկ ռուս դիվանագետ և գրող Վիկտոր Կրիվոպուսկովը «Ըմբոստ Ղարաբաղ» գրքում գրում է. «Հազվադեպ էր պատահում, որ որևէ մեկը դանակի կամ կացնի հարվածից զոհվեր միանգամից։ Մեծամասնության առջևում տառապալի ծաղրանքն էր։ Չէին խնայում ո՛չ ծերերին, ո՛չ երեխաներին։ Երեք օրվա ընթացքում սպանվել է մի քանի հարյուր հայ։ Ճշտել զոհվածների ստույգ թիվն այդպես էլ չհաջողվեց»:

Կատարված իրադարձությունների վերաբերյալ 1988թ. հուլիսի 7-ին Եվրոպական խորհրդարանն ընդունել է ադրբեջանահայության կոտորածները դատապարտող բանաձև, որում ասվում է. «Նկատի ունենալով Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի՝ Հայաստանի մաս հանդիսանալու պատմական իրողությունը (մարզի բնակչության 80%-ը կազմում են հայերը), ինչպես նաև 1923թ.-ին այս մարզը կամայական որոշմամբ Ադրբեջանին միացնելու հանգամանքը, ինչպես նաև 1988թ. փետրվարին ադրբեջանական Սումգայիթ քաղաքում հայերի կոտորածը, նկատի ունենալով, որ Ադրբեջանում վատթարացող քաղաքական իրավիճակի պատճառով տեղի ունեցան հայերի զանգվածային սպանություններ Սումգայիթում և բռնություններ Բաքվում, ինչի հետևանքով հայերի համար վտանգավոր է ապրել Ադրբեջանում՝ (Եվրոպական խորհրդարանը) դատապարտում է Ադրբեջանում հայ ցուցարարների հանդեպ բռնություններն ու ճնշումները»: Խաղաղության Նոբելյան մրցանակակիր Անդրեյ Սախարովը նշել է. «Եթե նախքան Սումգայիթը որևէ մեկը կասկած ուներ, որ Լեռնային Ղարաբաղը պետք է պատկանի Ադրբեջանին, ապա այդ ողբերգությունից հետո ոչ ոք բարոյական իրավունք չունի այդպիսի բան պնդելու» (աղբյուր՝ «Բաց նամակ Մ. Գորբաչևին», «Նեզավիսիմայա գազետա» թերթ, 27 հոկտեմբերի, 1992թ.): Սումգայիթի կոտորածի վերաբերյալ ավելի մանրամասն փաստերի և արձագանքների կարելի է ծանոթանալ karabakhrecords.info կայքում:

Սումգայիթում կազմակերպված մարդկության դեմ հանցագործությունը պատասխան էր արցախահայության խաղաղ ցույցերին, որոնք ուղղված էին ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքի իրացմանը: Բացի այդ, ադրբեջանական իշխանությունները, որպես օրինակ ունենալով հայաթափված Նախիջևանը, շարունակում էին իրագործել իրենց կողմից մշակված հայության էթնիկ զտման քաղաքականությունը, որը սաստկացավ հատկապես Սումգայիթի դեպքերից հետո: Այդ քաղաքականության շրջանակներում 1988-1990թթ. Ժամանակահատվածում Ադրբեջանի Կիրովաբադ, Բաքու և մի շարք այլ քաղաքներում ու Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզում, ԽՍՀՄ իշխանությունների իմացությամբ ու թողտվությամբ, սպանվեցին հազարավոր և բռնագաղթեցին շուրջ 500,000 հայեր:

Դրան հաջորդող տարիներին (ներառյալ՝ 1991-1994թթ. Ադրբեջանա-ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ) նույնպես Ադրբեջանի կողմից շարունակվել է հայերի էթնիկ զտման քաղաքականությունը, որը, ըստ մեր վերլուծության, լիովին համապատասխանում է ՄԱԿ-ի 1948թ. «Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխելու և պատժելու մասին» կոնվենցիայով սահմանված ցեղասպանության հանցագործության իրավական ձևակերպմանը: Ավելին, բացի հարյուրհազարավոր ադրբեջանահայության հայրենազրկումից, մեր հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ նրանց սեփականության, ազատ տեղաշարժի և մի շարք այլ իրավունքներ շարունակաբար մնում են խախտված, և շատերն առ այսօր կրում են այդ քաղաքականության ֆիզիկական, հոգեբանական ու նյութական հետևանքները:

Կատարված հանցագործությունները մինչ օրս պատշաճ իրավական գնահատական չեն ստացել և փաստացի մնացել են անպատիժ, ինչի հետևանքներից է նաև ներկայումս Ադրբեջանի Հանրապետության կողմից հայատյացության պետական քաղաքականության իրականացումը: Դրա զոհերն են շարունակում դառնալ ոչ միայն ադրբեջանահայությունն ու Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի) Հանրապետության բնակչությունը, այլև հայ ազգի բոլոր ներկայացուցիչները և Արցախ այցելող օտարերկրացիները: Հիշեցնենք, որ Ադրբեջանի հայատյացության քաղաքականության վերաբերյալ Արցախի Հանրապետության Մարդու իրավունքների պաշտպանը 2018թ. հրապարակել է հատուկ զեկույց՝ ներկայացնելով դրա դրսևորման կոնկրետ օրինակներ և վերաբերելի միջազգային իրավունքի վերլուծություն:

Ադրբեջանական հասարակության մեջ սերմանված հայատյացության դրսևորման ակտիվ փուլ արձանագրվեց նաև 2016թ. ապրիլին Արցախի վրա Ադրբեջանի լայնածավալ հարձակման ժամանակ, և Մարդու իրավունքների պաշտպանն իր փաստահավաք առաքելության շրջանակներում 2016թ. հատուկ զեկույցով ներկայացրել է քաղաքացիական ու զինվորական անձանց սպանության, գլխատման, խոշտանգման և իրավունքների խախտման ու պատերազմական հանցագործությունների մի շարք այլ դեպքեր: Հատկանշական է, որ այդպիսի հանցագործություններ կատարած ադրբեջանցի զինվորականներն այնուհետև պարգևատրվել ու խրախուսվել են Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից:

Պաշտպանը կոչ է անում միջազգային հանրությանը պատշաճ իրավական գնահատական տալ 1988թ. փետրվարին Սումգայիթում կատարված բռնություններին՝ համաձայն միջազգային իրավունքի հիմնարար սկզբունքների և նորմերի, ինչպես նաև գործուն միջոցներ ձեռնարկել ներկայումս Ադրբեջանում շարունակվող հայատյացության քաղաքականության դադարեցման ուղղությամբ: Ռասիստական ատելության այդ ճանապարհը ոչ միայն հակասում է միջազգային իրավունքի հանրահայտ սկզբունքներին, այլև ավելի ու ավելի է հեռացնում երկու ժողովուրդներին հակամարտության կարգավորումից և տևական խաղաղությունից»։



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

18:19
Փորձագետը պատմել է, թե ինչպես կանխել հյուրանոցի համարում լրտեսումը
Փորձագետը պատմել է, թե ինչպես կանխել հյուրանոցի համարում թաքնված տեսախցիկների միջոցով լրտեսումը, գրում է The Sun-ը: Wirecutter-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:08
Հրանտ Մելիք-Շահնազարյան. Տեսնենք, թե Նիկոլն ու Արարատը ինչ ծաղկեպսակ կուղարկեն սգո սրահ
«Ոսկանապատ» վերլուծական կենտրոնի ղեկավար, քաղաքագետ Հրանտ Մելիք-Շահնազարյանը, արձագանքելով Բաքվում ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովի՝...
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
ԵՄ 12 երկիր ամբողջությամբ կամ մասամբ մնացել է առանց ռուսական գազի
Եվրահանձնաժողովը պետք է համախմբվի և առաջատարի դեր ստանձնի էներգիայի գների հարցում, որպեսզի ավելի լավ համակարգի որոշումները: Այս մասին հայտարարել...
Աղբյուր` Panorama.am
17:50
Վահան Քերոբյանի խելքը հասնո՞ւմ է, թե ինչ բան է կարտոֆիլատնկիչ, կարտոֆիլաքանդիչ․ Սեդրակյան
Հայատանում սխալ ագրարային քաղաքականություն է տարվում։ Այս մասին Panorama.am-ի հետ զրույցում ասաց  «Ֆերմերային շարժում»...
Աղբյուր` Panorama.am
17:43
Գյումրիում քամին տանիքի թիթեղներն է պոկել
Շիրակի մարզային ճգնաժամային կառավարման կենտրոն այսօր ժամը 10:11-ին տեղեկություն է ստացվել, որ Գյումրի քաղաքի Ղանդիլյան փողոցի թիվ 24 շենքի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:25
Արկղերով կանեփի թփեր՝ Շիրակում
Շիրակի պարեկները հերթական բացահայտումն արձանագրել են հունիսի լույս 25-ի գիշերը։ Ոստիկանությունից հայտնում են, որ նրանք Գյումրիից Վանաձոր...
Աղբյուր` Panorama.am
17:23
Սոչիում հանգստացողներին զգուշացրել են պտտահողմի հավանականության մասին
Սոչիի վարչակազմի ներկայացուցիչները հանգստավայրի բնակիչներին և հյուրերին տեղեկացրել են ծովում, նաև ցամաքում պտտահողմի նոր ձևավորման վտանգի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:04
Մահացել է կլարնետահար Հովհաննես Վարդանյանը
55 տարեկանում մահացել է կլարնետահար Հովհաննես Վարդանյանը։ Այս մասին իր ֆեյսբուքյան էջում գրել է ՀՀ վաստակավոր արտիստ Կամո Սեյրանյանը։...
Աղբյուր` Panorama.am
16:50
Հերմետիզացիայի ցուցիչի ակտիվացումից հետո «Կոլցովո» վերադարձած օդանավը հասել է Երևան
Եկատերինբուրգ – Երևան չվերթի քաղաքացիական ինքնաթիռը, որը նախորդ օրը որոշակի խնդիրների պատճառով հետ էր վերադարձել «Կոլցովո»...
Աղբյուր` Panorama.am
16:41
«Mercedes»-ն ընկել է Ազատի ջրամբարը և սուզվել
Հունիսի 25-ին, ժամը 08:04-ին Արարատի մարզային ճգնաժամային կառավարման կենտրոն տեղեկություն է ստացվել, որ ավտոմեքենան ընկել է Ազատի ջրամբարը և...
Աղբյուր` Panorama.am
16:27
ԳԹԿ-ն հայտարարում է բուհերի ընդունելության լրացուցիչ փուլի հայտագրման մեկնարկը
Հայտագրումը ավարտվում է հուլիսի 1-ին ժամը 17։00-ին։
Աղբյուր` Panorama.am
16:16
Բաբայան. Եկեք հիշենք Ռուբեն Վարդազարյանի նկատմամբ սկսված քրեաքաղաքական հետապնդման առիթը
«Հայրենիք» լուսակցության քաղխորհրդի անդամ, իրավաբան Արսեն Բաբայանը գրում է. «Գագիկ Ջհանգիրյանը Հանրայինի եթերում Պետրոս...
Աղբյուր` Panorama.am
16:07
Գերմանիան Ուկրաինային կտրամադրի 1 միլիարդ եվրո դրամաշնորհ
Գերմանիան Ուկրաինային կտրամադրի 1 միլիարդ եվրո դրամաշնորհ «առաջնահերթ ծախսերի համար»։ Գազետա.ռու-ի հաղորդմամբ, այս մասին հայտարարել...
Աղբյուր` Panorama.am
15:57
Թուրքիան Սուքիասյանների ավիաընկերության ինքնաթիռին թույլ չի տվել անցնել իր օդային տարածքով
Թուրքիայի ավիացիոն իշխանությունները FLYONE ARMENIA  ընկերությանը չեն տրամադրել Թուրքիայի օդային տարածքով դեպի Լիբանանի Հանրապետություն...
Աղբյուր` Panorama.am
15:48
Համալեյի կենտրոնում պատմել են՝ որտեղից է հայտնվել կապիկի ծաղիկը
Կապիկի ծաղիկը  Եվրոպա են բերել ոչ ավանդական սեռական կողմնորոշում ունեցող ճանապարհորդները։  «Говорит Москва» ռադիոկայանի...
Աղբյուր` Panorama.am
15:36
Հայուհին Վրաստանում 14-րդ երեխային է լույս աշխարհ բերել
Վրաստանի Նինոծմինդայի շրջանի Գանձա գյուղի բնակիչ Վարդուհի Ղազարյանը 43 տարեկանում լույս աշխարհ է բերել 14-րդ երեխային։ «Սպուտնիկ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:26
Օդի ջերմաստիճանը կնվազի 4-7 աստիճանով
Առանձին շրջաններում սպասվում է անձրև և ամպրոպ: Առանձին հատվածներում սպասվում է նաև կարկուտ:
Աղբյուր` Panorama.am
15:17
Պատարագի ժամանակ Պատրիարք Կիրիլը սայթաքել և ընկել է
Մոսկվայի և Համայն Ռուսիո պատրիարք Կիրիլը Նովոռոսիյսկ քաղաքի եկեղեցում պատարագի ժամանակ սայթաքել է ու ընկել։ Ինչպես հայտնում է «Ռիա...
Աղբյուր` Panorama.am
15:07
Ինչո՞ւ Սերժ Սարգսյանը չի մասնակցել հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի նիստին
ՀՀ երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր չի մասնակցել «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի տարեկան 31-րդ նիստին,...
Աղբյուր` Panorama.am
15:00
Լոբոդան, որին արգելված է մուտք գործել Ռուսաստան, մտադիր է վաճառել Մերձմոսկվայում գտնվող իր անշարժ գույքը
Ուկրաինացի երգչուհի Սվետլանա Լոբոդան, որին արգելված է մուտք գործել Ռուսաստան առաջիկա 50 տարում ռուսատյաց դիրքորոշման համար, մտադիր է վաճառել...
Աղբյուր` Panorama.am
14:49
«Տպավորություն ստեղծեցին, թե Բայդենը պարապ նստած էր սպասում էր Լիլիթ Մակունցին»
Քաղաքագետ Սուրեն Սարգսյանը, անդրադառնալով Լիլիթ Մակունցի ու Ջո Բայդենի մասին տարածված լուրերին, գրում է. «Տպավորություն ստեղծեցին, թե...
Աղբյուր` Panorama.am
14:40
Փաշինյանը «յուրացրեց» գրիչը
«Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի 31-րդ նիստի ի ընթացքում Նիկոլ Փաշինյանը վերցրեց սեղանին դրված գրիչը,...
Աղբյուր` Panorama.am
14:37
Համերգ՝ նվիրված Լուսինե Զաքարյանի 85-ամյակին
Կոմիտասի անվան կամերային երաժշտության տանը հունիսի 26-ին կայանալու է երգչուհի, Կոմիտասի, հայ հոգևոր երգերի ու տաղերի կատարող Լուսինե Զաքարյանի...
Աղբյուր` Panorama.am
14:33
Դանակահարություն Արարատ գյուղում
45-ամյա տղամարդը ձերբակալվել է:
Աղբյուր` Panorama.am
14:24
Ուզբեկստանի նախագահի պաշտոնավարման ժամկետը կարող է դառնալ յոթ տարի
Ուզբեկստանի նախագահի պաշտոնավարման ժամկետը կարող է երկարաձգվել մինչև յոթ տարի։ News.ru-ի հաղորդմամբ, նշված է «Народное слово»...
Աղբյուր` Panorama.am
14:07
Էրեբունի և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջաններում փորձարկվելու են էլեկտրաշչակներ
Երևանի քաղաքապետարանից տեղեկացնում են, որ 27.06-01.07.2022թ. Երևան քաղաքի Էրեբունի և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջաններում փորձարկվելու են...
Աղբյուր` Panorama.am
13:53
Վարդան Ոսկանյան. Պատերազմից խուսափելու միայն մեկ եղանակ կա
Իրանագետ Վարդան Ոսկանյանը տելեգրամյան իր ալիքում սկսել է մի շարք՝ «Պատերազմը և մենք« խորագրոց։ «Շարքի  միջոցով...
Աղբյուր` Panorama.am
13:42
Ստեփան Դանիելյան. Հայաստանի նկատմամբ անում են այն, ինչը ժամանակին արել են Գերմանիայի հետ
Քաղաքագետ Ստտեփան Դանիելյանը գրում է. «Հայաստանի նկատմամբ անում են այն, ինչը ժամանակին արել են Գերմանիայի հետ Երկրորդ աշխարհամարտի...
Աղբյուր` Panorama.am
13:26
Թարմացված «Տիտանիկը» կթողարկվի 2023 թվականին
Ռեժիսոր  Ջեյմս Քեմերոնի «Տիտանիկ» ֆիլմի թարմացված տարբերակը կթողարկվի 2023 թվականին։ kulturomania.ru-ն, հղում անելով,...
Աղբյուր` Panorama.am
13:16
Միրզոյան. Լավրովի հայտարարությանը կլինի մեկնաբանություն
Արարատ Միրզոյանը, որ այսօր մասնակցում էր «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի Հոգաբարձուների խորհրդի տարեկան 31-րդ նիստին,...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Վանեցյան. Ողջ երթի ընթացքում մարդիկ ողջունում են իրենց պատշգամբներից, մեքենաներից
11:26 26/04/2022

Վանեցյան. Ողջ երթի ընթացքում մարդիկ ողջունում են իրենց պատշգամբներից, մեքենաներից

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}