11:33 19/02/2020 Հայաստան

Ռուսլան Բաղդասարյան. Քաղաքապետարանի գործունեության հետևանքները մեղմ ասած տխուր են լինելու

Դավթաշեն վարչական շրջանի նախկին ղեկավար Ռուսլան Բաղդասարյանը հիշեցնում է՝ պետությունը վատ կառավարիչ է, մինչդեռ քաղաքապետարանը շարունակում է ծառայությունների մատուցումն իր ձեռքում կենտրոնացնել։

Նա դիտարկել է մի քանի ոլորտներում քաղաքային իշխանության գործողություններն ու հետևություն արել՝ հետևանքները վատ են լինելու։

«Երևանի քաղաքապետարան. Վերադարձ դեպի ԽՍՀՄ.

Վերջին շրջանում տարբեր առիթներով պարբերաբար անդրադարձել եմ Երևանին վերաբերվող ամենատարբեր խնդիրների. աղբահանություն, սանմաքրում, վերելակներ, կամազներ և այլն։ Այս անգամ ցանկանում եմ բոլորիս ուշադրությունը հրավիրել մայրաքաղաքի կառավարմանը ավելի լայն առումով ու հասկանալ դրա տրամաբանությունը։ Կամ հասկանալ՝ ընդհանրապես տրամաբանություն կա՞, թե՞ չկա։

Նախ հիշեցնեմ` Սահմանադրության համաձայն Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական կարգի հիմքը սոցիալական շուկայական տնտեսությունն է, որը հիմնված է մասնավոր սեփականության, տնտեսական գործունեության ազատության, ազատ տնտեսական մրցակցության վրա և պետական քաղաքականության միջոցով ուղղված է ընդհանուր տնտեսական բարեկեցությանը և սոցիալական արդարությանը:

Սոցիալական արդարության պահանջը վերադարձ չէ սոցիալիզմ, այլ տնտեսության զարգացման ճանապարհ, որտեղ պետության մասնակցությունը տնտեսության մեջ պետք է մեծ չլինի և գնալով փոքրանա։ Ու թեպետ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ասում էր, որ ներկայիս իշխանությունը իզմերով չի առաջնորդվում, տնտեսական հեղափոխության մասին խոսելիս նույն Նիկոլ Փաշինյանը բազմիցս հայտարարել է, որ պետության դերը պայմաններ ապահովելն է, որպեսզի յուրաքանչյուր ոք կարողանա զբաղվել իր ցանկացած գործով։ Պետությունը ոչ թե գործարան կամ հյուրանոց պետք է կառուցի, այլ այնպիսի միջավայր ապահովի, որ գործարարները ցանկանան Հայաստանում գործարան ու հյուրանոց կառուցել և վստահ լինեն, որ իրենց իրավունքները պաշտպանված են օրենքով։ Միանգամայն հասկանալի մոտեցում է։

Բացի այդ, կա մի թեզ, որ ոչ ոք չի վիճարկում՝ պետությունը վատ, անարդյունավետ կառավարիչ է և տնտեսության հնարավոր բոլոր ոլորտներում պետությունը պետք է կառավարումը հանձնի մասնավորին՝ իհարկե սահմանելով խաղի կանոններն ու վերահսկողություն իրականացնելով։
Աշխարհի գրեթե բոլոր հաջողված երկրները այդ ճանապարհն են անցել՝ մասնավորին հանձնելով, օրինակ՝ երկաթուղու, անգամ կալանավայրերի կառավարումը կամ դատական ակտերի հարկադիր կատարման գործառույթը։ Ներկայիս կառավարությունը այդ թեզը ոչ միայն չի վիճարկում, այլ հաստատում է՝ դատելով իր հայտարարություններից և որոշ գործողություններից։

Օրինակ՝ առողջապահության նախարարությունը վերջերս ցանկանում էր մասնավորեցնել մայրաքաղաքի բժշկական կենտրոններից մեկը՝ հիմնավորելով, որ այդտեղ անհրաժեշտ են ներդրումներ, արդիականացում, և դա լավագույնս կարող է անել մասնավորը։
Կամ օրինակ ֆինանսների նախարարությունը առաջարկում է պետական գերատեսչությունների ներքին աուդիտը աութսորս անել՝ հանձնել մասնավոր աուդիտորական ընկերություններին, քանի որ որակը այդպես ավելի բարձր կլինի։

Կամ այն, որ բանակում զինվորների սնունդը սկսել են մատակարարել մասնավոր ընկերությունները։ Եթե չեմ սխալվում հենց անցյալ տարի ընդունվեց պետություն - մասնավոր գործակցության մասին օրենք, որով խաղի կանոններ են սահմանվում այդ ասպարեզում։ Պետությունը որոշում է իր առաջնահերթությունները, որոշում է՝ ինչ է ցանկանում անել, հստակեցնում է՝ ինքը իր կողմից ինչ է պատրաստ տրամադրել, ինչ պայմաններ ապահովել, իսկ ծրագրի իրագործումը վստահում է մասնավորին, որը շահույթի համար, բայց խիստ վերահսկողության տակ, անում է իր գործը։

Իսկ ի՞նչ է անում Երևանի քաղաքապետարանը՝ ճիշտ հակառակը։ Ձևավորման պահից հետո մայրաքաղաքի նոր իշխանությունը անմիջապես կոնֆլիկտի մեջ մտավ մասնավոր տնտեսվարողի՝ Սանիթեքի հետ։ Արդյունքում ոչ թե գործունեության կանոնները հստակեցվեցին, որ այդ ընկերությունն ավելի նորմալ իրականացնի քաղաքի մաքրումը, այլ աղբահանության ու սանմաքրման գործառույթը մասնավորից կրկին անցավ պետությանը։ Առավել քան համոզված եմ, որ սրա դառը պտուղները մենք հետո ենք քաղելու։ Այսօր նվեր տված (թե գնված) մեքենաները կարծես լուծել են աղբի խնդիրը, բայց դա պետության վրա ավելի թանկ է նստում (կարող եք համեմատել աղբահանությանն ուղղվող գումարների չափը առաջ ու հիմա) ու բացի այդ ապագան խիստ անորոշ է. մեքենաները «սովորություն» ունեն փչանալ , մաշվել և ի վերջո շարքից դուրս գալ։

Ի՞նչ միջոցներով է կատարվելու դրանց սպասարկումը, վաղը մյուս օր ի՞նչ միջոցներով է թարմացվելու ավտոպարկը և մյուս տեխնիկան։ Մայրաքաղաքի բնակիչների՞, թե՞ նոր նվիրատուների։ Սանմաքրման մասով էլ ամենանկատելին այս օրերին ձնից չմաքրված մայթերն են: Իհարկե քաղաքապետը հայտարարեց որ համապատասխան տեխնիկա չկա, բայց դա ընդամենը պատճառաբանություն է: Դրա իրական պատճառը վերևում նշել եմ՝ պետությունը վատ կառավարիչ է:

Դրա ամենաթարմ օրինակներ կարելի է համարել կանաչապատման ոլորտը և տրանսպորտը։ Մրցույթով իրականացվող կանաչապատումը դարձրեցին համայնքային հիմնարկի գործառույթ: (Վստահեցնում եմ այստեղ էլ են ձախողելու):

Քաղաքային նախկին իշխանությունների պատվերով բրիտանական հեղինակավոր կազմակերպությունը լուրջ վերլուծություն էր արել և կազմել Երևանի տրանսպորտային ցանցի նոր նախագիծը։ Նախատեսվել էր, որ այդ համակարգը կոնցեսիոն կառավարման սկզբունքով կհանձնվի մասնավորին։ Քաղաքը փող չէր ծախսելու ավտոբուսներ ձեռք բերելու սպասարկելու կամ վարորդներին վճարելու վրա։ Դա անելու էր մասնավորը՝ բնականաբար որոշակի շահույթի դիմաց։ Սակայն այդ շահույթը նաև պատասխանատվություն էր, և ընկերությունը իր բիզնեսը պետք է պլանավորեր այնպես, որ կարողանար շահույթի հետ մեկտեղ որակյալ ու շարունակական ծառայություն ապահովել։

Իսկ ի՞նչ է նախատեսվում անել հիմա։ Որոշվել է մոտ 700 հատ ավտոբուս ձեռք բերել՝ 250 միլիոն դոլարով։ Ընդ որում, այդ գումարն էլ վարկային միջոց է լինելու։ Քաղաքային իշխանությունը ինքն էլ կառավարելու է այդ ավտոպարկը ու հասարակական տրանսպորտի համակարգը։
Համեմատեք՝ մի դեպքում պետությունը առանց փող ծախսելու ունենում էր նոր տրանսպորտային ցանց՝ նոր ավտոպարկով, որը կառավարվելու էր պրոֆեսիոնալ ընկերության կողմից։ Մյուս դեպքում՝ պետությունը 250 մլն դոլարով ավտոբուսներ է գնում, ընթացքում գումարներ ծախսում դրանց սպասարկման ու աշխատակազմի վրա ու ինքը կառավարում՝ խիստ կասկածելի պրոֆեսիոնալիզմով ու արդյունավետությամբ։

Միգուցե կասեք, որ այդպես ավելի ճիշտ է և ավելի էժան (քանի որ պետությունը իր կառավարելու համար շահույթ չի պահանջում), բայց դա չափազանց պարզունակ մոտեցում է, քանի որ ոչ պրոֆեսիոնալ կառավարման արդյունքում պատճառված վնասը կարող է չափազանց մեծ լինել։
Հատուկ շեշտեմ՝ պետական թե մասնավոր վեճը կարող է հավերժական լինել։

Խնդիրն ուրիշ բանում է՝ Երևանի քաղաքապետարանը կարծես երկրի ընդհանուր տրամաբանությունից դուրս է գործում։ Մինչ կառավարությունում խոսում են խոշոր ենթակառուցվածքային ծրագրերը մասնավորի հետ անելու մասին, Երևանի քաղաքապետարանը վերադառնում է ԽՍՀՄ՝ ամեն ինչ պետական։ Եթե այսպես շարունակվի, չեմ զարմանա, որ մի օր հայտարարեն, թե մայրաքաղաքում ամեն ինչը պետք է քաղաքային իշխանությունները կառավարեն՝ զուգարաններից մինչև ժամանցի կենտրոններ։

Ցավալին այն է, որ քաղաքապետարանը այս քայլերը անում է ոչ թե գաղափարական հենքի վրա (ասենք՝ քաղաքապետը պետության դերի մեծացման կողմնակից է) այլ՝ տնավարի, սպոնտան ձևով։ Այդպես այս պահին հեշտ է թվում, իսկ թե հետո ինչ կլինի՝ կերևա։ Աղբահանությունը տապալվու՞մ է՝ եկեք մի քանի տասնյակ բեռնատար գնենք (կամ նվեր ստանանք), այս պահին խնդիրը լուծենք, իսկ թե հետո ինչ կլինի` կմտածենք ,երբ դրանք շարքից դուրս գան:

Հասարակական տրանսպորտի խնդի՞ր ունենք, եկեք 250 մլն դոլարով մի քանի հարյուր ավտոբուս գնենք, երևանցիները կտեսնեն, կուրախանան, նոր ավտոբուսներով կերթևեկեն։ Իսկ թե ո՞վ է վճարելու այդ 250 միլիոնը՝ տոկոսներով հանդերձ, ով է վճարելու վարորդների փողը, ով է վճարելու օպեատորներին, ով և ինչպես է վերահսկելու ու մի քանի տարի հետո ո՞նց ենք սրա տակից դուրս գալու, դա իրենց չի հետաքրքրում. երևի մտածում են, որ դա հաջորդ քաղաքային իշխանությունները պիտի անեն։

Այս հարցերը, քաղաքապետարանի գործունեության տրամաբանությունը (կամ դրա բացակայությունը) շատ ավելի կարևոր խնդիր է, քան առանձին վերցված կամազները կամ վերելակները։ Սակայն ցավոք սրտի, այս խնդիրների մասին քննարկում չկա ոչ մի հարթակում։ Ո՛չ քաղաքական գործիչներն են այս մասին խոսում, ո՛չ լրագրողները ո՛չ փորձագետները։ Ոչ ոք։ Բոլորս կենտրոնացել ենք մակերեսային դետալների վրա՝ խորքային խնդիրները անուշադրության մատնելով։ Իսկ դրա հետևանքները մեղմ ասած տխուր են լինելու»,-գրել է նա։

 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Հարակից հրապարակումներ`

Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

15:30
Արամ Օրբելյանի հայցն ընդդեմ Փաշինյանի վարույթ է ընդունվել
Պահանջում են հերքում և 2 մլն դրամ փոխհատուցում։
Աղբյուր` Panorama.am
15:26
Անդրեա Բոչելլին առցանց համերգ կտա Զատկի օրը
Իտալացի տենոր Անդրեա Բոչելլին Սուրբ Զատկին Միլանի տաճարում առցանց համերգ կտա: kulturomania.ru-ի հաղորդմամբ, երգիչը ելույթ կունենա դատարկ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:13
Ֆորբս. Քայլի Ջեներն ամենաերիտասարդ միլիարդատերն է
Ամերիկացի ձեռնարկատեր, մոդել և ռեալթի-շոուի աստղ Քայլի Ջեները «Ֆորբսի» վարկածով երկրորդ անգամ դարձել է ամենաերիտասարդ միլիարդատերը։...
Աղբյուր` Panorama.am
14:59
Բեռլինում այրվում է քաղաքային պալատի նոր շենքը
«Բեռլինի կենտրոնում այրվում է Քաղաքային պալատի նոր շենքը»,- ըստ Գազեռա.ռու-ի, այդ մասին հաղորդել է BZ-Berlin պորտալը: Բռնկումը...
Աղբյուր` Panorama.am
14:56
Իրանում կորոնավիրուսից մահերի թիվը գրեթե 4000 է. ria.ru
Իրանում մահացել է կորոնավիրուսով վարակված շուրջ չորս հազար մարդ, COVID-19 վարակի դեպքերի թիվը գերազանցել է 64 հազարը, գրում է «Ռիա...
Աղբյուր` Panorama.am
14:53
30 հազար եվրո կհատկացվի կրթաթոշակներին․ «Ամունդի-ԱԿԲԱ Ասեթ Մենեջմենթ»
«Ամունդի-ԱԿԲԱ Ասեթ Մենեջմենթ»-ը կաջակցի Հայաստանում ֆրանսիական համալսարանի ուսանողներին: Ընկերության կողմից 30 հազար եվրո ընդհանուր...
Աղբյուր` Panorama.am
14:51
Փաշինյան. Ազատված ֆինանսներն ուղղենք այլ նախագծերի իրականացմանը
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի մոտ տեղի ունեցած խորհրդակցությունների ընթացքում քննարկվել են զբոսաշրջության և թափոնների կառավարման ոլորտներում...
Աղբյուր` Panorama.am
14:42
Ռոբերտ Քոչարյանի պաշտպան. Հնարավոր է, որ այս անգամ Փաշինյանի դեմ հայցը հետ չվերցնենք
ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը քաղաքացիական հայց է ներկայացրել դատարան՝  ընդդեմ գործող վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի։ Նա դատարանից...
Աղբյուր` Panorama.am
14:38
Բելգիայում կորոնավիրուսից մահացածների թիվը հասել է 2240-ի. ria.ru
Անցած օրվա ընթացքում կորոնավիրուսային հիվանդության հետևանքով մահացածների թիվը Բելգիայում ավելացել է 205-ով և այժմ կազմում է 2240 մարդ, փոխանցում...
Աղբյուր` Panorama.am
14:25
Արտադրողները բաց նամակով դիմել են Նիկոլ Փաշինյանին՝ տեղեկացնելով հնարավոր ճակատագրական ռիսկերի մասին
«Մեր պարտքն ենք համարում տեղեկացնել հնարավոր այլ ռիսկերի մասին, որոնք հրատապ են և կարող են ճակատագրական լինել բիզնեսների հետագա գործունեության շարունակման առումով»։
Աղբյուր` Panorama.am
14:22
Եվրոպական խորհրդարանում ԵԺԿ-ի 13 ազգային խմբեր կոչ են անում կասեցնել Օրբանի Ֆիդես կուսակցության անդամակցությունը
Եվրոպական խորհրդարանում 13 ազգային պատվիրակություններ նախօրեին հանդես են եկել կոչով՝ կասեցնել ԵՄ խորհրդարանում Հունգարիայի Ֆիդես իշխող...
Աղբյուր` Panorama.am
14:15
Աղվան Վարդանյան. Լևոն Տեր-Պետրոսյանն ու Նիկոլ Փաշինյանը, իրար ատելով, իրար արժեն
ԱԺ նախկին պատգամավոր, նախկին դաշնակցական, այժմ ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի ազատության հանձնախմբի համակարգող  Աղվան Վարդանյանը գրում...
Աղբյուր` Panorama.am
14:13
Ռուսական կորոնավիրուսային թեստերը ուղարկվել են ավելի քան 30 երկրներ, դրանց թվում՝ Հայաստան. Ինտերֆաքս
«Ռուսաստանը կորոնավիրուսի ախտորոշման թեստեր է ուղարկել ավելի քան 30 երկրներ»,- Ինտերֆաքս-ի փոխանցմամբ,  չորեքշաբթի օրը...
Աղբյուր` Panorama.am
14:05
Աֆղանստանի իշխանությունները 100 թալիբ են ազատ արձակելու բանտերից
«Աֆղանստանի կառավարությունը մտադիր է չորեքշաբթի օրը բանտերից ազատել «Թալիբան» արմատական շարժման 100 բանտարկյալների»,...
Աղբյուր` Panorama.am
13:55
Բարդություններ կան շնչառական համակարգեր գնելու և ներմուծելու հարցում. Արշակյան
«Այս տարի շուրջ 930 մլն դրամ ունենք դրամաշնորհային ծրագրերի համար»,- այսօր լրագրողների հետ զրույցում ասաց Բարձր տեխնոլոգիական...
Աղբյուր` Panorama.am
13:46
Կորոնավիրուսի մտահոգիչ իրավիճակն իր ազդեցությունն է թողնում նաև Թուրքիայի արտաքին սադրիչ ակտիվության վրա․Արմեն Պետրոսյան
Կորոնավիրուսով պայմանավորված մտահոգիչ իրավիճակն իր ազդեցությունն է թողնում նաև Թուրքիայի արտաքին սադրիչ ակտիվության վրա։ Այս մասին գրել է...
Աղբյուր` Panorama.am
13:40
Հակոբ Ճաղարյան. Ազատման դիմումիս հիմքերն են Քաղավիացիայի հանդեպ ցուցաբերվող կործանիչ, քայքայիչ և ապապետական մոտեցումները
Վարչապետի խորհրդականի պաշտոնից ազատված Հակոբ Ճաղարյանը հանդես է եկել պաշտոնական հայտարարությամբ՝ պարզաբանելով, որ վարչապետի որոշումը եղել է իր...
Աղբյուր` Panorama.am
13:36
Արցախում կորոնավիրուսով վարակված քաղաքացին մասնակցել էր մարտի 31-ի ընտրություններին
Արցախում նոր կորոնավիրուսի հաստատված դեպքով մեկուսացված քաղաքացին մարտի 31-ին` օրվա երկրորդ կեսին, մասնակցել է համապետական ընտրությունների...
Աղբյուր` Panorama.am
13:25
COVID-19 է կասկածվում ֆրանսիական «Շառլ դը Գոլ» ավիակրի անձնակազմի մոտ
Ֆրանսիական «Շառլ դը Գոլ» ավիակրի անձնակազմի մի քանի անդամներ բողոքել են  կորոնավիրուսի ախտանիշներից։ Այս մասին գրում է Le...
Աղբյուր` Panorama.am
13:12
Թուրքիայում կորոնավիրուսից մահացածների թիվը հասել է 725-ի
Թուրքիայում ապրիլի 7-ի դրությամբ նոր տեսակի կորոնավիրուսից (Covid-19) մահացել է ևս 76 մարդ։ Այս մասին Twitter միկրոբլոգի իր պաշտոնական էջում...
Աղբյուր` Panorama.am
13:01
Արամ Վարդևանյան. Եթե դատախազությունը միջնորդություններում առաջնորդվի երկակի ստանդարտներով, դա կլինի իրավունքի կոպիտ խախտում
ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի փաստաբանական խմբի անդամ Արամ Վարդևանյանը լրագրողներին տեղեկացրեց՝ ՄԻՊ աշխատակազմից ստացել են պաշտպանին...
Աղբյուր` Panorama.am
12:50
Տարբեր տեղերից հայտնաբերված և վերականգնված 10 շնչառական սարք ունենք այս պահին. Արշակյան
«Արդեն երկու օր է՝ մենք արձանագրում ենք կորոնավիրուսով վարակվածների ավելի ցածր քանակ, ինչը հրաշալի նորություն է, և դա պարետատան...
Աղբյուր` Panorama.am
12:48
Խոսրով Հարությունյան. Եթե դատական նիստ լինի, անձամբ կմասնակցեմ և կհաստատեմ իմ միջնորդությունը
«Մենք մեր երաշխավորությունը ներկայացրել ենք՝ հաստատ համոզված լինելով, որ նախագահ Քոչարյանի նկատմամբ խափանման միջոցը կալանքի ընտրությունը...
Աղբյուր` Panorama.am
12:46
Հակոբ Ճաղարյանն ազատվել է վարչապետի խորհրդականի պաշտոնից
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ազատել է Հակոբ Ճաղարյանին վարչապետի խորհրդականի պաշտոնից։ Որոշումը հրապարակվել է կառավարության կայքում։...
Աղբյուր` Panorama.am
12:42
«Tesla»-ն 30%-ով կրճատում է աշխատավարձերը
Ամերիկյան «Tesla» ընկերությունը 30% -ով կրճատում է աշխատողների աշխատավարձերը, իսկ շատերին էլ ուղարկում է չվարձատրվող արձակուրդի,...
Աղբյուր` Panorama.am
12:31
ԱՄՆ սենատորները մեղադրում են ԱՀԿ-ին Չինաստանի կոմունիստներին ենթարկվելու մեջ
«ԱՄՆ սենատոր Թեդ Քրուզը միացել է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) գլխավոր տնօրեն Թեդրոս Ադան Գեբրեիսուսի հասցեին հնչող...
Աղբյուր` Panorama.am
12:25
Հայկ Ալումյան. Փաշինյանի ահաբեկչական քայլերն իրենց նպատակին ծառայել են
«Երբ նման ծավալի խախտումներ են տեղի ունենում, ես դժվարանում եմ անգամ բացատրություն գտնել դրանց համար, որովհետև որպեսզի օրենքի նման...
Աղբյուր` Panorama.am
12:21
Ռուսաստանում գրանցվել է կորոնավիրուսի 1175 նոր դեպք
Ռուսաստանում արձանագրվել է կորոնավիրուսների 1,175 նոր դեպք` 56 մարզում: Այս մասին գրում է Gazeta-ն։ Այսպիսով, վարակվածների ընդհանուր թիվը...
Աղբյուր` Panorama.am
12:12
Լուկաշենկոն սպառնում է լուծարել կառավարությունը `շնչադիմակների պակասի պատճառով. Լենտա.ռու
«Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն սպառնացել է լուծարել կառավարությունը, եթե հանրապետությունում կորոնավիրուսի համաճարակի ֆոնին...
Աղբյուր` Panorama.am
12:04
Հայաստանն Իրանի երկրորդ ամենախոշոր արտահանման շուկան է ԵԱՏՄ-ում
2019թ․ հոկտեմբերի 27-ին Իրանի և Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) միջև կնքված ազատ առևտրի համաձայնագրի ուժի մեջ մտնելուց հետո կողմերի միջև...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Հայրս ոչ մի առնչություն չունի «Մարտի 1»-ի զոհերի հետ. Լևոն Քոչարյան
15:50 29/02/2020

Հայրս ոչ մի առնչություն չունի «Մարտի 1»-ի զոհերի հետ. Լևոն Քոչարյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}