Քաղաքական 12:37 25/04/2020 Հայաստան

Միքայել Մինասյան. Հայաստանում «ճշմարտության պահն» է

«Առավոտ»-ում լույս է տեսել Սուրբ Աթոռում ՀՀ նախկին դեսպան Միքայել Մինասյանի հոդվածը.

«Սա անսովոր և սակավաթիվ այցելուներով ապրիլի 24 էր՝ Ծիծեռնակաբերդում և ամենուր։ Դրանով իսկ պատեհ առիթ՝ լուռ մտածելու ու մեր պատմության ողբերգական երևույթները մի փոքր այլ հայացքով դիտարկելու համար։ Հնարավորություն՝ նոր լույսի ներքո վերաիմաստավորելու հայտնի դեպքերի մեր ընկալումն ու իմացությունը։

Պատմության վերաիմաստավորումը պատմափիլիսոփայության ամենաարագ զարգացող ուղղություններից է, որը Միշել Ֆուկոյի «թեթև ձեռքով» այսօր դարձել է մտածողության նոր դպրոց։ Դրա ներկայացուցիչները պնդում են՝ պատմությունը սոսկ անցյալը չէ, այն ունի նպատակ։ Անցյալը պարունակում է զուտ փաստեր, պատմությունը՝ իմաստ ու բովանդակություն։ Այն սնվում է քննադատական մտածողությունից, փաստարկներից, տեսություններից ու կոնցեպտներից։ Դա բարդ կոնստրուկցիա է, որի վրա է դրվում ներկան ու կառուցվում ապագան։ Մեր հավաքական միտքը նախորդ հարյուրամյակի ընթացքում ավելի շատ կենտրոնացել էր Հայոց ցեղասպանության մանրամասն վավերագրման ուղղությամբ՝ զոհերի թվից մինչև եղեռնագործության ժամանակագրություն, հանցագործության քարտեզագրումից մինչև միջազգային քաղաքականություն։

Մեր պատմագիտական միտքը զբաղված էր ապացուցելու ցեղասպանության անժխտելիությունը, իսկ ազգային ջանքը՝ հասնելու դրա միջազգային ճանաչմանն ու դատապարտմանը։ Դա միանշանակ անհրաժեշտ է, բայց այսօր՝ ոչ բավարար։ Որովհետև ժամանակակից իրողությունները պահանջում են պատմության քննական իմաստավորում, քննադատական բովանդակություն՝ ինչո՞ւ եղավ, ինչպե՞ս, արդյոք կարո՞ղ էր չլինել և ի՞նչ դասեր էր պետք քաղել ազգային աղետից։ Արդեն քաղաքական հարթությունում պետք է չխուսափել հարցերից՝ իսկ որտե՞ղ սխալվեցինք, ի՞նչ չարեցինք, կամ ի՞նչ արեցինք, որ չպիտի անեինք։ Երբ այս լույսի ներքո նայում ենք Հայոց ցեղասպանության պատմությանը, ապա տեսնում ենք, որ կան բազմաթիվ սպիտակ էջեր՝ հենց մեր ընթերցման համար։ Հայոց ցեղասպանության մասին խոսելիս, ի վերջո, ինքներս մեր մեջ ուժ պիտի գտնենք՝ դուրս գալու զոհի բարդույթից ու մեր ազգային աղետին նայելու նաև այդ՝ խիստ realpolitik–ի տեսակետից։ Հետևաբար, սրբադասելով ցեղասպանության զոհերին ու շարունակելով մեր ջանքն ընդդեմ ժխտողականության, հանուն ճանաչման, դատապարտման ու հետևանքների վերացման, պետք է զուգահեռ ապամիֆականացնենք մեր իսկ պատմությունը` այն «սակրալ» տեքստից դարձնելով աշխատանքային չափազանց օգտակար մի փաստաթուղթ, որից պետք է սովորել ու վերաիմաստավորել այն։ Ի վերջո գտնել, սերտել և սերունդներին փոխանցել «այլևս երբեք»-ի բանաձևը։

Ասվածը միայն Հայոց ցեղասպանությանը չէ, որ վերաբերում է։ Պատմության շատ դրվագների մասին մեր իմացությունը դեսակրալիզացնելու անհրաժեշտություն ունի։ 20-րդ դարի ու նաև դրան նախորդած ժամանակների պատմության մեր իմացությունն այդ կարիքն ունի, իսկ մեր` դեռ երեկվա պատմության առումով, գործընթացը կարծես թե սկսվել է։ Եվ դրա համար բոլորս պետք է շնորհակալ լինենք այս իշխանությանը։ Հայաստանի վերջին տասնամյակների պատմությունը քաղաքական պայքարին զուգահեռ ձևավորել էր միֆեր, որոնց, թվում է` ոչ ոք չէր էլ ցանկանում մոտ գալ, ստուգման ենթարկել դրանք։ Երկար ժամանակ հասարակությունը, նրա առանձին շերտերը սնվում էին դրանցով՝ ձևավորելով սեփական վերաբերմունքն ըստ սեփական սոցիալական դիրքի, ընկալումների և սպասումների։ Իսկ այդ բոլոր միֆերը հիմա հօդս են ցնդում։ 20 տարուց ավելի Հայաստանն ապրում է 1999 թվականի հոկտեմբերի 27-ի ահաբեկության «դավադրությունների տեսությամբ»։ Լինելով նորանկախ Հայաստանի ամենամեծ ողբերգություններից մեկը՝ այն նաև մեզանում ամենաշատը շահարկվածներից է։ Այսօր դրա մասնակիցների մեծ մասը կան, կան բոլոր վկայությունները՝ քրեական գործը, կրկին խոսելու պատրաստակամ ոճրագործները և «ամեն ինչ բացահայտելու կամքն» իր հերթական փիառ այցեքարտը դարձրած իշխանություն։ Ու հենց Նիկոլ Փաշինյանի շնորհիվ, որն ամենաշատն էր հավատում և ցանկանում տեսնել «դարի դավադրությունը», ոչինչ տեղի չունեցավ։ Պարզվեց` այն, ինչ երկու տասնամյակ ակնարկում էին, սպառնում կամ զգուշացնում, որևէ աղերս չունի իրականության հետ։ Միգուցե պատճառն այն է, որ իրականում անհայտ գրեթե ոչինչ չի՞ մնացել։ Ուղիղ 12 տարի մեր ժողովրդին «կերակրել» են մարտի 1-ի «իշխանության դավադրության» միֆով՝ այդ ընթացքում ու մինչև օրս չխորշելով զոհերին քաղաքական պայքարի վահան դարձնել։ Եվ նորից. առանց բարդույթի, անգամ 10 զոհերի հիշատակից չամաչելով, մարտի 1-ը շարունակում է մնալ ներքաղաքական պայքարի կռվան։ Բոլորին ներշնչել էին, թե հենց Նիկոլ Փաշինյանը գա իշխանության, վերջապես, կբացահայտի «խնամքով թաքցվածը», առավել ևս, որ ուղիղ 2 տարի առաջ հենց նա՛ հայտարարեց. «մարտի 1-ը ամբողջությամբ բացահայտված է»։ Ի՞նչ ունենք այժմ. ոչինչ, բացի մեկ հանգամանքից. ինչպես 2008-ի մարտին, այնպես էլ 2018-ի մարտին, Նիկոլ Փաշինյանն ամեն գնով փորձում էր գալ իշխանության։ 2018-ին հաջողվեց, և մարտի 1-ը քաղաքական միֆից դարձրեց քաղաքական գործիք։ Արդեն 4 տարի հանրային մեղադրանքների հիմքում ապրիլյան պատերազմն է. այն հաղթանա՞կ է, թե՞ պարտություն, դավադրությո՞ւն, թե՞ դավաճանություն, տանկերում վառելի՞ք էր, թե՞ ջուր, փամփուշտները բավարա՞ր էին, թե՞ ոչ, կռվի հրահանգավորումը Ռուսաստանի՞ց էր, թե՞ դա ապուշ բարբաջանք է։ Սրանք նույնիսկ հարցեր էլ չէին, այլ «աքսիոմներ»։ Ձևավորվեց նույնիսկ խորհրդարանական հանձնաժողով, որը վերածվեց անիմաստ թատրոնի և մեծ հավանականությամբ գալու է վավերացնելու հերթական միֆի սնանկությունը։ Ապամիֆականացվեց նաև նախկին ընդդիմության՝ առկա խնդիրները լուծելու կարողություն ունենալու մասին միֆը։ Մինչև այդ ու արդեն 30 տարի բոլորը հավատում էին, որ ընդդիմադիրները տաղանդավոր, անկաշառ, նվիրյալ մարդիկ են, ուղղակի հնարավորություն չունեին առաջնորդելու և ապացուցելու. պետք է հեղափոխություն անել, նրանց բերել իշխանության, և ամեն ինչ կընկնի իր տեղը։ Հիմա նրանք իշխանության են, և առկա խնդիրները լուծելու կարողություն ունենալու՝ նրանց մասին հյուսված տարիների միֆը հօդս է ցնդել։

Նրանց աշխատանքը և արդյունքները բոլորի աչքի առաջ են՝ խափանվող տնտեսություն, ձախողված միջազգային հարաբերություններ, գրպանային արդարադատություն, խեղված արժեքներ։ Ակնհայտ դարձավ ամենացավալին. պարզվեց, որ այս բոլոր միֆերը հասարակության հետևողականորեն հրամցվող՝ իշխանության և փողի համար պայքարի շատ սովորական գործիքներ էին։ Այդ միֆերը կապ չունեն ո՛չ իրականության, ո´չ հայրենասիրության, ո՛չ էլ ժողովրդի և պետության բարեկեցության հետ։ Ու այսօր, ստի թագավորությունը, որի ճարտարապետն ու հեղինակը Նիկոլ Փաշինյանն է, աստիճանաբար փլուզվում է։ Ու ինչպես միշտ է պատահում՝ փլուզվում է հենց կառուցողի գլխին։ Ճշմարտությունների բացահայտման այս ժամանակաշրջանը գուցե ցավոտ է, բայց նաև՝ օգտակար։ Օգտակար առաջին հերթին մեր ժողովրդի վաղվա համար։ Որովհետև պատմություն ունենալու համար պետք է ազատվել միֆերից։ Ապամիֆականացումը ստեղծում է պատմության ճիշտ շարադրանք, որի վրա պետք է հիմնել ապագան։ Եթե չլինի ապամիֆականացումը, այդպես էլ չենք հասկանալու, թե ո՞վ ենք մենք ու ինչի՞ ենք ընդունակ։ Եվ ի՞նչ պետք է անենք անընդունակ ու անկարող իշխանության հետ։ Նույն կերպ, մի օր թերևս գանք նաև ցավոտ եզրակացության, որ մեր բոլոր ողբերգությունների մեջ մեր մեղքի բաժինն ունենք։ Որովհետև չի կարող հաղթանակը լինել մերը, իսկ պարտությունը՝ հանգամանքների բերումով։ Ու մի օր հավանաբար հասկանանք, թե այդ ի՞նչ պիտի անեինք ինքներս՝ խուսափելու նախորդ դարասկզբի ազգային աղետից, որ չարեցինք կամ չկարողացանք անել այնպես, ինչպես պետք էր։ Որովհետև այն, ինչ ցանկանում էին և արեցին ուրիշները, հայտնի է մեզ էլ, աշխարհին էլ։ Հ.Գ. Միֆերը շատ ավելին են, քան թվարկված է։ Ուղղակի հոկտեմբերի 27-ը, մարտի 1-ը և ապրիլյան պատերազմը այն տեսանելի եռանկյունին է, որի մեջ հարմար տեղավորվել են բոլոր մնացածները։ Ընթացիկ ապամիֆականացումների շարքը բացում է իրատեսության ու հեռատեսության հաղթանակի պատուհանը։ Իսկ դա հաջողության հասնելու առաջին քայլն է։ Հայաստանում «ճշմարտության պահն» է»։

 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

13:06
«Վրացական երազանքը» գաղտնի ձայնագրություններն անվանում է կեղծված
«Վրացական երազանք-ժողովրդավարական Վրաստանը» երեկ հեռուստատեսություններից մեկով տարածած գաղտնի ձայնագրությունների վերաբերյալ, ...
Աղբյուր` Panorama.am
13:00
Հայոց ցեղասպանության մասին պատմող «1915-ի կանայք» կինոնկարը Amazon-ում կթողարկվի մարտի 8-ին՝ Կանանց միջազգային օրը
«Արմենոիդ Փրոդաքշնսը» հայտարարել է, որ իր 2016 թվականի բազմամրցանակակիր «1915-ի կանայք» լիամետրաժ վավերագրական կինոնկարը...
Աղբյուր` Panorama.am
12:53
ԱՄՆ-ում գնդակահարել են ռեփեր Չաքի Թրիլին
ԱՄՆ-ում իր մեքենայի մեջ գնդակահարել են ռեփեր Չակի Թրիլին (Քորի Դեթիջ), հայտնում է «ՌԻԱ Նովոստի»-ն։ Ըստ թերթի, մարդասպանը...
Աղբյուր` Panorama.am
12:47
Արագածի շրջանում ու Շիրակի մի քանի գյուղերում բուք է
Արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը տեղեկացնում է, որ ՀՀ տարածքում կան փակ ավտոճանապարհներ։ Փակ են Արագածոտնի մարզում...
Աղբյուր` Panorama.am
12:42
Վահե Հովհաննիսյան. Հարթա՞կ, թե՞ հրապարակ. ո՞րն է ավելի վտանգավոր
Այլընտրանքային նախագծեր խումբը տարածել է  Վահե Հովհաննիսյանի հոդվածը, որը ներկայացնում ենք ամբողջությամբ. «Մեր քաղաքում նույն...
Աղբյուր` Panorama.am
12:36
Արման Թաթոյանը՝ կանանց. Ձեր իրավունքների բարձր պաշտպանությամբ միայն ամրանում են պետության հիմքերը
Մարդու իրավունքների պաշտպան Արման Թաթոյանը շնորհավորել է կանանց մարտի 8-ի առթիվ։ Շնորհավորական խոսքում ասված է. «Սիրելի՛ կանայք,...
Աղբյուր` Panorama.am
12:30
Թուրքիան սկսել է Ուկրաինայի համար Բայրաքթար անօդաչու թռչող սարքերի հավաքումը
Ստամբուլում գտնվող ինքնաթիռաշինական ձեռնարկությունում սկսել են հավաքել Bayraktar TB2 մարտական համակարգերի խմբաքանակը, որը նախատեսված է...
Աղբյուր` Panorama.am
12:22
Անդրանիկ Թևանյան. Նիկոլից Սյունիքի միջանցք են պահանջում, ինչին ինքը համաձայնել է
«Նիկոլ Փաշինյանի վարչապետ մնալու պարագայում պատերազմն ու հերթական պարտությունն անխուսափելի են»,-նման համոզմունք է...
Աղբյուր` Panorama.am
12:15
Դիլիջանի թունելում առաջացել է երթևեկության խոչընդոտ
Դիլիջանի թունելում կցորդի անսարքության պատճառով առաջացել է երթևեկության խոչընդոտ։ Թունելը սպասարկող ընկերության անձնակազմն իրականացնում է...
Աղբյուր` Panorama.am
12:03
Հնդկաստանը կարծում է՝ Նյու Դելիում Իսրայելի դեսպանատան մոտ հնչած պայթյունի հետևում կանգնած է Իրանը
Հունվարին Նյու Դելիում Իսրայելի դեսպանատան մոտ կազմակերպված պայթյունի հետևում կանգնած էին Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի ալ-Քուդսի...
Աղբյուր` Panorama.am
11:57
Կոնգրեսի հայկական հարցերով հանձնաժողովը բանաձև է ներկայացնում՝ կոչ անելով Ադրբեջանին ազատ արձակել բոլոր հայ գերիներին
Կոնգրեսի հայկական հարցերով հանձնաժողովի ղեկավարները ներկայացնելու են նոր օրինագիծ Ներկայացուցիչների պալատին, որով Ադրբեջանին կոչ է արվում...
Աղբյուր` Panorama.am
11:49
Աշխարհում կորոնավիրուսի դեմ պատվաստված մարդկանց թիվը գերազանցել է 300 միլիոնը
Աշխարհում կորոնավիրուսի դեմ պատվաստված մարդկանց թիվը գերազանցել է 300 միլիոնը: Այս մասին գրում է Tass-ը՝ հենվելով իշխանությունների, փորձագետների...
Աղբյուր` Panorama.am
11:42
Շվեյցարացիները հանրաքվեով կողմ են արտահայտվել փարաջան արգելելուն
Շվեյցարիայի կեսից ավելին՝ 51,5%-ը հանրաքվեին կողմ է քվեարկել դեմքն ամբողջությամբ ծածկող հագուստի արգելման օգտին: Այս մասին գրում է Euronews-ը։...
Աղբյուր` Panorama.am
11:30
Գագիկ Ծառուկյան. Վստահ եմ, հայ կինն այսօր էլ չի խոնարհվելու կորստյան ցավի առջև, չի ընկրկելու ու չի հանձնվելու
«Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանը շնորհավորել է հայ կանանց տոնի կապակցությամբ. «Սիրելի՛ կանայք,...
Աղբյուր` Panorama.am
11:24
Ճգնաժամային կառավարման կենտրոն կատարված զանգերի թիվն ավելացել է 151-ով. ԱՀ ԱԻՊԾ
ԱՀ Արտակարգ իրավիճակների պետական ծառայությունն հայտնում է. «2021 թվականի մարտի 1-ից 7-ն ընկած ժամանակահատվածում ԱԻ պետական ծառայության...
Աղբյուր` Panorama.am
11:15
Թուրքիան ԱՄՆ-ին նախազգուշացրել է С-400-ի պատճառով իր վրա գործադրվող ճնշումենրի հետևանքների մասին
Թուրքիայի կողմից С-400 զենիթահրթիռային համակարգերի օգտագործման կապակցությամբ Թուրքիայի վրա ճնշում գործադրելու ԱՄՆ-ի փորձերը կարող են պատասխան...
Աղբյուր` Panorama.am
11:08
08.03.2021. Կորոնավիրուսի 337 նոր դեպք է գրանցվել, ևս 8 մարդ մահացել է
Հայաստանում երեկ կատարվել է 2465 թեստավորում, որից հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության 337 նոր դեպք: Առողջացել է 170 մարդ։ Մեկ օրում...
Աղբյուր` Panorama.am
11:01
«Հենց այդպիսի կանայք պետք է օրինակելի դառնան նոր սերնդի համար»
Իրավապաշտպան, Արցախի նախկին ՄԻՊ Ռուբեն Մելիքյանը շնորհավորել է կանանց տոնի առիթով՝  ընդգծելով, որ մարտի 8-ն առաջին հերթին կանանց...
Աղբյուր` Panorama.am
10:51
«Brent» տեսակի նավթի գինը գերազանցել է 71 դոլարը
«Brent» տեսակի նավթի մեկ բարելը վաճառվում է 71 դոլարից բարձր գնով: Առևտրի տվյալները Մոսկվայի ժամանակով 4.59-ի դրությամբ ցույց են...
Աղբյուր` Panorama.am
10:40
Նոր սկանդալ Վրաստանում․ ընդդիմությունը պահանջում է Ղարիբաշվիլիի հրաժարականը
«Եվրոպական Վրաստան» ընդդիմադիր կուսակցության առաջնորդներից Գիգի Ուգուլավան պահանջում է Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Ղարիբաշվիլիի...
Աղբյուր` Panorama.am
10:33
ԵԱՏՄ-ի հետ ազատ առևտրի միջոցով Իրանը կամրապնդի իր տնտեսական անկախությունը․ Իրանցի խորհրդարանական
Իրանի իսլամական խորհրդարանի ազգային անվտանգության և արտաքին քաղաքականության հանձնաժողովի անդամը շեշտել է Եվրասիական տնտեսական միության հետ ազատ...
Աղբյուր` Panorama.am
10:26
Անհետ կորած զինծառայողների որոնողական այսօրվա աշխատանքները չեղարկվել են
Արցախի ՆԳ նախարարության ԱԻ պետական ծառայությունն իրազեկում է, որ այսօր Արցախի հարավային թևում (Ադրբեջանի վերահսկողության տակ անցած շրջաններ)...
Աղբյուր` Panorama.am
10:20
Ռուբեն Մելիքյան. Ես «Գագիկ Սողոմոնյանը» չեմ ու կապ չունեմ այդ ֆեյքի ու առհասարակ որևէ այլ ֆեյքի հետ
«Այո, ես հոկտեմբեր կամ նոյեմբեր ամսին ներբեռնել եմ ProtonVPN ծրագիրը՝ անվճար տարբերակը»
Աղբյուր` Panorama.am
10:13
Մեգան Մարքլը բրիտանական արքայական ընտանիքին մեղադրում է ռասիզմի, ստախոսության, իրեն ինքնասպանության եզրին հասցնելու մեջ
Արքայազն Հարրիի կինը՝ Մեգանը,  բրիտանական թագավորական ընտանիքին մեղադրում է ռասիզմի, ստախոսության, իրեն ինքնասպանության եզրին հասցնելու...
Աղբյուր` Panorama.am
10:06
Արմեն Մուրադյան. Համավարակի և պատերազմի դժվարին ժամանակներում կանանց փխրուն ուսերին ընկավ ծանր պատասխանատվությունը
ԵՊԲՀ ռեկտոր Արմեն Մուրադյանը շնորհավորել է Մարտի 8-ի` կանանց տոնի առիթով
Աղբյուր` Panorama.am
10:00
Ֆրենք Փալոն․ Ադրբեջանը թույլ է տվել տվել մարդու իրավունքների կոպիտ խախտումներ
Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսի Հայկական հարցերով հանձնախմբի հիմնադիր համանախագահ, Նյու Ջերսիի դեմոկրատ կոնգրեսական Ֆրենք Փալոնը թվիթերում...
Աղբյուր` Panorama.am
09:47
Լոռու և Շիրակի մարզերում ձյուն է
Արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը տեղեկացնում է, որ ՀՀ տարածքում կան փակ ավտոճանապարհներ։ Փակ են Վարդենյաց լեռնանցքը (կցորդիչով...
Աղբյուր` Panorama.am
09:38
Գերմանիան Ադրբեջանից կաշառքի գործով անձեռնմխելիությունից զրկել է ԵԽԽՎ-ում Հայաստանի հարցով նախկին զեկուցող Ֆիշերին
Գերմանիայի Բունդեսթագը անձեռնմխելիությունից զրկել է Ակսել Ֆիշերին՝ Քրիստոնեա-դեմոկրատական միության (ՔԴՄ) իշխող կոալիցիայի անդամին՝ քննիչներին...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ապահով և ծաղկած Հայաստան ունենալու համար՝ փետրվարի 20-ին հավաքվում ենք Ազատության հրապարակում. Մանկավարժ
15:15 16/02/2021

Ապահով և ծաղկած Հայաստան ունենալու համար՝ փետրվարի 20-ին հավաքվում ենք Ազատության հրապարակում. Մանկավարժ

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}