Հասարակություն 16:06 25/04/2019 Հայաստան

Հայաստանցի գիտնականները պարզել են Հայոց Ցեղասպանության հետևանքով կրած վնասի չափը

Վերջին տարիներին հայաստանցի պատմաբանները, քաղաքական ու հասարակական շրջանակներն ակտիվ պայքար էին մղում Օսմանյան Թուրքիայի կողմից իրականացրած Հայոց Ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը դեպի իրավաքաղաքական դաշտ տեղափոխելու ուղղությամբ։ Շատերը պնդում են՝ անցել է Ցեղասպանության ճանաչման փուլը, եկել է հատուցում պահանջելու ու պատճառված հետևանքները վերացնելու ժամանակը։

Ցեղասպանության հետևանքների, վնասների, կրած կորուստների մասին տարբեր թվեր, տեսակետներ կան։ Դրանք ի մի բերելու ու ամբողջական գնահատական տալու նպատակով Հայաստանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայում ստեղծվել է միջգիտակարգային հանձնախումբ, որում ներառված են գիտնականներ ու մասնագետներ պատմության, արևելագիտության, արվեստի, երկրաբանության, հնագիտության և ազգագրության,  ֆիզիկայի և աստղաֆիզիկայի ինստիտուտներից՝ Ռուբեն Մելքոնյան, Արմեն Մարուքյան, Պավել Ավետիսյանը, Ռուբեն Սաֆրաստյան, Արարատ Աղասյան, Դավիթ Քերթմենջյան և այլք։

«Հանձնախումբը կարողացել է մեր ունեցած կորուստները՝ սկսած տարածքայինից մինչև եկեղեցիներ, մշակութային արժեքներ, հավաքագրել։ Արվեստագետներն աշխատել են իրենց մասով,պատմաբանները՝ իրենց, նաև երկրաբաններ ու ֆիզիկոսներ կան խմբում։  Վերջինները, օրինակ, հանքային հանածոների մասով ահռելի գործ են արել։ Արևմտյան Հայաստանի տարածքում հսկայական հանածոներ կան, որոնք անցած 100 ու ավելի տարիների ընթացքում շահագործվել են, դրանց շահույթները ֆանտաստիկ գումարներ են կազմում։  Խմբում ընդգրկված բոլոր մասնագետներն իրենց հնարավորության սահմաններում հավաքել են մեր ունեցած կորուստի հանրագումարը, և 600-700 էջանոց ծանրակշիռ մի աշխատություն առաջիկա մի քանի ամիսների ընթացքում լույս կտեսնի»,-Panorama.am-ի հետ զրույցում ասաց ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի տնօրեն Աշոտ Մելքոնյանը։

Գիտնականը կարծում է, որ աշխատության հրատարակումից հետո կլինեն գործնական քայլեր հատուցման խնդիրն առաջ մղելու համար։

«Ժամանակին Լևոն Վարդան անունով գործիչ կար։ Նա սկսել էր գրել հայկական կորուստների մասին, այսպես կոչված լքյալ գույքի վերաբերյալ, երբ թուրքերը օրենքներ էին գրել, որպեսզի պետականացնեին հայերից հափշտակված գույքը։ Հիմա մենք գիտական մակարդակով դա դնում ենք ընթացքի մեջ, կարծում եմ՝ կգա ժամանակը, որ պետական մարմինները մեզ սատար կկանգնեն, և քաղաքական մակարդակով ևս այդ հարցն առաջ կմղեն»,-մանրամասնեց գիտնականը։

Մինչ կհրապարակվի աշխատությունը, խնդրեցինք որոշ տվյալներ հրապարակել։ Մելքոնյանը հիշեցրեց, որ մինչև 1921 թվականը տարբեր թվեր են շրջանառվել, խոսվել է 18 մլն ֆրանկի մասին, որը ըստ գիտնականի, այսօր մի քանի հարյուր միլիարդ ամերիկյան դոլար է կազմում։

«Բայց այդ նախկին ու ներկա հաշվարկները համեմատելի չեն միմյանց հետ։ Միայն կասեմ հետևյալը, մեր նյութական կորուստները կազմել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Օսմանյան կայսրության կրած վնասների կրկնակին, որոշ հաշվարկների համաձայն, խոսքն առնվազն կես տրիլիոն դոլարի մասին է։ Սա էլ հարաբերական թիվ է, միայն շոշափելի նյութական կորուստների մասին է խոսքը, դրանում ներառված չեն հոգևոր արժեքները՝ երաժշտություն, ձեռագրեր, եկեղեցիներ, որոնք ֆինանսական առումով անկարելի է հաշվել։ Էլ չեմ ասում ամենակարևորը՝ հայրենիքը, որը գին, արժեք չունի»,-նշեց ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի տնօրենը։

Մելքոնյանի խոսքով, աշխատության բաժիններից մեկում Արվեստի ինստիտուտի ներկայացուցիչ Արարատ Աղասյանը  գրել է, թե ինչ է կորցրել Հայաստանը գեղանկարչության բնագավառում, ինչպիսի նկարիչներ ենք ունեցել, նրանց բոլոր նկարները ոչնչացվել են։

«Միայն Եղեռնի ժամանակ մոտ 30 հազար ձեռագիր ենք կորցրել։ Համեմատության համար նշեմ, որ այսօր Մատենադարանում պահվում է շուրջ 20 հազար ձեռագիր, աշխարհում ունենք 30-35 հազար ձեռագիր»,-հաշված վնասները ներկայացրեց նա։

Աշխատությունը կտրամադրվի նաև իրավաբաններին, որպեսզի նրանք կորուստների մասին հավաքված փաստական տվյալները վերածեն իրավական նյութի՝ Հաագայի միջազգային դատարան մտնելու համար։

Գիտնականների ուսումնասիրությունների համար հիմք են հանդիսացել մի քանի տասնյակ երկրների, նաև Հայաստանի արխիվային նյութերը, քարտեզները։



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

11:05
Աստղիկ Ավետիսյան. Պարոն վարչապետ, Դուք բան ու գործ չունե՞ք
ԵՊՀ ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետի դոցենտ, Հայկական Փի Ար ասոցիացիայի ղեկավար Աստղիկ Ավետիսյանը վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին հորդորում...
Աղբյուր` Panorama.am
11:00
Ապրիլյան պատերազմի հերոս Աշոտ Շահբազյանի ծննդյան օրն է
-Չէ՛, կամբատ, չեմ կարող: Վիրավորներ ու զոհեր կան: Չեմ կարող թողնել ու իջնել: Ես էլ ի վիճակի չեմ նրանց իջեցնելու:
Աղբյուր` Panorama.am
10:54
ՊՆ խոսնակ. Հյուսիսարևելյան սահմանագոտու նոր հենակետի տեղը պատահական ընտրված չէ
Պաշտպանության նախարարի մամուլի խոսնակ Շուշան Ստեփանյանը հյուսիսարևելյան սահմանագոտու նոր հենակետի լուսանկարներն է հրապարակել ֆեյսբուքյան իր...
Աղբյուր` Panorama.am
10:52
Մերկելը հայտարարել է Գերմանիայի պատմության մեջ վատթարագույն տնտեսական իրավիճակի մասին
Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը հայտարարել է, որ Գերմանիայի տնտեսությունն այժմ ապրում է երկրի պատմության մեջ ամենաբարդ իրավիճակը: Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
10:47
Վանեցյանը՝ Փաշինյանին. Մի´ արա, պարզապես մի´ արա
ԱԱԾ նախկին տնօրեն, «Հայրենիք» կուսակցության նախագահ Արթուր Վանեցյանը վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին կոչ է անում դադարեցնել իր էջում սկսած...
Աղբյուր` Panorama.am
10:43
Վրաստանում արձանագրվել է կորոնավիրուսի չորս նոր դեպք
Վրաստանում արձանագրվել է կորոնավիրուսի չորս նոր դեպք: Այս մասին տեղեկությունը, վրացական Առաջին ալիքի հաղորդմամբ, թարմացվել է կառավարության...
Աղբյուր` Panorama.am
10:36
Հունիսի 5-ը շրջակա միջավայրի համաշխարհային օրն է
Հունիսի 5-ը շրջակա միջավայրի համաշխարհային օրն է: 1972-ին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 27-րդ նստաշրջանում հունիսի 5-ը հռչակվել է շրջակա միջավայրի...
Աղբյուր` Panorama.am
10:30
ԱՄՆ-ի պաշտպանության նախարարը դեմ է ցույցերը ցրելու համար բանակային ուժերի կիրառմանը
ԱՄՆ-ի խոշոր քաղաքներում շարունակվում են զանգվածային բողոքի ցույցեր: ԱՄՆ պաշտպանության նախարարը հայտարարել է, որ չի աջակցում բանակի միջոցով...
Աղբյուր` Panorama.am
10:23
Փաշինյան. Դավիթ Անանյանը լքելու է պաշտոնը
Պետական եկամուտների կոմիտեում և ընդհանրապես համակարգում նոր փոփոխություններ կլինեն։ Հայտարարեց վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն օնլայն ելույթում՝ ԱԺ...
Աղբյուր` Panorama.am
10:17
Վրաստանը ևս մեկ անգամ պատրաստակամություն է հայտնել՝ օգնելու Հայաստանին COVID-19- ի դեմ պայքարում
Վրաստանի և Հայաստանի կառավարությունների միջև ինտենսիվ հաղորդակցություն կա։ Այս մասին, «Грузия-Online»-ի հաղորդմամբ, ասել է Վրաստանի...
Աղբյուր` Panorama.am
10:10
Վերդիի «Պարահանդես-Դիմակահանդես»-ը 24 ժամ առցանց հասանելի կլինի
Օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի ֆեյսբուքյան էջում հունիսի 5-ին կցուցադրվի օպերայի համերգային կատարման տեսաձայնագրությունը։
Աղբյուր` Panorama.am
10:03
Իսրայելը օդային հարվածներ է հասցրել Սիրիային
Իսրայելի ռազմաօդային ուժերը մի շարք հարվածներ են հասցերլ սիրիայի Համա նահանգին: Ըստ «Ինտերֆաքս»-ի, այդ տեղեկությունը հինգշաբթի...
Աղբյուր` Panorama.am
09:58
Քանյե Ուեսթը կվճարի Ֆլոյդի դստեր քոլեջի վարձը
Հայտնի ռեփեր Քանյե Ուեսթը կվճարի ԱՄՆ-ում ոստիկանների գործողությունների հետևանով մահացած սևամորթ Ջորջ Ֆլոյդի 16-ամյա դստեր քոլեջի վարձը։ Նա աղջկա...
Աղբյուր` Panorama.am
09:52
«Հրապարակ». ԵՊՀ խորհուրդը կձևավորվի հին սկզբունքով
«Հրապարակ» թերթը գրում է. «Մեկ տարի է ԵՊՀ ռեկտորի պաշտոնը թափուր է, հիմա համառ լուրեր են շրջանառվում, որ իշխանությունը...
Աղբյուր` Panorama.am
09:50
«Ժողովուրդ». Ովքե՞ր են բացակայում Երևանի ավագանու նիստերից
«Ժողովուրդ» թերթը գրում է․ «Վերջին շրջանում հաճախ են լինում դեպքեր, երբ Երևանի ավագանու նիստերն անցնում են սակավամարդ: Ընդ...
Աղբյուր` Panorama.am
09:48
«Իրատես». Համակարգի բնականոն աշխատանքն ապահովելը դարձել է խնդրահարույց
«Իրատես» թերթը գրում է. «Այս օրերին կառավարման օղակները հայտնվել են բավական բարդ իրավիճակում. պետական գերատեսչություններում...
Աղբյուր` Panorama.am
09:46
«Փաստ». ԵՊՀ-ն ներկայումս գտնվում է իր պատմության մեջ աննախադեպ խորագույն ճգնաժամի մեջ
«Փաստ» թերթը գրում է. «Հայաստանի մայր բուհի շուրջ ընթանում են խիստ կասկածելի և ծայրաստիճան վտանգավոր գործընթացներ։ Թե՛...
Աղբյուր` Panorama.am
09:44
«Ժողովուրդ». Լևոն Սարգսյանին Հայաստանին վերադարձնելու պրոցեսը դոփում է տեղում. Ինչն է պատճառը
«Ժողովուրդ» թերթը գրում է․ «Ինչպես հայտնի է, 2019 թվականի մարտի 19-ին Ռուսաստանի գլխավոր դատախազությունը բավարարել էր...
Աղբյուր` Panorama.am
09:42
«Հրապարակ». Այս պահին քլորի և ախտահանող այլ նյութերի մեծ դեֆիցիտ կա հանրապետությունում
«Հրապարակ» թերթը գրում է. «Մինչ պարետատունը և ողջ կառավարությունը լծվել են հանրությանը դիմակներ կրել պարտադրելուն,...
Աղբյուր` Panorama.am
09:40
«Իրատես». Ծխախոտի գործի վերաբերյալ ուշագրավ տեղեկություներ են հաղորդում ՌԴ-ից
«Իրատես» թերթը գրում է. «Մի կողմից համավարակի բերած խնդիրները, մյուս կողմից էլ կոռուպցիոն գործարքների մեջ թաթախված լինելու...
Աղբյուր` Panorama.am
09:38
«Ժողովուրդ». Դավիթ Անանյանի ամենահավանական փոխարինողը Շուշանիկ Ներսիսյանն է լինելո՞ւ
«Ժողովուրդ» թերթը գրում է. «Երեկ ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեի նախագահ Դավիթ Անանյանն աշխատանքից...
Աղբյուր` Panorama.am
09:36
«Իրատես». Փաշինյանի ռեյտինգը վերջին ժամանակաշրջանում հզոր անկում է գրանցել
«Իրատես» թերթը գրում է. «Նիկոլ Փաշինյանի ռեյտինգը վերջին ժամանակաշրջանում հզոր անկում է գրանցել. ռեյտինգի ցուցիչներն այս...
Աղբյուր` Panorama.am
09:34
«Հրապարակ». Սպառնալիքներ հնչեցնող քաղաքացին շարունակել է այնքան, մինչև Մարուքյանը դիմել է դատախազություն
«Հրապարակ» թերթը գրում է. «Ազգային ժողովի իր աշխատասենյակում երեկ մի քանի ժամ քննիչները հարցաքննել են «Լուսավոր...
Աղբյուր` Panorama.am
09:32
«Փաստ». Ի՞նչ նպատակով են Արցախում չափում հասարակական տրամադրությունները
«Փաստ» թերթը գրում է. «Նախօրեին տեղեկություն տարածվեց, որ Արցախում դադարեցվել է մի քանի հեռուստաալիքների (այդ թվում՝...
Աղբյուր` Panorama.am
09:30
«Հրապարակ». Ինչո՞ւ են լարվել Կապանի քաղաքապետի ու փոխմարզպետի հարաբերությունները
«Հրապարակ» թերթը գրում է. «Մինչ սյունյաց իրավապահները հետաքրքրված են Սյունիքի մարզի խոշոր բնակավայրերի համայնքապետերով,...
Աղբյուր` Panorama.am
09:25
Ռեստորանը վարչապետին հորդորում է ապատեղեկատվություն չտարածել
Երևանյան ռեստորաններից մեկն ապատեղակատվություն է որակել վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի՝ իր ֆեյսբուքյան էջում հրապարակած լուրը։...
Աղբյուր` Panorama.am
09:18
Բիլ Գեյթսը մեկնաբանել է մարդկանց չիպավորելու մասին լուրերը
Ամերիկացի ձեռնարկատեր և «Մայքրոսոֆթ» կորպորացիայի հիմնադիր Բիլ Գեյթսը հայտնել է, որ դավադրության տեսությունները մարդկանց գլոբալ...
Աղբյուր` Panorama.am
09:06
Այսօր հոսանքազրկումներ են սպասվում Երևանում, Կոտայքում, Արագածոտնում
«Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» փակ բաժնետիրական ընկերությունը տեղեկացնում է, որ հունիսի 5-ին կանխարգելիչ աշխատանքներ իրականացնելու...
Աղբյուր` Panorama.am
09:00
ԱԺ-ում ստեղծված աշխատանքային խումբը կքննարկի Լանզարոտեի կոնվենցիան
Հաշվի առնելով Լանզարոտեի կոնվենցիայի՝ կրթության բաղադրիչին վերաբերող 6-րդ կետի շուրջ հանրության մտահոգությունները՝ ԱԺ գիտության, կրթության,...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Արթուր Վանեցյանը Վանաձորում մասնակցել է «Հայրենիք» կուսակցության գրասենյակի բացմանը
22:35 03/06/2020

Արթուր Վանեցյանը Վանաձորում մասնակցել է «Հայրենիք» կուսակցության գրասենյակի բացմանը

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}