Քաղաքական 14:22 10/05/2019 Հայաստան

Վահե Հովհաննիսյան. Երրորդ կողմի դատարանը

Շուտով սկսվելու են հետհեղափոխական առաջին դատավարությունները։ Պետությունը մտնելու է երկարատև դատավարության փուլ՝ հասարակական ընդգծվող անտարբերության ֆոնին։ Այս պրոցեսի կողմերը հստակ են՝ ՀՔԾ, դատախազություն և երկրի քաղաքական իշխանություն մի կողմում և մեղադրյալներ՝ մյուսում։ Առաջին երեքը պնդելու են իրենց տեսակետը, մեղադրյալները պաշտպանվելու են լավ փաստաբաններով և այլ օրինական միջոցներով։ Փնտրվում է նաև դատավոր։ Եվ նրանց զանգվածային ինքնաբացարկները հուշում են, կամ ավելի ճիշտ աղաղակում են, որ ինչ-որ շատ կարևոր բան ակնհայտորեն սխալ է։ Ի վերջո, իհարկե, կգտնվի մեկը՝ պետության կողմից նշանակված մի դատավոր, որը վերջում կամ ընթացքում կկայացնի վճիռներ՝ կախված երկրում առկա իրավիճակից։ Բայց այս սցենարով նստվածք է մնալու՝ ծանր նստվածք, որն ունենալու է էական հետևանքներ։

Եթե վերանանք իրավական բառապաշարից, ապա սա համակարգաստեղծ դատավարություն է. այսինքն՝ սրա սխալը՝ սխալ ընթացքը և սխալ վճիռները, ունենալու են համակարգային ազդեցություն։ Հետևաբար՝ մենք ամեն ինչ պետք է անենք՝ սխալից խուսափելու համար։

Ինչ է նշանակում «սխալ»

Սխալի ձևակերպման մեջ չեն մտնում ո՛չ «հանրային պահանջ» ձևակերպումը, ո՛չ զգացմունքային ֆոնը, ո՛չ սոցցանցային մթնոլորտը և ոչ էլ այն, որ այդ նույն դատախազը ժամանակին պահանջում էր Ն. Փաշինյանին ձերբակալել, կամ այդ դատական համակարգը ժամանակին դատել է Փաշինյանին ու նրա համախոհներին։ Սրանք արդեն դետալներ են, ո՛չ ավելին։

Ամենավտանգավոր սխալը կլինի այն, որ դատավարությունն ընթանա հանրային անտարբերության պայմաններում։ Եթե հանրությունը չլինի արդարի, իսկության, իրականության պահանջատերը, ապա սա ընդամենը դառնալու է այլ դատավարությունների միջանկյալ օղակ, երբ հետագայում տարբեր ժամանակներում նույն գործով դատելու են տարբեր մեղադրյալների։

Ի վերջո, մենք՝ հանրությունը, ցանկանու՞մ ենք իմանալ իրականությունը։ Մենք դնու՞մ ենք նման պահանջ՝ իմանալ իրականությունը, ստանալ մի խումբ հարցերի պատասխանները։ Ինքներս մեզ համար, ոչ թե՝ ինչ-որ մեկին հաշվետու լինելու։

Սրանք շատ կարևոր կիրառական հարցեր են, որովհետև պետության այսօրվա անորոշությունների պայմաններում այդ հարցերի պատասխանները ձևավորելու են խիստ որոշակի ռիսկեր։

ՀՔԾ-ի և դատախազության համար որքան փոքր լինի հանրային ուշադրությունը, այնքան մեծ է կոմֆորտը, և այնքան հեշտ կանեն այն, ինչը իրենցից ակնկալվում է։

Հասարակական արբիտրի գաղափարը այսօր ծայրահեղ անհրաժեշտություն է։ Եթե չենք ուզում անընդհատ ապրել անցյալում, չենք ուզում լինել նախորդ տասնամյակների և նոր սխալների գերին, ուրեմն պետք է ձևավորենք «երրորդ կողմի» դատարանը։ Մի համակարգ, որն ինքնաբացարկ չի ուզի և չի կարող տալ։ Դա հասարակությունն է, մենք բոլորս, ովքեր երկրի առաջընթացը տեսնում են ապագայում, և ոչ երբեք՝ անցյալում։ Ոչ անտարբերների հանրությունը ամենակարևոր դատարանն է։ Սա այն դատարանն է, որի նպատակը ոչ թե դատավճիռն է, այլ՝ իրականությունը։ Իրականությունն իմանալու պահանջը։ Հասկանանք իրականությունը, որ կարողանանք շարժվել առաջ։ Ոչ թե զմռսել այն հերթական դատավճռով, որը նորից կհետաձգի հարցի լուծումը ու մեզ կպահի անցյալում։

Արդեն պարզ է, որ այս դատավարությունները հեշտ ընթացք չեն ունենալու։ Եթե 8-9 ամիս առաջ ՀՔԾ պետը հեղափոխական զգացմունքների ֆոնին վիկիլիքսի ու Սիլվայի ասածները «ծախում» էր հասարակության վրա, ապա այսօր շատ բան է փոխվել։ Չկա թե՛ մթնոլորտը, թե՛ հակումը՝ հալած յուղի տեղ ընդունելու ամեն ասված։

Հանրային լուրջ և օբյեկտիվ մոնիտորինգը միակ պայմանն է, որը թույլ կտա դուրս գալ տարբեր շրջանակների և անհատների անձնական պատկերացումներից։

Քաղաքացիական կառույցների և հանրության ուշադրությունը միակ պայմանն է, որով հնարավոր կլինի խուսափել ավելի վատ սցենարներից։

Գուցե այս դատավարության փուլով պետք է դառնալ ավելի լուրջ հասարակություն և ավելի լուրջ վերնախավ ու հասկանալ, որ քրեական գործի 76 հատորը չէ՛ մեր ընդհանուր պատմության նկարագրությունը։ Այդ հատորներում չկան «ինչո՞ւ այդպես եղավ, և ի՞նչ անել, որ այլևս այդպես չլինի» հարցերի պատասխանները։

Եվ այդ մեկ դատավորը դո՛ւ ես

Մենք ուզու՞մ ենք իմանալ իրականությունը։ Մարտի 1-ի հետ կապված տասնյակ հարցերի պատասխանները պետք է համոզիչ լինեն՝ քաղաքացու և քաղաքացու հասարակության համար։ Որովհետև պատասխանները նրա՛ համար են, ուրիշ ոչ մեկի։ Թեման կփակվի ու չի մնա որպես ներքին չարության և թշնամանքի աղբյուր, միայն այն դեպքում, երբ քաղաքացին ու հասարակությունը ստանան պատասխաններ։ Բայց՝ հիմնավոր ու փաստարկված պատասխաններ, և ոչ՝ մանիպուլյատիվ, զգացմունքային։ Զգացմունքներն ունեն թուլանալու, վերափոխվելու հատկություն։

Հիմա մի վիճակ է, երբ բոլորս՝ ՀՔԾ-ն, դատախազությունը, քաղաքական իշխանությունը, հասարակությունը, ուզում ենք փափուկ տեղավորվել մեկ դատավորի հետևում՝ այն մեծ

դժվարությամբ, մի կերպ գտնված դատավորի։ Ամեն ինչ թողնել մեկ դատավորի պատասխանատվությանը։ Իրո՞ք մտածում եք, թե այդ մեկ դատավորը կարող է սպառիչ պատասխան տալ մեր ընդհանուր պատմության հարցերին, թե ի՛նչ կատարվեց մարտի 1-ին, ինչո՛ւ այդպես եղավ, ո՛ր պահին, և ինչպե՛ս կարելի էր խուսափել, ո՛րս որքան պատասխանատվություն ունի, և շատ այլ հարցերի։ Հարցերի, որոնց պատասխանները 10 տարի մեր մեջ եփվել են, որոշակիացել, վերանայվել, կեղծվել, երբեմն ծախվել։

Ուզու՞մ ենք ստանալ պատասխաններ՝ դժվար, ոչ այնքան հաճելի, շոկային, բայց՝ կարևոր։ Թե՞ ուզում ենք մեկ դատավորից լսել ինչ-որ վճռի տեքստ, որը ոչ մի հարցի պատասխան չի տալու և չի բացելու նոր էջը։ Մենք նման մի փուլ անցել ենք. նույն դատախազները, նույն քննիչները, նույն դատավորները մի ժամանակ բռնում ու դատում էին Ն. Փաշինյանին, հիմա՝ ուրիշներին։ Վաղը նույն մարդիկ կանեն մեկ այլ բան։ Սա՞ է մեր ուզածը, թե՞ ներքին հին չարությունը պարպելն ու առաջ գնալը։ Կամ՝ գոնե առաջ գնալու ռեսուրսը հասկանալը։

Ինչպե՞ս ապահովել փաստարկված պատասխանների հնարավորությունը։ Կարծում եմ այս պահին կա երկու տարբերակ.

ա/ Իրականացնել դատավարության ամենօրյա հանրային մոնիտորինգ։ Գործի ամեն դետալ պահել ուշադրության կենտրոնում։ Ինտենսիվ մոնիտորինգ՝ թույլ չտալու համար

մանիպուլյացիաներ որևէ կողմից։ Քրեական գործը խոշորացույցով նայել ու դատարանի համար ապահովել արդար վճիռներ կայացնելու դաշտը։

Բ/ Պահանջել միջազգային հանձնաժողովի ստեղծում, միջազգային քննություն։ Մենք պետք է ընդունենք, որ մարտի 1-ի պատմության մեջ կան հարցեր, որոնց մեր ներսի ռեսուրսներով և պատկերացումներով հնարավոր չէ օբյեկտիվ պատասխանել, որովհետև չափից դուրս շատ են անձնավորված էմոցիաները, երկար տարիներով քաղաքական դիրքավորվածությունը, այդ թեմայի վրա կառուցված քաղաքական և այլ կենսագրությունները։ Մի խոսքով՝ բաներ, որոնք շատ բարդ է գիտակցաբար հաղթահարելը։ Այդ պատճառով է պետք դրսի, օտարի օբյեկտիվ քննություն և գնահատական։

Մնացածը որոշման խնդիր է՝ աշխատել, ստանալ պատասխաններ, գնալ առա՞ջ, թե՞ պատրաստվել անվի հերթական պտույտին ու երկիրը թողնել անցյալում։

Վահե Հովհաննիսյան
Այլընտրանքային նախագծեր խումբ



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

15:14
Վահե Հովհաննիսյան. Թերագնահատվող ճգնաժամ
«Այլընտրանքային նախագծեր խմբի» անդամ Վահե Հովհաննիսյանն իր հերթական հոդվածում անդրադարձել է համաճարակի փոփոխություններին, ստեղծված...
Աղբյուր` Panorama.am
15:04
Իսպանիայում 100-ամյա կինը բուժվել է կորոնավիրուսից. «ՏԱՍՍ»
Իսպանիայի Աստուրիաս շրջանում կորոնավիրուսով վարակված 100-ամյա կինը բուժվել է, գրում է «ՏԱՍՍ»-ը՝ հղում տալով  մարզային...
Աղբյուր` Panorama.am
15:00
Եվրահանձնաժողովը պատրաստ է գործողություններ ձեռնարկել Հունգարիայի դեմ` վարչապետի լիազորությունների վերաբերյալ որոշման պատճառով
Եվրահանձնաժողովը չի բացառում Հունգարիայի դեմ միջոցներ ձեռնարկելու հնարավորությունը ՝ կապված կորոնավիրուսային համաճարակի համատեքստում վարչապետ...
Աղբյուր` Panorama.am
14:57
Մերկելը դուրս է եկել ինքնամեկուսացումից
Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը դուրս է եկել ինքնամեկուսացումից և վերադարձել իր աշխատանքի վայր։ Այս մասին հայտարարել է Գերմանիայի...
Աղբյուր` Panorama.am
14:55
Կարանտինը խախտած առաջին չորս կորոնավիրուսով հիվանդները կտուգանվեն Մոսկվայում
«Ուրբաթ օրն առաջին անգամ Մոսկվայում կտուգանվեն  տանը բուժման պայմանները խախտած կորոնավիրոսով հիվանդները», -Ինտերֆաքս-ին հայտնել...
Աղբյուր` Panorama.am
14:53
Արցախի ՄԻՊ. Արձանագրվել են որոշ օրենսդրական ու իրավակիրառական հիմնախնդիրներ
Մարդու իրավունքների պաշտպանը հայտարարություն է տարածել Արցախի Հանրապետության համապետական ընտրությունների վերաբերյալ։ ԱՀ Մարդու իրավունքների...
Աղբյուր` Panorama.am
14:51
Իրանում մեկ օրում հաստատվել է կորոնավիրուսային վարակի 2715 նոր դեպք. Ria.ru
Իրանում կորոնավիրուսային վարակի դեպքերի թիվը հասել է 53,183-ի, մահացել է 3,294 մարդ, փոխանցում է «Ռիա Նովոստի»-ն՝ վկայակոչելով Իրանի...
Աղբյուր` Panorama.am
14:42
Կորոնավիրուսից մահացել է իտալացի լեգենդար դիզայներ Սերջիո Ռոսսին
84 տարեկան հասակում կորոնավիրուսից վարակվելուց հետո մահացել է իտալացի հանրահայտ դիզայներ Սերջիո Ռոսսին։ Այս մասին գրում է Vogue-ը։ Մի քանի...
Աղբյուր` Panorama.am
14:31
Իսրայելական ոստիկանությունը Երուսաղեմում ձերբակալել է Պաղեստինի նախարարին
Իսրայելի ոստիկանությունը ձերբակալել է Երուսաղեմի հարցերով Պաղեստինի նախարար Ֆադի ալ-Հադմիին: Այս մասին գրում է regionmonitor-ը։ Նրան...
Աղբյուր` Panorama.am
14:24
Ադրբեջանում կորոնավիրուսով վարակվածների թիվն ավելացել է 43-ով՝ դառնալով 443
Ադրբեջանում գրանցվել է կորոնավիրուսային վարակի նոր 43 դեպք՝ դառնալով 443։ Հայտնում են ադրբեջանական ԶԼՄ-ները։ Ըստ Նախարարների կաբինետի...
Աղբյուր` Panorama.am
14:22
ՀՀ ԱԱՏՄ բժշկասանիտարական հսկիչ կետում նոր ջերմաչափ է տեղադրվել
ՀՀ առողջապահական և աշխատանքի տեսչական մարմնի և Հայաստանում ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի գործընկերության շրջանակում վերջինս նվիրաբերել է ջերմաչափիչ նոր...
Աղբյուր` Panorama.am
14:19
Քաղաքացին առավոտից չի կարողանում կապվել Երևանի քաղաքապետարանի թեժ գծին
«Դուք այս օրերին չեք աշխատում, բայց նույն ժամանակահատվածում Ձեր դիմումների հիման վրա ԴԱՀԿ-ն շարունակում է բռնագանձումներ իրականացնել (քերենք, քերենք մինչև վերջ․․)»։
Աղբյուր` Panorama.am
14:17
ՏԶՆԿ. 2020Թ.-ի տնտեսության զարգացումները եվ ընթացիկ հաշվի պակասուրդի ակնկալվող փոփոխությունը
Տնտեսական զարգացման նախաձեռնությունների կենտրոնն անդրադարձել է 2020թ.-ին տնտեսության զարգացումներին և ընթացիկ հաշվի պակասուրդի ակնկալվող...
Աղբյուր` Panorama.am
14:11
Աջակցության ծրագրի առաջին շահառուները հաջորդ շաբաթ արդեն բանկերից վարկեր կստանան. նախարար
«Իրավիճակն իրոք սովորական չէ, այն արտակարգ է բոլորի համար։ Մենք հուսով ենք, որ մասնավոր հատվածում թե վարձակալը և թե վարձատուն փոխադարձաբար...
Աղբյուր` Panorama.am
14:06
Հնդկաստանում կարանտինի ժամանակ ծնված երկվորյակներին անվանել են Կովիդ և Կորոնա
Հնդկական Չխատիսգար նահանգում կարանտինի ժամանակ ծնված երկվորյակներին անվանել են ի պատիվ նոր կորոնավիրուսի։ Այս մասին գրում է Gazeta-ն՝ հղում...
Աղբյուր` Panorama.am
13:56
Գերմանիայում զոհերի թիվն աճել է 7 անգամ` հասնելով 1017 մարդու․ Euronews
Ռոբերտ Կոխի անվան վիրուսալոգիայի ինստիտուտի աշխատակիցները հայտնում են, որ ապրիլի 3-ի դրությամբ Գերմանիայում կորոնավիրուսով վարակվածների թիվը...
Աղբյուր` Panorama.am
13:45
Ծաղկազարդի տոնին դուրս կբերվի Աստվածամուխ Սուրբ Գեղարդը
Ապրիլի 5-ին Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին նշելու է Երուսաղեմ Հիսուս Քրիստոսի հաղթական մուտքի տոնը՝ Ծաղկազարդը: Մայր Աթոռի...
Աղբյուր` Panorama.am
13:40
Ռոբերտ Քոչարյանը տեղափոխվել է «Երևան-Կենտրոն» ՔԿՀ
«Էրեբունի» բժշկական կենտրոնում ստացիոնար բուժում ստանալաուց հետո այսօր առավոտյան ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը տեղափոխվել է...
Աղբյուր` Panorama.am
13:36
Մեքսիկան դադարեցրել է Corona գարեջրի արտադրությունը
Մեքսիկական Grupo Modelo ընկերությունը դադարեցնում է Corona գարեջրի արտադրությունն ու արտահանումը: Գազետա.ռու կայքը գրում է, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
13:34
Մարուքյան. Մեծ ռեսուրսներ, փողեր են այստեղ ծախսվում, որով փորձում են վարկաբեկել մարդկանց
«Երկրում ամեն ինչ կանգնած է, ոչ մի աշխատանք չկա, ոչ մի բան չի գործում, բայց մի բան կա, որ անդադար գործում է, որ այդպես գնա, չի էլ...
Աղբյուր` Panorama.am
13:24
Գյումրիում բռնության ենթարկված աղջկան տեսակցելու էր գնացել նրա եղբայրը
«Սուրբ Աստվածամայր» ԲԿ մամուլի խոսնակ Գևորգ Դերձյանը ֆեյսբուքյան իր էջում հրապարակել է մի լուսանկար ու մանրամասնել....
Աղբյուր` Panorama.am
13:12
Դատախազություն. 14 քրեական գործ՝ որդեգրման գործընթացում տեղ գտած ենթադրյալ չարաշահումների փաստով
Ինչպես նաև ծննդաբերությունից հետո երեխաներին ծնողներից առերևույթ բաժանելու դեպքերի վերաբերյալ հաղորդումներով
Աղբյուր` Panorama.am
13:03
Երևանի ավագանու իշխանական անդամը ծաղրում է Թբիլիսիի քաղաքային իշխանությունների գործողությունները
Հարևան երկիրի մայրաքաղաքի փողոցներում իրականցվող ախտահանման աշխատանքները կարծես նահնարմար վիճակում են դրել Երևանի ավագանու իշխանական անդամին։...
Աղբյուր` Panorama.am
12:56
ԵԽԽՎ զեկուցողը Իսպանիային և Թուրքիային կոչ է անում քաղաքական գործիչներին ներառել կորոնավիրուսով պայմանավորված վաղաժամկետ ազատման մեջ
Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովում լատվիացի պատգամավոր Բորիս Չիլևիչսն իր  «Պե՞տք է արդյոք քաղաքական գործիչները...
Աղբյուր` Panorama.am
12:51
Քիմ Քարդաշյանը հոգնել է տուն մաքրելուց և կերակուր պատրաստելուց
«Քարդաշյան ընտանիք» ռեալիթի շոուի մասնակից և ձեռնարկատեր Կիմ Քարդաշյան-Ուեսթը տրտնջում է կորոնավիրուսային համաճարակի պատճառով...
Աղբյուր` Panorama.am
12:45
ՆԱՏՕ-ի արտգործնախարարներն ընդունեցին փաստաթուղթ ՝ Ուկրաինայի և Վրաստանի հետ համագործակցության մասին
«ՆԱՏՕ-ի երկրների արտգործնախարարները հինգշաբթի օրը կայացած տեսախորհրդակցության ընթացքում ընդունեցին փաստաթուղթ ՝ կապված Ուկրաինայի և...
Աղբյուր` Panorama.am
12:42
Այս տարի 10,000 ֆերմեր կօգտվի 60 մլրդից ավելի գյուղատնտեսական վարկից, որի տոկոսագումարը կվճարի պետությունը. Խաչատրյան
«Այսօր քաղաքացիներին աջակցելու չորս տնտեսական միջոցառումներ են իրականացվում»,- լրագրողների հետ զրույցում ասաց ՀՀ էկոնոմիկայի նախարար...
Աղբյուր` Panorama.am
12:36
Արևմուտքը ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում դեմ էր արտահայտվել պատժամիջոցներից հրաժարվելու Ռուսաստանի առաջարկությանը
«Արևմտյան մի շարք երկրների կողմից միակողմանի պատժամիջոցները մեղմելու առաջարկի մերժումը կբարդացնի կորոնավիրուսի համաճարակին  ընդհանուր...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Հայրս ոչ մի առնչություն չունի «Մարտի 1»-ի զոհերի հետ. Լևոն Քոչարյան
15:50 29/02/2020

Հայրս ոչ մի առնչություն չունի «Մարտի 1»-ի զոհերի հետ. Լևոն Քոչարյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}