Քաղաքական 11:00 22/04/2019 Հայաստան

Հայաստանի քաղաքական համակարգի «սուպերության» մասին

Հեղինակ` Աննա Մկրտչյան

Վերջին շրջանում հայաստանյան քաղաքական քննարկումների կարևոր թեմաներից էր, այսպես կոչված, «սուպերվարչապետության» հարցը, ինչի լուծման համար որոշ քաղաքական ուժեր առաջարկում էին սահմանադրական բարեփոխումներ, որոշները՝ օրենսդրական սահմանափակումներ։ Նաև կարծիք կա, որ քաղաքական համակարգի գործառնումը ավելի շուտ կախված է օրվա իշխանությունների կամքից, դավանած արժեքներից, քան թե ինստիտուցիոնալ դիզայնից։

2015թ. ընդունված սահմանադրությամբ Հայաստանը կիսանախագահական համակարգից անցում կատարեց խորհրդարանականի, որով բավականին մեծ լիազորություններ են կենտրոնացված վարչապետի մոտ, ինչն էլ հիմք տվեց նոր համակարգն անվանել «սուպերվարչապետական»։

Պետք է նշել, որ նոր սահմանադրությանն հետևած և այժմ էլ ընթացող քննարկումներում պակաս ուշադրություն է դարձվել մեկ կարևորագույն խնդրի, ինչն առանցքային նշանակություն ունի քաղաքական համակարգում ուժերի բաշխման վրա։ Այն է՝ ով ունի խորհրդարանը լուծարելու լիազորություն։ Խորհրդարանական և կիսանախագահական համակարգերի մեծ մասում խորհրդարանի վաղաժամկետ լուծարման հնարավորություն կա։ Սա արվում է հիմնականում խորհրդարանի ներսում կամ խորհրդարան-կառավարաություն հարաբերություններում ձևավորված փակուղային իրավիճակից դուրս գալու համար։ Տարբեր երկրներում գործում են տարաբնույթ սահմանադրական կարգավորումներ` այս լիազորությունը կարգավորելու համար։

Խորհրդարանի լուծարումը ազդեցիկ քաղաքական գործիք է և կապված է կառավարության ձևավորման կամ հեռացման հետ։ Եթե այս լիազորությունը ընդհանրական կերպով դրված է պետության ղեկավարի կամ կառավարության ղեկավարի վրա, ապա քաղաքական համակարգում միտում կլինի ուժը կենտրոնացնել այս երկու ինստիտուտներում, ինչը կարող է նպաստել կայուն և արյդունավետ կառավարմանը՝ խորհրդարանական վերահսկողության նվազեցման հաշվին։
Իսկ եթե խորհրդարանի լուծարման հնարավորությունը սահմանափակ է կամ տրված է միայն խորհրդարանին, ապա խորհրդարանը կարող է լինել հարաբերականորեն ուժեղ ինստիտուտ իր առավելություններով հանդերձ՝ քննարկումներ, ներկայացուցչականություն, հաշվետվողականության բարձրացում։ Բայց դա կարող է լինել գործադիր իշխանության ուժեղության և կայունության հաշվին։

Մի քանի օրինակներ. պետության ղեկավարի կողմից խորհրդարանը կարող է լուծարվել Ֆրանսիայում, Պորտուգալիայում, Ռումինիայում, պետության ղեկավարի կողմից վարչապետի խորհրդով՝ Մալթայում, Բանգլադեշում, Պակիստանում, համադրված մոտեցմամբ՝ Չեխիայում, Խորվաթիայում, Էստոնիայում։ Իհարկե, լուծարմանը նախորդում են նաև տարատեսակ խորհրդակցություններ և ընթացակարգեր։ Կան նաև սահմանադրական կարգարվորումներ, երբ հատուկ դեպքերում նախագահը պարտավոր է լուծարել խորհրդարանը, ինչպես օրինակ՝ Լեհաստանում։ Գերմանիայի գործող սահմանդրությամբ նախագահը կարող է լուծարել խորհրդարանը, միայն եթե ընտրություններից կառավարություն չի կազմվում, և եթե բունդեստթագը չի ընդունում կանցլերի առաջարկմամբ ներկայացված կառավարության վստահության որոշումը: Մեծ Բրիտնաիայում և Իսրայելում վաղաժամ խորհրդարանական ընտրությունների անցկացման և գործող խորհրդարանի լուծման հարցում մեծ դերակատարություն ունեն վարչապետեր։

Հայաստանի 1995թ. սահմանադրությամբ՝ նախագահը Ազգային ժողովի նախագահի և վարչապետի հետ խորհրդակցելուց հետո կարող էր արձակել Ազգային ժողովը (հոդված 55․3)։ 2005թ. սահմանադրությամբ ևս նախագահը Ազգային ժողովը արձակելու լիազորություն ուներ (հոդված 74.1)։

Հայաստանի նոր սահմանադրությունում խորհրդարանի լուծարման լիազորություն նախագահը կամ վարչապետը չունեն։ Հայաստանի Ազգային ժողովը կարող  է լուծարվել շատ սահմանափակ դեպքերում (149-րդ հոդվածի 3-րդ մասով, 151-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերով)՝ երկու անգամ վարչապետ չընտրելու դեպքում, եթե Ազգային ժողովը հավանություն չի տալիս Կառավարության ծրագրին և չի ընտրում նոր վարչապետ, եթե Ազգային ժողովն ընտրում է վարչապետին, սակայն կրկին հավանություն չի տալիս Կառավարության ծրագրին:

Այս հանգամանքն ուժեղացնում է խորհրդարանի դերակատարությունը և անկախությունը, բայց ինչպես ցույց տվեցին 2018թ. քաղաքական իրադարձությունները՝ քաղաքական համակարգին զրկում է ճկունությունից և խորհրդարան-կառավարություն հակասության սահմանադրական հանգուցալուծման պակաս հնարավորություններ է տալիս։ ՀՀ Ազգային ժողովը ներկայումս կարող է լուծարվել միայն իրավունքի ուժով, նույնիսկ ինքնալուծարումը հնարավոր չէ։

Կար ժամանակ էլ, երբ հայաստանյան քաղաքական համակարգն անվանում էին «սուպերնախագահական»։ Հետագա հնարավոր սահմանադրական փոփոխությունների քննարկումներում պետք է փորձել ստանալ այնպիսի համակարգ, որը զերծ կլինի «սուպեր» մակդիրից։ Սուպեր ժողովրդավարություն, եթե դա է մեր նպատակը, կարելի է ունենալ նաև նորմալ քաղաքական համակարգում։



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Հարակից հրապարակումներ`

Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:00
Ջանգյուլումը՝ մայիսի 30-ին
Հայ Առաքելական եկեղեցին Քրիստոսի Հարության 40-րդ օրը նշում է Հիսուս Քրիստոսի Համբարձման տոնը։
Աղբյուր` Panorama.am
19:51
«Սպիտակ թևկապների» շարժումը հանրահավաք է անցկացնում Ազատության հրապարակում
Ազատության հրապարակում ընթանում է մի խումբ քաղաքացիների կազմակերպած հանրահավաքը։ Նրանք իրենց աջակցությունն են հայտնում  վարչապետ Նիկոլ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:47
Նինոծմինդայում շուկա է կառուցվում
Շուկայի կառուցման նախագիծը ներառում է 3 շինություն՝ ագրարային շուկան իր վաճառասեղաններով, մսի տաղավար և սանհանգույց:
Աղբյուր` Panorama.am
19:30
Արևմտյան քաղաքակրթության պատմության ամենահարուստ մարդը
Ամերիկացի տնտեսագետ Սեմյուել Ուիլյամսոնն ամերիկացի բիզնեսմեն, բարերար, առաջին դոլարատեր-միլիարդեր  Ջոն Ռոքֆելլերին (1839-1937 թթ.) անվանել...
Աղբյուր` Panorama.am
19:16
Հալեպում կրկին սպորտային կոշիկներ են արտադրում
Սիրիական Հալեպը պատերազմից հետո վերադառնում է խաղաղ կյանքի,  տեղի արտադրողները վերսկսում են իրենց գործունեությունը։  Ռազմական...
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Լեհ հնագետը զարմացած է Մեծամորի բարդ ու տարբեր ժամանակաշրջաններով թվագրվող հուշարձանով
«Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի  և Վարշավայի համալսարանի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:48
Հռոմի պապն ու ֆուտբոլը
Վատիկան են ժամանել հինգ հազար երեխա, ֆուտբոլի սիրահարներ և համաշխարհային մակարդակի հայտնի խաղացողներ։
Աղբյուր` Panorama.am
18:33
Աբովյանի տուն-թանգարանում կվերագործարկվի 18-րդ դարի տոհմատան թոնիրը
Խաչատուր Աբովյանի տուն-թանգարանն որդեգրել է նոր քաղաքականություն։
Աղբյուր` Panorama.am
18:20
Մեկ շաբաթում Էվերեստում 8 լեռնագնաց է մահացել
Մեկ շաբաթվա ընթացքում Էվերեստ լեռան վրա ութ մարդ է զոհվել։ The Sun-ին հղում անելով՝ «Գազետա.ռու»-ն գրում է, որ վերջին տվյալներով...
Աղբյուր` Panorama.am
18:11
Պոլանսկիի կինը քննադատել է Տարանտինոյին «Մի անգամ Հոլիվուդում»-ի համար
Հայտնի ռեժիսոր Ռոման Պոլանսկիի կինը՝  ֆրանսիացի դերասանուհի Էմանյուել Սենյեն, քննադատել է ռեժիսոր և սցենարիստ Քվենտին Տարանտինոյին, որը...
Աղբյուր` Panorama.am
18:01
«Ռոմեո և Ջուլիետ»-ը՝ Ստանիսլավսկու անվան ռուսական թատրոնի բեմում
Ներկայացման առաջնախաղը կկայանա այսօր։
Աղբյուր` Panorama.am
17:50
Wikipedia-ն Թուրքիայում կայքի հասանելիության արգելքի հարցով դիմել է եվրադատարան
Wikimedia հիմնադրամը, որին պատկանում է աշխարհի ամենամեծ առցանց հանրագիտարանը՝ Wikipedia-ն, Թուրքիայում կայքի հասանելիության արգելքի հարցով դիմել...
Աղբյուր` Panorama.am
17:41
Թևան Պողոսյանը գիտի, թե ով է Հայաստան-Արցախ հարաբերություններում սեպ խրող ուժը
«Այո, կա այդպիսի ուժ, կոչվում է Ադրբեջան և Թուրքիա: Հայաստանում և «յան» ազգանունով ուժեր ես չեմ պատկերացնում, որ կան»,-...
Աղբյուր` Panorama.am
17:30
Հենրիխը գիտի ինչ է ասում. Մոնիկա Մխիթարյան
Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի և Լոնդոնի «Արսենալ»-ի կիսապաշտպան Հենրիխ Մխիթարյանի քույրը` Մոնիկա Մխիթարյանն թվիթերյան իր...
Աղբյուր` Panorama.am
17:23
Հադրութի շրջանի վարչակազմը նոր ղեկավար ունի
Արցախի Հանրապետության նախագահ Բակո Սահակյանն այսօր հաստատել է Կառավարության որոշում, համաձայն որի՝ Իվան Ավանեսյանն ազատվել է Հադրութի շրջանի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:15
ԳՇ պետն ընդունել է Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի պատվիրակությանը
ՀՀ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ, գեներալ-լեյտենանտ Արտակ Դավթյանն նախօրեին ընդունել է Հայաստանում Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:00
Վրաստանի ՆԳՆ. Ախալքալաքում քրեական հեղինակություն է ձերբակալվել
Վրաստանի ներքին գործերի նախարարությունը հաղորդագրություն է տարածել, համաձայն որի, նախօրեին Ախալքալաքի կենտրոնում Կ.Կ-ն ձերբակալվել է ապօրինի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:43
«Արվեստի շաբաթ»-ը մեկնարկեց
Ազգային պատկերասրահում այսօր տեղի ունեցավ «Արվեստի շաբաթ» (Art Week) մշակութային ծրագրի պաշտոնական բացումը: Այն մեկնարկեց Ասիմետրիա...
Աղբյուր` Panorama.am
16:29
Ավստրալիական ավիաընկերությունները չվերթներ են չեղարկել Ագունգ հրաբխի պատճառով
Ավստրալիական ավիաընկերությունները 14 չվերթ են չեղարկել ինդոնեզական Բալի կղզում ժայթքած Ագունգ հրաբուխի  պատճառով։ Ռիա նովոստիի, հաղորդմամբ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:16
Ծառեր է հատել՝ տան ջեռուցման համար
Նշանակվել է մասնագիտական ստուգում: Վնասի չափը պարզվում է: Նախապատրաստվում են նյութեր:
Աղբյուր` Panorama.am
16:01
Երկուշաբթի որոշ համայնքներ կհոսանքազրկվեն
«Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» փակ բաժնետիրական ընկերությունը տեղեկացնում է, որ մայիսի 27-ին պլանային և վերանորոգման աշխատանքներ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:46
Ադրբեջանում հայերի նկատմամբ ռասիստական դրսևորումներն անհնար դարձրին Մխիթարյանի մեկնելը Բաքու. ՀՀ ԱԳՆ-ն՝ CNN-ին
Ադրբեջանն անդառնալիորեն բաց թողեց հնարավորությունը Եվրոպայի լիգայի եզրափակչի միջոցով կյանքի կոչելու սպորտը քաղաքականությունից տարանջատելու իր...
Աղբյուր` Panorama.am
15:31
Թունյան. Գրավատների և փոխանակման կետերի պետտուրքերը կլինեն հայտարարվածից մի քանի անգամ քիչ
Կառավարության և Կենտրոնական բանկի հետ քննարկումների արդյունքում պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել։
Աղբյուր` Panorama.am
15:17
Կիրակի ջերմաստիճանը Երևանում կհասնի +29-ի
Մայիսի 25-26-ը՝ հանրապետության շրջանների զգալի մասում, 27-30-ը՝ Լոռիում, Տավուշում, Գեղարքունիքում, Սյունիքում և Արցախում կեսօրից հետո սպասվում...
Աղբյուր` Panorama.am
15:00
Պուտինի վարկանիշը շարունակում է ընկնել
ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի վստահության վարկանշիը շարունակում է ընկնել։ Նախագահին վստահում է ռուսաստանցիների 31,7 տոկոսը: novayagazeta.ru-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
14:44
Փորձագետը Հայաստանում այսօրվա կատարվածը շատ է նմանեցնում գորբաչովյան տարիներին
«Վտանգավոր միտք ունեմ, հուսով եմ, որ շատ չեն դատափետի ինձ դրա համար»։
Աղբյուր` Panorama.am
14:31
Դատարանը Թրամփին արգելել է ԱՄՆ-ի բյուջեի հաշվին Մեքսիկայի հետ պատ կառուցել
Կալիֆորնիա նահանգի դատարանը ժամանակավոր արգելք է սահմանել Մեքսիկայի հետ սահմանի պատի կառուցման համար: Reuters-ին հղում անելով՝...
Աղբյուր` Panorama.am
14:19
Փորձագետ. Յուրաքանչյուր ընտրություն լուրջ խնդիրներ կառաջացնի մեր երկրի համար
«Ակնհայտ է, որ ուժեղանում է Ռուսաստան-Արևմուտք առճակատումը: Եթե նախկինում կոնֆլիկտը սուր չէր, այժմ շատ սուր է»,- ...
Աղբյուր` Panorama.am
14:03
Արմեն Սարգսյանը շնորհավորել է Հաշիմյան Թագավորության Անկախության օրվա առթիվ
Հանրապետության նախագահ Արմեն Սարգսյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Հորդանանի Հաշիմյան Թագավորության թագավոր Աբդալլահ Երկրորդին։ Նախագահի...
Աղբյուր` Panorama.am
13:45
Հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակվել է ավելի քան 1000 կրակոց. Արցախի ՊԲ
Մայիսի 19-ից 25-ն ընկած ժամանակահատվածում արցախա-ադրբեջանական հակամարտ զորքերի շփման գոտում հակառակորդը հրադադարի պահպանման ռեժիմը խախտել է...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Կառավարության համար սկզբունքային է Հայաստանում ազգային, կրոնական փոքրամասնությունների ինքնության պահպանումը երաշխավորելը. վարչապետ
17:48 24/05/2019

Կառավարության համար սկզբունքային է Հայաստանում ազգային, կրոնական փոքրամասնությունների ինքնության պահպանումը երաշխավորելը. վարչապետ

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}