Մշակույթ 10:00 13/03/2019 Հայաստան

Եղիշե Չարենցի ծննդյան օրն է

«Չարենցը լեգենդ էր: Ի՞նչ գրես լեգենդի մասին: Գուցե կանխորոշված էր նրան ողջակիզվել իբրև տառապանքի, մաքառման ու հավատի խորհրդանշումն … Ո՞վ գիտե … Ա՛յ, ես մտածում եմ Չարենցի մասին ու զարմանում, որ այդ հրաշքը մեզ հետ միասին ապրում էր նույն քաղաքում, որ նստել, վեր եմ կացել նրա հետ ու նկարել եմ նրան»,-Եղիշե Չարենցի մասին ասել է նկարիչ Մարտիրոս Սարյանը:



Լեգենդը ծնվել է ուղիղ 122 տարի առաջ հենց այս օրը  Կարսում։

Մեծ բանաստեղծի 122-ամյակին նվիրված միջոցառումները մեկնարկելու են  Եղիշե Չարենցի հուշարձանի մոտ, այնուհետև արդեն շարունակվելու են տուն-թանգարանում։ Այսօր ժամը 13:00-ից տուն-թանգարանը նախաձեռնել է միջոցառումներ, որոնք ներկայացնելու են մեծ բանաստեղծի կյանքն ու գործունեությունը: Չարենցի տան այցելուներն այսօր կհանդիպեն բանաստեղծին` իր 2 կանանց հետ, օրվա ընթացքում Սայաթ-Նովան, հյուրընկալվելով Չարենցին, ականատես կդառնա «Տաղարանի» ստեղծմանը:

Եղիշե Սողոմոնյանն իր սկզբնական կրթությունը ստանում է Ջամբազյանի դպրոցում: 1908-12թթ. պատանի Եղիշեն սովորում է Կարսի ռեալական դպրոցում: 1912թ. Թիֆլիս լույս տեսնող «Պատանի» ալմանախում տպագրվում է Չարենցի առաջին բանաստեղծությունը: Չարենցը շատ ընթերցասեր էր և օրվա մեծ մասը կարդում էր: Մի օր քաղաքի տպարաններից մեկի մոտ Չարենցը հանդիպում է գրախանութներից մեկի տնօրեն Ալեքսանդր Տեր-Եսայանին և ասում, որ «բերել եմ ոտանավորներս տպել տամ»: Տղայի համարձակ քայլը հետաքրքրում է գրավաճառին, և նա վերցնում է ձեռագիրը, կարդում և զարմանում: Նրա միջնորդությամբ էլ 1914թ. լույս է տեսնում պատանի Չարենցի` Աստղիկ Ղոնդախչյանին նվիրված «Երեք երգ տխրադալուկ աղջկան» բանաստեղծությունների ժողովածուն (Աստղիկը Կարսի իգական գիմնազիայի 5-րդ դասարանի աշակերտուհի էր, որին սիրահարված էր պատանի Եղիշեն):

Գրական անունը
Չարենցը Գուրգեն Մահարուն պատմել է, թե Կարս էր եկել Չարենց ազգանունով մի բժիշկ, որի ցուցատախտակի «Չարենց» մակագրությունն էլ վերցրել է։ Պատանեկան տարիների մտերիմները այլ բացատրություններ էլ են տալիս։ Ըստ Կարինե Քոթանջյանի՝ բանաստեղծը Չարենց է մկրտվել, որովհետև մանկուց եղել է չար երեխա։ Նրան այնքան են չար ասել, որ Չարենց էլ մնացել է։ Իսկ Անուշավան Ջիդեջյանը (Վիվան) բանաստեղծի կողմից վկայել է, որ Չարենց անունն առաջացել է Ալեքսանդր Պուշկինի «Անչար» ոտանավորի հնչյունական տեղաշարժերի հետևանքով։



1913-15թթ. Կարսում Չարենցը գրում է «Հրո երկիր» շարքից մի քանի բանաստեղծություններ, «Տեսիլաժամերը», «Կապուտաչյա հայրենիք» պոեմը: 1915թ. ստեղծվում են հայկական կամավորական առաջին ջոկատները, որոնց շարքերում էլ Չարենցը մասնակցում է մի շարք մարտական գործողությունների: 1915թ. ամռանը Քանաքեռում կազմավորվում էին հայկական 6-րդ և 7-րդ կամավորական գումարտակները: Պատերազմի արհավիրքներն ու հայ ժողովրդի ողբերգությունը Չարենցը նկարագրել է իր «Դանթեական առասպել» պոեմում:

1928-35թթ. Չարենցն աշխատում է Հայաստանի պետական հրատարակչությունում` Հայպետհրատում, սկզբում որպես գեղարվեստական բաժնի աշխատակից, հետո` գեղարվեստական բաժնի վարիչ, իսկ 1934-ից` հայ, ռուս և օտար դասականների հրատարակչության պատասխանատու խմբագիր: Այս տարիներին է, որ Չարենցի գեղարվեստական բարձր ճաշակի, գրագիտության և անսպառ եռանդի շնորհիվ հայ զրատպությունը մեծ զարգացում է ապրում: Նա կարողանում է իր շուրջը համախմբել ժամանակի տաղանդավոր նկարիչներ Մարտիրոս Սարյանին, Հակոբ Կոջոյանին և ուրիշների և նրանց հետ միասին հրատարակել նոր, թարմ մտքերով և լուծումներով հարուստ բազմաթիվ գրքեր: Լավ իմանալով կերպարվեստի պատմությունը` նա հաճախ նկարիչներին ցուցումներ էր տալիս, թե ինչպես ձևավորել այս կամ այն գիրքը:

Ստանալով Կոմկուսի կենտկոնի առաջին քարտուղար Աղասի Խանջյանի համաձայնությունը` Չարենցը մեծ դժվարությամբ համոզում է լեզվաբան Մանուկ Աբեղյանին գլխավորել հայկական ժողովրդական էպոսի հրատարակության գործը: Չնայած բազմաթիվ դժվարություններին` 1935թ.-ին լույս է տեսնում «Սասնա ծռերի» Ա հատորը` Եղիշե Չարենցի պատասխանատու խմբագրությամբ:

Պետհրատում աշխատելու տարիներին Չարենցի նախաձեռնությամբ լույս են տեսնում հայ անվանի երաժշտահաններ Կոմիտասի, Սպենդիարյանի, Տիգրանյանի, Ռոմանոս Մելիքյանի, Վ. Տիգրանյանի, Ա. Սաթյանի և ուրիշների ստեղծագործությունները: Քանի որ այդ ժամանակ Հայաստանում նոտաներ տպագրելու հնարավորություն չկար, Կոմիտասի երկու ժողովածուները հրատարակվում են Մոսկվայում: Չարենցի նախաձեռնությամբ Պետհրատի տպարանում ստեղծվում են նոտաների տպագրության տեխնիկական հնարավորություններ:

Անձի պաշտամունքի դաժան տարիներին` 1930-ական թթ. սկսվում են հալածանքները գրողների, մշակութային և հասարակական գործիչների նկատմամբ: Չարենցին Հայաստանի գրողները խորհուրդ են տալիս մեկնել Հայաստանից դեպի, քանի որ կանխազգում էին, որ հնարավոր է բանաստեղծը ստալինյան ռեպրեսիաների զոհը դառնա։ Խաչիկ Դաշտենցին Չարենցն ասել է, որ չի կարող մեկնել Հայաստանից, քանի որ իրեն Հայաստանից դուրս չի պատկերացնում։ 1936թ. Սեպտեմբերին Չարենցին տնային կալանքի տակ են վերցնում, իսկ շուտով նաև` ձերբակալում են: Մադրանքները նույն էին, ինչ որ բոլորինը` նացիոնալիզմ, հակահեղափոխականություն, ահաբեկչություն, պետական դավաճանույթուն: Գրադարաններից և գրախանությներից հավաքում են Չարենցի գրքերը: 1937թ. աշնանը ձերբակալում են նաև կնոջը` Իզաբելլային: 1937թ. նոյեմբերի 27-ին  Եղիշե Չարենցն իր մահկանացուն է կնքում երևանյան բանտերից մեկի հիվանդանոցում: Ըստ պաշտոնական վարկածի՝ դիահերձումը ցույց է տվել, որ մահվան պատճառը չափազանց տկարացած առողջական վիճակն է եղել, ինչի համար հիմք են ծառայել բազմաթիվ հիվանդությունները:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

21:09
Էրդողանը զանգել է Պոլսի Հայոց Պատրիարքին
Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը պատրաստակամություն է հայտնել Հայաստանին դեղորայքի հարցում օժանդակություն ցուցաբերել, գրում է...
Աղբյուր` Panorama.am
20:56
Չինաստանից Հայաստան է ժամանում բժշկական պարագաներով և սարքավորումներով բեռնված ինքնաթիռը
Հայկական միասնական տեղեկատվական կենտրոնը տեղեկացնում է, որ  բժշկական պարագաների և սարքավորումների խմբաքանակը տեղափոխող ինքնաթիռը շուտով...
Աղբյուր` Panorama.am
20:38
Բջնիում հայտնաբերվել է տեխնիկայի գործադրմամբ բացված մոտ 300 մետր ճանապարհ.ԲԸՏՄ
2020 թվականի ապրիլի 6-ին Բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմնի Կոտայքի ՏԲ աշխատակիցները Կոտայքի մարզի, Չարենցավան համայնքի, Ալափարս...
Աղբյուր` Panorama.am
20:30
Բակո Սահակյանն անցկացրել է նոր կորոնավիրուսի տարածման դեմ պայքարին նվիրված խորհրդակցություն
Արցախի Հանրապետության Նախագահ Բակո Սահակյանն ապրիլի 8-ին անց է կացրել խորհրդակցություն` նվիրված նոր կորոնավիրուսի տարածման դեմ պայքարի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:22
Apple-ը հիմնադրամ կստեղծի անկախ արտիստներին օգնելու համար
Apple ընկերությունը ավելի քան 50 միլիոն դոլարանոց հիմնադրամ կստեղծի կարանտինի ժամանակ անկախ արտիստներին օգնելու համար: Ընկերությունը նրանց...
Աղբյուր` Panorama.am
20:18
Լեզվի կոմիտեն կոչ է անում պահպանել «Լեզվի մասին» օրենքի պահանջները
Հայաստանի Հանրապետությունում հայտարարված արտակարգ դրության պայմաններում պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմինները վերափոխել են...
Աղբյուր` Panorama.am
20:12
Քննարկվել են սոցիալ-տնտեսական խնդիրների լուծմանն ուղղված նոր առաջարկություններ և գաղափարներ
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ կառավարությունում շարունակվել են կորոնավիրուսի հետևանքով առաջացած սոցիալ-տնտեսական խնդիրների լուծման...
Աղբյուր` Panorama.am
20:07
ԱԱՏՄ-ն պատրաստ է արագ արձագանքել քաղաքացիների հարցերին
ՀՀ առողջապահական և աշխատանքի տեսչական մարմինը (ԱԱՏՄ) տեղեկացնում է, որ  ԱԱՏՄ լիազորությունների շրջանակում գտնվող խնդրով կարելի է դիմել...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Կամ մեզ սնանկացնելու են, կամ նորից դիմելու են Արժույթի միջազգային հիմնադրամին. Փայլան
Թուրքիայի ընդդիմադիր քրդամետ «Ժողովուրդների դեմոկրատական» կուսակցության (HDP-ԺԴԿ) Դիարբեքիրի շրջանից ընտրված խորհրդարանի (մեջլիս)...
Աղբյուր` Panorama.am
19:53
«Sony»-ն ներկայացրել «PlayStation 5»-ի նոր խաղադաշտը
«Sony»- ն թվիթերյան իր էջում ներկայացրել է «PlayStation 5»-ի նոր հեռակառավարման վահանակը, որը կոչվում է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:47
Լոռու մարզում մի շարք ապրանքատեսակների գները բարձրացել են.ՏՄՊՊՀ
ՀՀ տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովը հրապարակել  է  մարզպետարանների հետ համագործակցությամբ Կոտայքի և Լոռու...
Աղբյուր` Panorama.am
19:40
Ձեր պատասխանից է կախված նիստին մասնակցելու` նախագահ Սարգսյանի որոշումը. Ս.Սարգսյանի գրասենյակ
ՀՀ երրորդ նախագահի գրասենյակն այսօր պատասխան գրություն է ուղարկել 2016թ. ապրիլին ծավալված ռազմական գործողությունների հանգամանքները...
Աղբյուր` Panorama.am
19:34
Աղտոտված օդի պայմաններում կորոնավիրուսն ավելի վտանգավոր է. gazeta.ru
Կեղտոտ օդը կարող է մեծացնել COVID-19- ի հետևանքով մահվան վտանգը, կարծում են Միացյալ Նահանգների գիտնականները, փոխնցում է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:26
Կորոնավիրուսային մտորումներ
Ենթադրենք վարակվել եմ կորոնավիրուսով, և գիտեմ, որ վերջս մոտ է (իրականում առողջ եմ ու կամավոր ինքնամեկուսացած)։ Ի՞նչ կմտածեմ․․․ կափսոսամ, որ չեմ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:20
Իրանի ԱԳ նախարարը ցավակցություն է հայտնել ՀՀ-ում վարակի զոհերի կապակցությամբ
Իրանական կողմի նախաձեռնությամբ ՀՀ ԱԳ նախարար Զոհրաբ Մնացականյանն ապրիլի 8-ին հեռախոսազրույց է ունեցել Իրանի արտաքին գործերի նախարար Մոհամմադ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:14
Քրգործ է հարուցվել Սիսիանի ոստիկանների նկատմամբ բռնություն գործադրելու և խուլիգանություն կատարելու դեպքի առթիվ
Քննչական կոմիտեն տեղեկացնում է, որ 2020թ. ապրիլի 7-ին ՀՀ ոստիկանության Սիսիանի բաժնի ծառայողները զեկուցագրեր են ներկայացրել այն մասին, որ Սիսիան...
Աղբյուր` Panorama.am
19:06
Արցախում շարունակվում են կորոնավիրուսի կանխարգելմանը միտված հակահամաճարակային միջոցառումները
Արցախի Հանրապետությունում փետրվարի 18-ին ձևավորված նոր կորոնավիրուսի տարածման կանխարգելման աշխատանքները համակարգող միջգերատեսչական հանձնաժողովը...
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
«FIBA Europe»-ը չեղյալ է հայտարարել բասկետբոլի ամառային բոլոր մրցաշարերը
Կորոնավիրուսային պանդեմիայի պատճառով Բասկետբոլի միջազգային ֆեդերացիայի եվրոպական մասնաճյուղը (FIBA Europe) որոշել է չեղարկել ամռանը նախատեսված...
Աղբյուր` Panorama.am
18:53
Նա հրաշալի զինվոր էր, ուժեղ հրամանատար, վստահելի և անձնուրաց ընկեր.Արտակ Դավթյանը ՝ Յուրա Պողոսյանի մասին
ՀՀ ԶՈւ ԳՇ պետ, գեներալ-լեյտենանտ Արտակ Դավթյանը շնորհավորել  է Յուրա Պողոսյանի ծննդյան օրվա առթիվ: Այս մասին տեղեկացնում է ՀՀ ՊՆ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:47
Ռոբերտ Քոչարյանը պետք է անհապաղ ազատ արձակվի կալանքից. Ասյա Օվանյան
«Իմ Ձայնը» նախագծի փորձագետ, ՀՀ փաստաբանների պալատի անդամ Ասյա Օվանյանը կոչ է անում  անհապաղ ազատ արձակել կալանքից ՀՀ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:42
Քննարկում՝ միջգերատեսչական աշխատանքային խմբի հետ.ՊՆ
Ապրիլի 8-ին ՀՀ ԶՈՒ գլխավոր շտաբի պետ գեներալ-լեյտենանտ Արտակ Դավթյանը և ՀՀ պաշտպանության նախարարի տեղակալ Գաբրիել Բալայանը ազգային ստանդարտի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:35
Թուրք ուժայինները սպանել են քուրդ զինյալների ղեկավարներից մեկին
Թուրքիայի Ազգային հետախուզական ծառայության (MIT) կողմից իրականացված հատուկ օպերացիայի արդյունքում սպանվել է Թուրքիայում ահաբեկչական համարվող...
Աղբյուր` Panorama.am
18:26
Գյումրու համայնքային բյուջեի միջոցների օգտագործման մասով հայտնաբերվել են անհամապատասխանություններ
Գյումրու համայնքապետարանի կողմից համայնքային բյուջեի միջոցների օգտագործման, բյուջետային մուտքերի ապահովման և համայնքային սեփականության...
Աղբյուր` Panorama.am
18:19
Ոչնչացվելու են կարանտինի ընթացքում քաղաքացիների անձնական տվյալներով բեռնված սերվերները
Կառավարության մամուլի սրահում հրավիրված մամուլի ասուլիսում պարետ Տիգրան Ավինյանի խորհրդական Բագրատ Բադալյանին հարց ուղղվեց, թե արդյո՞ք պարտադիր...
Աղբյուր` Panorama.am
18:12
Արման Պետրոսյան. Ի՞նչ պատկեր է իրականում Հայաստանում կորոնավիրուսի հետ կապված
«Իմ Ձայնը» նախագծի փորձագետ Արման Պետրոսյանն իր պատրաստած հոդվածում, հիմնվելով պաշտոնական վիճակագրության վրա, պնդում է՝...
Աղբյուր` Panorama.am
18:06
Արարատում արձանագրվել է կորոնավիրուսի 2 նոր դեպք
«Արարատի մարզում, վերջին տվյալներով, կորոնավիրուսի 2 նոր դեպք ունենք։ Վարակակիրների ընդհանուր թիվն այս պահին 175 է»,- ֆեյսբուքյան...
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
ԱՄՆ-ն արգելափակում է կորոնավիրուսի դեմ պայքարելու համար Իրանին ԱՄՀ ի 5 մլրդ դոլարի հատկացումը. ՏԱՍՍ
Միացյալ Նահանգները մտադիր է արգելափակել Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) կողմից Իրանին 5 միլիարդ դոլարի վարկի տրամադրումը, որը նա խնդրել է,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
Լոնդոնի բնակչին դատապարտել են հիվանդանոցից երեք դիմակ գողանալու համար
Մեծ Բրիտանիայում քաղաքացուն, որին բռնել են Լոնդոնում հիվանդանոցից վիրաբուժական դիմակներ գողանալիս,  դատապարտել են ազատազրկման՝ 12 շաբաթ։...
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
Կաննի փառատոնը չի անցկացվի օնլայն
«Դիտել Ուես ԱՆդերսոնի և Պոլ Վերխովենի ֆիլմերը համակարգչի էկրանի՞ն»,- հռետորական հարց է տվել փառատոնի տնօրենը։
Աղբյուր` Panorama.am
17:52
Կայացել է Լավրով-Մնացականյան հեռախոսազրույցը
Հայկական կողմի նախաձեռնությամբ այսօր՝ ապրիլի 8-ին կայացել է Հայաստանի ու Ռուսաստանի ԱԳ նախարարներ՝ Զոհրաբ Մնացականյանի ու Սերգեյ Լավրովի...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Հայրս ոչ մի առնչություն չունի «Մարտի 1»-ի զոհերի հետ. Լևոն Քոչարյան
15:50 29/02/2020

Հայրս ոչ մի առնչություն չունի «Մարտի 1»-ի զոհերի հետ. Լևոն Քոչարյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}