Քաղաքական 11:21 04/03/2020 Հայաստան

Հարութ Սասունյան. Անկարայի մերձակայքում գտնվող հին հայկական գյուղի մնացորդները

Ճանապարհորդության և պատմության սիրահար 24-ամյա թուրք Արգուն Քոնուքը վերջերս հոդված է հրապարակել Անկարայի մերձակայքում գտնվող Սթանոզ հայկական գյուղի մասին:
Քոնուքը պատմել է, որ Սթանոզը «երբեմնի բարգավաճ հայկական գյուղ էր Օսմանյան ժամանակաշրջանում, բայց այժմ ավերակներից ու գերեզմանաքարերից բացի ոչինչ չի մնացել․․․․ Հին հայկական ձեռագրերը վկայում են, որ Սթանոզ գյուղի առաջին բնակիչները 15-րդ դարում եկել են Կիլիկիայից: Ինչպես ցույց են տալիս գրառումները, Սթանոզի բնակչությունն Առաջին աշխարհամարտից առաջ կազմել է 3142 մարդ (668 ընտանիք) և բաղկացած էր միայն հայերից: Մինչև գյուղը լքելը Սթանոզը մնացել է որպես հայալեզու բնակավայր»։

Սթանոզ գյուղի բնակիչները հմուտ էին գորգագործության, ասեղնագործության և կաշվի վերամշակման ոլորտներում: Բացի այդ, նրանք գործվածքներ են պատրաստել այծի մազից, ինչը մեծ պահանջարկ է վայելել Եվրոպայում: Գյուղացիները լավատեղյակ էին նաև գյուղատնտեսության, անասնապահության և շինարարության մասին:

Քոնուքը նաև տեղեկացրել է, որ, ցավոք, Սթանոզում մնացել են միայն գերեզմանատունը, քարե կամուրջը և հայկական եկեղեցու ավերակները։ Վնասը հիմնականում հասցրել են թուրք գերեզմանափորները կամ գանձ որոնողները։ Գերեզմանատան չափը շարունակում է փոքրանալ, քանի որ թուրք հարևանները ոտնձգություններ են կատարել կալվածքի նկատմամբ:
Դարեր շարունակ Սթանոզը հիշատակվել է բազմաթիվ ճանապարհորդների հուշագրություններում: 18-րդ դարի բրիտանացի զինծառայող Ֆրեդերիկ Բերնաբին պատմել է, որ Սթանոզ այցելության ժամանակ հայ քահանաներից մեկն ասել է իրեն, որ Սթանոզի հայերը խաղաղ ապրում են իսլամ և Մովսիսականություն դավանող մարդկանց հետ։

Քոնուքը նաև պատմել է, որ «հայտնի թուրք ճանապարհորդ Եվլիա Չելեբին, 1643 թ․ այնտեղ իր այցից հետո, ուշագրավ անեկդոտներ է պատմել այս գյուղի մասին։ Նա խոսել է Սթանոզի մասին որպես հարուստ քաղաքի՝ տպավորիչ արտադրողականությամբ։ Բացի այդ, նա հայտնել է, որ Սթանոզը ունեցել է հազար բնակելի տուն, մեծ շուկա, լիարժեք գործող թուրքական բաղնիք և նույնիսկ լվացքատուն»:

Սթանոզում կար երեք կրոնական շինություն՝ Սուրբ Փրկիչ եկեղեցին, Քառասուն մանկանց եկեղեցին և մի բողոքական եկեղեցի։ Գոյություն ուներ երկու հայկական դպրոց՝ Սուրբ Ղևոնդյան դպրոցը՝ 140 արական և 40 իգական սեռի աշակերտներով և Լուսինյան դպրոցը՝ 50 արական և 35 իգական սեռի աշակերտներով։
Օսմանյան Թուրքիայի կողմից հայերի ցեղասպանության և տեղահանության պատճառով Սթանոզի բազմաթիվ բնակիչներ կամ սպանվել են կամ փախել այդ տարածքից՝ թողնելով գյուղը որպես ուրվական բնակավայր։

Գրողը պարզել է, որ ներկայումս Սթանոզում ապրում է ընդամենը երեք հայ: Գևորգ Բալաբյանը, որը ծնվել է Սթանոզում, պատմել է Քոնուքին, որ «Սթանոզն ուներ 1200 տուն և 7-8 հազար բնակչություն։ Օսմանցիները շատ էին գնահատում Սթանոզը: Այդ ժամանակ Սթանոզի հայ բնակչությունը գաղթել է ժամանակակից քաղաքներ, ինչպիսիք են Ստամբուլը, Մարսելը և Բեյրութը: Միայն ես ու կինս, որը եկել էր Հաթայից, մեր դստեր հետ ապրում ենք այս տարածաշրջանում։ Ես հաճախ եմ գնում այնտեղ, քանի որ ագարակ և խաղողի այգի ունեմ։ Որոշ գանձեր որոնողներ գալիս են այնտեղ՝ թալանելու և որոշ արժեքավոր իրեր գտնելու հույսով, բայց նրանք վախենում են ինձանից, ուստի մեծ մասամբ  թողնում-հեռանում են։ Մենք այնտեղ գերեզմաններ ունենք, և ես շարունակում եմ խնամել դրանք»:

Մի ծեր թուրք պատմել է Քոնուքին․ «Մենք բոլորս մեծացել ենք հայերի հետ միասին, գնացել ենք նույն դպրոցները: Այն ժամանակ, եթե սոված լինեիր, կարող էիր պարզապես թակել որևէ հայի դուռ և ուտելիք խնդրել, նույնը կարող էին նրանք անել։ Մենք շատ բան ենք միասին արել։ Միհրան Քիրեթմիթչի անունով մի հայ բժիշկ կար։ Այս տարածաշրջանում ծնված յուրաքանչյուր երեխա նրան է պարտական, քանի որ նա խնամել է բոլորին և բուժել բոլորի երեխաներին՝ անկախ էթնիկ պատկանելությունից և սոցիալական խավից: Երբեք չենք տեսել, որ նա փող պահանջի որևէ մեկից։ Եվ կրկին, հարսանիքներ, թաղումներ, մնացած ամեն ինչ միասին ենք արել հայերի հետ։ Մենք նույնիսկ կրոնական տոներն ենք միասին նշել։ Նրանք ձվեր էին ներկում, իսկ մենք կենդանիներ էինք զոհաբերում։ Մենք կարոտում ենք նրանց»: 

Մ. Սուրյան անունով մի հայ 1919-ի ապրիլի 28-ին «Առավոտ» թերթում գրել է. «Առաջին աշխարհամարտի տարիներին աքսորված հայերի տների մի մասը թալանվել և կողոպտվել է: Ալբանացիների և բոսնիացիների մի զգալի հատված վերաբնակեցվել է այս լքված տներում: Նոր բնակիչները քանդել են կառույցներից շատերը և վառելափայտ ապահովել՝ քանդելով բազմաթիվ տների փայտե սյուները, հատակի և առաստաղի տախտակները։ Ավելին, անտառից փայտ ձեռք բերելու փոխարեն, նրանք տաքանալու համար կտրել են այգիների պտղատու ծառերը: Հետևանքները սարսափելի էին, քանի որ այս նշանավոր գյուղը վերածվել է կործանված ավերակների։ Սթանոզից մեկ ժամվա հեռավորության վրա գտնվող Գրաց քար փոքրիկ հայկական գյուղը, որը բաղկացած էր քսան տնից, նույն ճակատագրին էր արժանացել»։ 

Քոնուքը խիստ վիրավորված է այն փաստից, որ թուրք գերեզմանափորները պղծել են հայկական գերեզմանների սրբությունը. «Գերեզմանոցը գտնվում է սարսափելի վիճակում, մարդկանց ոսկորները ցրված են գերեզմանների շուրջ, որոնք թալանվել են գանձ որոնողների կողմից, իսկ տապանաքարերից շատերը վնասված են։ Տապանաքարերն անգին են։ Դրանցից յուրաքանչյուրը պատմական կարևորություն ունի, սակայն դրանց ներկայիս վիճակը սրտաճմլիկ է։ Նույնիսկ հիմա՝ ավերիչ դարեր անց, դեռևս կան բազմաթիվ մշակութային նմուշներ և պատմական իրեր, որոնք թափված են շուրջբոլորը։ Ինձ համար ամենասարսափելին գերեզմանների շուրջ ցրված մարդկային ոսկորներ տեսնելն էր: Ոսկի կամ այլ արժեքավոր իրեր գտնելու հույսով՝ գանձ որոնողներն ապօրինաբար փորում են գերեզմանները և շպրտում այնտեղ հավերժ հանգչող հայերի ոսկորները: Անկասկած, սա անարգանքի ծայրահեղ դրսևորում է»:

Քոնուքն իր հոդվածն ավարտել է հետևյալ հուզիչ խոսքերով․ «Մենք՝ թուրքերս, դարերի ընթացքում ապրել ենք հայերի հետ խաղաղության մեջ, և ես գտնում եմ, որ այս վայրը պետք է ունենա նույն նշանակությունը, ինչ թուրքական այլ գերեզմանատները: Անկախ ազգությունից և կրոնից, թուրքական պետությունը պետք է միջոցներ ձեռնարկեր այս գյուղի հիշատակը պահպանելու համար։ Դժբախտաբար, Սթանոզի ապագան մռայլ է թվում: Շատ ցավալի է տեսնել, որ այս հին ու նշանավոր բնակավայրն ամբողջովին անհետացել է․․․ Իմ առաջին այցից հինգ ամիս անց որոշեցի կրկին գնալ այնտեղ և ցնցվեցի՝ տեսնելով, որ շատ տապանաքարեր բացակայում էին․․․ Սթանոզի հայերը մեր հարազատներն էին: Ով գիտի, թե այս բնակավայրն ինչ պատմություններ ու գաղտնիքներ ունի մեզ պատմելու: Դժբախտաբար, մենք երբեք չենք իմանա դրանց մասին»։

Հարութ Սասունյան
«Կալիֆորնիա Կուրիեր» թերթի հրատարակիչ և խմբագիր
www.TheCaliforniaCourier.com
Թարգմանությունը՝ Ռուզաննա Ավագյանի

 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

19:55
«Ազգ, բանակ, հաղթանակ». հանրահավաք՝ Բաղրամյան պողոտայում․ ֆոտոշարք
Բաղրամյան պողոտայում շարունակվում է ընթանալ Հայրենիքի փրկության շարժման   հանրահավաքը՝ Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականի պահանջով։...
Աղբյուր` Panorama.am
19:43
Քաղաքացիները պնդել են, որ իրենց ավտոբուսներով հավաքել ու բերել են հանրահավաքի
Հանրապետության հրապարակում, որտեղ մեկնարկում է Նիկոլ Փաշինյանի կազմակերպած հանրահավաքը, մի շարք համայնքների բնակիչներ լրագրողների հետ զրույցում...
Աղբյուր` Panorama.am
19:43
Ռուսաստանը հրաժարվել է Երևանում ռուս-հայկական համալսարանի աշխատանքի մասին համաձայնագրից
Ռուսաստանը հրաժարվել է մասնակցել Երևանում ռուս-հայկական համալսարանի գործունեության ժամկետների վերաբերյալ 2015 թ. ստարագրված համաձայնագրից:...
Աղբյուր` Panorama.am
19:39
Մինչև վերջ ճիշտ չի հասկացվում, թե ինչ է անում Նիկոլ Փաշինյանն այսօր. Ս․ ֆարմանյան
Հասարակական-քաղաքական գործիչ Սամվել Ֆարմանյանը ֆեյսբուքյան գրում է․ «Տպավորություն ունեմ, որ մինչև վերջ ճիշտ չի հասկացվում, թե ինչ է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:34
Մենք շահագրգռված ենք, որ Հայաստանում իրավիճակը հնարավորինս արագ կայունանա․Վալենտինա Մատվիենկո
Ռուսաստանը մտահոգությամբ է հետևում Հայաստանում տիրող իրավիճակին և շահագրգռված է դրա շուտափույթ կայունացմամբ: Այս մասին «ՌԻԱ Նովոստի»...
Աղբյուր` Panorama.am
19:27
««Մարտի 1-ի» գլխավոր շահառուն Թուրքիան էր, իսկ Նիկոլ Փաշինյանը՝ նրանց գործիքը»
Բաղրամյան պողոտայում ընթացող հայրենիքի փրկության շարժման հանրահավաքի ընթացքում Անդրանիկ Թևանյանը նաև  մի շարք կարևոր հարցերի պատասխան տվեց,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:06
Գիտնականները չեն արձանագրել կորոնավիրուսի «բրիտանական» և «նորմալ» շտամներով վարակման տարբերություն
Գերմանամկների վրա կատարված փորձերը ցույց են տվել, որ կորոնավիրուսի «բրիտանական» և «հարավաֆրիկյան» շտամներով վարակվելիս...
Աղբյուր` Panorama.am
18:57
Հայ-ադրբեջանական շփման գծի ամբողջ երկայնքով սահմանային միջադեպեր չեն արձանագրվել․ ՊՆ
Փետրվարի 28-ին և մարտի 1-ին ՀՀ պետական սահմանի հայ-ադրբեջանական շփման գծի ամբողջ երկայնքով սահմանային միջադեպեր չեն արձանագրվել, օպերատիվ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:50
Փաշինյանը հավաքել է հանրահավաք՝ ի պաշտպանություն թուրքական բանակի․ Ա․ Թևանյան
Այսօր շատ արտառոց բան է տեղի ունենում Երևանում։ Այս մասին Հայրենիքի փրկության շարժման հանրահավաքի ընթացքում հայտարարեց շարժման խորհրդի անդամ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:37
Ապարանի համայնքապետն ու տարածաշրջանի 22 համայնք պահանջում են Փաշինյանի հրաժարականը
Ապարանի համայնքապետ Կարեն Եղիազարյանը, ինչպես նաև տարածաշրջանի 22 համայնք իրենց համերաշխությունն են հայտնել բանակին՝ պահանջելով Նիկոլ Փաշինյանի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:37
Թեհրանը կոչ է անում Թուրքիային դուրս բերել իր զորքերն Իրաքից․ Իրաջ Մասջեդի
Իրաքում Իրանի դեսպան Իրաջ Մասջեդին դատապարտել է թուրքական բանակի ներխուժումն Իրաքի հյուսիսային շրջաններ և պնդել, թե Անկարան ոտնահարում է Իրաքի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:28
ԱԳՆ-ն պարզաբանում է «105 ռոյալ» նախագիծին համագործակցությունը
ԱԳՆ պարզաբանում է տարածել ՝ «105 ռոյալ» նախագիծի վերաբերյալ։  «Փետրվարի 24-ին համացանցում տարածվել է տեղեկատվություն...
Աղբյուր` Panorama.am
18:25
Հայրենիքի փրկության շարժման հանրահավաքը մեկնարկում է Բաղրամյան պողոտայում
Հայրենիքի փրկության շարժման հանրահավաքը մեկնարկում է Բաղրամյան պողոտայում։ ՀՅԴ անդամ Գեղամ Մանուկյանը Բաղրամյան պողոտայում հանրահավաքի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:24
Սրանք ստիպողաբար ու սպառնալիքների ներքո մարդկանց հանրահավաքի են բերում. Արսեն Բաբայան
«Հայրենիք» կուսակցության քաղաքական խորհրդի անդամ Արսեն Բաբայանը գրում է. «Բազմաթիվ ընկերներ ինձ փորձում էին համոզել, թե...
Աղբյուր` Panorama.am
18:18
ՄԱԿ-ում Մյանմայի դեսպանի հայտարարությունից հետո ռազմական իշխանությունները 100 դիվանագետներ հետ են կանչել
Մյանմայի ռազմական իշխանությունները 100 դիվանագետների հետ են կանչել աշխարհի 19 երկրներում գտնվող իր դեսպանատներից՝ ՄԱԿ-ում Մյանմայի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:15
Կեղծ հաշիվներից մինչև մոնտաժված հոլովակներ․ ինչպես Արա Սաղաթելյանը դարձավ քաղբանտարկյալ
«Մտացածին մեղադրանքներով քաղաքական հետապնդումները. բեմադրություն 4 գործողությամբ»-այսպես է սկսվում  ՀՀ նախագահի աշխատակազմի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:10
Փաշինյանի կողմնակիցները հարձակվել են նրա հրաժարականը պահանջող ծերունու վրա
Նիկոլ Փաշինյանի հանրահավաքին մասնակցելու համար Հանրապետության հրապարակում հավաքված երիտասարդների մի խումբ հարձակվել է արդեն երեք ամիս...
Աղբյուր` Panorama.am
17:59
Սպիտակի համայնքապետը պահանջում է Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականը
Սպիտակի համայնքապետ Գագիկ Սահակյանը պահանջում է Նիկոլ Փաշինյանի և նրա կառավարության հրաժարականը։ Panorama.am-ի հետ զրույցում նա նշեց, որ դեռ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:45
Շարժումը՝ վարչական ռեսուրսի կիրառման մասին
«Հայրենիքի փրկության շարժումը» անդրադարձել է իշխանությունների կողմից  վարչական ռեսուրսի կիրառմանը։ «Lրատվամիջոցներում...
Աղբյուր` Panorama.am
17:40
ՊՎԾ աշխատակիցներին ստիպում են գնալ և մասնակցել Նիկոլ Փաշինյանի հանրահավաքին
Իրավապաշտպան Ռուբեն Մելիքյանը հերթական ահազանգն է ներկայացրել՝  վարչական ռեսուրսի օգտագործման մասին։ «Քանի որ ես սիրում եմ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:24
Այս անգամ Նիկոլը վերջնականապես սպանելու է և՛ Հայաստանը և՛ հայերին, և՛ պետությունը, և՛ ժողովրդին. Միքայել Մինասյան
Սուրբ Աթոռում ՀՀ նախկին դեսպան Միքայել Մինասյանը գրում է. «Երրորդ մարտի 1-ը և Օսմանյան կայսրության հաստատումը Հայաստանում։ Առաջին...
Աղբյուր` Panorama.am
17:21
Արցախի ԱԺ-ն ընդունել է հայտարարություն՝ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ հայտնված ԱՀ տարածքների իրավական կարգավիճակի մասին
Այսօր՝ մարտի 1-ին հրավիրվել է Արցախի Հանրապետության Ազգային Ժողովի արտահերթ նիստ: Այս մասին տեղեկանում ենք ԱՀ ԱԺ լրատական բաժնից։ Օրակարգային...
Աղբյուր` Panorama.am
17:07
ՊՎԾ աշխատակիցների մեծ մասը հրաժարվել է մասնակցել պարտադրված երթին. Մամիջանյան
Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականը պահանջող քաղաքացիները շարունակում են իրազեկման աշխատանքներ իրականացնել։ Նրանք քայլերթով մոտեցան ՊՎԾ շենքին։...
Աղբյուր` Panorama.am
16:56
Ադրբեջանը, ի դեմս բրիտանական ընկերության, գտել է գործընկեր և պատրաստում է շահագործել Սոթքի ոսկու հանքը. Թագուհի Թովմասյան
 «Ես չեմ ընդունում այն ձևակերպումը, որ բանակը ռազմական հեղաշրջման փորձ է արվել»,- այսօր ԱԺ արտաքին հարաբերությունների մշտական...
Աղբյուր` Panorama.am
16:52
«Թոմաշ Լեխ Բուչեկը տրամադրել է մի շարք տեղեկություններ Ադրբեջանում գտվնող եզդի գերիների մասին»
«Հայաստանի երիտասարդ եզդիների ասոցացիա» ՀԿ նախագահ Սաիդ Ավդալյանը գրում է, որ այսօր՝ մարտի 1-ին տեղի է ունեցել հանդիպում լեհ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:47
Կանգնում եմ բանակի կողքին. Սիրուշո
Երգչուհի Սիրուշոն անդրադարձել է ՀՀ ներքաղաքական կյանքի ներկա վիճակին։ «Շատ պարզ ցանկություն ունեմ այս պահին. այնպիսի Հայաստանում...
Աղբյուր` Panorama.am
16:41
Չպետք է որևէ պարագայում թույլ տալ, որպեսզի տեղի ունենան ծայրահեղական բնույթ ունեցող զարգացումներ. ՄԻՊ
Այսօրվա հավաքներին ընդառաջ ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանն իր դիրքորոշումներն է ներկայացրել երկրում տեղի ունեցող իրադարձությունների վերաբերյալ։...
Աղբյուր` Panorama.am
16:32
Բանակը ես եմ..., Օնիկ Գասպարյանին համարում եմ հայրենասիրության բացառիկ օրինակ. Վանաձորի քաղաքապետ
Վանաձորի քաղաքապետ Մամիկոն Ասլանյանը Հայոց բանակին և ՀՀ ԶՈւ ԳՇ պետ Օնիկ Գասպարյանին սատարող հայտարություն է արել։ «Անկեղծ ասած,...
Աղբյուր` Panorama.am
16:28
Թուրքիան և Ադրբեջանը նոր համաձայնագիր են կնքել
Թուրքիան և Ադրբեջանը բացի ռազմական ոլորտից շարունակում են նոր համաձայնագրեր կնքել տարբեր ոլորտներում փոխգործակցության զարգացման ուղղությամբ: Այս...
Աղբյուր` Panorama.am
16:26
Անվտանգության խորհուրդը խմբագրել է նախագահին ուղղված դիմումի բովանդակությունը
Այսօր հրավիրված Անվտանգության խորհրդի նիստից հետո խորհրդի տարածած պաշտոնական հայտարարությունը հրապարակումից որոշ ժամանակ անց խմբագրվել է։...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ապահով և ծաղկած Հայաստան ունենալու համար՝ փետրվարի 20-ին հավաքվում ենք Ազատության հրապարակում. Մանկավարժ
15:15 16/02/2021

Ապահով և ծաղկած Հայաստան ունենալու համար՝ փետրվարի 20-ին հավաքվում ենք Ազատության հրապարակում. Մանկավարժ

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}