ԱՅԼՄԱՄՈՒԼ 15:49 06/08/2019 Հայաստան

Գևորգյան հոգևոր ճեմարանի «թաքնված» որմնանկարը

1969թ.-ին, աշխարհի տարբեր ծայրերում և մայր հայրենիքում աշխարհասփյուռ հայությունը մեծ շուքով նշում էր  հայ ազգային կոմպոզիտորական դպրոցի հիմնադիր, բանահավաք, երաժշտագետ, խմբավար և երգիչ Կոմիտաս վարդապետի 100-ամյակը:

Նրա անհատականությամբ և գործունեությամբ ոգեշնչված, նկարիչներ Աշոտ Մելքոնյանը, Հակոբ Հակոբյանը, Հենրիկ Սիրավյանն ու Ռաֆայել Սարգսյանը նույն տարում ձեռնամուխ են լինում ճեմարանի գմբեթի նկարազարդման աշխատանքներին։ Այս առիթով նկարիչ Հակոբ Հակոբյանը գրում է. «Շատ ուրախ եղա նաև, որ մասնակցեցի Էջմիածնի ճեմարանի Կոմիտասին նվիրված գմբեթի նկարազարդմանը, որի մտահղացման հեղինակն Աշոտ Մելքոնյանն էր։ Նա գալիս էր ոչ թե ուրիշ տեղից, այլ ինքն իրենից։ Նա պատկեր հղանալու հիանալի «կոմպոզիտոր էր»... Մենք՝ նրան ճանաչողներս, նրա նկարչությունը սիրողներս, զինք չէինք կարող մոռանալ»։ 

Իրենց կյանքի և գործունեության ընթացքում Կոմիտասի կերպարին անդրադարձել են հայ արվեստագետներից շատերը և  կերպարվեստում հայ հանճարին կերպավորող դիմապատկերները մեծ թիվ են կազմում։ Մինչ որմնանկարի ստեղծումը Աշոտ Մելքոնյանը  և  Հենրիկ Սիրավյանը ևս պատկերել էին Կոմիտասին: Ստեղծագործողներից յուրաքանչյուրը, Կոմիտասին նկարելիս,  ցուցաբերել է իր   անհատական մոտեցումը, սակայն նրան պատկերող գրեթե բոլոր դիմանկարներն ունեն մեկ ընդհանրություն՝ դրանք ներկայացնում են նրա հոգևորականի կերպարը։ Այս առումով ճեմարանի գմբեթի որմնանկարն իր տեսակի մեջ կարելի է եզակի համարել, քանի որ վերջինս անդրադարձ է աշխարհիկ Կոմիտասին։

Ստեղծագործությունը տեսնելու  մեծ  ցանկությունն  ու հետաքրքրությունն  ինձ տարավ Էջմիածին։ Դրա գեղեցկությունն ու կատարելությունը լիարժեք չէի կարող պատկերացնել, քանի որ տեսել էի գործը պատկերող ոչ ամբողջական մի քանի լուսանկար։  Բայց, ինչպես ասում են, լավ է մեկ անգամ տեսնել, քան հարյուր անգամ լսել։ Այս պարագայում սպասումները  լիովին արդարացված էին։ Որմնանկարի սրահի մուտքն առաջին հայացքից սովորական դասասենյակի մուտքի տպավորություն է ստեղծում, բայց  ներս  մտնելով դառնում ես հայ չորս վարպետների ստեղծած կոմիտասյան ուրույն  աշխարհի ականատեսը։

Ութ մասից բաղկացած հորինվածքը  ներքին  մեծ  հուզականություն պարունակող աշխատանք է, որի կենտրոնում՝ որպես յուրօրինակ բարձրակետ և կոմպոզիցիան հավաքող-կենտրոնացնող ֆիգուր, հառնում է ճամփեզրի քարին նստած  Կոմիտասը՝  «շրջապատված» իր հավաքագրած, մշակած և  սերունդների սեփականությունը դարձրած հայ գեղջկական, երկրագործական երգերի պատկերազարդումներով։ Առաստաղի տարբեր անկյուններից քեզ նայող տեսարանները կարծես մի պահ կենդանանում են ու թվում է դառնում ես ստեղծագործության մի մասնիկն ու ունկնդրում հայ գեղջուկի ու գեղջկուհու հոգեպարար ու քաղցրանուշ երգերը, դառնում նրանց առօրիայի մի մասը՝  նրանց հետ լավաշ թխում, աղբյուրից ջուր բերում, ցորեն խախալում, ձի հեծնում, հոտը դաշտ տանում ու օրվա վերջում դադրած նստում մի քարի տակ հանգստանում ու սրինգ  նվագում։

Ճեմարանի գմբեթի ճարտարապետական կառուցվածքային առանձնահատկությանը համապատասխան տեսարանները առանձնացված են նուրբ և ընդհանուր գունապնակին համահունչ երանգավորում ունեցող եզրագոտիներով։ Գունային  ու պատկերային ներդաշնակությունը դժվարացնում է նկարիչների ձեռագրերի տարբերակումը, ինչում էլ կայանում է ստեղծագործության կատարելությունը, սակայն պետք է փաստել, որ հեղինակների արվեստին քաջածանոթ աչքը կարող է անմիջապես տարբերակել ձեռագրերն ու մոտեցումները։

Որմնանկարը հակոբյանական հողագույնի հարուստ երանգների, մելքոնյանական նուրբ, քնարական ձևաստեղծման և սիրավյանական հայրենի բնության հզոր ուժի արտահայտման յուրօրինակ, համահունչ  հանրագումարն է: Սակայն ամեն ինչ այնքան էլ հարթ չի ընթացել և ստեղծագործական խումբը ևս բախվել է իշխող խորհրդային կարգերի  կողմից դրված սահմանափակումներին ու խոչընդոտներին: Աշխատանքի ստեղծման ժամանակահատվածում Գևորգյան հոգևոր ճեմարանի շենքը գտնվում էր կառավարության ենթակայության ներքո և որմնանկարի պատվիրատուն ոչ թե եկեղեցին էր, այլ իշխանությունը:

Հենվելով Կոմիտասի մասին իր պատկերացումների և հանրության շրջանում նրա կերպարի շուրջ ձևավորված ընկալումների վրա, ստեղծագործության համահեղինակ նկարիչ Հակոբ Հակոբյանը նրան պատկերում է վարդապետական զգեստով՝ սև սքեմով: Բայց Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության կենտկոմի 1-ին քարտուղար/1966-1974թթ./ Անտոն Քոչինյանի անակնկալ այցից հետո նկարիչը ստիպված է լինում հիմնովին կերպարանափոխել Կոմիտասի պատկերը՝ «վերադարձնելով» նրան Գերմանիայում ուսանած, աշխարհիկ հագուստով երիտասարդի կերպարը: Սակայն պետք է փաստել, որ  առաջին հայացքից բացասական տրամադրվածություն առաջացնող  այսօրինակ «պարտադրանքի» արդյունքում ստեղծված Կոմիտասի դիմապատկերն իր բնույթով եզակի է, քանի որ   հայ գեղանկարչության մեջ նրա աշխարհիկ կերպարի պատկերման եզակի օրինակներից է։

Ստեղծագործության ամբողջականության վրա ժամանակը թողել է իր բացասական ազդեցությունը՝ ի հայտ են եկել ճաքեր, անձրևաջրերի հետքերը աղավաղել են պատկերները: Այս մտահոգությանն ի պատասխան, ճեմարանի աշխատակիցը հավաստիացրեց, որ շուտով իրականացվելու են վերականգնման աշխատանքներ։ 2007թ․-ին նման նախաձեռնություն սկսելու քայլեր են արվել, որի առաջնային նպատակն է եղել Կոմիտասի դիմանկարին  վերադարձնել հոգևորականի կերպարը։  Սակայն, որմնանկարի հեղինակների երկրից բացակայելու և այդ գաղափարին համամիտ չլինելու հանգամանքով պայմանավորված, մտահղացումն այդպես էլ չի իրագործվել։

Հայ գեղանկարչության զարգացման գործում իրենց համեստ, բայց անգնահատելի ներդրումն ունեցած 4 նկարիչների համատեղ աշխատանքի արդյունքում ստեղծված որմնանկարչական արվեստի յուրատեսակ այս ստեղծագործությունը «ճակատագրով կանխորոշված» էր իր ստեղծման վայրով, տեղադրությամբ, զբաղեցրած դիրքով և որ ամենակարևորն է «թաքնված» բովանդակային, սյուժետային լուծումներով անտեսանելի կամուրջ հանդիսանալ հոգևոր և աշխարհիկ մշակույթների միջև: 2019թ․-ը հոբելյանական է ոչ միայն Կոմիտասի, այլ նաև ճեմարանի գմբեթը զարդարող այս հիասքանչ ստեղծագործության համար՝ այն կանգուն է շուրջ կես դար:

Հեղինակ՝ Մարիաննա Մանուչարյան
Մշակութաբան,Ս․ Փարաջանովի թանգարանի գիտաշխատող



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:00
Սան Ֆրանցիսկոյի օդանավակայանում կարգելվի պլաստիկե շշերի վաճառքը
Սան Ֆրանցիսկոյի միջազգային օդանավակայանում օգոստոսի 20-ից կարգելվի պլաստիկե շշերի վաճառքը։ Այս մասին հայտնում է Lonely Planet-ը: Նշվում է,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:49
Ամերիկացի գործարարը պնդում է՝ Պորոշենկոն առնվազն 8 միլիարդ դոլար է հանել Ուկրաինայից
Որպես պետության ղեկավար, Ուկրաինայի հինգերորդ նախագահ Պետրո Պորոշենկոն երկրից դուրս է բերել առնվազն 8 միլիարդ դոլար: Այս մասին, ինչպես գրում է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:32
Սիսիանի Գետափ թաղամասում ջուր չի լինի
«Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը տեղեկացնում է իր հաճախորդներին և սպառողներին, որ պլանային աշխատանքներով պայմանավորված, օգոստոսի 19-ին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:21
2018թ․ Գերմանիան արտոնել է Թուրքիային 216 մլն եվրո արժողությամբ ապրանքների վաճառքը
Գերմանիայի կառավարությունը 2018թ․ ընթացքում արտոնել է Թուրքիային 216 մլն եվրո ընդհանուր արժողությամբ երկակի նշանակության (և ռազմական, և...
Աղբյուր` Panorama.am
19:10
Օգոստոսի 19-ին Էլեկտրաէներգիայի պլանային անջատումներ կլինեն
«Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» փակ բաժնետիրական ընկերությունը տեղեկացնում է, որ օգոստոսի 19-ին պլանային և վերանորոգման աշխատանքներ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
«Հայ թատրոնի նահանջը ուղղակիօրէն կապուած է արեւմտահայերէնի նահանջին հետ»
Հայ թատրոնի մասին «Արևելք»-ը  զրուցել է Պօղոս Չալկըճըօղլուի հետ: Պոլսահայ ներկայ իրողութեան մէջ Պօղոս Չալկըճըօղլու...
Աղբյուր` Panorama.am
18:46
Ի պատասխան Թրամփի՝ Դանիան ցանկանում է գնել ԱՄՆ-ը
ԱՄՆ-ը նախագահ Դոնալդ Թրամփի՝ Ֆինլանդիան գնելու հիպոթետիկ առաջարկը մերժելուց հետո, Դանիայի կառավարությունը հայտարարել է, որ շահագրգռված կլիներ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:32
Վրացական կայքն ահազանգում է հակահայական քարոզչություն անող լրատվական հարթակի մասին
Վրացական «MediaChecker» հարթակը ուսումնասիրել է վրացերեն, ռուսերեն և անգլերեն հրապարակումներով հանդես եկող «Կավկազ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:18
Սորոսը մեծացնում է Բուդապեշտի Կենտրոնական եվրոպական համալսարանի ֆինանսավորումը
Ջորջ Սորոսի «Բաց հասարակության հիմնադրամ» -ը կավելացնի իր ֆինանսավորումը Կենտրոնական Եվրոպական  համալսարանի (CEU) համար, ասվում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:02
Այս տարվա առաջին կիսամյակում գյուղատնտեսության և ձկնորսության համախառն արտադրանքը նվազել է
Հայաստանում 2019 թվականի առաջին կիսամյակում  գյուղատնտեսության և ձկնորսության համախառն արտադրանքը կազմել է 267  մլրդ 115.1 մլն դրամ՝...
Աղբյուր` Panorama.am
17:45
HALO Trust-ը՝ Ղարաբաղում ականազերծման ծրագրի կարևորության մասին
  «Ամերիկայի Ձայն»-ի գրավոր հարցմանը՝ Լեռնային Ղարաբաղում ականազերծման իրականացման վերաբերյալ պատասխանել են The HALO Trust...
Աղբյուր` Panorama.am
17:27
Ոսկեպար-Բաղանիս ավտոճանապարհն օգոստոսի 19-ին որոշ ժամանակով փակ է լինելու. ԱԻՆ
Օգոստոսի 19-ին, ժամը 14:00-ից 16:00-ն Տավուշի մարզի Ոսկեպար-Բաղանիս ավտոճանապարհը փակ է լինելու։ ՀՀ արտակարգ իրավիճակների նախարարությունից...
Աղբյուր` Panorama.am
17:11
Հորդառատ անձրևներ Սոչիում
Այսօր առավոտյան հորդառատ անձրևներ են տեղացել Սոչիում, որոնք շարունակվել են Ադլերում: «ՌԻԱ Նովոստի»-ին հայտնում է, որ դրանք, սակայն...
Աղբյուր` Panorama.am
16:54
Ոտքեր չունեցող տղայի հանդիպումը աշխարհի լավագույն ֆուտբոլիստ Մոհամեդ Սալահի հետ
Ղազախստանցի Ալի Տուրգանբեկովը, որն առանց ոտքերի է ծնվել,  ՈՒԵՖԱ-ի ֆուտբոլի սուպերգավաթի մրցախաղից  առաջ  հնարավորություն է...
Աղբյուր` Panorama.am
16:40
Բագրավան գյուղում 1300 հակ անասնակեր է այրվել
Օգոստոսի 17-ին, ժամը 16:03-ին «911» ծառայությանն ահազանգ է ստացվել, որ Շիրակի մարզի Բագրավան գյուղի 13-րդ փողոցի թիվ 2 հասցեում...
Աղբյուր` Panorama.am
16:29
Արագածոտնի մարզպետարանը հերքում է
Արագածոտնի մարզպետարանի աշխատակազմի տեղեկատվության և հասարակայնության հետ կապերի բաժինը հraparak.am կայքի 17.08.2019թ. «Արագածոտնի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:18
«Պահպանենք և փոխանցենք ազգային երաժշտությունը Շիրակի մարզում» ծրագիրն ավարտվել է
ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության աջակցությամբ և «Ծիրանափող» մշակութային երիտասարդական հասարակական...
Աղբյուր` Panorama.am
16:02
Հերթական գրպանահատն է բերման ենթարկվել
Օգոստոսի 15-ին ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության քրեական հետախուզության բաժնի գրպանահատության դեմ պայքարի բաժանմունքի ծառայողները, ստացված...
Աղբյուր` Panorama.am
15:47
Ալեքսանդր Եսայանը՝ Բարաք Օբամայի Հայաստան հնարավոր այցի մասին
Առաջատար տեխնոլոգիաների ընկերությունների Ալեքսանդր Եսայանը հաստատեց այն լուրերը, որ Հայաստանում անցկացվելիք «WCIT 2019»-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
15:30
Հանրապետությունում սպասվում է բարձր կարգի հրդեհավտանգ իրավիճակ
Առաջիկա 5 օրերին հանրապետության ողջ տարածքում սպասվում է բարձր կարգի հրդեհավտանգ իրավիճակ: Այս մասին հայտնում են ԱԻՆ-ից։ Հանրապետության...
Աղբյուր` Panorama.am
15:17
Հրապարակվեց Հայաստանում անցկացվող «WCIT 2019»-ի 10 հիմնական բանախոսներից 5-ի անունները
Երևանում հոկտեմբերի 6-9-ը  տեղի կունենա տեղեկատվական տեխնոլոգիաների «WCIT 2019» համաշխարհային համաժողովը։ Կազմակերպիչներն այսօր...
Աղբյուր` Panorama.am
15:00
Սոչի, Ստրասբուրգ, Սան Պաուլու… Airbus A320 շարքի օդանավերի ամենախոշոր ավիաաղետները
   «Ուրալյան ավիաուղիներ»-ի А321 օդանավն օգոստոսի 15-ին թռիչքից մի քանի րոպե հետո կոշտ վայրէջք էր...
Աղբյուր` Panorama.am
14:45
Ուկրաինայում թռիչքի ժամանակ Ми-2 ուղղաթիռն ընկել է
Ուկրաինայի Լվովի շրջանում Ми-2 ուղղաթիռն ընկել է Բրոդի  օդանավակայանում՝ թռիչքի ժամանակ: Այս մասին, ինչպես գրում է Gazeta-ն, հաղորդել է...
Աղբյուր` Panorama.am
14:38
Օդեսայի հյուրանոցներից մեկում բռնկված խոշոր հրդեհից տուժածների թվում ՀՀ քաղաքացիներ և հայեր չկան. դեսպան
Ուկրաինայի Օդեսա քաղաքի «Tokyo Star» հյուրանոցում լույս օգոստոսի 17-ին խոշոր հրդեհ է տեղի ունեցել, որի զոհվել է 8 մարդ, ևս 10-ը...
Աղբյուր` Panorama.am
14:31
Թրամփն իր 400 հազար դոլար աշխատավարձը հետ է փոխանցել պետությանը
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը տարվա երկրորդ քառորդի աշխատավարձը նվիրաբերել է հանրային առողջապահության ծառայությանը՝ շարունակելով իր աշխատավարձը...
Աղբյուր` Panorama.am
14:19
Դավիթ Տոնոյանը կհանդիպի Սերգեյ Շոյգուի հետ
Դավիթ Տոնոյանը Մոսկվայում կմասնակցի «Միջազգային բանակային խաղեր-2019» մրցաշարի մասնակիցների պարգևատրման և միջոցառումների փակման...
Աղբյուր` Panorama.am
14:14
Ես չեմ կարծում, որ մարտական ուղի անցած գեներալը կրակ արձակելու հրահանգ կտա. Սասուն Միքայելյան
«Ես չեմ կարծում, որ մարտական ուղի անցած գեներալը կրակ արձակելու հրահանգ կտա»,- այս  մասին այսօր լրագրողների հետ զրույցում ասաց...
Աղբյուր` Panorama.am
14:01
ՀՀ քաղաքացու համար վերացվել է ՌԴ մուտք գործելու արգելքը. ՄԻՊ
Մոսկվայում Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպան Արման Թաթոյանի և Ռուսաստանի Դաշնությունում մարդու իրավունքների հանձնակատար Տատյանա Մոսկալկովայի...
Աղբյուր` Panorama.am
13:48
Եգիպտացորենի դաշտում վթարային վայրէջք կատարած ինքնաթիռի օդաչուների խոսակցության վերծանումը
Համացանցում հայտնվել է Մոսկվայի շրջանի եգիպտացորենի դաշտում վթարային վայրէջք կատարած A321 ինքնաթիռի օդաչուների և կարգավարների միջև...
Աղբյուր` Panorama.am
13:33
Երբ իշխանությունը համալրվում է ապիկար կադրերով և գործում է անհեռատես նրան չի օգնում ոչինչ. Գևորգ Պետրոսյան
ԱԺ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Գևորգ Պետրոսյանն ֆեյսբուքյան իր էջում գրառում է կատարել ՍԴ անդամների հրաժարականի...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Տաղանդավոր գեներալները հաղթում են առանց պատերազմի Սա մեր ռազմավարական տեսլականն է. Արմեն Գրիգորյան
15:04 26/07/2019

Տաղանդավոր գեներալները հաղթում են առանց պատերազմի Սա մեր ռազմավարական տեսլականն է. Արմեն Գրիգորյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}