Մշակույթ 13:03 31/08/2019 Հայաստան

Բարի հսկայի՝ Վիլյամ Սարոյանի ծննդյան օրն է

«Ես Վիլյամ Սարոյանն եմ՝ Արմենակ և Թագուհի Սարոյանների չորրորդ զավակը…

Ես ծնվել եմ Ֆրեզնոյում-Կալիֆոռնիայի նահանգ- բայց ծնողներս բիթլիսցի են…

Հոգ չէ, թե մենք հայ հողից հեռու էինք ապրում, Հայաստանը մեր մեջ էր, Բիթլիսը մեր մեջ էր: Մենք Բիթլիսի մեջ էինք մեր խոհերով, նիստուկացով, հիշատակներով: Երգում էինք մեր հին երգերը, պատմում Բիթլիսի պատմությունները…»։

Այսօր ամերիկահայ աշխարհահռչակ գրող Վիլյամ Սարոյանի ծննդյան օրն է։ Վիլյամ Սարոյանը ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Բիթլիս (Բաղեշ) քաղաքից Ֆրեզնո գաղթած հայի ընտանիքում։ 4 տարեկանում զրկվել է հորից և որոշ ժամանակ ապրել է մանկատանը: Այնուհետև մայրը որդուն հանել է այնտեղից և կրթության տվել: Փոքր տարիքից աշխատել է, որպեսզի կարողանա օգնել ընտանիքին, սակայն այդ ամենին զուգահեռ զբաղվել է ընթերցանությամբ և ստեղծագործել է։
Աշխատանքը, սակայն, նրան չի խանգարել զբաղվելու ընթերցանությամբ, նաև ստեղծագործել է. գրել է փոքրիկ պատմվածքներ:

«Յոթ տարեկանից սկսեցի լրագրեր վաճառել մայթերում ու խաչմերուկներում: Երրորդ դասարանում առաջին անգամ վաստակեցի դպրոցի ամենաչար տղայի համբավը, ու ինձ հաճախ անկյուն էին կանգնեցնում, հայհոյում, քաշում մազերս ու ականջներս և, ի վերջո, վռնդեցին դպրոցից…»,- գրել է Սարոյանը։  

1922 թվականին, երբ մայրը նրան է հանձնում հոր թղթերի ու տետրերի մի կապոց, տասնչորսամյա Վիլյամն իմանում է, որ իր հայրը բանաստեղծ է եղել, բանաստեղծություններ ու պոեմներ է գրել «հին հայրենիքի» լեզվով։ Սա օգնում է Վիլյամ Սարոյանին կողմնորոշվել իր սեփական ապագայի հարցում։

1926թ-ին տասնութամյա Վիլյամը, որը մինչ այդ հասցրել էր փոստատար, սևագործ բանվոր ևՍան Հոակինի ֆերմաներում ու խաղողի այգիներում սեզոնային մշակ աշխատել, թողնում է հարազատ ամերիկա-հայկական Ֆրեզնոն ու գնում Սան Ֆրանցիսկո։ Աշխատում է որպես հեռագրատան ծառայող, սպորտային ապրանքների խանութի վաճառող, պահեստի բանվոր։ Ոչ մի տեղ երկար չի մնում, ապրում է վարձով տրվող սենյակներում։

Գրողի ձևավորման մեջ մեծ դեր է խաղացել ինքնակրթությունը, ամերիկյան ու համաշխարհային գրականության ընթերցումը, հարազատ ժողովրդի հոգևոր մշակույթի, ավանդույթների, պատմության տարրերի ժառանգումը, հայկական շրջապատի ազգային ինքնատիպությունը։

Առաջին անգամ իր ստեղծագործությունը տպագրել է 1933 թվականին Բոստոնի «Հայրենիք» շաբաթաթերթում՝ Սիրակ Գորյան ստորագրությամբ։ Լայն ճանաչում է ձեռք բերել «Խիզախ պատանին թռչող ճոճաձողի վրա և այլ պատմվածքներ» (1934) առաջին գրքով, որի առթիվ ամերիկյան քննադատ Բ. Ռասկոն գրել է. «Ի՞նչն է հատկանաշական Սարոյանի համար որպես գրողի։ Սարոյանը բուռն է, պոռթկուն և խելացի, նա թախծոտ է, քնքուշ ու մարդկային, նա միամիտ է ձևանում, սակայն բնավ միամիտ չէ...: Նա ատում է դաժանությունն իր բոլոր դրսևորումներով, նա հարգում է մարդկային արժանապատվությունն ու հպարտությունը»։ 1939 թվականին Վիլյամ Սարոյանը վեց օրվա ընթացքում գրում է «Քո կյանքի ժամերը»: Այս ստեղծագործության շնորհիվ գրողն արժանացավ Պուլիցերի և նյույորքյան քննադատների հեղինակավոր գրական մրցանակներին։ 1940 թվականին Սարոյանը հրաժարվում է առաջին մրցանակից՝ հայտարարելով, որ «Առևտուրը իրավունք չունի հովանավորելու արվեստը»:

Իր գրական կյանքի առաջին տասնամյակում Սարոյանը գրել է հարյուրավոր պատմվածքներ, որոնց մի մասը զետեղվել է ավելի քան 10 ժողովածուում։ Սարոյանի վիպակներում և պատմվածքներում մարմնավորված իրականության ու երազանքի հակադրության, անհատի ներքին ազատության ու հոգևոր գեղեցկության, սիրո և բարու հաստատման մոտիվները հետաքրքիր լուծում են ստացել նաև դրամաներում՝ «Իմ սիրտը լեռներում է», «Կյանքիդ ժամանակը», «Հե՛յ, ո՞վ կա այդտեղ», «Կոտորածն մանկանց», «Քարանձավի մարդիկ», «Խաղողի այգին», «Մի գավաթ բարություն»:

1942 թ-ին Սարոյանը զորակոչվել է բանակ: Երկրորդ աշխարհամարտը (1939– 1945 թթ.) և պատերազմը, ընդհանրապես, նա ընկալել է որպես մարդկության մեծագույն աղետ: Այդ թեման արտացոլվել է «Մարդկային կատակերգություն» (1942 թ., համանուն ֆիլմի սցենարի համար 1944 թ-ին արժանացել է «Օսկար» մրցանակի) վիպակում և «Վեսլի Ջեկսոնի արկածները» (1946 թ.) վեպում:

1950-60-ական թվականներին գրողն ապրել է Եվրոպայում. ստեղծել է ինքնակենսագրական բնույթի հոգեբանական վիպակների շարք: 1960 թ-ին նա վերադարձել է ԱՄՆ։

Վիլյամ Սարոյանը երազանքներով ու խոհերով, ողջ էությամբ կապված էր Հայաստանին, հայ ժողովրդին: Առաջին անգամ հայրենիքում եղել է 1935 թ-ին, այնուհետև՝ 1960, 1976 և 1978 թթ-ին: Սարոյանը ՀԽՍՀ «Խաղաղության պահպանման և հայրենիքի հետ կապերի ամրապնդման ուղղությամբ ակտիվ գործունեության համար» մրցանակի առաջին դափնեկիրն է:

Վիլյամ Սարոյանը մահացել է 1981 թվականի մայիսի 16-ին, Ֆրեզնոյում: Աաճյունի մի մասը, իր կտակի համաձայն, թաղված է Երևանի Կոմիտասի անվան զբոսայգու պանթեոնում։
Սարոյանի գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով, իսկ հայերեն թարգմանվել են հեղինակի բոլոր ստեղծագործությունները:

Նրա շատ գործերում ոչ միայն հայի կերպարներ կան, այլև կա հայկական հոգեբանություն, ոգի ու ոճ, կա անհուն կարոտ հայրենի ավերված օջախի ու կորցրած ծննդավայրի հանդեպ: «Թեև անգլերեն եմ գրում,- գրել է Սարոյանը,- բայց ես ինձ համարում եմ հայ գրող: Գործածածս խոսքերն անգլերեն են, միջավայրը, որի մասին գրում եմ, ամերիկյան է: Սակայն այն ոգին, որ ստիպում է ինձ գրել` հայկական է: Ուրեմն` ես հայ գրող եմ»:

Վրաց գրող Նոդար Դումբաձեն գրել է. «Վիլյամ Սարոյանը մարդկային ապրումների,հույզերի ու կարոտի մի հորդառատ գետ էր,որը երբեք չկտրվեց իր ակունքներից և երբեք չպղտորվեց: Ու էլ որ գնաց,տարավ իր զուլալ մաքրությունը և իրավունք ունեցավ ասելու` «Իմ սիրտը լեռներում է»»։

Սարոյանի մասին ավելի լավ բնորոշում տվել է Վահագն Դավթյանը: Նա Սարոյանին անվանում էր բարի հսկա:  Դավթյանը «Բարի հսկան» գրքում գրքում է Սարոյանի մասին իր հուշերը։

Ներկայացնում ենք «Բարի հսկան» գրքից հատված.

«ՍԱՐՈՅԱՆ- Վահա՛գն,պզտիկ պատմությունն մը ընեմ, լսե... Օր մը մորաքրոջս որդի Սիփան Բաղդասարյանի հետ Նյու- Յորքեն ինքնաշարժով Ֆրեզնո կուգայինք... Երկա՜ր ճամփա... Քիթիս տակ սկսեցի երգ մը տնտնալ: Անդրադարձա, որ այդ եղանակ ուրիշ տեղ լսած չեմ, ներսես կուգա: Մեր հայկական հին երգերուն կնմանի:Սիփան միացավ ինձի, ու ան ալ սկսավ երգել... Երգեցինք, բան մը ան փոխեց, բան մը ավելցուց, աղվոր եղանակ մը ստացվավ... Տեղն ու տեղը բառեր շինեցի այդ եղանակին համար: «Եկուր իմ պզտիկ տունս, քեզի չամիչ տամ.»... այդպես կկոչվի երգ: Հազարավոր դիսկ հանեցինք: Ամերիկացիներ այդ շատ սիրեցին, դիսկեր իսկույն վաճառվեցան: Եթե ըսեմ, թե այդ մեկ երգեն մեկ միլիոն տալեր շահեցինք, պիտի հասկնաք, թե ինչ ապուշ երկրի մեջ կապրինք: Կես միլիոն տվի Սիփան Բաղդասարյանին:Գինիի գործարան մը բացավ: Ինձնեն հարուստ եղավ: Բայց ափսո՜ս , շուտ մեռավ Սիփան, այդ հարստության մեջ մեռավ: Ամերիկացիք մինչև հիմա ալ կերգեն այդ երգ. «Եկուր իմ պզտիկ տունս»...

... Ու Սարոյանը երգեց այդ երգը: Տաք, արևելյան ծորուն թախիծ կար այդ երգի մեջ, թախիծ, հեռավոր, փոքրիկ տան համար...»։

Նշենք, որ 2018թ-ին՝ Սարոյանի 110-ամյակին, Ֆրեզնոյում բացվեց Saroyan House-ը՝ մեծանուն գրողի տուն-թանգարանը: Այդտեղ գրողն ապրել է կյանքի վերջին 17 տարիներին: Տունը ձեռք է բերել Արթուր Ջանիբեկյանի հիմնադրած «Վերածնունդ» մշակութային և ինտելեկտուալ հիմնադրամը՝ նպատակ ունենալով այն դարձնել սարոյանագիտության կենտրոն, սերունդների համար պահպանել ոչ միայն սարոյանական միջավայրը, այլև ձեռք բերել և ներկայացնել գրողին պատկանող իրերը, լուսանկարները, ձայնագրությունները:

Սարոյանի տուն-թանգարանը, որը հագեցած է նորագույն տեխնիկական լուծումներով, միակն է աշխարհում:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:00
Գիտնականները նշել են կորոնավիրուսից մահացությունը նվազեցնող գործոնը
Ամերիկացի գիտնականները պարզել են, որ կորոնավիրուսով հիվանդների մոտ, որոնց արյան մեջ կա D վիտամինի նորմալ մակարդակ, ծանր դեպքերի ու մահերի քանակն...
Աղբյուր` Panorama.am
19:51
ԱՀԿ-ն չի բացառել կորոնավիրուսից 2 միլիոն մարդու մահը
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը կարծում է, որ կորոնավիրուսից մինչև երկու միլիոն կմահանա մինչև  COVID-19-ի դեմ արդյունավետ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:43
Ուկրաինայում կործանված AN-26-ի օդաչուի մայրն ասել է, որ իր որդին խոսել է օդանավի անսարքության մասին
Խարկովի մոտակայքում սեպտեմբերի 26-ին AN-26 ինքնաթիռի վթարից զոհված օդաչուի մայրը պատմել է, որ իր որդին խոսել է օդանավի անսարքության մասին:...
Աղբյուր` Panorama.am
19:35
ԱՄՆ կինոթատրոններին սպառնում էր փակում
Կինոթատրոնների սեփականատերերի ամերիկյան ասոցիացիան հիասթափված է Walt Disney՝ իր ամենահեռանկարային նախագծերի թողարկումները հետաձգելու որոշումից և...
Աղբյուր` Panorama.am
19:34
Իսպանական գործարանը հեղեղվել է 50 հազար լիտր կարմիր գինով
Ավելի քան 50 հազար լիտր կարմիր գինին հեղեղել է իսպանական Վիլյամալեա քաղաքի գործարանը: 360tv.ru-ի հաղորդմամբ, ականատեսները նկարահանած...
Աղբյուր` Panorama.am
19:22
Հիշողությունը կորցրած կինը կարծում է, թե ինքը Ջուլիա Ռոբերթսն է
Իտալիայի Պավիա քաղաքի հիվանդանոցի հոգեբուժական բաժանմունքի բժիշկները հոսպիտալացրել են հիշողությունը կորցրած մի անծանոթ կնոջ, որը իրեն...
Աղբյուր` Panorama.am
19:12
Պատվաստումը կարո՞ղ է հաղթել կորոնավիրուսը
Զանգվածային պատվաստումը ի վիճակի չէ ոչնչացնել կորոնավիրուսը. այն հավերժ կմնա մարդկության հետ, բայց կվերածվի սովորական վիրուսի: news.ru-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:02
Առաջին անգամ Կոմիտասի ծննդավայի պաշտոնական տարեգրքում տեղեկություն է ներառվել երգահանի մասին
Հրապարակումը արդյունք է վանաձորցի 71-ամյա մանկավարժ Սոֆյա Քալանթարյանի՝ Կոմիտասի ծննդյան 150-ամյակին Քյոթահիա նախաձեռնած ճամփորդության։
Աղբյուր` Panorama.am
18:52
Թրամփը նշել է ընտրություններում իր պարտության միակ պայմանը
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ առաջիկա ընտրություններում եթե պարտվի, ապա ցանկանում է «բարեկամաբար» հանձնել...
Աղբյուր` Panorama.am
18:45
Մեկնարկել է Գյուղական կյանքի և ավանդույթների յոթերորդ փառատոնը
Կոտայքի մարզի Ձորաղբյուր համայնքի Կանաչ ուսուցման կենտրոնում սեպտեմբերի 26-ին մեկնարկել է երկօրյա Գյուղական կյանքի և ավանդույթների յոթերորդ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:44
Թռչունները համաճարակի պատճառով սկսել են ավելի ցածրաձայն ու «սեքսուալ» դայլայլել
Սան Ֆրանցիսկոյի բնապահպանները պարզել են, որ արու թռչունները սկսել են շատ ավելի մեղմ երգել՝ էգերին գրավելու համար: «ՌԻԱ նովոստի»-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:33
Ռուսաստանում COVID-19-ի դեպքերի մեկ օրվա աճը գերազանցել է 7,5 հազարը
Ռուսաստանի 85 մարզերում կորոնավիրուսի վարակի դեպքերի օրական աճը կազմել է 7 523 դեպք:  Շաբաթ օրը օպերատիվ շտաբի հրապարակած տվյալները...
Աղբյուր` Panorama.am
18:26
Քարդաշյանը ցույց է տվել, թե ինչպիսին են եղել քույրերը պլաստիկ վիրահատությունից առաջ
Հեռուստաաստղ, մոդել և գործարար Քիմ Քարդաշյանը Instagram- ում ընտանեկան լուսանկար է տեղադրել, որում, բացի իրենից երևում են Քլոե, Քենդալ և Քայլի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:17
Չինաստանի մաքսայինը ՌԴ-ից ստացված ապրանքների վրա կորոնավիրուս է հայտնաբերել
Ռուսական արտադրանքով երկու նավի թույլ չեն տվել մտնել Չինաստան՝ դրանց վրա հայտնաբերված կորոնավիրուսի պատճառով: 360tv.ru-ի հաղորդմամբ, ներմուծման...
Աղբյուր` Panorama.am
18:16
Ագաթանգեղոսի փողոցում Ռոզան վրաերթի է ենթարկել Մարինեին
Այսօր ժամը 17։25-ին ԱԻՆ ՓԾ փրկարարական ուժերի վարչության հատուկ նշանակության փրկարարական աշխատանքների իրականացման կենտրոնի փրկարարական խումբը...
Աղբյուր` Panorama.am
18:05
Մադրիդի «Ռեալի» մարզիչ Զիդանը խոսել է «Բարսելոնայի» սկանդալների մասին
Մադրիդի «Ռեալի» մարզիչ Զինեդին Զիդանը խոսել է կատալոնական Բարսելոնայում տեղի ունեցած բազմաթիվ սկանդալների մասին:  AS-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:52
ԳԹԿ-ն վերադարձնում է դիմորդների գումարը
2020-2021 ուսումնական տարվա բուհերի ընդունելության յուրաքանչյուր քննությանը մասնակցելու համար դիմորդները 1500-ական դրամ էին վճարել Գնահատման և...
Աղբյուր` Panorama.am
17:42
Տավուշում արդեն մթերվել է 950 տոննա խաղող՝ կիլոգրամը 155 դրամով
Սեպտեմբերի 21-ից Տավուշի մարզում սկսվել են խաղողի մթերման աշխատանքները: Մեկնարկը տվել է Երևանի կոնյակի գործարանի Բերդի մասնաճյուղը:...
Աղբյուր` Panorama.am
17:34
ԵՄ-ն պատրաստ է աջակցել Երևանի և Բաքվին միջև վստահության ամրապնդման միջոցառումների մշակմանը
Եվրամիությունը պատրաստ է աջակցել Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման հարցում Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև վստահության միջոցների մշակմանը:...
Աղբյուր` Panorama.am
17:33
Ուշ ժամի հրավառություն կատարած անձիք հայտնաբերվել են
Սեպտեմբերի 26-ին, ժամը 00․50-ին, ոստիկանություն զանգած քաղաքացին հայտնել էր, որ Ավանում հրավառություն է։ Ոստիկանության օպերատիվ խումբը Ավանի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:18
Տիգրան Աբրահամյան. ԱՄՆ հայտարարությունները հիմնված են իրադրության վերլուծությունների և նրանց տիրապետած տեղեկատվության վրա
Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանատունը ԱՄՆ քաղաքացիներին հորդորում է զգոնություն պահպանել և զգուշություն ցուցաբերել` Հայաստան-Ադրբեջան սահմանի որոշ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:12
Գյուղացիները հայտնել են ընտրություններում հաղթած հավաքարարի անհետանալու մասին
Կոստրոմայի շրջանի Պովալիխինսկի բնակավայրի բնակիչները հայտնել են գյուղաբնակ հավաքարար Մարինա Ուդգոդսկայայի անհետացման մասին, որը պատահաբար հաղթել...
Աղբյուր` Panorama.am
17:06
«Կոմիտաս․․․» առցանց բեմադրություն
Նվիրված է Վարդապետի 151-ամյակին։
Աղբյուր` Panorama.am
16:56
ՀԴՄ կտրոն չվերցնողներին տուգանելու նախագիծ չկա. Թունյան
ՀԴՄ կտրոն չվերցնելու համար քաղաքացիներին տուգանելու նախագիծ օրակարգում չկա։ Այս մասին հայտնում է  ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցության...
Աղբյուր` Panorama.am
16:47
Լուկաշենկոն ցավակցություն է հայտնել ուկրաինական ինքնաթիռի կործանման կապակցությամբ
Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն ցավակցել է ուկրաինացի ժողովրդին և  Ուկրաինայի Խարկովի մարզում Ան -26 ինքնաթիռի կործանման...
Աղբյուր` Panorama.am
16:44
Ծառուկյանի պաշտպանի պատասխանը՝ «իշխանությունից «անկախ» դատախազության «իրավական» հայտարարությանը»
ԲՀԿ առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանի պաշտպան Երեմ Սարգսյանն անդրադարձել է ՀՀ գլխավոր դատախազությունը գլխավոր դատախազի խորհրդականի գրառմանը՝ ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:39
Մինսկում ձերբակալվել են չարտոնված մրցավազքի մասնակիցները
Շաբաթ օրը մի քանի մարդ  է ձերբակալվել Մինսկի Ժողովուրդների բարեկամության զբոսայգում չարտոնված «Ազատների մրցավազքի» ժամանակ:...
Աղբյուր` Panorama.am
16:29
«Սուրբ Հովհաննես» մատուռ տանող ճանապարհին քաղաքացին մոլորվել է
Սեպտեմբերի 26-ին, ժամը 09։55-ին Լոռու մարզային ճգնաժամային կառավարման կենտրոն ահազանգ է ստացվել, որ Հարթագյուղ գյուղի մոտակայքում գտնվող...
Աղբյուր` Panorama.am
16:14
Իրանը հայտարարել է, որ ԱՄՆ պատժամիջոցների պատճառով չի կարող պատվաստանյութեր գնել
ԱՄՆ-ի սահմանած տնտեսական պատժամիջոցները խանգարում են Իրանին այլ երկրներից պատվաստանյութեր և դեղեր գնել: ՏԱՍՍ-ի փոխանցմամբ, այդ մասին հայտարարել...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

ՍԴ նախագահի թեկնածուի հետ կկիսվեմ իմ փորձով. Հրայր Թովմասյան
11:07 24/09/2020

ՍԴ նախագահի թեկնածուի հետ կկիսվեմ իմ փորձով. Հրայր Թովմասյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}