Մշակույթ 10:00 13/03/2019 Հայաստան

Եղիշե Չարենցի ծննդյան օրն է

«Չարենցը լեգենդ էր: Ի՞նչ գրես լեգենդի մասին: Գուցե կանխորոշված էր նրան ողջակիզվել իբրև տառապանքի, մաքառման ու հավատի խորհրդանշումն … Ո՞վ գիտե … Ա՛յ, ես մտածում եմ Չարենցի մասին ու զարմանում, որ այդ հրաշքը մեզ հետ միասին ապրում էր նույն քաղաքում, որ նստել, վեր եմ կացել նրա հետ ու նկարել եմ նրան»,-Եղիշե Չարենցի մասին ասել է նկարիչ Մարտիրոս Սարյանը:



Լեգենդը ծնվել է ուղիղ 122 տարի առաջ հենց այս օրը  Կարսում։

Մեծ բանաստեղծի 122-ամյակին նվիրված միջոցառումները մեկնարկելու են  Եղիշե Չարենցի հուշարձանի մոտ, այնուհետև արդեն շարունակվելու են տուն-թանգարանում։ Այսօր ժամը 13:00-ից տուն-թանգարանը նախաձեռնել է միջոցառումներ, որոնք ներկայացնելու են մեծ բանաստեղծի կյանքն ու գործունեությունը: Չարենցի տան այցելուներն այսօր կհանդիպեն բանաստեղծին` իր 2 կանանց հետ, օրվա ընթացքում Սայաթ-Նովան, հյուրընկալվելով Չարենցին, ականատես կդառնա «Տաղարանի» ստեղծմանը:

Եղիշե Սողոմոնյանն իր սկզբնական կրթությունը ստանում է Ջամբազյանի դպրոցում: 1908-12թթ. պատանի Եղիշեն սովորում է Կարսի ռեալական դպրոցում: 1912թ. Թիֆլիս լույս տեսնող «Պատանի» ալմանախում տպագրվում է Չարենցի առաջին բանաստեղծությունը: Չարենցը շատ ընթերցասեր էր և օրվա մեծ մասը կարդում էր: Մի օր քաղաքի տպարաններից մեկի մոտ Չարենցը հանդիպում է գրախանութներից մեկի տնօրեն Ալեքսանդր Տեր-Եսայանին և ասում, որ «բերել եմ ոտանավորներս տպել տամ»: Տղայի համարձակ քայլը հետաքրքրում է գրավաճառին, և նա վերցնում է ձեռագիրը, կարդում և զարմանում: Նրա միջնորդությամբ էլ 1914թ. լույս է տեսնում պատանի Չարենցի` Աստղիկ Ղոնդախչյանին նվիրված «Երեք երգ տխրադալուկ աղջկան» բանաստեղծությունների ժողովածուն (Աստղիկը Կարսի իգական գիմնազիայի 5-րդ դասարանի աշակերտուհի էր, որին սիրահարված էր պատանի Եղիշեն):

Գրական անունը
Չարենցը Գուրգեն Մահարուն պատմել է, թե Կարս էր եկել Չարենց ազգանունով մի բժիշկ, որի ցուցատախտակի «Չարենց» մակագրությունն էլ վերցրել է։ Պատանեկան տարիների մտերիմները այլ բացատրություններ էլ են տալիս։ Ըստ Կարինե Քոթանջյանի՝ բանաստեղծը Չարենց է մկրտվել, որովհետև մանկուց եղել է չար երեխա։ Նրան այնքան են չար ասել, որ Չարենց էլ մնացել է։ Իսկ Անուշավան Ջիդեջյանը (Վիվան) բանաստեղծի կողմից վկայել է, որ Չարենց անունն առաջացել է Ալեքսանդր Պուշկինի «Անչար» ոտանավորի հնչյունական տեղաշարժերի հետևանքով։



1913-15թթ. Կարսում Չարենցը գրում է «Հրո երկիր» շարքից մի քանի բանաստեղծություններ, «Տեսիլաժամերը», «Կապուտաչյա հայրենիք» պոեմը: 1915թ. ստեղծվում են հայկական կամավորական առաջին ջոկատները, որոնց շարքերում էլ Չարենցը մասնակցում է մի շարք մարտական գործողությունների: 1915թ. ամռանը Քանաքեռում կազմավորվում էին հայկական 6-րդ և 7-րդ կամավորական գումարտակները: Պատերազմի արհավիրքներն ու հայ ժողովրդի ողբերգությունը Չարենցը նկարագրել է իր «Դանթեական առասպել» պոեմում:

1928-35թթ. Չարենցն աշխատում է Հայաստանի պետական հրատարակչությունում` Հայպետհրատում, սկզբում որպես գեղարվեստական բաժնի աշխատակից, հետո` գեղարվեստական բաժնի վարիչ, իսկ 1934-ից` հայ, ռուս և օտար դասականների հրատարակչության պատասխանատու խմբագիր: Այս տարիներին է, որ Չարենցի գեղարվեստական բարձր ճաշակի, գրագիտության և անսպառ եռանդի շնորհիվ հայ զրատպությունը մեծ զարգացում է ապրում: Նա կարողանում է իր շուրջը համախմբել ժամանակի տաղանդավոր նկարիչներ Մարտիրոս Սարյանին, Հակոբ Կոջոյանին և ուրիշների և նրանց հետ միասին հրատարակել նոր, թարմ մտքերով և լուծումներով հարուստ բազմաթիվ գրքեր: Լավ իմանալով կերպարվեստի պատմությունը` նա հաճախ նկարիչներին ցուցումներ էր տալիս, թե ինչպես ձևավորել այս կամ այն գիրքը:

Ստանալով Կոմկուսի կենտկոնի առաջին քարտուղար Աղասի Խանջյանի համաձայնությունը` Չարենցը մեծ դժվարությամբ համոզում է լեզվաբան Մանուկ Աբեղյանին գլխավորել հայկական ժողովրդական էպոսի հրատարակության գործը: Չնայած բազմաթիվ դժվարություններին` 1935թ.-ին լույս է տեսնում «Սասնա ծռերի» Ա հատորը` Եղիշե Չարենցի պատասխանատու խմբագրությամբ:

Պետհրատում աշխատելու տարիներին Չարենցի նախաձեռնությամբ լույս են տեսնում հայ անվանի երաժշտահաններ Կոմիտասի, Սպենդիարյանի, Տիգրանյանի, Ռոմանոս Մելիքյանի, Վ. Տիգրանյանի, Ա. Սաթյանի և ուրիշների ստեղծագործությունները: Քանի որ այդ ժամանակ Հայաստանում նոտաներ տպագրելու հնարավորություն չկար, Կոմիտասի երկու ժողովածուները հրատարակվում են Մոսկվայում: Չարենցի նախաձեռնությամբ Պետհրատի տպարանում ստեղծվում են նոտաների տպագրության տեխնիկական հնարավորություններ:

Անձի պաշտամունքի դաժան տարիներին` 1930-ական թթ. սկսվում են հալածանքները գրողների, մշակութային և հասարակական գործիչների նկատմամբ: Չարենցին Հայաստանի գրողները խորհուրդ են տալիս մեկնել Հայաստանից դեպի, քանի որ կանխազգում էին, որ հնարավոր է բանաստեղծը ստալինյան ռեպրեսիաների զոհը դառնա։ Խաչիկ Դաշտենցին Չարենցն ասել է, որ չի կարող մեկնել Հայաստանից, քանի որ իրեն Հայաստանից դուրս չի պատկերացնում։ 1936թ. Սեպտեմբերին Չարենցին տնային կալանքի տակ են վերցնում, իսկ շուտով նաև` ձերբակալում են: Մադրանքները նույն էին, ինչ որ բոլորինը` նացիոնալիզմ, հակահեղափոխականություն, ահաբեկչություն, պետական դավաճանույթուն: Գրադարաններից և գրախանությներից հավաքում են Չարենցի գրքերը: 1937թ. աշնանը ձերբակալում են նաև կնոջը` Իզաբելլային: 1937թ. նոյեմբերի 27-ին  Եղիշե Չարենցն իր մահկանացուն է կնքում երևանյան բանտերից մեկի հիվանդանոցում: Ըստ պաշտոնական վարկածի՝ դիահերձումը ցույց է տվել, որ մահվան պատճառը չափազանց տկարացած առողջական վիճակն է եղել, ինչի համար հիմք են ծառայել բազմաթիվ հիվանդությունները:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

22:20
Ա.Աշոտյանը վատ հոտ է առել
«Նայեցի Փաշինյանի ֆուտբոլային մոտ երկու խաղակես տևած եթերը և եկա հետևյալ եզրակացության՝ 1. Փաստորեն նախորդ իշխանություններին վերագրվող...
Աղբյուր` Panorama.am
22:08
Նիկոլ Փաշինյանը թույլատրեց Ամուլսարի հանքի շահագործումը
«Մեր ժողովրդի շահերից է բխում, որ մենք մեր պայմանը կատարենք և հնարավորություն տանք, որպեսզի Ամուլսարի հանքը...
Աղբյուր` Panorama.am
20:50
Վարչապետը խոսում է Ամուլսարի մասին
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ուղիղ եթերում խոսում է Ամուլսարի հանքի շահագործման մասին։ 
Աղբյուր` Panorama.am
20:50
Ոոբերտ Քոչարյանի փաստաբանականհ թիմի հայտարարությունը
ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի փաստաբանական թիմը պարզաբանում է հրապարակել ներքին հակասությունների և դատական համակարգի գործունեության...
Աղբյուր` Panorama.am
20:30
ԵԽ Թուրքիայի հարցերով զեկուցող. Հաջորդ քայլը ո՞րն է, Անկարայի և Ստամբուլի քաղաքապետների պաշտոնանկությու՞նը
Եվրախորհրդարանի (ԵԽ) պատգամավոր, Թուրքիայի հարցերով զեկուցող Քեթի Փիրին քննադատել է Թուրքիայի երեք ընդդիմադիր քաղաքապետների պաշտոնանկության...
Աղբյուր` Panorama.am
20:19
Գազամատակարարման պլանային ընդհատումներ Կոտայքի և Լոռու մարզերում
«Գազպրոմ Արմենիա» ՓԲԸ-ն տեղեկացնում է, որ պլանային աշխատանքներ իրականացնելու նպատակով օգոստոսի 20-ին ժամը 10.00-ից մինչև ժամը...
Աղբյուր` Panorama.am
20:01
Գերմանիան միգրանտներին կզրկի փախստականի կարգավիճակից՝ Սիրիա ճանապարհորդելու համար
Գերմանիայում, հնարավոր է, որ արձակուրդում իրենց հայրենիք այցելող սիրիացի քաղաքացիները զրկվեն փախստականի կարգավիճակից։ Այս մասին, ինչպես գրում է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:50
Մնում եմ իմ դիրքորոշման՝ զեկույցն առավելապես հակասական է կոնկրետ որոշում կայացնելու համար. Լենա Նազարյան
Ավարտվեց «Իմ քայլը» խմբակցության հանդիպումը վարչապետի հետ Ամուլսարի հարցով, որի ընթացքում հայտնեցի իմ դիրքորոշումը և...
Աղբյուր` Panorama.am
19:46
ԵՊԲՀ-ն կհամագործակցի Կոպենհագենի համալսարանի հետ
Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի և Կոպենհագենի համալսարանի միջև օրեր առաջ կնքվել է երկկողմանի նոր փոխանակային ծրագրի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:32
Ռուսաստանում այսօրվանից ֆիզիկական անձանց արգելվում է սահմանով տեղափոխել 5 կգ-ից ավելի միրգ և բանջարեղեն
Ռուսաստանը ֆիզիկական անձանց համար խստացվում է  ուղեբեռի փոխադրման կարգը։ ՌԴ կառավարության որոշման համաձայն, օգոստոսի 19-ից Ռուսաստանում...
Աղբյուր` Panorama.am
19:19
Վաղը ցերեկը Եղեգնաձորում ջուր չի լինի
«Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը տեղեկացնում է իր հաճախորդներին և սպառողներին, որ պլանային աշխատանքներով պայմանավորված, օգոստոսի 20-ին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Հակոբ Սերոբյան. Իսրայելի բաց առաջնությանը մեր ամբողջ ներուժով չէինք մասնակցում
Մարմնամարզության Հայաստանի հավաքականի գլխավոր մարզիչ Հակոբ Սերոբյանը ՀԱՕԿ լրատվականի հետ զրույցում ամփոփել է Իսրայելի բաց առաջնությունը, որտեղ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:45
2020թ.-ի ընտրություններին ևս Թրամփը որպես փոխնախագահ ընտրել է Մայք Փենսին
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը նախօրեին ասել է, որ կպահպանի Մայք Փենսին՝ որպես փոխնախագահ, 2020 թվականի նոյեմբերին կայանալիք ընտրությունների ժամանակ։...
Աղբյուր` Panorama.am
18:33
Սիրիայում թուրքական զինուժը կրակ է բացել քուրդ զինյալների դեմ
Թուրքիայի պաշտպանության նախարարությունը պաշտոնական հաղորդագրություն է տարածել, ըստ որի՝  «Եփրատի Վահան» գործողության տարածքում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:17
Հայկական գինիների արտադրությունն աճել է
2019 թվականի առաջին կիսամյակում նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ գրեթե 1,8 մլն լիտրով ավելի գինի է արտադրվել։ Ինչպես Panorama.am-ը...
Աղբյուր` Panorama.am
18:08
«Օրակարգում զորամասերում սննդի կազմակերպման նոր ծրագիրն է»
Արցախի Հանրապետության պետական նախարար Գրիգորի Մարտիրոսյանն այսօր «Երեմյան պրոջեքթս» ընկերության պատվիրակությանը հետ հանդիպմանը...
Աղբյուր` Panorama.am
18:05
Նաիրա Մարգարյանը նշանակվել է էկոնոմիկայի նախարարի տեղակալ
ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի որոշմամբ՝ Նաիրա Մարգարյանը նշանակվել է էկոնոմիկայի նախարարի տեղակալ: Այս մասին տեղեկանում ենք ՀՀ կառավարության...
Աղբյուր` Panorama.am
18:03
Անցած 3 օրվա ընթացքում հանրապետությունում արձանագրվել է 42 ՃՊ
Ըստ ոստիկանության օպերատիվ հաղորդագրությունների ամփոփագրերի` օգոստոսի 16-ից 19-ը ՀՀ ոստիկանության տարբեր ստորաբաժանումների կողմից բացահայտվել է...
Աղբյուր` Panorama.am
17:56
«ՀայԱրմատ»-ի նոր նախաձեռնությունը՝ օժանդակել աշխատելու մեծ եռանդ ունեցող մարդկանց
«ՀայԱրմատ» բարեգործական հասարակական կազմակերպությունը տեղեկացնում է. «Մեկնարկել է մեր նոր #HayDiligent նախաձեռնությունը,...
Աղբյուր` Panorama.am
17:53
Եթե որևէ մեկը կարծում է, որ ծածկադմփոց են անելու այս հարցը, չարաչար սխալվում են. Գեղամ Սիմոնյան
«Սարը հանձնող վարչապետը ժողովրդի անունից այլև խոսելու իրավունք չունի, նա այլևս ոչ լեգիտիմ վարչապետ է: Մի մարդ, ով պատրաստ է հանձնել...
Աղբյուր` Panorama.am
17:51
Դավիթ Տոնոյանը մասնակցել է «Միջազգային բանակային խաղեր-2019» մրցաշարի փակման արարողությանը
ՀՀ պաշտպանության նախարար Դավիթ Տոնոյանն օգոստոսի 17-ին մերձմոսկովյան «Ալաբինո» զորավարժարանում մասնակցել է «Միջազգային...
Աղբյուր` Panorama.am
17:45
ԶՈւ գլխավոր շտաբի պետն այցելել է հյուսիսարևելյան սահմանագոտի
ՀՀ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ, գեներալ-լեյտենանտ Արտակ Դավթյանն աշխատանքային այցով եղել է հանրապետության հյուսիսարևելյան սահմանագոտում...
Աղբյուր` Panorama.am
17:34
Թիվ 17 հատուկ դպրոցի նախկին տնօրենը յուրացրել է առանձնապես խոշոր չափի գումար և սնունդ
ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության ծանր հանցագործությունների քննության բաժնում իրականացված մեծածավալ քննչական և դատավարական...
Աղբյուր` Panorama.am
17:20
Մեքենան դուրս է եկել երթևեկելի հատվածից և հայտնվել ձորակում
Օգոստոսի 19-ին, ժամը 09:21-ին, «911» ծառայությանն ահազանգ է ստացվել, որ «Նորավանք» վանական համալիրի մոտակայքում...
Աղբյուր` Panorama.am
17:05
Ամուլսարի հարցով երեկոյան հանդես կգամ հայտարարությամբ․ Փաշինյան
«Այսօր առավոտվանից արդեն երեք քննարկում ենք արել Ամուլսարի հարցով: Լսել եմ բոլոր փաստարկներն ու հակափաստարկները»,- այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
17:01
Հանցավոր իշխանությանը մաս կազմելով՝ դուք եք թույլ տվել, որ հանքը շահագործվի. Ակտիվիստը՝ Նաիրա Զոհրաբյանին
ԱԺ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունը քննարկում է հրավիրել Ամուլսարի հարցով։  Պատգամավոր Նաիրա Զոհրաբյանը, որը Բաղրամյան պողոտա...
Աղբյուր` Panorama.am
16:51
ՄԻՊ. արագ արձագանքման ևս մեկ խումբ է մեկնել «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» բժշկական կենտրոն
Մարդու իրավունքների պաշտպանի ներկայացուցիչներն առանձնազրույց են ունեցել Ոստիկանության Արաբկիրի բաժնում գտնվող բերման ենթարկված անձանց հետ։...
Աղբյուր` Panorama.am
16:47
Ուժեղացված ծառայություն Քանաքեռ-Զեյթունում
Հանցագործությունների կանխման, նախականխման և բացահայտման ուղղությամբ ոստիկանության ուժեղացված ծառայությունները շարունակվում են: Օգոստոսի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:36
Ուկրաինացիները քննադատում են աղ ու հացը գետնին գցած Նեթանյահուի կնոջը
Համացանցի ուկրաինացի օգտատերերը դատապարտել են Իսրայելի վարչապետ Բենյամին Նեթանյահուի կնոջը՝ Սառային, որը Կիևում աղի մեջ թաթախված հացը նետել էր...
Աղբյուր` Panorama.am
16:21
ՄԻՊ. Իրականացվում է Ամուլսարի հանքի շահագործման դեմ բողոքի ակցիաների դիտարկում
Պաշտպանի հանձնարարությամբ արագ արձագանքման խումբ է մեկնել են Ոստիկանության բաժին
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Փաշինյանի հետ հանդիպմանը որևէ տրամաբանված մտահանգում չտեսա. ակտիվիստ
15:02 19/08/2019

Փաշինյանի հետ հանդիպմանը որևէ տրամաբանված մտահանգում չտեսա. ակտիվիստ

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}