Մշակույթ 09:00 19/02/2020 Հայաստան

Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան օրն է

«Այո, Թումանյանն իր արվեստով նման է կախարդի. բնավ չեք զգում, որ գրել է. թվում է երկը ժողովրդական մի կենդանի խոսք է իր ձևերով, երանգներով ու հույզերով. զգում եք, որ բանաստեղծը ելնում է իր ժողովրդի ընդերքից, իր մեջ ներծծած, խտացրած այն ամենը, ինչ կոչվում է ժողովրդի կյանք` նրա մաքուր, ազնիվ հոգին, նրա մարդասեր աշխարհայացքը, նաև նրա տառապալից առօրյան, աղքատի ապրուստը... Մի խոսքով` Թումանյանի երկերում կա, ինչպես Տերյանն է նկատել, «հայրենի խինդ ու ժպիտ և հայրենի վիշտ»,- ասել է գրող, արձակագիր Ստեփան Զորյանը։ 

Այսօր մեծ լոռեցու, ամենայն հայոց բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի ծննդյան օրն է՝ 151-ամյակը։

Բանաստեղծ, արձակագիր, գրական, ազգային և հասարակական գործիչ Հովհաննես Թումանյանը ծնվել է 1869 թվականի փետրվարի 19-ին Դսեղում։ 

Հ. Թումանյանը նախնական կրթությունը ստացել է հայրենի գյուղում, այնուհետև Ջալալօղլու (այժմյան՝ Ստեփանավան) դպրոցում։ 1883 թվականից շարունակել է ուսումը Թիֆլիսի Ներսիսյան Ճեմարանում, սակայն նյութական ծանր իրավիճակի պատճառով 1887թ. ստիպված եղավ թողնել դպրոցը և սկսեց աշխատել Թիֆլիսի հայ եկեղեցական դատարանում, այնուհետեւ Հայ Հրատարակչական միության գրասենյակում (մինչև 1893թ)։

Թումանյանը սկսել է ստեղծագործել 80-ականների կեսից, այդ ժամանակ էլ սկսում է համագործակցել հայկական տարբեր թերթերի ու ամսագրերի հետ։ Լայն ճանաչում է ձեռք բերում «Բանաստեղծություններ» հավաքածուի (1-2 հատոր, 1890-92) լույս տեսնելուց հետո։

Թումանյանի գրական գործունեության ամենահայտնի շրջանն է համարվում 19-րդ դարի վերջին տասնամյակը – 20-րդ դարի սկիզբը։ Այդ ժամանակաշրջանում է, որ Թումանյանը հանդես է գալիս որպես ժողովրդի ստեղծագործական ավանդույթների վրա հիմնվող բանաստեղծ։ Իր ստեղծագործություններից շատերում, նա նկարագրում է նահապետական օրենքներով ապրող գյուղացիների կյանքը, որը լի է ներքին ու հաճախ ողբերգական հակասություններով։ Այդ թեմային են նվիրված Թումանյանի այնպիսի պոեմները, ինչպիսին են «Մարոն» (1887, հրատարակվել է 1892թ), «Լոռեցի Սաքոն» (1889, հրատարակվել է 1890թ), «Անուշ» ողբերգությունը (1890, հրատարակվել է 1892թ)։

Թումանյանի պոեմներից, բալադներից ու հեքիաթներից շատերի հիմքում ընկած է ժողովրդական բանահյուսությունը։ Օրինակ՝ «Թմկաբերդի առումը» (1902, հրտ. 1905թ) հիմնված է ժողովրդական առասպելի վրա, ինչպես նաեւ «Ախթամար», «Փարվանա», «Սասունցի Դավիթ» պոեմները, «Մի կաթիլ մեղր» հեքիաթը։

Թումանյանի ստեղծագործությունները ժողովրդականացել են, լույս են տեսել տարբեր նկարիչների պատկերազարդումներով, վերածվել երգերի։ Նրա գործերի հիման վրա Արմեն Տիգրանյանը գրել է «Անուշ» (ըստ համանուն պոեմի), Ալեքսանդր Սպենդիարյանը՝ «Ալմաստ» (ըստ «Թմկաբերդի առումը» պոեմի) օպերաները, նկարահանվել են բազմաթիվ մուլտիպլիկացիոն («Ձախորդ Փանոսը», «Սուտլիկ որսկանը» և այլն) ու գեղարվեստական («Անուշ», «Գիքորը», «Տերն ու ծառան», «Չախ-Չախ թագավորը») ֆիլմեր։

1899 թվականին բանաստեղծը կազմակերպում է «Վերնատուն» գրական խմբակը, որի անդամ են դառնում բազմաթիվ հայ նշանավոր գրողներ ու բանաստեղծներ։



20-րդ դարի սկզբին Թումանյանը հայտնի է դառնում նաև որպես հասարակական գործիչ։ 1905-07 թվականներին մասնակցում է Բաքվի հայ-թաթարական ընդհարումների հաշտեցմանը։ Ցարական կառավարության կողմից երկու անգամ ձեռբակալվում է (1908 և 1911) ու բանտ նետվում:
1914թ. հոկտեմբերին, նախքան ռուս-թուրքական պատերազմի սկսվելը, Թիֆլիսում ստեղծվում է «Պատերազմից վնասվածներին օգնող կոմիտե», որը մշակութային և հոգևոր գործիչների մասնակցությամբ ծավալում է լայն գործունեություն: 1914-1915թթ. Թումանյանի հասարակական ողջ գործունեությունը կապվում է հիշյալ ընկերության կենտրոնական կոմիտեի հետ: Այդ կոմիտեն իր հերթին ենթարկվում էր Հայոց ազգային բյուրոյին, որին Թումանյանն անդամակցում էր նրա գոյության առաջին օրից` 1912թ. հոկտեմբերի 30-ի հիմնադիր ժողովից: Այդ օրերին Թումանյանի յուրաքանչյուր հոդված հայ զինվորին և ամբողջ ժողովրդին մղում էր ազատագրական պայքարի, ոգևորում նրանց հաղթանակի հավատով:

1915 թվական: Երբ Թիֆլիս հասավ կոտորածի լուրը, Թումանյանը հիվանդ, հոգեպես և ֆիզիկապես քայքայված, դստեր` Նվարդի հետ մեկնում է Էջմիածին` սեփական ձեռքերով հոգալու գաղթականության խնամքի խնդիրները: Թումանյանից ավելի լավ ոչ ոք չի կարող ներկայացնել այդ օրերի մղձավանջը. «Դա մի պատսպարան էր, ուր հավաքվում, լցվում էին սովամահի ճանկերից խլած երեխաներ… Ահա հազարավոր մայրերի ոսկրացած բազուկների ու ձեռների անտառը…, որ ամեն կողմից առաջ էին հրում անթիվ, անհամար մանկական կմախքներ, որ դեռ շնչում էին…»:

Թումանյանը ժամանակ չկորցնելով, առանց քուն ու դադարի ձեռնամուխ է լինում գաղթականների և որբերի ապաստարանի, խնամքի, նրանց սնունդով ապահովելու գործին: Նրա անմիջական ղեկավարությամբ բացվում է հինգ հիվանդանոց` հինգ հարյուր մահճակալով, որբանոց` մոտ երեք հազար երեխայի համար:

1917-1918թթ. բանաստեղծը գլխավորում է մի շարք հասարակական կազմակերպությունների գործունեությունը: Այդ տարիներին հայկական գրեթե բոլոր գավառներում գործում էին «Հայրենակցական միություններ», որոնց խնդիրն էր օգնել պատերազմից տուժածներին և գաղթականներին, հավաքել հանգանակություններ, վարել բանակցություններ տարբեր կազմակերպությունների հետ աջակցելու համար: Աշխատանքը կենտրոնացնելու և ճիշտ կազմակերպելու նպատակով 1918թ. մարտին Թիֆլիսում ստեղծվում է «Հայրենակցական միությունների միություն», որի խորհրդի անդամ է ընտրվում Թումանյանը:



1921թ. Սովետական Հայաստանի նախագահ Ալ.Մյասնիկյանի հրավերով բանաստեղծը եկել էր Երևան` Հայաստանի օգնության կոմիտե հիմնադրելու համար: Թումանյանին առաջարկում են կոմիտեի նախագահի պաշտոնը: Նա խնդրում է իրեն ազատ թողնել գրականությամբ զբաղվելու համար, սակայն շրջելով Երևանի փողոցներով տեսնելով ծանր ու դաժան պատկերներ` բանաստեղծն այսպես է ասում. «Երբ մի ժողովուրդ սովամահ է լինում փողոցներում, պետք է թողնել ամեն ինչ, մոռանալ ամեն բան և գնալ նրան փրկելու»: Այսպես Թումանյանը դարձավ ՀՕԿ-ի նախագահ:


(Նկարիչ՝ Էդուարդ Իսաբեկյան)

Հովհաննես Թումանյանը վախճանվել է 1923 թ. մարտի 23-ին, 54 տարեկան հասակում, Մոսկվայում։

«Ընթերցելով Թումանյանի երկերը՝ մեր ժողովուրդը նրանց մեջ գտավ իր սեփական հույզերի և մտքերի ամենահարազատ վերարտադրումը։ Նրա ստեղծագործության միջոցով ժողովուրդը ինքը ճանաչեց իրեն և սիրեց Թումանյանին անմահական սիրով»,- ասել է Վիկտոր Համբարձումյանը։


 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Հարակից հրապարակումներ`

Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:46
ԱՀ ԱԺ նախագահ Արթուր Թովմասյանը հանդիպել է Սամվել Բաբայանի հետ
Այսօր ԱՀ ԱԺ նախագահ Արթուր Թովմասյանը խորհրդարանում հանդիպել է Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Սամվել Բաբայանի և նրա ղեկավարած՝ «Միասնական...
Աղբյուր` Panorama.am
20:36
Բեյրութում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով վիրավոր հայերի թիվը շուրջ 300 է
Բեյրութում օգոստոսի 4-ին տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով վիրավորում ստացած հայերի թիվը շուրջ 300 է: «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում այս...
Աղբյուր` Panorama.am
20:30
Վիտալի Բալասանյանը կոչով դիմել է ԱՀ և ՀՀ իշխանություններին, համայն հայությանը
Արցախի հերոս, գեներալ՝ Վիտալի Բալասանյանը կոչով է դիմել՝ Արցախի Հանրապետության և ՀՀ իշխանություններին, քաղաաքացիներին,համայն հայությանը։ Նա,...
Աղբյուր` Panorama.am
20:23
Խախտումներ՝ Արարատի մարզի գազալցակայաններում ու բենզալցակայաններում
Այսօր՝ օգոստոսի 7-ին, ՀՀ շուկայի վերահսկողության տեսչական մարմնի աշխատակիցները մշտադիտարկում են իրականացրել Արարատի մարզի Մասիս քաղաքում ու մի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:15
Փրկարարները գտել են մոլորված քաղաքացուն
Օգոստոսի 7-ին, ժամը 14։31-ին Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոն ահազանգ է ստացվել, որ քաղաքացին «Սուլեյմանի դոշ» կոչվող...
Աղբյուր` Panorama.am
20:08
Ցուկերբերգի հարստությունը գերազանցել է 100 մլրդ դոլարը
Օգոստոսի 6-ի դրությամբ «Ֆեյսբուքի» հիմնադիր Մարկ Ցուկերբերգի հարստությունը պատմության մեջ առաջին անգամ գերազանցել է 100 միլիարդ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
‹‹ORBITER-3›› տիպի անօդաչու թռչող սարքը խոցած զինծառայողները պարգևատրվել են
Օգոստոսի 7-ին ԱՀ նախագահ Արայիկ Հարությունյանը, ՊՆ, ՊԲ հրամանատար, գեներալ-մայոր Ջալալ Հարությունյանի ուղեկցությամբ, այցելել է կենտրոնական...
Աղբյուր` Panorama.am
19:53
Ընդունելության քննությունները կարելի է համարել ձախողված․Ա․Կոստանյան
«Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Աննա Կոստանյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրառում է կատարել՝ անդրադառնալով ԿԳՄՍՆ-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:45
Բացահայտվել են Նորաշեն համայնքի նախկին ղեկավարի ապօրինությունները
Քրեական ոստիկանության գլխավոր վարչության կոռուպցիոն և տնտեսական հանցագործությունների դեմ պայքարի վարչության ծառայողները հերթական կոռուպցիոն...
Աղբյուր` Panorama.am
19:36
Նյու-Յորքում ավելի քան 120 հազար մարդ մնացել է առանց էլեկտրականության
Ուրբաթ օրը՝ օգոստոսի 7-ին, ավելի քան 120 հազար նյույորքցիներ մնացել են առանց էլեկտրականության, փոխանցում է «Գազետա.ռու»-ն։...
Աղբյուր` Panorama.am
19:28
ԱՀ ԱԺ նախագահն ընդունել է Ստեփանակերտում ԿԽՄԿ-ի պատվիրակության ղեկավարին
ԱԺ նախագահ Արթուր Թովմասյանը օգոստոսի 7-ին հանդիպել է Ստեփանակերտում Կարմիր Խաչի միջազգային կոմիտեի պատվիրակության ղեկավար Բերտրան Լամոնի հետ:...
Աղբյուր` Panorama.am
19:17
Պլանային ջրանջատում Երևանում, Արարատի, Արմավիրի և Կոտայքի մարզերում օգոստոսի 10-ին և 11-ին
«Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը տեղեկացնում է իր հաճախորդներին և սպառողներին, որ պլանային աշխատանքներով պայմանավորված, ս.թ. օգոստոսի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
«Խոսենք անկեղծ. Սերժ Սարգսյանը՝ Ապրիլյան պատերազմի մասին». ՄԱՍ 5
ՀՀ երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանը հրապարակված տեսանյութերում պատասխանել է  հանրությանը հետաքրքրող հարցերին։  «Խոսենք անկեղծ....
Աղբյուր` Panorama.am
18:53
ՔՏՀԱ տեսչական մարմինը հայտնաբերել է գերբեռնված տրանսպորտային միջոցներ
Oգոստոսի 7-ին ՀՀ քաղաքաշինության, տեխնիկական և հրդեհային անվտանգության տեսչական մարմնի մասնագետները ՀՀ Ճանապարհային ոստիկանության աշխատակիցների...
Աղբյուր` Panorama.am
18:45
Ստուգումներ` մարտական հենակետերում
Անձնակազմի մարտական պատրաստության աստիճանը,  բարոյահոգեբանական վիճակը և մարտական հենակետերի ապահովվածությունը ստուգելու նպատակով 5-րդ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:38
ԿՏՄ-ն երեք ամիսների ընթացքում իրականացրել է շուրջ 800 մշտադիտարկում
Հանրապետությունում վարակի տարածումը կանխարգելելու նպատակով շարունակվում են Կրթության տեսչական մարմնի ստուգայցերը, որոնք ուղղված են ՀՀ պարետի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:30
Նոր Սիլիկյան խճուղու մի ուղղությունը ժամանակավորապես փակ կլինի
Նոր Սիլիկյան խճուղու մի ուղղությունը ժամանակավորապես փակ կլինի։ Այս մասին հայտնում է Երևանի քաղաքապետարանի տեղեկատվության և հասարակայնության հետ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:21
ԳՇ պետը հետևել է զորավարժության ընթացքին
Օգոստոսի 7-ին ՀՀ ԶՈՒ գլխավոր շտաբի պետ գեներալ-լեյտենանտ Օնիկ Գասպարյանը հետևել է դեսանտագրոհային ստորաբաժանումների վարժանքներին: Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
18:14
Կասեցվել է Ծաղկաձորի 10 հյուրանոց և Էրեբունու թաղապետարանը․ ԱԱՏՄ
ՀՀ առողջապահական  և  աշխատանքի տեսչական մարմինն այսօր 24-ժամյա կասեցումներ է իրականացրել Ծաղկաձորում գործող 10 հյուրանոցում։ Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
18:07
Եթե կա որևէ մեկը, որ պետք է հեռանա զբաղեցրած պաշտոնից, դա Դուք եք պարոն Թորոսյան. Թեհմինա Վարդանյան
Երբ լցվում է համբերության բաժակն, ու ուզում ես հնարավորինս մեղմ, բայց մի երկու տող մի մատ խորքից ասել... Ֆեյսբուքյան իր էջում նման գրառում է...
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
«Խոսենք անկեղծ. Սերժ Սարգսյանը՝ Ապրիլյան պատերազմի մասին». ՄԱՍ 1-4
ՀՀ երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանը  հրապարակված մի քանի տեսանյութերում պատասխանել է  հանրությանը հետաքրքրող հարցերին։ ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:53
5-րդ ալիք. Կորսված փողեր ու հույսեր
5-րդ ալիք հեռուստաընկերությունը պատրաստել է ռեպորտաժ՝ «Կորսված փողեր ու հույսեր» խորագրով։ Ռեպորտաժում ներկայացվում են մինչ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:45
ՀՅԴ ԳՄ. Պահն է, որ միասնական ջանքերով լինենք լիբանանահայության կողքին
Հ. Յ. Դաշնակցության Հայաստանի Գերագույն մարմինը կոչ է անում մասնակցել լիբանանահայերին օգնելու համար դրամահավաքներին։ «Սիրելի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:38
Արցախի Ազգային ժողովը կգումարի արտահերթ նստաշրջան
Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի նախագահ Արթուր Թովմասյանը  ստորագրել է որոշում՝ Արցախի  Հանրապետության Սահմանադրության 114-րդ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:32
Թուրքական լիրան արժեզրկման պատմական ռեկորդ է գրանցել
Թուրքական լիրան շարունակում է արժզրկվել ամերիկյան դոլարի նկատմամբ։ Գրում է «Էրմենիհաբեր»-ն ու մանրամասնում, որ երեկ՝ օգոստոսի 6-ին,...
Աղբյուր` Panorama.am
17:24
Էրեբունի վարչական շրջանի աշխատակիցներին մեղադրանք է առաջադրվել
Երևան քաղաքի բնակիչը հաղորդում է տվել այն մասին, որ իր և հարևանի տան բակերը առանձնացնելու նպատակով քարե պարիսպի կառուցապատումը չդադարեցնելու և...
Աղբյուր` Panorama.am
17:15
Պայթյունի հետևանքով Բեյրութում զոհված հայերի թիվը հասել է 13-ի
Օգոստոսի 14-ին Լիբանանի մայրաքաղաք Բեյրութում տեղի ունեցած հզոր պայթյունի հետևանքով զոհված հայերի թիվն ավելացել է՝ հասնելով 13-ի։ Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
17:07
ԵՄ օգնության ձեռք է մեկնում Գյումրիում կարկտահարության և ջրհեղեղի հետևանքով տուժած բնակչությանը
Հուլիսին տեղացած ավերիչ կարկուտի ու ջրհեղի հետևանքով Հայաստանի Գյումրի քաղաքի բնակելի տներին և ենթակառուցվածքներին լուրջ վնաս է հասցվել: ԵՄ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:00
Սուրեն Պարսյան. Ժամանակն է մտածել Հայաստան-Լիբանան առևտրատնտեսական կապերը զարգացնելու ուղղությամբ
ՀՅԴ Բյուրոյի տնտեսական հետազոտությունների գրասենյակի պատասխանատու, տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանն իր հոդվածում անդրադարձել է Հայաստանի ու Լիբանանի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:50
«Լիդիան»-ի վագոն-տնակը տեղափոխում են
Ամուլսարի երկրորդ հենակետում «Լիդիան» ընկերության տեղակայած վագոն-տնակը շուտով կտեղափոխվի։ Այս պահին տարածքում են գտնվում Վայոց Ձորի...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ցուցադրվեցին  ԶՈՒ ստորաբաժանումների կողմից խոցված ադրբեջանական ԱԹՍ-ների մնացորդները
15:41 21/07/2020

Ցուցադրվեցին ԶՈՒ ստորաբաժանումների կողմից խոցված ադրբեջանական ԱԹՍ-ների մնացորդները

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}