Քաղաքական 10:40 16/10/2019 Հայաստան

ԿՀՎ-ի (CIA) գաղտնազերծված հույժ գաղտնի զեկույցը ԼՂ հակամարտության վերաբերյալ. Սասունյան

Կենտրոնական հետախուզական վարչության (CIA) 48-էջանոց հույժ գաղտնի զեկույցը, որը պատրաստվել է 1988 թ․ օգոստոսին և որոշ ջնջումներով բացահայտվել 2012-ին, կրում է՝ «Անկարգություններ Կովկասում և ազգայնականության մարտահրավերը» խորագիրը: Չնայած վաղեմությանը՝ զեկույցը ներառում է հետաքրքիր վերլուծություն Արցախյան հակամարտության մասին ԱՄՆ հատուկ ծառայությունների տեսանկյունից:

ԿՀՎ-ի վերլուծաբանն այս զեկույցի նախաբանում գնացել է Արցախյան հակամարտության ակունքների հետքերով․ «Հայկական և ադրբեջանական հակամարտող կողմերի միջև թշնամությունը  գոյություն է ունեցել հարյուրավոր տարիներ, իսկ 1920-ական թվականներին Լեռնային Ղարաբաղը՝ Հայաստանի մշակութային և կրոնական կենտրոնն Ադրբեջանի Հանրապետությանը ենթարկելուց հետո այդ թշնամանքը եղել է հայերի հիասթափության և մտահոգության մշտական, թեև երկար ժամանակ թաքուն, աղբյուր: Հայերի նկատմամբ ադրբեջանցիների թշնամանքը ուժեղացել է քաղաքական, տնտեսական և ժողովրդագրական փոփոխություններով պայմանավորված, որոնք բացասաբար են անդրադարձել ադրբեջանցիների քաղաքական կարգավիճակի վրա և ընդլայնել են Ադրբեջանի ու Հայաստանի միջև կենսամակարդակների ճեղքվածքը: Մասնավորապես, Ադրբեջանի արագ աճող երիտասարդ չափահաս բնակչությունը մեծ ճնշում է գործադրել Հանրապետության կարողություննների վրա՝ համապատասխան աշխատատեղեր, բնակարաններ և կրթություն ապահովելու համար։ Ադրբեջանական հիասթափությունը ելք է գտել հայերի վրա հարձակումների մեջ»։

ԿՀՎ-ի անանուն վերլուծաբանը հաղորդել է, որ Քաղբյուրոյի ներսում Արցախյան ճգնաժամը կարգավորելու ուղղությամբ առկա պառակտումն ավելի սրեց իրավիճակը։ Երկրորդ քարտուղար Լիգաչովը և ՊԱԿ-ի (ԿԳԲ) նախագահ Չեբրիկովը կոշտ գծի կողմնակիցներ էին, որոնք կտրականապես դեմ էին Ադրբեջանից Արցախի անջատմանը։ Նրանք համաձայն չէին Գորբաչովի բարեփոխումներին և արտաքին տերություններին մեղադրում էին Խորհրդային Միության ներսում անկարգություններ հրահրելու մեջ:

Երբ երկու նշանավոր հայ գրողներ՝ Սիլվա Կապուտիկյանն ու Զորի Բալայանը, 1988-ի փետրվարին Մոսկվայում հանդիպեցին Գորբաչովի հետ, նրանք հաղորդեցին, որ նա լավ տեղեկացված է և վստահեցրել է, որ ինքն «արդար լուծում» է ցանկանում: Նա ընդունել է «[հայկական] ցույցերի խաղաղ բնույթը և շեշտել իր անձնական համակրանքը՝ Լեռնային Ղարաբաղը Հայաստանի հետ վերամիավորվելու փափագին․․․»։ 

Հայ պատվիրակների Երևան վերադառնալուց հետո, 1988 թ․ փետրվարի 27-ի ռադիոհաղորդման ժամանակ Կապուտիկյանը կոչ արեց հայերին վստահել Գորբաչովին։ «Նա գիտի և հասկանում է մեր խնդիրը և ցանկանում է այն անձամբ լուծել ... Մենք պետք է հնարավոր ամեն ինչ անենք, որ վնաս չլինի նրան», հայտարարեց Կապուտիկյանը։

Ինչ վերաբերում է Խորհրդային Միության մտահոգություններին՝ արտասահմանցիների, մասնավորապես ամերիկահայերի միջամտությանը Խորհրդային Միության ներքին անկարգություններին, ԿՀՎ-ի վերլուծաբանը հաղորդեց․ «Վերջին անկարգությունները, կարծես թե ստիպել են խորհրդային պաշտոնյաներին ավելի շատ վախենալ օտարերկրյա խաղացողների դերակատարումից Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրում։ Այսօր աշխարհում 5․5 միլիոն հայերենով խոսող մարդկանց մոտ 60 տոկոսը ապրում է Խորհրդային Հայաստանի սահմաններից դուրս, ԽՍՀՄ-ում՝ շուրջ 1․4 միլիոն, իսկ արտերկրում՝ 2 միլիոն: Մինչ օրս, հայ արտագաղթողները, որպես իրենց ազգի պատմական կեղեքիչ, տեսնում են ավելի շատ Թուրքիային, քան Ռուսաստանին, և ակտիվորեն ներգրավված չեն խորհրդային համակարգը փոխելու կամ խորհրդային քաղաքականության մեջ փոփոխություններ մտցնելու գործում։

Մոսկվան անհանգստացած է, որ սփյուռքի վերաբերմունքը կարող է խիստ քննադատական դառնալ ԽՍՀՄ-ի նկատմամբ և, որ Միացյալ Նահանգների հայերը, մասնավորապես, կարող են վերաճել հզոր հակախորհրդային ճնշման խմբի։ Խորհրդային իշխանությունները զգուշանում են հայերի մեծ համակենտրոնացումից Կալիֆորնիայում և Նյու Յորքում՝ մեծ թվով ընտրական ձայներ ունեցող նահանգներում, որոնք ակտիվորեն վիճարկվել են նախորդ նախագահական ընտրություններում»:

Նախորդ պարբերության տողատակի ծանոթագրությունում ԿՀՎ-ի վերլուծաբանը նշել է, որ «Միացյալ Նահանգներում բնակվում է առնվազն 600 հազար հայ։ Խորհրդային Հայաստանից արտագաղթած հայերի 90 տոկոսը եկել է Կալիֆորնիա։ Լոս Անջելեսի հայկական համայնքը ամենամեծն է (100 հազար) Երևանից դուրս։ Նյու Յորքի շրջանում ապրում է շուրջ 70 հազար հայ, որոնք հիմնականում եկել են Լիբանանից և Իրանից։

ԿՀՎ-ի վերլուծաբանը հավելել է․ «Մոսկվան կարող է անհանգստանալ, որ օտարերկրյա հայկական ահաբեկչական խմբավորումները, ինչպես օրինակ, «Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակը» (ԱՍԱԼԱ), կարող են թիրախավորել Խորհդրային Միությանը, չնայած մենք որևէ ապացույց չունենք դրա իսկության մասին։ Մինչ այժմ ԽՍՀՄ-ը շատ քիչ է երևացել ԱՍԱԼԱ-ի ի մարքսիստական գաղափարախոսության հետ խառնված զինված պայքարում, ԱՍԱԼԱ-ի գերիշխող խմբակցությունը Խորհրդային Հայաստանը համարում է ազատագրված տարածք, և խումբն իր հարձակումները կենտրոնացնում է բացառապես թուրք պաշտոնյաների վրա:

Փաստորեն, ԱՍԱԼԱ-ն, ի վերջո, կցանկանար «հայկական մարզերը», որոնք այժմ գտնվում են Թուրքիայում և, հավանաբար, Իրաքում [՞] տեսնել վերամիավորված Խորհրդային Հայաստանի հետ։ Ավելին, ԱՍԱԼԱ-ն այժմ գտնվում է դադարի փուլում, և նրա առաջնորդը սպանվել է ապրիլի 28-ին [1988 թ․]: Այնուամենայնիվ, ԱՍԱԼԱ-ն ապրիլի սկզբին չափավոր ձևակերպված ուղերձ հղեց Գորբաչովին՝ աջակցելով Հայաստանի հետ Ղարաբաղի վերամիավորմանը, միաժամանակ հատուկ ընդգծելով, որ Հայաստանը ԽՍՀՄ-ի անբաժանելի մասն է և ձգտում է միայն շտկել սահմանը, այլ ոչ թե պահանջներ ներկայացնել Մոսկվային»:

Վերջապես, ԿՀՎ-ի վերլուծաբանը բացատրել է Թուրքիայի դիրքորոշումը Ղարաբաղյան հակամարտության վերաբերյալ․ «Թեև թուրքական կառավարությունը բացահայտորեն Ադրբեջանի կողմը չանցավ, սակայն Թուրքիայի մտահոգությունը վերածնված հայկական ազգայնականությունից ստիպեց Անկարային համակրել Բաքվին։ Երբ փետրվարին [1988] ճգնաժամն սկսվեց, Թուրքիայի կառավարության ներկայացուցիչները հրապարակայնորեն մատնանշեցին, որ միջազգային պայմանագրերն Անկարային ձայնի իրավունք են տալիս այս ճգնաժամում՝ ակնհայտ վկայակոչում անելով ԽՍՀՄ-ի և Թուրքիայի միջև 1921 թ․ կնքված պայմանագրին, որը հանգեցրեց Լեռնային Ղարաբաղի և Նախիջևանի անցմանը Ադրբեջանին:

Անկասկած, Թուրքիան վախենում էր, որ Լեռնային Ղարաբաղի փոխանցումը Հայաստանին կգրգռի հայերի ախորժակը և կհանգեցնի Նախիջևանի կարգավիճակի փոփոխության և Թուրքիայի նախկին հայկական շրջաններն ստանալու ճնշման մեծացման։ Թուրք պաշտոնյաները, հավանաբար, նշել են նաև, որ «Մեծ Հայքի» հայկական ծավալապաշտական որոշ պահանջներ հիմնված են ավելի շատ պատմական պահանջների, քան տուժած տարածքների էթնիկական կազմի վրա։ Այսպիսով, որոշ հայեր պահանջել են Նախիջևանի վերադարձը, չնայած նրան, որ այժմ ադրբեջանցիները թվաքանակով մեծապես գերազանցում են այս տարածաշրջանում ապրող հայերին: Նման պատմական չափանիշներ օգտագործելով հայերը կարող են հայց ներկայացնել նույնիսկ Թուրքիայի որոշ սահմանամերձ հատվածների նկատմամբ, որտեղ այժմ ապրում է ընդամենը 50 հազար հայ»: 

ԿՀՎ-ի վերլուծաբանն իր զեկույցը եզրափակել է ուրվագծելով հինգ տարբերակ, որոնք ԽՍՀՄ-ն ուներ Արցախյան հակամարտության լուծման համար․

1) «Ստատուս քվոյի պահպանում»․
2) «Լրացուցիչ տնտեսական զիջումների կատարում» հայերին․
3) «Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավարության ուժեղացում Ադրբեջանի կազմում»․
4)  «Արտատարածքային հայրենի մշակութային հաստատությունների» ընդլայնում․
5) «Լեռնային Ղարաբաղի վերակազմավորում»`այն բաժանելով Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև:

Հարութ Սասունյան
«Կալիֆորնիա Կուրիեր» թերթի հրատարակիչ և խմբագիր
Թարգմանությունը՝ Ռուզաննա Ավագյանի



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

19:42
Արցախում ձիասպորտի ակումբ է բացվել
Արցախում ձիասպորտի ակումբ է բացվել: Ձիարշավարանը գործում է Ասկերանի շրջանի Մխիթարաշեն գյուղում՝ Հունոտի կիրճի տարածքում, և բաց է ոչ միայն...
Աղբյուր` Panorama.am
19:36
Ոստիկանության շտաբի պետն ընդունել է ԵԱՀԿ ԺՀՄԻԳ խորհրդատուներին
Հունվարի 29-ին ոստիկանության շտաբի պետ Արմեն Ղուկասյանն ընդունեց ԵԱՀԿ ժողովրդավարական հաստատությունների և մարդու իրավունքների գրասենյակի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:31
Բնակչության պաշտպանության և աղետների ռիսկի նվազեցման վարչությունն ամփոփում է 2019 թվականը
Հունվարի 29-ին ՀՀ արտակարգ իրավիճակների նախարարությունում կայացավ Փրկարար ծառայության բնակչության պաշտպանության և աղետների ռիսկի նվազեցման...
Աղբյուր` Panorama.am
19:29
Հայկ Մհրյանը նշանակվել է ՀՀ ոստիկանության պետի տեղակալ
Հիմք ընդունելով վարչապետի առաջարկությունը` նախագահ Արմեն Սարգսյանը հրամանագիր է ստորագրել, ըստ որի` Հայկ Մհրյանը նշանակվել է Հայաստանի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:25
Առաջիկա օրերի եղանակի կանխատեսում
Հանրապետության տարածքում հունվարի   30-ին, 31-ի գիշերը, փետրվարի 2-3-ը սպասվում է առանց տեղումների եղանակ: Հունվարի 31-ի երեկոյան...
Աղբյուր` Panorama.am
19:22
Կորոնավիրուս.Գենի տվյալները թույլ են տվել ռուս մասնագետներին արագ ստեղծել փորձարկման թեսթ
Մելբուրնի ինֆեկցիոն հիվանդությունների և իմունոլոգիայի ինստիտուտի գիտնականները հաջողությամբ ստեղծել են կորոնավիրուսների կրկնօրինակը, հայտնում է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:15
Ավստրալիա. Հրշեջները փախնում են հրդեհից
Եվրանյուզը հրապարակել է վիդոկադրեր, որտեղ երևում է, թե Ավստրալիայի Նոր հարավային Ուելս նահանգում հրդեհն ինչ  արագությամբ է տարածվում: ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:08
Գրիչի անհաջող պատմության փողոցային դրսևորումը.Փաշինյանին պետք են հզոր ցնցումներ
Ֆեյբուքյան իր էջում  «Պոլիտէկոնոմիա» հետազոտական ինստիտուտի ղեկավար Անդրանիկ Թեւանյանը  գրել է. «Երեկ տեղի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:06
Մետաղական հանքաքար արդյունահանող կազմակերպություններն իրական սեփականատերերի վերաբերյալ հայտարարագիր կներկայացնեն
ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությունում այսօր կայացել է հանդիպում մետաղական հանքաքար արդյունահանող ընկերությունների...
Աղբյուր` Panorama.am
18:56
32-րդ ամառային օլիմպիական խաղերը Տոկիոյում կանցկացվեն 2020 թվականի հուլիսի 24-ից օգոստոսի 9-ը
Տոկիոյի  օլիմպիական խաղերի  ջահի  փոխանցավազքի որոշ փուլերում առաջին անգամ կօգտագործվի ջրածին, որը այրման ժամանակ չի արտանետում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:47
ՄԱԿ-ի Պարենի համաշխարհային ծրագրի հայաստանյան գրասենյակի ներկայացուցիչները՝ ԱԻՆ-ում
Հունվարի 29-ին ԱԻ նախարարի տեղակալ Արմեն Հարությունյանն ընդունել է ՄԱԿ-ի Պարենի համաշխարհային ծրագրի հայաստանյան գրասենյակի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:37
Թուրքիան նոր ռազմագործողությամբ է սպառնում Սիրիային
Թուրքիայի բանակը կարող է ռազմական գործողություններ սկսել Սիրիայի կառավարական ուժերի դեմ, եթե  սիրիական բանակի առաջխաղացման ընթացքում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:29
Ափսոսում եմ, որ վարկանիշային մրցաշարին Ֆերդինանդը չի կարողանա մասնակցել.մարզիչ
Ինչպես հայտնի է, Իսրայելի մայրաղաղաք Թել Ավիվում օրերս ավարտված  ձյուդոյի «Գրան պրի»օլիմպիական վարկանիշային մրցաշարում,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:14
Հսկողության տակ գտնվող չինացու մոտ թոքաբորբ չի հայտնաբերվել
Հայաստանում հսկողության տակ գտնվող չինացու մոտ թոքաբորբ չի հայտնաբերվել։ Այս մասին Panorama.am-ին հայտնեց ՀՀ առողջապահության նախարարության...
Աղբյուր` Panorama.am
18:07
Վրաստանը դադարեցրել է ավիաչվերթները Չինաստանի հետ
Սահմանափակումը գործելու է մարտի 29-ը:
Աղբյուր` Panorama.am
18:01
Թուրքիայի ԱԳՆ-ն կոչ է արել ԱՄՆ-ին ազատ չարձակել Համբիկ Սասունյանին
Թուրքիայի արտգործնախարարությունն ԱՄՆ-ից պահանջել է ազատ չարձակել լիբանանահայ Համբիկ Սասունյանին, ով ցմահ ազատազրկման էր դատապարտվել Լոս...
Աղբյուր` Panorama.am
17:59
Նախարար. «Վարկս Էյ Էմ»-ի կողմից վարկերի տրամադրման գործընթացն Արցախում կասեցված է
««Վարկս Էյ Էմ» ֆինանսական ընկերությունը, որը զբաղվում է կարճաժամկետ վարկերի տրամադրմամբ, իմ տվյալներով՝ Արցախում գործընթացը...
Աղբյուր` Panorama.am
17:50
Բենզինի և դիզելային վառելիքի շուկան ունի բարձր կենտրոնացվածության մակարդակ. ՏՄՊՊՀ
Հրապարակվել են ՀՀ ՏՄՊՊՀ-ի կողմից 2019 թվականին «Բենզին» և «Դիզելային վառելիք» ապրանքային շուկաներում իրականացված...
Աղբյուր` Panorama.am
17:29
Աբովյանի «Պարտեզ» ռեստորանի մոտ տեղի ունեցած զինված միջադեպի քրգործով նախաքննությունն ավարտվել է
Քննչական կոմիտեի ՀԿԳ քննության գլխավոր վարչության մարդու դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության վարչության վարույթում քննվող քրեական գործով...
Աղբյուր` Panorama.am
17:18
Փաստաբանի հարցը՝ ՀՔԾ-ին. Իրավական ի՞նչ ընթացակարգի շրջանակում է Փաշինյանը տիրապետում ՍԴ նախագահի վերաբերյալ քրգործերին
Սահմանդրական դատարանի նախագահ Հրայր Թովմասյանի փաստաբան Միհրան Պողոսյանը հարցում է ուղարկել ՀՔԾ՝ ծառայություն վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:15
Քառօրյայի ընթացքում նյութատեխնիկական ապահովման շրջանակում որևէ խնդիր չի եղել. Օհանյան
«Որոշակի տեղեկություններ լրացվեցին և՛ ռազմաքաղաքական, և՛ օպերատիվ, և թե՛ մարտավարական օղակներում»,- խորհրդարանում լրագրողների հետ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:06
Նարեկ Մալյան. Իմ տեղեկություններով, Դավիթ Սանասարյանի կողմից երեխային վրաերթի ենթարկելը որակել են որպես դժբախտ պատահար
ՎԵՏՕ նախաձեռնության հիմնադիր Նարեկ Մալյանը, ում երեk դիմակավորված իրավապահները գետնին գցելով տեղափոխեցին ոստիկանության 6-րդ վարչություն ապօրինի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:00
Ջասթին Բիբերի մասին սերիալը երկու օրում ավելի քան 7 միլիոն մարդ է դիտել
Փոփ կատարող Ջասթին Բիբերը  Յութուբում հրապարակել է իր մասին պատնող վավերագրական սերիալից մի հատված: Ընդամենը 10 սերիայում երգիչն անկեղծորեն...
Աղբյուր` Panorama.am
16:52
«Հայոց մայրեր» հասարակական շարժումը մայր-որդի հանդիպում է կազմակերպել
Ինչպես իրենք են ներկայանում՝ «ակամայից ձևավորված հասարակական շարժում» «Հայոց մայրերը» առաքելություն են ստանձնել...
Աղբյուր` Panorama.am
16:44
Վարդան Մինասյանը՝ Հայաստանի 2019 թ. լավագույն մարզիչ
Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիան ամփոփել է «Տարվա լավագույն մարզիչ» անվանակարգում 2019 թ. քվեարկության արդյունքները: ՀՖՖ-ից հայտնում...
Աղբյուր` Panorama.am
16:37
Քաղավիացիայի կոմիտեն Ryanair-ին տեղեկացրել է Միլան-Երևան չվերթի խնդիրների մասին
ՀՀ Քաղաքացիական ավիացիայի կոմիտեն իրազեկված է Ռայանէյր ավիաընկերության հունվարի 28-ի Միլան-Երևան FR4456 չվերթի ընթացքում առաջացած խնդիրների...
Աղբյուր` Panorama.am
16:35
Հորդանանի թագավոր Աբդալլահ Երկրորդը պատրաստվում է այցելել Հայաստան
է Հորդանանի Հաշիմյան թագավորության Արդյունաբերության, առևտրի և մատակարարումների նախարար Տարեկ Համուրիի գլխավորած պատվիրակությունը Հայաստանում է։...
Աղբյուր` Panorama.am
16:31
Ապօրինի որդեգրումների գործով Լիանա Կարապետյանը կալանավորվեց
Վերաքննիչ դատարանը բավարարել է դատախազության բողոքն  ու  որոշում է կայացրել կալանավորել «Երևանի մանկան տուն» ՊՈԱԿ-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:27
Հացադուլ հայտարարած Ալեքսանդր Քանանյանը սպասում է Արցախի ղեկավարության կողմից իր ուղերձի ընդունմանը
Արցախցի քաղաքագետ  Ալեքսանդր Քանանյանը շարունակում է իր հացադուլը: Նա այդպես փորձում է ուշադրության հրավիրել Քարվաճառում ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:22
Չինաստանից Հայաստան վերադարձած ընտանիքի հետ. Ո՞ւր գնալ, ինչպե՞ս ստուգվել
Գարիկ Մկրտչյանը, որ տևական ժամանակ ընտանիքի հետ ապրում էր Չինաստանում, երեկ գիշեր վերադարձել է Հայաստան։ Panorama.am-ի հետ զրույցում նա պատմեց,...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Որոշ մարդիկ, այդ թվում՝ նաև դրսի ուժերի թելադրանքով, փորձել են վարկաբեկել մեր բանակը՝ չի հաջողվել. Սերժ Սարգսյան
18:41 28/01/2020

Որոշ մարդիկ, այդ թվում՝ նաև դրսի ուժերի թելադրանքով, փորձել են վարկաբեկել մեր բանակը՝ չի հաջողվել. Սերժ Սարգսյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}