Հասարակություն 16:06 25/04/2019 Հայաստան

Հայաստանցի գիտնականները պարզել են Հայոց Ցեղասպանության հետևանքով կրած վնասի չափը

Վերջին տարիներին հայաստանցի պատմաբանները, քաղաքական ու հասարակական շրջանակներն ակտիվ պայքար էին մղում Օսմանյան Թուրքիայի կողմից իրականացրած Հայոց Ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը դեպի իրավաքաղաքական դաշտ տեղափոխելու ուղղությամբ։ Շատերը պնդում են՝ անցել է Ցեղասպանության ճանաչման փուլը, եկել է հատուցում պահանջելու ու պատճառված հետևանքները վերացնելու ժամանակը։

Ցեղասպանության հետևանքների, վնասների, կրած կորուստների մասին տարբեր թվեր, տեսակետներ կան։ Դրանք ի մի բերելու ու ամբողջական գնահատական տալու նպատակով Հայաստանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայում ստեղծվել է միջգիտակարգային հանձնախումբ, որում ներառված են գիտնականներ ու մասնագետներ պատմության, արևելագիտության, արվեստի, երկրաբանության, հնագիտության և ազգագրության,  ֆիզիկայի և աստղաֆիզիկայի ինստիտուտներից՝ Ռուբեն Մելքոնյան, Արմեն Մարուքյան, Պավել Ավետիսյանը, Ռուբեն Սաֆրաստյան, Արարատ Աղասյան, Դավիթ Քերթմենջյան և այլք։

«Հանձնախումբը կարողացել է մեր ունեցած կորուստները՝ սկսած տարածքայինից մինչև եկեղեցիներ, մշակութային արժեքներ, հավաքագրել։ Արվեստագետներն աշխատել են իրենց մասով,պատմաբանները՝ իրենց, նաև երկրաբաններ ու ֆիզիկոսներ կան խմբում։  Վերջինները, օրինակ, հանքային հանածոների մասով ահռելի գործ են արել։ Արևմտյան Հայաստանի տարածքում հսկայական հանածոներ կան, որոնք անցած 100 ու ավելի տարիների ընթացքում շահագործվել են, դրանց շահույթները ֆանտաստիկ գումարներ են կազմում։  Խմբում ընդգրկված բոլոր մասնագետներն իրենց հնարավորության սահմաններում հավաքել են մեր ունեցած կորուստի հանրագումարը, և 600-700 էջանոց ծանրակշիռ մի աշխատություն առաջիկա մի քանի ամիսների ընթացքում լույս կտեսնի»,-Panorama.am-ի հետ զրույցում ասաց ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի տնօրեն Աշոտ Մելքոնյանը։

Գիտնականը կարծում է, որ աշխատության հրատարակումից հետո կլինեն գործնական քայլեր հատուցման խնդիրն առաջ մղելու համար։

«Ժամանակին Լևոն Վարդան անունով գործիչ կար։ Նա սկսել էր գրել հայկական կորուստների մասին, այսպես կոչված լքյալ գույքի վերաբերյալ, երբ թուրքերը օրենքներ էին գրել, որպեսզի պետականացնեին հայերից հափշտակված գույքը։ Հիմա մենք գիտական մակարդակով դա դնում ենք ընթացքի մեջ, կարծում եմ՝ կգա ժամանակը, որ պետական մարմինները մեզ սատար կկանգնեն, և քաղաքական մակարդակով ևս այդ հարցն առաջ կմղեն»,-մանրամասնեց գիտնականը։

Մինչ կհրապարակվի աշխատությունը, խնդրեցինք որոշ տվյալներ հրապարակել։ Մելքոնյանը հիշեցրեց, որ մինչև 1921 թվականը տարբեր թվեր են շրջանառվել, խոսվել է 18 մլն ֆրանկի մասին, որը ըստ գիտնականի, այսօր մի քանի հարյուր միլիարդ ամերիկյան դոլար է կազմում։

«Բայց այդ նախկին ու ներկա հաշվարկները համեմատելի չեն միմյանց հետ։ Միայն կասեմ հետևյալը, մեր նյութական կորուստները կազմել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Օսմանյան կայսրության կրած վնասների կրկնակին, որոշ հաշվարկների համաձայն, խոսքն առնվազն կես տրիլիոն դոլարի մասին է։ Սա էլ հարաբերական թիվ է, միայն շոշափելի նյութական կորուստների մասին է խոսքը, դրանում ներառված չեն հոգևոր արժեքները՝ երաժշտություն, ձեռագրեր, եկեղեցիներ, որոնք ֆինանսական առումով անկարելի է հաշվել։ Էլ չեմ ասում ամենակարևորը՝ հայրենիքը, որը գին, արժեք չունի»,-նշեց ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի տնօրենը։

Մելքոնյանի խոսքով, աշխատության բաժիններից մեկում Արվեստի ինստիտուտի ներկայացուցիչ Արարատ Աղասյանը  գրել է, թե ինչ է կորցրել Հայաստանը գեղանկարչության բնագավառում, ինչպիսի նկարիչներ ենք ունեցել, նրանց բոլոր նկարները ոչնչացվել են։

«Միայն Եղեռնի ժամանակ մոտ 30 հազար ձեռագիր ենք կորցրել։ Համեմատության համար նշեմ, որ այսօր Մատենադարանում պահվում է շուրջ 20 հազար ձեռագիր, աշխարհում ունենք 30-35 հազար ձեռագիր»,-հաշված վնասները ներկայացրեց նա։

Աշխատությունը կտրամադրվի նաև իրավաբաններին, որպեսզի նրանք կորուստների մասին հավաքված փաստական տվյալները վերածեն իրավական նյութի՝ Հաագայի միջազգային դատարան մտնելու համար։

Գիտնականների ուսումնասիրությունների համար հիմք են հանդիսացել մի քանի տասնյակ երկրների, նաև Հայաստանի արխիվային նյութերը, քարտեզները։



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:30
Թեթև արդյունաբերության ոլորտը՝ թվերով
Հայաստանում այս տարվա առաջին եռամսյակում զուգագուլպաների և այլ գուլպեղենի արտադրությունը  նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճել է...
Աղբյուր` Panorama.am
20:19
Ըստ Թուրքիայի սահմանադրական դատարանի՝ Հայոց պատրիարքի ընտրությունների հարցում խախտվել է կրոնի ազատությունը
Թուրքիայի սահմանադրական դատարանը նախորդ տարիներին երկրի իշխանությունների ու տարբեր դատարանների՝ Պոլսի հայոց պատրիարքի ընտրությունները...
Աղբյուր` Panorama.am
20:02
Լարսի անցակետը մայիսի 26-ին փակ է լինելու
Վրաստանի Առաջին Հանրապետության օրվա տոնակատարություններով պայմանավորված` Լարսի անցակետը մայիսի 26-ին ` ժամը 05:00-17:00 փակ է լինելու: Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:46
Արտերկրում հանդես եկող 11 ֆուտբոլիստ հրավիրվել է ազգային հավաքական
Հունիսի 8-ին և 11-ին Հայաստանի ազգային հավաքականը կանցկացնի Եվրո-2020-ի ընտրական փուլի J խմբի երրորդ և չորրորդ տուրերի հանդիպումները՝ մրցելով...
Աղբյուր` Panorama.am
19:32
Երկու անձի մեղադրանք է առաջադրվել՝ առանձնապես խոշոր չափերով գողություն կատարելու համար
ՀՀ քննչական կոմիտեի Գեղարքունիքի մարզային քննչական վարչության Վարդենիսի քննչական բաժնում ավարտվել է բնակարանային գողության դեպքի առթիվ հարուցված...
Աղբյուր` Panorama.am
19:20
Երթևեկության փոփոխություն Իտալիայի փողոց−Խորենացու փողոց−Վ.Սարգսյան փողոց խաչմերուկում
Տրանսպորտային միջոցների երթևեկության բարելավման նպատակով մայիսի 25-ից Երևան քաղաքի Իտալիայի փողոց−Խորենացու փողոց−Վ.Սարգսյան փողոց...
Աղբյուր` Panorama.am
19:11
Պրոբացիայի ծառայության իրենց փորձով կիսվել են գերմանացի մասնագետները
Մայիսի 22-23-ը պրոբացիայի ծառայողները հնարավորություն են ունեցել  ուսումնասիրել գերմանական փորձը, որը միջազգային  հաջողված օրինակներից...
Աղբյուր` Panorama.am
19:05
Արա Զոհրաբյան. Կոռուպցիայի մեջ ներգրավվելը ոչնչացնում է մեր մասնագիտությունը
Փաստաբանների պալատի խորհրդի հանդիսավոր նիստի ժամանակ անդամների միաձայն քվեարկության արդյունքում փաստաբանական դպրոցի 72 ունկնդիրների հանձնվել են...
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Արսեն Վենգեր. Բաքվում եզրափակիչ հանդիպումն անցկացնելը մղձավանջ է
«Արսենալ»-ից հեռանալուց հետո նախկին մարզիչ Արսեն Վենգերն առաջին անգամ խոսել է ակումբի մասին։ Նա Ադրբեջանի մայրաքաղաք Բաքվում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:51
«Ոսկե ծիրանն» ու Մոնոպոլիի «Սուդեստիվալը» սերտացնում են համագործակցությունը
Այսօր Հայաստանի կինեմատոգրաֆիստների միությունում փոխըմբռնման հուշագիր է կնքվել «Ոսկե ծիրան» Երևանի միջազգային կինոփառատոնի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:47
Հարվի Վայնշտեյնն առաջարկել է սեռական ոտնձգությունից տուժած կանանց և վարկատուներին վճարել 44 մլն դոլար
Ամերիկացի հայտնի պրոդյուսեր Հարվի Վայնշտեյնը, որը մեղադրվում է սեռական ոտնձգությունների մեջ, առաջարկել է 44 միլիոն դոլար վճարել տուժած կանանց և...
Աղբյուր` Panorama.am
18:33
Փայլանի ահազանգը. Թուրքական սերիալում հայը ներկայացվում է որպես ստոր և դավաճան մարդ
Թուրքիայի խորհրդարանի հայ պատգամավոր, ընդդիմադիր «Ժողովուրդների դեմոկրատական» (HDP) քրդամետ կուսակցության անդամ Կարո Փայլանը խստորեն...
Աղբյուր` Panorama.am
18:26
Փաշինյան. Սահմանապահ բնակավայրերի շրջանավարտները պիտի որ կառավարական ամառանոցում քեֆ անելիս լինեն
Այս տարի էլ սահմանապահ մի քանի գյուղերի շրջանավարտներ «Վերջին զանգ» արարողությունից հետո երեկոն կնշեն կառավարական ամառանոցում։...
Աղբյուր` Panorama.am
18:25
Վահրամ Կաժոյանը նշանակվել է Վիետնամում ՀՀ դեսպան
ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանի հրամանագրով Վահրամ Կաժոյանը նշանակվել է Վիետնամում ՀՀ դեսպան։ «Հիմք ընդունելով վարչապետի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:21
Ռազմական ոստիկանությունը բացահայտել է զորակոչից խուսափելու երկու դեպք
ՊՆ ռազմական ոստիկանության քրեական հետախուզության բաժնի աշխատակիցները, ստացված օպերատիվ տեղեկությունների իրացման արդյունքում, բացահայտել են...
Աղբյուր` Panorama.am
18:11
Ճիշտ է ընտրված մոտեցումը. Թաթոյան
«Հայաստանի դատական համակարգի իհարկե կան խնդիրներ, որոնք վերաբերում են դատական համակարգի արտաքին անկախությանը և դատարանների ներքին...
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
Սանահինի վանքում կիրառվել է անասթիլոզի մեթոդը
Սանահինի վանական համալիրը, որն ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային մշակութային «Արժեքների ցանկում», հաճախ է հայտնվում քաղաքացիների...
Աղբյուր` Panorama.am
17:45
Պետք է լուրջ խնդիրներ դնենք այս ռազմարդյունաբերության ոլորտի առաջ. Փաշինյան
«Կառավարության համար ռազմարդյունաբերության ոլորտը գերակայություն է, և այս ոլորտի հետ կապված լուրջ ծրագրեր ու նպատակներ կան»,- այս...
Աղբյուր` Panorama.am
17:30
Քոչարյանի գործով կասեցման որոշումն ամբողջությամբ համահունչ է նաև Վենետիկի հաձնաժողովի դիրքորոշումներին
Հարցազրույց, իրավաբան, GPartners իրավաբանական ընկերության գործընկեր Սարգիս Գրիգորյանի հետ։ Հարց-Արդյո՞ք Երևանի ընդհանուր իրավասության առաջին...
Աղբյուր` Panorama.am
17:21
Ոստիկանության պահպանվող հատուկ տարածքներ է տեղափոխվել 116 մեքենա
Այսօր, ժամը 17:00-ի դրությամբ, ճանապարհային ոստիկանության կարգախմբերը հանրապետության ճանապարհային ոստիկանության պահպանվող հատուկ տարածքներ են...
Աղբյուր` Panorama.am
17:07
ԲԴԽ նախագահի պարտականությունների կատարումը վերապահված է Գևորգ Դանիելյանին
Բարձրագույն դատական խորհրդի նախագահ պարոն Գագիկ Հարությունյանը, «ՀՀ դատական օրենսգիրք» սահմանադարական օրենքի 86-րդ հոդվածի 1-ին մասի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:04
Հրդեհ՝ Նորքի երկու տներում
Մայիսի 24-ին, ժամը 10:28-ին, «911» ծառայությանն ահազանգ է ստացվել, որ հրդեհ է բռնկվել Երևան քաղաքի Նորքի 1-ին նրբանցքի տներից...
Աղբյուր` Panorama.am
16:51
Տարոսը մնացածներին. Արամ Մանուկյան
«Բոլորիդ շնորհավորում եմ Գագիկ Հարությունյանի հրաժարականի առիթով»,- այսօր «Անցումային արդարադատության օրենքների կիրառման...
Աղբյուր` Panorama.am
16:47
Օպերային թատրոնի կառավարման խորհրդի նախագահ է ընտրվել Նազենի Ղարիբյանը
Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնն ունի կառավարման խորհրդի նոր նախագահ և քարտուղար։  Մշակույթի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:35
«Թող մարդը դուրս գա քֆուր անի, հանգստանա». Քննարկում՝ ԱԺ-ում
Այսօր ԱԺ պաշտպանության, անվտանգության, ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովի նիստում քննարկվում էր ԱԺ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության...
Աղբյուր` Panorama.am
16:28
Եթե պրոցեսը տանելու ենք «նովգորոդյան վեչե»-ի օրինակով, ավելի վատ արդյունք ենք ունենալու. Զոհրաբյան
«Միանշանակ պնդում եմ, որ այո, դատական համակարգը պետք է առողջանա, պիտի բարեփոխվի, բայց բացառապես օրենքի և օրինականության...
Աղբյուր` Panorama.am
16:20
Ոստիկանության պահպանվող հատուկ տարածքներ է տեղափոխվել 106 մեքենա
Մայիսի 24-ին, ժամը 15:00-ի դրությամբ, ճանապարհային ոստիկանության կարգախմբերը հանրապետության ճանապարհային ոստիկանության պահպանվող հատուկ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:06
Բասեն գյուղում եղբայրը սպանել է քրոջն ու ինքնասպան եղել
Մայիսի 24-ին՝ առավոտյան ժամը 6-ն անց 25-ի սահմաններում, ոստիկանության Ախուրյանի բաժին ահազանգ է ստացվել, որ Բասեն գյուղում դանակահարություն է...
Աղբյուր` Panorama.am
15:53
ՊՆ-ն՝ Փաշինյանի որդու տեղափոխման մասին
Հայաստանի Հանրապետւթյան պաշտպանության նախարարությունը հայտարարում է, որ ԶՈՒ բոլոր պարտադիր ժամկետային զինծառայողները, այդ թվում նաև Վարչապետ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:47
«Դատական համակարգը նրան հետաքրքրում է այնքան, որքան թռչնագրիպը կհուզեր Խորենացուն»
«Անցումային արդարադատության օրենքների կիրառման հեռանկարները Հայաստանում» թեմայով խորհրդարանական լսումների ժամանակ ելույթ ունեցավ...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Կառավարության համար սկզբունքային է Հայաստանում ազգային, կրոնական փոքրամասնությունների ինքնության պահպանումը երաշխավորելը. վարչապետ
17:48 24/05/2019

Կառավարության համար սկզբունքային է Հայաստանում ազգային, կրոնական փոքրամասնությունների ինքնության պահպանումը երաշխավորելը. վարչապետ

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}