Քաղաքական 14:14 21/06/2019 Հայաստան

Ժամանակի աղավաղված ընկալումը. Վահե Հովհաննիսյան

Վահե Հովհաննիսյան
«Այլըտրանքային նախագծեր խումբ»

Խոշոր ցնցումներից հետո ժամանակի ընկալումը տարբեր է և էապես կախված է քաղաքական կամ հանրային դիրքավորումից։ Պայմանականորեն այն կարելի է բաժանել երեք խմբի. իշխանության ժամանակը, ոչ իշխանական միավորների ժամանակը և պետության ժամանակը։

Իշխանության ժամանակը
Իշխանության մեջ գտնվողները շատ արագ հայտվում են ժամանակային թակարդում։ Նրանց թվում է, թե շտապելու որևէ անհրաժեշտություն չկա, դիմացն անսպառ ժամանակ է։ Գործը կսպասի, բարեփոխումները հանգիստ կարելի է հետաձգել, կարևորը կարելի է թողնել հետոյի։ Հիմա դրա ժամանակը չէ։ Այս ժամանակային թակարդը իշխանության ներսում լուռ համաձայնությամբ է ձևավորվում։  Այդ պատճառով էլ իշխանությունը շատ արագ ձևավորում է իր օրակարգը, որը կազմվում է կա՛մ նեղ հետաքրքրության հարցերից, կա՛մ իշխանություն պահելու տեսանկյունից։

Ամիսներ շարունակ իշխանությունը համառորեն խուսափում է հիմնական բարդ խնդիրներից. այն խնդիրներից, որոնց առկայության, որոնց չլուծվելու պատճառով էլ իրենք եկան իշխանության։ Չի գնում խորքային գրագետ բարեփոխումների, չի գնում բարդ լուծումների։ Ցանկացած ձևաչափում խուսափում է  լուրջ թեմաներից: ԱԺ-ում միտինգ է, իշխող ուժի համագումարում միտինգ է, հարցազրույցներում, ասուլիսներում, անհատական խոսքում՝ միտինգ։ Ես այն  տեսակետին չեմ, որ իշխանության մեջ չկան մարդիկ, որոնք  ի վիճակի են լուրջ նախաձեռնությունների։ Ուղղակի իշխանությունը արդեն սկսել է ոչ ճիշտ ընկալել իր ժամանակային ռեսուրսը։ «Դիմացը  մի 5-10 տարի կա, հետո կանենք...» պատկերացումը շատ ազդեցիկ քաղաքական միավորների հիմնական սխալն է եղել։ Երբ անվերջ, անծայրածիր ժամանակի զգացողությունը իշխում է նոր իշխանական էլիտայի պատկերացումներում, այն երբեք չի սահմանափակվում նեղ շրջանակով։ Գործադիրը, գործ անելու համար նախատեսված համակարգերը, մարդիկ, շատ արագ ու սահուն են վարակվում դրանով։ Արևմտյան կրթությամբ քաղավիացիայի պետի ձևակերպումը, թե՝նոր ավիաընկերություններ, նոր ուղղություններ բերելը ժամանակ է պահանջում՝ 1-15 տարի, ֆանտաստիկ էր իր ճշգրտությամբ։ Այլոք՝ պետություններ, ժողովուրդներ 15 տարվա ընթացքում  պլանավորում են Մարսի վրա վայրէջք կատարել կամ արհեստական ինտելեկտի ներդրումն  իրենց  կյանքում հասցնել բեկումնային մակարդակի։


Ոչ իշխանական միավորների ժամանակը
Լրիվ հակառակ տրամադրություններն են տիում ոչ իշխանական համակարգերում։ «Բան չմնաց, ամեն ինչ վատ է գնում, չեն կարողանում ոչ մի բան անել... Մի քանի ամսվա բան է մնացել սրանց...»։ Սա ամենաանհեռանկար մթնոլորտն է, որը կարող է ձևավորվել իշխանությունից դուրս գտնվող համակարգերում, որովհետև սա, ներկան  վերաիմաստավորելու, վերադասավորվելու,ապագայի տրամադրություններ ձևավորելու փոխարեն, ձևավորում է «վերադարձի մթնոլոլորտ» ։ Սա սպանում է առողջ մտածելու և առողջ աշխատելու, ինքնակատարելագործվելու՝առկա հնարավորությունները։ Սա նույնքան վտանգավոր է, որքան՝ իշխանության ունեցած՝անսահմանափակ ժամանակի զգացումը։ Երկու դեպքում էլ ընկնում է արդյուանվետությունը՝  անհատների, միավորների, մտքի, գործունեության արդյունավետությունը։ Եվ իշխանության ու ոչ իշխանության՝ ժամանակի հակադիր ընկալումները մեկը մյուսին ուժեղացնում են։ Երկուսն էլ առանձին-առանձին պետության համար շատ վտանգավոր են, ու նաև անընդհատ ուժեղացնում են միմյանց։

Պետության ժամանակը
Ինչո՞ւ են տապալվում պետությունները։ Նաև այն  պատճառով, որ մի պահից քաղաքական միավորների ժամանակները դառնում են ոչ համարժեք պետության ժամանակի հետ։ Պատկերավոր ասած,՝պետության ժամացույցը դադարում է մշտապես լինել նրանց աչքի առաջ։ Ու իրականության մեջ ձևավորվում են երեք տարբեր ժամանակային գոտիներ՝ իշխանության ժամանակը, ոչ իշխանական ուժերի ժամանակը, պետության ժամանակը։ Կոնկրետ ժամանակահատվածների համար նախատեսված խնդիրները չեն լուծվում, դրանք կուտակվում են՝ օր օրի, ամսեամիս։ Նոր ծագող մարտահրավերները հավուր պատշաճի չեն գնահատվում, որովհետև պետական մեքենան, պետության շարժիչը աշխատում է այլ ժամանակային տրամաբանության մեջ. «Դա հետո, ավելի ուշ, սա էլ անենք, հետո դրանց մասին կմտածենք, և այլն, և այլն»:

Կա մի խորքային, լուրջ սխալի վտանգ։ Դա հետևյալ ձևակերպումն է՝ 20-30  տարվա խնդիրները 1-2  տարում չենք լուծելու։ Սա իսկապես շատ խորքային սխալ է ու շատ վտանգավոր՝ ոչ միայն այսօրվա, այլև հաջորդ կառավարությունների համար։ Սա երեք գործոնների միաժամանակյա սխալ ընկալում է. 

Ա. անցյալի ժամանակի սխալ ընկալում, որովհետև նախորդ 30 տարում ծագել են և լուծվել են հարյուրավոր բարդ խնդիրներ։ Իհարկե, կուտակվել են նաև բազմաթիվ չլուծած հարցեր։ Բայց դա չի նշանակում, որ երկիրը անկախությունից  ի վեր միայն չլուծված խնդիրների պաշար է կուտակել։
Բ. Կա բուն խնդիրների սխալ ընկալման միտում։ Խնդիրը, պրոբլեմը շատ դինամիկ հասկացություն է, այն չի կարող վերագրվել միայն անցյալին։ Վերջին մեկ տարում ծագել են լրիվ նոր, բավական բարդ խնդիրներ, որոնք նախկինում չկային ու լուծում են պահանջում։ Հակառակ դեպքում կուտակվում են ու համալրում չլուծված, խնդիրների կրիտիկական ծավալը։ Եվ վերջապես.
Գ. «Ապագայի ժամանակի» սխալ ընկալման ռիսկը։ Այն կայանում է հետևյալի մեջ. եթե հղում ես անում նախորդ 30  տարվա խնդիրներին ու քեզ ժամանակ նվիրում, ապա շատ մեծ է հավանականությունը, որ պետությունը անվերադարձ հետ է մնալու տարածաշրջանային մրցակցությունից։ Հայաստանը այսօր կանգնած է մոդեռնիզացիայի սուր խնդրի առաջ, Հայաստանը կանգնած է թվայնացված պետության հրամայականի առաջ ու մենք ամեն գնով պետք է առաջ լինենք մեր հարևաններից, և այս ամենն անվտանգության սուր խնդրի պայմաններում։ Տարածաշրջանային մրցակցության կենաց ու մահու  պայքարում, նախորդ ժառանգությունը չի կարելի դիտարկել որպես բեռ, այն պետք է դիտարկվի որպես բազա, փորձելով գտնել լուրջ առաջընթացի այլ, նոր ռեսուրսներ։  Հասկանո՞ւմ եք, հակառակ դեպքում 5-6 ամսում կարող են ձևավորվել այնպիսի խնդիրներ, որոնց մոտ նախորդ 30 տարվա խնդիրները պարզունակ, մանկական կթվան։

Ստեղծվում է մի մթնոլորտ, որ կարևոր հարցերի  մասին մտածելու ո՛չ ժամանակը կա, և ոչ էլ՝ մեխանիզմը։ Պետական միտքը և պետական մեքենան ուղղվում են մեկ անձի սպասարկման համակարգեր ձևավորելուն։ Պետական միտքն  ուղղվում է այս նպատակին։ Պետք է մի բան նաև հստակ պատկերացնել՝ պետության ղեկավարի ժամանակը մի պահից սկսվում է տարբերվել նրա շքախմբի ժամանակից։ Շքախումբը ժամանակի ընթացքում ձեռք է բերում կամ վաստակում է որոշակի ավտոնոմիա և, հետևաբար, ձևավորում  իր պատկերացումներն՝անելիքների և հատկացված ժամանակի վերաբերյալ։ Սա շատ լուրջ ռիսկ է ղեկավարի համար, բայց նախ այդ ռիսկը պետք է ժամանակին ֆիքսել և հետո՝ կարողանալ հակազդել։Ժամանակային աղավաղման պրոցեսում պետության համար մյուս կարևորագույն ռիսկը ժամանակավորության մթնոլորտն է։ Երբ նոր իշխող էլիտան երկար ամիսների ընթացքում չի մտնում համերաշխության և առաջընթացի փուլ, չի մտնում  ոլորտային «սուբստանտիվ» բարեփոխումների դաշտ և որպես իր կոմֆորտ զոնա ուրվագծում է անցյալի և ուրիշների սխալները, ապա պետական համակարգում և հասարակական ընդհանրական գիտակցության մեջ սկսում է իշխել այս ամենի ժամանակավորության զգացումը։ Ժամանակավոր փուլ, ժամանակավոր բարքեր, ժամանակավոր մարդիկ և այլն։ Իսկ սա նշանակում է, որ ուղղակի ոչ մի արդյունավետ գործ հնարավոր չի լինի անել, ու մոռանալ է պետք առաջընթացի և զարգացման մասին։ Սրա վերջին կանգառը, ցավոք, ժամանակավոր պետության գաղափարն է։ Ու իշխանության միջի և ոչ իշխանական շրջանակի սոլիդության ցուցանիշը սա է՝ այս պարզ ռիսկերի գիտակցումը։ Մեր բոլոր սուբյեկտիվ ժամանակներին դեմ-հանդիման   կա մի շատ օբյեկտիվ և կայուն ժամանակ՝ ադրբեջանական ժամանակը, որը սպասում է մեր նոր, ավելի նոր սխալներին, որպեսզի իր պատկերացմամբ ճիշտ ժամանակին լուծի իր խնդիրը։   

Շարունակելի



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

21:49
Վարչապետը գիտի՝ ում մեղադրել ռեկորդային թվերի համար
Ահա թե ովքեր և ինչպես են ապահովում ռեկորդային թվեր Հայաստանի համար
Աղբյուր` Panorama.am
20:55
Մինչ օրս Սյունիքի մարզում հաստատվել է կորոնավիրուսով վարակման 89 դեպք․ մարզպետարան
Սյունիքի մարզպետարանը ֆեյսբուքյան պաշտոնական էջում հրապարակել է մարզում կորոնավիրուսի տարածվածության պատկերը: «Այս պահի դրությամբ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:54
Վթարային ջրանջատում Երևանում, Կոտայքի և Արմավիրի մարզերում հունիսի 2/3-ին
«Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը տեղեկացնում է իր հաճախորդներին և սպառողներին, որ, վթարային աշխատանքներով պայմանավորված, ս.թ. հունիսի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:50
Պատգամավոր Հրաչյա Հակոբյանի մոտ կորոնավիրուս չի հաստատվել
ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր, վարչապետի տիկին Աննա Հակոբյանի եղբայր Հրաչյա Հակոբյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրառում է կատարել...
Աղբյուր` Panorama.am
20:44
Երկու մանկապարտեզում արձանագրվել են խախտումներ և թերություններ
ՀՀ կրթության տեսչական մարմինը, համագործակցելով ՀՀ ոստիկանության հետ, ուժեղացված վերահսկողություն է իրականացրել Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական...
Աղբյուր` Panorama.am
20:43
Եթե ընտանիքի մի հատվածը պետք է «դուբինկաներով» առողջություն պատադրի մյուս անդամին, մեզ համար սա լուրջ հոգեբանական գիծ է.վարչապետ
Հինգ անգամ ավելացել են հիվանդանոցային այն տեղերը, որոնք  կարող են սպասարկել կորոնավիրուսով վարակված հիվանդներին:Այս մասին պարետատան նիստից...
Աղբյուր` Panorama.am
20:42
Իշխանությունները չունեն Միքայել Մինասյանի բացահայտումներին պատասխանելու որևէ այլ տարբերակ. փաստաբան
Սուրբ Աթոռում ՀՀ նախկին դեսպան Միքայել Մինասյանի փաստաբան Միհրան Պողոսյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրառում է արել, որում ասվում է....
Աղբյուր` Panorama.am
20:30
Դժգոհ չենք լինի ,եթե այս տարի ունենանք ներքին զբոսաշրջության 150 տոկոս աճ.Փաշինյան
Հուլիսից Վրաստանը բացում է իր սահմանները զբոսաշրջիկների համար, բայց Հայաստանից հյուրեր չեն պատրաստվում ընդունել: Կան այլ տեղեկություններ ,թե...
Աղբյուր` Panorama.am
20:11
Հունիսի մեկի դրությամբ կայացվել է 1393 կազմակերպության գործունեության դադարեցման որոշում
ՀՀ Կառավարությունը հաղորդագրություն է տարածել , որում մասնավորապես ներկայացրել է տեսչական մարմինների ստուգումների ամփոփ պատկերը: ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:04
Քաղաքացիների վարքի անպատասխանատվությունը ի վերջո բերելու է բուժաշխատողների հյուծմանն ու հիասթափությանը.Գևորգ Սիմոնյան
Այրվածքաբանության ազգային կենտրոնի տնօրեն Գևորգ Սիմոնյանը, ով ժամանակավորապես գործուղվել է Սուրբ Աստվածամայր բժշկական կենտրոն՝ որպես ինֆեկցիոն...
Աղբյուր` Panorama.am
20:01
Թուրքիայում ռուսական դեսպանատունը հրապարակել է սովետական պատվիրակության պատմական այցի մասին նյութեր
Թուրքիայի մայրաքաղաք Անկարայում գտնվող Ռուսաստանի դեսպանատունը ռուս-թուրքական դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման 100-րդ հոբելյանի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:51
Մայիս ամսին ,մարտի հետ համեմատությամբ, ունեցել ենք 13 անգամ թվերի ավելացում.Վանյան
Այսօր մեր երկրում համաճարակային իրավիճակը  լարված է: Պարետատան նիստից հետո ճետազրույցի ընթացքում  ասաց   ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:46
Առաջարկվում է մինչև 2 մլն դրամ վճարումն ուշացնելու դեպքում սնանկացման վարույթ չսկսել
«Առաջարկում ենք, որ մինչև 2 միլիոն դրամի դեպքում սնանկության վարույթներ չհարուցենք, այլ գանք նրան, որ այդ դեպքերում ինչ որ չափով մարելով,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:38
Վաղարշապատի համայնքապետարանում պաշտոնատար անձանց կողմից առերևույթ թույլ տրված չարաշահումների և խախտումների գործից անջատված մասն ուղարկվել է ՀՀ գլխավոր դատախազություն
ՀՀ քննչական կոմիտեի հատկապես կարևոր գործերի քննության գլխավոր վարչությունում՝ առերևույթ յուրացում կատարելու, պաշտոնեական լիազորությունները...
Աղբյուր` Panorama.am
19:34
Հսկողությունը պետք է կատարվի ամենախիստ և չոր ձևով.ունենք 2-3օր.վարչապետ
Մեր երկրում իրավիճակը ահագնացող է: Այս մասին պարետատան նիստից հետո տեղի ունեցած ճեպազրույցի ընթացքում ասաց ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը՝...
Աղբյուր` Panorama.am
19:27
Շենգավիթ վարչական շրջանի մի քանի շենքերի բնակիչներ անտեսելով պարետատան պահանջները բակում կազմակերպել են տոնական միջոցառում.ԱԱԾ
Ս.թ. հունիսի 2-ին ՀՀ վարչապետի հանձնարարականով իրականացված անհետաձգելի միջոցառումների արդյունքում ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայությունը պարզել...
Աղբյուր` Panorama.am
19:24
Ստուգայցեր՝ ինքնամեկուսացման ու հոգեհանգստի արարողությունների վայրեր
Ոստիկանությունը շարունակում է հանրապետության ողջ տարածքում արտակարգ ռեժիմով ծառայությունը՝ իրականացնելով Պարետի որոշումների պահանջների կատարման...
Աղբյուր` Panorama.am
19:18
Մահացել է Եվրոպայի օլիմպիական կոմիտեի նախագահը
Եվրոպայի օլիմպիական կոմիտեն (ԵՕԿ) հայտնում է, որ երկարատև հիվանդությունից հետո, 79-ը  տարեկան հասակում,  կյանքին հրաժեշտ է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:06
ՀՀ կրթության տեսչական մարմինը մշտադիտարկումներ է իրականացրել Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանում
ՀՀ կրթության տեսչական մարմինը, համագործակցելով ՀՀ ոստիկանության հետ, ուժեղացված վերահսկողությունէ իրականացրել Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական...
Աղբյուր` Panorama.am
18:59
Էլեկտրիկ-մոնտյորին մեղադրանք է առաջադրվել
ՀՀ  քննչական կոմիտեի Լոռու մարզային քննչական վարչության Թումանյանի քննչական բաժնում ավարտվել է աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելու...
Աղբյուր` Panorama.am
18:49
Մահացել է կինոօպերատոր Էդուարդ Մաթևոսյանը
Վախճանվել է Հայաստանի կինեմատոգրաֆիստների միության անդամ, կինոօպերատոր Էդուարդ Մաթևոսյանը։ Լուրը հայտնում է Կինեմատոգրաֆիստների...
Աղբյուր` Panorama.am
18:44
Միավոր բնակչության օրական նոր դեպքերի քանակով աշխարհում 5-րդ հորիզոնականում ենք. Իոաննիսյան
Իշխանությունների ինքնավստահությունը, որը համատեղվում է հանրային կառավարման և քաղաքական փորձի ակնհայտ դեֆիցիտով, հասցրեց մեզ այս ռեկորդային...
Աղբյուր` Panorama.am
18:36
ՖԻՖԱ-ն կոչ է արել չպատժել ցուցարարներին համերաշխություն հայտնած խաղացողներին
Ֆուտբոլի միջազգային ասոցիացիաների ֆեդերացիան՝ ՖԻՖԱ-ն, կոչ է արել չպատժել այն խաղացողներին, որոնք խաղերի ժամանակ կաջակցեն սևամորթ  Ջորջ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:27
«Արմավիր» ՔԿՀ-ի նախկին պաշտոնյան հանդիսությունների սրահի կառուցման համար կալանավորներից շինանյութի տեսքով ստացել է կաշառք
ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում քննված քրեական գործի նախաքննության ընթացքում ձեռք բերված բավարար ապացույցների համակցությամբ հիմնավորվել է, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:23
Մեկ տարում Ռուսաստանից Թուրքիա գազի մատակարարման ծավալները նվազել են 72 տոկոսով
2019թ․ մարտից մինչև 2020թ․ մարտն ընկած ժամանակահատվածում Թուրքիան 72 տոկոսով նվազեցրել է Ռուսաստանից բնական գազի ներկրումը, գրում է...
Աղբյուր` Panorama.am
18:18
Եվրահանձնաժողովի որոշմամբ՝ Հայաստանում հավաստագրված բոլոր ավիաընկերությունների մուտքն արգելվեց ԵՄ երկինք
Եվրահանձնաժողովն այսօր թարմացրել է ԵՄ օդային անվտանգության ցուցակը, որով հաստատվել է մի շարք երկրների ավիաընկերությունների ցանկը, որոնց...
Աղբյուր` Panorama.am
18:15
Տեսչական մարմինների արձանագրած խախտումները
ՀՀ սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմինն այսօր շրջայց է կատարել Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա և Շենգավիթ վարչական շրջանների, իսկ մարզային...
Աղբյուր` Panorama.am
18:12
ՎՏԲ-Հայաստան Բանկի Գլխավոր տնօրեն Իվան Տելեգինը շնորհավորեց աշխատակիցների երեխաներին հունիսի 1-ի առթիվ
ՎՏԲ-Հայաստան Բանկի Գլխավոր տնօրեն-Տնօրինության նախագահ Իվան Տելեգինը շնորհավորեց Բանկի աշխատակիցների երեխաներին` Երեխաների պաշտպանության...
Աղբյուր` Panorama.am
18:10
Ամերիաբանկի Կապիտալի շուկաների բաժնի ղեկավարը՝ պարտատոմսերում ներդրումների շահավետության մասին
Բաժնի ղեկավար Շուշանիկ Հովսեփյանը զրուցել է «ՍիվիլՆեթ»-ի հետ։
Աղբյուր` Panorama.am
18:09
Հաշտարարի գրասենյակ կարող են դիմել նաև միկրոձեռնարկատիրության սուբյեկտները. Խաչատրյան
«Նպատակ ունենք ֆինանսական հաշտարարի գործունեության հետագա զարգացման համար իրավական հիմքեր ապահովել»,- խորհրդարանում ասաց ԱԺ...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Արթուր Վանեցյան. Հայաստանում մարդը պետք է լավ ապրի, սա է իմ երազանքը
18:36 30/05/2020

Արթուր Վանեցյան. Հայաստանում մարդը պետք է լավ ապրի, սա է իմ երազանքը

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}