Մշակույթ 17:37 28/02/2019 Հայաստան

Մարտիրոս Սարյանի ծննդյան օրն է

«Իսկական արվեստը երբեք չի ծերանում, որովհետև այն մշտապես թարմանում է մշտապես նորոգվող կյանքի կողմից: Արվեստագետը չպետք է սարսափի այն բանից, որ ինքն է ճերմակում: Սարսափելին արվեստի ծերությունն է: Այդ իսկ պատճառով էլ պետք է ապրել և աշխատել այնպես, որպեսզի երբեք չծերանա արվեստը»,- այս խոսքերի հեղինակը նկարիչ Մարտիրոս Սարյանն է։

Իրոք, նա ստեղծել է արվեստ, որը երբեք ծերանա, մշտապես մարդկանց կգերի իր վառ գույներով ու կզարմացնի հետքրքիր լուծումներով։



Այսօր Մարտիրոս Սարյանի ծննդյան օրն է։ Ծնվել է 1880 թվականին Ռուսաստանում, Դոն գետի ափին գտնվող հայկական Նոր Նախիջևան քաղաքում: Սարյանի նախնիները այստեղ էին վերաբնակվել միջնադարյան Հայաստանի մայրաքաղաք Անիից: Գաղթի հետևանքով անեցի հայերի մի մասը բնակություն էր հաստատել Ղրիմում: 18 – րդ դարի վերջին Եկատերինա Երկրորդ իշխանուհու հրամանով նրանք վերաբնակվել էին Ռուսաստանի մերձազովյան տափաստաններում:

1895 թվականին Սարյանն ավարտել է Նոր Նախիջևանի քաղաքային հայ-ռուսական հանրակրթական ուսումնարանը: Արդեն դպրոցական տարիներին նրա նկարչական հաջողությունները խրախուսվել էին գովասանագրերով: Դպրոցն ավարտելուց հետո Սարյանն աշխատանքի է ընդունվում փոստային գրասենյակ: Այստեղ ազատ ժամերին նա ամսագրերից պատկերներ էր վերանկարում և գրասենյակ եկող հետաքրքիր մարդկանց ճեպանկարներ էր անում: Սարյանի ավագ եղբայր Հովհաննեսը, քաջալերելով Մարտիրոսի հետաքրքրությունը, նրան ծանոթացնում է իր բարեկամ նկարիչ, Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանի շրջանավարտ Ա. Արծաթբանյանի հետ: Գնահատելով պատանու բնատուր օժտվածությունը՝ Արծաթբանյանը Մարտիրոսին պատրաստում է ընդունելության քննությունների:

«Ես չգիտեմ, թե երբ է նկարիչը ծնվել իմ մեջ: Երևի այն օրերից, երբ լսում էի իմ ծնողների պատմությունները մեր լեռնային կախարդական հայրենիքի մասին, այն օրից, երբ խաղում էի արևի տակ ու հրճվում բազմապիսի ծաղիկների, թիթեռների, մեղուների գույներով: Գույն, լույս, երազ - ահա ինչով եմ ես այրվել»,- գրել է Սարյանը:

1897 թվականին Մարտիրոս Սարյանը դառնում է Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանի ուսանող: 1901–1903 թվականների ճամփորդությունները դեպի Կովկաս Սարյանի համար դարձան իսկական հայտնություն: 1902 թվականի ամռանը նկարիչը եղավ Հայաստանի հնագույն մայրաքաղաք Անիում: Մերձավոր Արևելքի երկրներ` Թուրքիա (1910թ.), Պարսկաստան (1913թ.), Եգիպտոս (1911թ.) ուղևորությունների ողջ ընթացքում նկարչին առաջնորդել է արևելյան աշխարհի և ինքն իրեն, որպես այդ աշխարհի մի մասնիկը, ըմբռնելու ձգտումը:

1911 թվականին Եգիպտոս (Կահիրե, Գիզա, Մեմֆիս, Լուքսոր) կատարած ուղևորությունը հարստացրել է Սարյանի արվեստը նոր աշխատանքներով, որոնք դարձան նրա ինքնատիպ ոճի վառ արտահայտումները:


1911 թվականի աշնանը Հռոմի ժամանակակից արվեստի միջազգային գեղարվեստական ցուցահանդեսում ներկայացված Սարյանի նոր աշխատանքները մեծ հետաքրքրքություն առաջացրին գեղարվեստի աշխարհում: Սակայն նկարչի ստեղծագործության հետագա զարգացումը ընդհատվել է հայ ժողովրդի ողբերգական իրադարձություններով:



«Եվ ահա 1915 թվականին ես լսեցի այն փորձանքի մասին, որ նորից բաժին էր ընկել Հայաստանին: Ամենը թողեցի և գնացի հայրենիք: Էջմիածնում և նրա շուրջը ես հանդիպեցի Թուրքահայաստանի եղեռնից փախած մարդկանց խմբերի: Իմ աչքերի առջև մահանում էին մարդիկ, իսկ ես գրեթե ոչնչով չէի կարողանում օգնել նրանց… Ես ծանր հիվանդացա, ինձ տեղափոխեցին Թիֆլիս՝ հոգեկան խոր խանգարման ակնհայտ նշաններով», - հիշում էր Սարյանը:
Նկարիչը երկար ժամանակ չէր կարողանում աշխատել: Բայց առաջինը, ինչ ստեղծել է ծանր ապրումներից հետո, դա կարմիր ծաղիկների մեծ փունջ պատկերող նկար էր:

1918–1919 թվականներին Սարյանը ընտանիքով ապրում է Նոր Նախիջևանում: Նկարիչը դառնում է Ռոստովի հայկական գավառագիտական թանգարանի հիմնադիրն ու առաջին տնօրենը:

Հայաստանի ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի նախագահ Ա. Մյասնիկյանի հրավերով 1921 թ. Սարյանն ընտանիքով տեղափոխվում է Երևան` մշտական բնակության: Այստեղ նա հիմնում է հնագիտության, ազգագրության, կերպարվեստի պետական թանգարան, մասնակցում է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանի և կերպարվեստի աշխատողների ընկերության կազմակերպմանը: 1922 թվականին Սարյանի էսքիզներով ստեղծվում են Սովետական Հայաստանի զինանշանն ու դրոշը:
Իր արվեստում Սարյանն այս շրջանում ձգտում է պատկերել Հայաստանն իր շոշափելի գոյությամբ Նկարիչը ուղևորություններ է կատարում Հայաստանի տարբեր շրջաններ, ստեղծում իր աշխատանքները բնության գրկում: Այդ տարիներին Իտալիայում ապրող հայ մեծն անաստեղծ Ավետիք Իսահակյանը, որը հետագայում դառնում է Սարյանի մտերիմ ընկերը, «Հայրենիք» թերթում (Փարիզ, 5 օգոստոսի, 1924թ.) տպագրում է մի հոդված, որտեղ նկարչի արվեստը գնահատում է, որպես հայ մշակույթի զարգացման համար պատմական խոշոր նշանակության երևույթ:

1925 թ. Մարտիրոս Սարյանին շնորհվում է Հայաստանի ժողովրդական նկարչի կոչում:
1950–60ական թվականներին Սարյանը նկարում է նաև այլ ժամանակակիցների, ոչ այնքան խոշոր, բայց մտածող և իրենց ժամանակի ողջ դրամատիզմը ապրող մտավորականների:
1966 թվականին Մ. Սարյանը ստանում է Հայաստանի ԽՍՀ Պետական մրցանակ: Լույս է տեսնում նկարչի «Գրառումներ իմ կյանքից» հուշերի գիրքը (սկզբից հայերեն, ավելի ուշ հրատարակվեց 4 լեզվով): 1967 թվականի նոյեմբերի 26-ին Երևանում բացվում է Մարտիրոս Սարյանի տուն–թանգարանը: Անհատական ցուցահանդեսներ է ունենուման Ռումինիայում, Չեխոսլովակիայում, Հունգարիայում, Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետությունում:

Մարտիրոս Սարյանը վախճանվել է 92 տարեկան հասակում, 1972 թվականի մայիսի 5-ին:

«Մենք նոր սերնդին ենք թողնում սերը հայրենիքի նկատմամբ. ի՞նչը կարող է դա ավելի լավ արտահայտել, քան արվեստը»: 

«Բնությունը ստեղծել է մարդուն, որպեսզի նրա միջոցով տեսնի իրեն, հմայվի իր հրաշք գեղեցկությամբ»: 

Լուսանկարները՝ Մարտիրոս Սարյանի տուն-թանգարանի կայքից։



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Հարակից հրապարակումներ`

Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

10:11
Հարավային Կորեայում մեկ օրում հայտնաբերվել է կորոնավիրուսային հիվանդության 16 նոր դեպք
Հարավային Կորեայում մեկ  օրում  գրանցել է COVID-19-ի 16 նոր դեպք, վարակվածների ընդհանուր թիվը 11, 206 է, փոխանցում է «Ռիա...
Աղբյուր` Panorama.am
10:09
Իրանական նավթակիրը հաջողությամբ հասել է Վենեսուելա՝ չնայած Վաշինգտոնի սպառնալիքներին․ Վարդան Ոսկանյան
Վենեսուելային բենզին և այլ նավթամթերք մատակարարող իրանական հինգ նավթակիրներից առաջինը, չնայած Վաշինգտոնի պատժամիջոցներին և սպառնալիքներին,...
Աղբյուր` Panorama.am
10:06
Ավտոճանապարհի վերականգնման մրցույթ
ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարության «Ճանապարհային դեպարտամենտ» ՊՈԱԿ-ը Կենսական նշանակության ճանապարհային...
Աղբյուր` Panorama.am
10:03
Բենիամին Նեթանյահուն կանգնեց դատարանի առաջ
Երուսաղեմի շրջանային դատարանում տեղի է ունեցել  Իսրայելի վարչապետ Բենյամին Նեթանյահուի դեմ երեք գործով առաջին դատական նիստը։ Այն տևել է մոտ...
Աղբյուր` Panorama.am
09:57
Չալաբյան. Իշխանափոխության տեսլականը
«Ազգային օրակարգ» կուսակցության համահիմնադիր Ավետիք Չալաբյանի ֆեյսբուքյան գրառում է արել Հայաստանում իշխանափոխության մասին....
Աղբյուր` Panorama.am
09:50
Եվրոպական երկրները պատրաստվում են ընդունել օտարերկրյա զբոսաշրջիկների
Համաճարակային իրավիճակը Իսպանիայում թույլ է տալիս վերսկսել ֆուտբոլի ազգային առաջնությունը հունիսի 8-ից հետո, իսկ ամռանը՝ հյուրընկալել օտարերկրյա...
Աղբյուր` Panorama.am
09:49
Ծառը կոտրվել և ընկել է ճանապարհին՝ այն դարձնելով միակողմանի երթևեկելի
Մայիսի 24-ին, ժամը 22:16-ին Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոն տեղեկություն է ստացվել, որ Վայոց ձորի մարզի Ջերմուկ քաղաքի մոտակայքում ծառը...
Աղբյուր` Panorama.am
09:41
Թուրքիան շարունակելու է աջակցել Ադրբեջանի շահերին․Չավուշօղլու
Ադրբեջանի ցավը Թուրքիայի վիշտն է, իսկ Բաքվի ուրախությունը, Անկարայի ուրախությունն է: Այս մասին հայտարարել է Թուրքիայի արտգործնախարար Մևլութ...
Աղբյուր` Panorama.am
09:32
Լեգենդար ABBA –ն նոր երգերով հանդես կգա
35 տարվա «լռությունից» հետո շվեդական ABBA խմբի պրոդյուսեր ու երգի հեղինակը խոստացել է, որ մինչև տարեվերջ նոր երգ պատրաստ կլինի։...
Աղբյուր` Panorama.am
09:21
ԱՄՆ-ն հայտարարել է Մեծ յոթնյակի գագաթաժողովը հետաձգելու մասին
ԱՄՆ-ը G7-ի գագաթնաժողովը տեղափոխում է հունիսի վերջ։ Այս մասին հաղորդել է Ռիա Նովոստին՝ հղում անելով Դոնալդ Թրամփի ազգային անվտանգության հարցերով...
Աղբյուր` Panorama.am
09:15
ՔԿ-ն՝ Քաջարանում տեղի ունեցած՝ անձի առերևույթ առևանգման դեպքով քր.գործի վերաբերյալ
ՀՀ քննչական կոմիտեի հատկապես կարևոր գործերի քննության գլխավոր վարչությունում քննվող քրեական գործի նախաքննության ընթացքում պարզվել է, որ Քաջարանի...
Աղբյուր` Panorama.am
09:14
Չինաստանում 1 օրում հայտնաբերվել է COVID-19-ի 11 նոր դեպք
Նախորդ օրվա ընթացքում Չինաստանում հայտնաբերվել է COVID-19-ի 11 դեպք, ինչպես նաև 40 ասիմպտոմատիկ կրողներ: Այս մասին, Gazeta-ի փոխանցմամբ, ...
Աղբյուր` Panorama.am
09:11
Գերմանիայում օգտատերերին հորդորել են չօգտվել Zoom-ից
Գերմանիայի կառավարության տվյալների պաշտպանության հարցերով լիազոր Ուլրիխ Կելբերը գերմանացի օգտատերերին հորդորել է  չօգտվել տեսակոնֆերանսների...
Աղբյուր` Panorama.am
23:02
Կապանում բողոքի ակցիան ավարտվեց ծափահարություններով ու տերունական աղոթքով
«Ովքեր բռնության են ենթարկել մեր երիտասարդներին, ստանալու են խիստ պատիժ, նրանց նկատմամբ լինելու է քեական գնահատական»,-Կապանի...
Աղբյուր` Panorama.am
22:33
Մալյան. Ոստիկանության զորքերը շուտով կլինեն Կապանում
«ՎԵՏՕ» հասարակական-քաղաքական շարժման հիմնադիր Նարեկ Մալյանը տեսանյութ է հրապարակել, որտեղ երևում են ոստիկանության ընթացող...
Աղբյուր` Panorama.am
22:32
Նաիրա Զոհրաբյան. Կապանում չփորձեք ուժ կիրառել
«Էս անարխիան այլևս ականապատում է ողջ դաշտը: Արագ և ադեկվատ արձագանքներ են պետք թե՛ փաստաբան Տիգրան Աթանեսյանի և թե՛ քաջարանյան բռնարարքի մասով»։
Աղբյուր` Panorama.am
22:15
Բաց նամակ հիվանդից. Մեկ բուժքույրով, մայրապետով ու թթվածնի քիչ սարքերով համաճարակ կհաղթահարե՞ք
«Նորք» ինֆեկվիոն հիվանդանոցում բուժվող քաղաքացին բաց նամակ է հասցեագրել վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին, ԱԺ նախագահ Արարատ Միրզոյանին ու...
Աղբյուր` Panorama.am
21:39
Մահացել է դերասանուհի Կարինե Բուռնազյանը
61 տարեկանում կյանքից հեռացել է Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնի դերասանուհի Կարինե Բուռնազյանը։ Լուրը  հայտնում...
Աղբյուր` Panorama.am
21:35
Անի Սամսոնյան. Ոստիկանական զորքեր են տեղափոխվում Կապան
ԱԺ «Լուսավոր Հայաստան» ընդդիմադիր խմբակցության պատգամավոր Անի Սամսոնյանը գրում է. «Տեղեկություններ կան, որ Ոստիկանական...
Աղբյուր` Panorama.am
21:20
Արսեն Թորոսյան. Ունենք 230 ծանր և 52 ծայրահեղ ծանր պացիենտ
Կորոնավիրուսային հիվանդության բուժման համար ծավալված 186 ռեանիմացիոն մահճակալից այս պահին զբաղված է 154-ը, ազատ է ընդամենը 32-ը: Նման տվյալներ է...
Աղբյուր` Panorama.am
21:03
Ոստիկանությունը սպառնաց՝ Կապանում քայլերի կդիմի
Չնայած մութն ընկնել, ու անձրև է տեղում,  Քաջարանի քաղաքացիները շարունակում են մնալ Կապանի ոստիկանության դիմաց։ «Մեր պահանջն...
Աղբյուր` Panorama.am
19:58
Ա. Իշխանյան. Հետապնդումներ են սկսվել Գորիսի, Կապանի, Քաջարանի քաղաքապետերի նկատմամբ, որոնք ՔՊ-ից չեն
Իրավապաշտպան Ավետիք Իշխանյանը գրում է. «Սյունիքում ինչ-որ անհասկանալի բաներ են կատարվում։ Հետապնդումներ են սկսվել Գորիսի, Կապանի,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:52
Փաշինյան․ Իրավիճակը բարդանում է
«Կորոնավիրուսի, ըստ էության, նոր բռնկում ունենք»։
Աղբյուր` Panorama.am
19:20
Քաջարանի քաղաքապետը միացավ բողոքի դուրս եկած համաքաղաքացիներին
Կապանի ոստիկանության դիմաց բողոքի ակցիա իրականացնող քաղաքացիների հետ հանդիպման եկավ Քաջարանի քաղաքապետ Մանվել Փարամազյանը։ Նրան համաքաղաքացիները...
Աղբյուր` Panorama.am
18:51
Քաջարանի քաղաքապետ. Կատարվածն ըստ էության քաղաքական հետապնդում է
Քաջարան համայնքի ղեկավար Մանվել Փարամազյանը տարածել է հայտարարություն, որտեղ ասված է. «Սիրելի՚ համաքաղաքացիներ, արժանապատի՚վ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:44
Ավագանի. Միˊ փորձեք Քաջարանը դարձնել քաղաքական խաղերի ու ոստիկանւթյան կամայականությունների թատերաբեմ
«Միˊ փորձեք Քաջարանը դարձնել քաղաքական խաղերի ու ոստիկանւթյան կամայականությունների թատերաբեմ»,-նման կոչ- հորդորով է դիմել...
Աղբյուր` Panorama.am
18:39
Կապանում լարված իրավիճակ է
Լարված իրավիճակ է Սյունքիի մարզկենտրոն Կապան քաղաքում։ Բողոքի ակցիա իրականացնող բազմաթիվ քաղաքացիների հետ հանդիպման եկավ մարզպետ Հունան...
Աղբյուր` Panorama.am
12:11
ՀՀ առողջապահության նախարարությունը նախարարի անունից հայտնել է՝ ցավում են միջադեպի համար
«ՀՀ առողջապահության նախարարությունը կապ հաստատեց Երևանում Վրաստանի դեսպանության հետ և նախարարի անունից հայտնեց, որ ցավում են միջադեպի...
Աղբյուր` Panorama.am
12:05
24.05.2020.- 359 նոր վարակակիր, 128 առողջացած, մահվան 4 դեպք
Մայիսի 24-ի, ժամը 11:00-ի դրությամբ հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության ընդհանուր 6661 դեպք, որոնցից 3064-ն` առողջացած, 81-ը` մահվան...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ծեծկռտուք ԱԺ-ում. Սասուն Միքայելյանը հարվածեց Էդմոն Մարուքյանին
13:01 08/05/2020

Ծեծկռտուք ԱԺ-ում. Սասուն Միքայելյանը հարվածեց Էդմոն Մարուքյանին

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}