Մշակույթ 13:52 06/07/2020 Հայաստան

Ղևոնդ Ալիշան-200

200 տարի առաջ այս օրը Կոստանդնուպոլիսում ծնվել է հայ բանաստեղծ, բանասեր, պատմաբան, աշխարհագրագետ, թարգմանիչ, Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ Ղևոնդ Ալիշանը։

Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանը, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության և Գրականության ինստիտուտները, Սուրբ Աթոռում և Իտալիայում Հայաստանի Հանրապետության դեսպանությունները հոբելյանական այս տարեթիվը պատեհ համարելով այսօր անդրադարձել են հայ մտքի հսկաներից մեկի՝ Մեծն Ալիշանի թողած ժառանգությանը։

Մատենադարանի ֆեյսբուքյան էջում ներկայացված է անդրադարձը. «Հայր Ղևոնդ Ալիշանի գործունեությունը ստուգաբանվում է Մխիթարյան ողջ միաբանության ընդհանուր գործունեության շրջանակում:

Մխիթարյանների ուսումնասիրությունները մի շարք բնագավառներում և հատկապես պատմագիտության, պատմական աշխարհագրության, տեղագրության և հնագիտության մեջ, որոնք սկզբնավորվել էին Մխիթար Սեբաստացիով և Միքայել Չամչյանով ու շարունակվել Ղուկաս Ինճիճյանով, Ստեփանոս Գիվեր Ագոնցով և Մկրտիչ Ավգերյանով, իրենց լրումին հասան Ղևոնդ Ալիշանի գիտական գործերով:

Ալիշանի ստեղծագործությունները լեցուն են վառ հայրենասիրական շնչով, շնորհիվ որի իրար են միահյուսվում գիտական խոր վերլուծությունը և ժողովրդական ոգին, որով Հայոց Նահապետը բարձր գնահատության արժանացավ թե՛ եվրոպական գիտական շրջանակների և թե՛ հայ ժողովրդի բոլոր խավերի կողմից:

Պատահական չէ, որ Ալիշանին նվիրված յուրաքանչյուր հոբելյանական տարելից կատարվում է համահայկական ընդգրկմամբ և միջազգային տարողությամբ:

Նույնը պետք է լիներ նաև այս հոբելյանի պարագայում: Ցավոք, համավարակը մասնակիորեն խանգարեց և որոշ չափով ուշացրեց հոբելյանական հանդիսությունները, սակայն դրանք կմեկնարկեն հուլիսի 6-ին՝ Հայոց Նահապետի ծննդյան օրը:

Մխիթարյանների, այդ թվում և Ալիշանի երազանքն էր Հայոց պետականության վերականգնումը:

Վենետիկի 1881թ. աշխարհագրական երրորդ համաժողովին, շնորհիվ Ալիշանի, Հայաստանը ներկայացվեց առանձին տաղավարով, որը գերազանցեց շատ երկրների ցուցադրությունները, վերջիններիս զիջելով միայն դրոշ չունենալով:

Մխիթարյան միաբանության նահապետ Հայր Ղևոնդ Ալիշանը հայագիտության գրեթե բոլոր բնագավառներում հսկայական վաստակ ունի։ Ալիշանը հայ նոր գրականության պատմության մեջ մտել է որպես աշխարհաբար պոեզիայի հիմնադիրներից և ականավոր ներկայացուցիչներից մեկը:

«Հայրենի՜ք ... Այն քիչ անուններէն մէկն է այս՝ զոր գրեթէ ամօթ է բացատրել բարեկիրթ եւ զգօն անձի մը ... Գրեթէ մտքէն առաջ սիրտն կու հասնի, կʼըմբռնէ, կʼիմանայ զայս. կʼիմանայ զայն նաեւ երբ չի կրնար քիչ բառով կամ խօսքով բացատրել. մանաւանդ ուր քաղաքական եւ բարոյական տեսութիւնք՝ ասոր իմաստն այլ այլայլած կամ զանազանած ըլլան։ ... Եւ ահա (մարդ արարածը) կու ճանչնայ զազգս. եւ անոնց մէջ իր Համազգին. եւ երկրիս բնակութեան վրայ ասոր բռնած տեղն այլ՝ Հայրենիք։ Բնական է մարդուս փնտռել եւ սիրել զՀայրենիքը։ Ու՞ր է հայրենիքն ...»

Այս հարցադրմանը լավագույնս պատասխանում է նույն ինքը՝ Ալիշանը, ասելով թե «...Ուր որ հայրենի երգեր կլսվին՝ Հոն հայրենիքը ողջ է»:

Հիրավի, մարգարեական այս խոսքերով Ալիշանին հաջողվեց հաջորդող սերունդներին փոխանցել հայրենիքի երգը՝ առավել հնչեղ դարձնելով այն Հայաստանում և գաղթաշխարհում՝ չնայած պետականության բացակայության պայմաններում հայ ժողովրդին բաժին հասած բազմաթիվ դժվարություններին։ Այսօր էլ համաշխարհային մարտահրավերների պայմաններում Ալիշանի թողած ժառանգությունը ուղենիշ է աշխարհասփյուռ հայության համար ամուր կապված մնալու իր արմատներին։

Ալիշանի գործերի մեջ ուրույն տեղ են զբաղեցնում պատմական ու աշխարհագրական բնույթի երկերը: Առանց գեթ մեկ անգամ Հայաստանում լինելու նա տեղագրել է Հայաստանի նահանգները, գավառները, քաղաքներն ու գյուղերը, տվել է դրանց բնութագրերը, պատմությունը, նկարագրել նյութական մշակույթի հուշարձանները:

Պատմական Հայաստանի նահանգներին նվիրված գործերը շարունակում են անգնահատելի աղբյուր լինել մերօրյա հետազոտողների համար: Դեռևս նրա կենդանության օրոք ասույթ էր դարձել այն միտքը, թե «Ալիշանը մեծ ու հեռատես աչք է, որ Վենետիկում ապրելով` կարողանում է համրել Հայաստանի բոլոր քարերը»:

Տիրապետելով եվրոպական ու արևելյան լեզուների՝ Ալիշանը կատարել է մի շարք թարգմանություններ, որոնց թվում է նաև Ջորջ Բայրոնի «Իտալիա»–ն («Չայլդ Հարոլդ» պոեմի չորրորդ երգը, 1860)։

Այլ ձեռքբերումների շարքում Ալիշանը եղել է նաև Իտալիայի Ասիական ընկերության և Վենետիկի ակադեմիայի պատվավոր անդամ, դասավանդել Վենետիկի Ռաֆայելյան վարժարանում։

Այսօր, երբ իրականացել է Մխիթարյան սերունդների երազանքը, հպարտությամբ կարող ենք փաստել, որ հայ մյուս մեծերի շարքում ըստ արժանվույն է գնահատվել նաև Ալիշանի վաստակը՝ տպագրվել է նրա պատկառելի Նամականու մի մասը, ժամանակակիցների հուշերը, Ալիշանի գեղարվեստական ստեղծագործությունները և վերջինիս նվիրված մի շարք ուսումնասիրություններ:

Դժվար է պատկերացնել հայագիտական որևէ լուրջ հետազոտություն, ուր վկայակոչված չլինեն մեծանուն հայագետի մեկ կամ մի քանի ուսումնասիրությունները:

Հայաստանի Հանրապետության և սփյուռքի տարբեր պահոցներում սրբությամբ են պահվում ալիշանյան մասունքները՝ ձեռագրերը, Մխիթարյան շքեղ և ոսկեզօծ կազմերով նրա գործերը, այդ թվում նաև ինքնագիր ընծայականներով:

Ղևոնդ Ալիշանի ծննդյան 200-ամյակի ոգեկոչումը մեզ կօգնի կառուցելու այն Հայաստանը, որի կերտման ոգեղեն երազանքով ապրեց Հայոց աշխարհի Նահապետը»:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:30
Պ․ Սևակ գյուղի մոտակայքում և Քանաքեռավան գյուղում այրվում են խոտածածկ տարածքներ
Հունիսի 24-ին, ժամը 18։10-ին Կոտայքի մարզային ճգնաժամային կառավարման կենտրոն ահազանգ է ստացվել, որ հրդեհ է բռնկվել Քանաքեռավան գյուղի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:16
Microsoft-ը ներկայացրել է Windows 11-ը
Microsoft-ը ներկայացրել է օպերացիոն համակարգի նոր տարբերակը: Այս մասին հայտնի է դարձել առցանց հեռարձակման ժամանակ, որի ձայնագրությունը հասանելի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:53
Հայկական կողմն ադրբեջանական զինված ուժերի ուղղությամբ կրակոցներ չի արձակել․ ՀՀ ՊՆ
ՀՀ պաշտպանության նախարարությունը հերքում է Ադրբեջանի ՊՆ-ի այն հայտարարությունը, թե հայկական կողմը կրակել է ադրբեջանցիների ուղղությամբ։...
Աղբյուր` Panorama.am
19:40
Բրազիլացի Ժունինիոն միացել է «Փյունիկ» ՖԱ-ի թիմին
«Փյունիկ» ՖԱ-ն նոր համալրում ունի։Այս մասին հայտնում են ակումբից։ Թիմին է միացել 25-ամյա բրազիլացի եզրային կիսապաշտպան Կառլոս...
Աղբյուր` Panorama.am
19:31
Երեք ընտրատեղամասում վերահաշվարկի արդյունքում ԲՀԿ-ի ձայներն ավելացել են 20-ով
Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը տեղեկացնում  է, որ այսօր թիվ 9, 23, և 34 տարածքային ընտրական հանձնաժողովներում շարունակվել են...
Աղբյուր` Panorama.am
19:15
Ձեռնարկվում են միջոցներ համակարգերի աշխատանքը նոր ռեժիմներին համապատասխանեցնելու ուղղությամբ․ ՀԾԿՀ
Հաշվի առնելով վերջին օրերին ջրամատակարարման համակարգում ստեղծված լարված իրավիճակը և բաժանորդների դիմում-բողոքները ջրանջատումների վերաբերյալ,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:07
Հորդորում ենք անհապաղ ազատ արձակել Արմեն Չարչյանին. Մայր Աթոռ
Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը հաղորդագրություն է տարածել, անդրադառնալով պրոֆեսոր Արմեն Չարչյանի կալանավորմանը։ Հաղորդագրության մեջ, մասնավորապես,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Այսօր հարյուրավոր հիվանդներ սպասում են իրենց պրոֆեսորին․ Գագիկ Հակոբյան
Պրոֆեսոր Չարչյանը, լինելով պատգամավորության թեկնածու, մեր սահմանադրությամբ իրավունք ուներ կատարելու քարոզարշավ։ Այս մասին Գլխավոր դատախազության...
Աղբյուր` Panorama.am
18:54
Գեղաշեն գյուղում կատարված սպանությունը բացահայտվել է
Ոստիկանությունից հայտնում են, որ հունիսի 15-ի գիշերը Կոտայքի մարզի Գեղաշեն գյուղից, անգիտակից վիճակում, «Աբովյան» բժշկական կենտրոն...
Աղբյուր` Panorama.am
18:35
Բոլոր ճշգրտումներն ու որոշումները կայացվում են ՌԴ-Ադրբեջան կամ ՌԴ-Թուրքիա հարթությունում․ Տիգրան Աբրահամյան
Սոթք-Խոզնավար հատվածում, որտեղ Ադրբեջանը մայիսի 12-ից հետո տարբեր ուղղություններով մխրճվել է ՀՀ սահմանի խորք, ռուսական սահմանապահների...
Աղբյուր` Panorama.am
18:28
Սա ուժի, դիկտատուրայի ցուցադրություն է․ Տարոն Տոնոյան
«Այսօր մեզ համար բավական տխուր օր է, քանի որ հույս ունեինք՝ ընտրությունները  հանդարտություն և խաղաղություն կբերեին մեր ժողովրդին,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:20
Արդյոք հետաքննություն սկսվել է Կեսարիայի եկեղեցին ավերողների դեմ․ Փայլան
Կեսարիայի 200-ամյա Սուրբ Թորոս հայկական եկեղեցին շարունակվում է ավերվել գանձագողերի կողմից։ Կեսարիայի Մելիքգազի շրջանի Թավլուսուն թաղամասում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:12
ՓՊ-ն նախաձեռնում է Ադրբեջանում գտնվող հայ ռազմագերիներին իրավաբանական օգնություն տրամադրելու գործընթաց
ՀՀ փաստաբանների պալատն այսօր կազմակերպել է խորհրդակցություն Ադրբեջանում ընթացող դատավարություններում հայ ռազմագերիներին իրավաբանական օգնություն...
Աղբյուր` Panorama.am
18:05
Գեղամ Մանուկյանը բողոքի էր դուրս եկել Վիշինսկու լուսանկարով
ՀՅԴ ներկայացուցիչ Գեղամ Մանուկյանն այսօր Գլխավոր դատախազության դիմաց հայտնի բժիշկ Արմեն Չարչյանի կալանավորման դեմ բողոքի ակցիային ներկայացրել էր...
Աղբյուր` Panorama.am
17:56
Մեր խորին համոզմամբ, իշխող կուսակցությունն արկղերի մեջ 30 տոկոսից ավելի ձայն չի ունեցել. Վահե Հակոբյան
«Հայաստան» դաշինքը դեռ որոշում չունի՝ կվերցնի պատգամավորական մանդատները, թե ոչ: Գլխավոր դաախազության դիմաց լրագրողների հետ զրույցում...
Աղբյուր` Panorama.am
17:50
Բրիտանիայի բնակիչն աշխարհում ամենաերկարը՝ 290 օր ունեցել է կորոնավիրուսի հիվանդության պատմություն
Բրիտանիայի Բրիստոլի բնակիչ Դեյվ Սմիթը տաս ամիս առաջ վարակվել էր կորոնավիրուսով՝ նրան դարձնելով աշխարհում COVID-19-ով ամենաերկար տառապող հիվանդը:...
Աղբյուր` Panorama.am
17:33
Վահե Հակոբյան. Դատախազությունը վերածվել է իմպոտենտ մարմնի
«Հայաստանի  գլխավոր դատախազությունն այսօր վերածվել է իմպոտենտ մարմնի»,- լրագրողների հետ զրույցում նման հայտարարությամբ հանդես...
Աղբյուր` Panorama.am
17:27
Տոկիոյի օլիմպիական խաղերի հանդիսականները պետք լինեն դիմակով, պետք է զերծ մնան բղավոցներից, գրկախառնություններից
Տոկիոյի օլիմպիական խաղերի մարզահամալիրներում ընթացող մրցումներին հետևող  հանդիսականները պետք  է անպայման լինեն դիմակով: Մրցավայր...
Աղբյուր` Panorama.am
17:21
Գլխավոր դատախազության դիմաց հավաքի մասնակիցներից շուտ ոստիկաններն են եկել
Գլխավոր դատախազության դիմաց հավաքի մասնակիցներից շուտ ոստիկաններն են եկել։ Շենքի դիմաց այս պահին մոտ երկու տասնյակ ոստիկաններ են կանգնած։...
Աղբյուր` Panorama.am
17:15
Կորոնավիրուսի հնդկական շտամը տարածվելու է ամբողջ Եվրոպայում. Անդրեա Ամմոն
Հիվանդությունների կանխարգելման և վերահսկման եվրոպական կենտրոնի ղեկավար Անդրեա Ամմոնը կանխատեսել է, որ կորոնավիրուսի հնդկական շտամն արագորեն...
Աղբյուր` Panorama.am
17:07
Գերեվարված Մելս Ամբարդարյանի եղբայրը դադարեցնում է նստացույցը
«Եթե բոլոր քննարկված պայմանները և պահանջները չպահպանվեն մինչև հուլիսի կեսերը, ես կվերսկսեմ նստացույցը և ավելի լայն բողոքի ակցիաներ կբարձրացնեմ ընկերներիս հետ միասին»:
Աղբյուր` Panorama.am
17:01
ՎՏԲ-Հայաստան Բանկ. Դարձե՛ք cashback մարաթոն ակցիայի մասնակից և ստացե՛ք Ձեր cashback-ը
Վճարելով ամենօրյա գնումների դիմաց Mastercard քարտով՝ դարձե՛ք մինչև 30.06.2021թ․ ակցիայի մասնակից և ստացե՛ք cashback 20 հազ. ՀՀ դրամից մինչև 800...
Աղբյուր` Panorama.am
16:55
Պատերազմում անմահացած Ալբերտ Հովհաննիսյանի մորը ՀՔԾ են հրավիրել
Արցախի պատերազմում անմահացած Ալբերտ Հովհաննիսյանի հայրը գրում է. «Պատերազմի օրերին և հետո բազմիցս շոշափվեցին ու փաստեր բերվեցին...
Աղբյուր` Panorama.am
16:47
Ռուսական զենքի արտասահմանյան պատվերների պորտֆելը հասնում է 53.8 միլիարդ դոլարի
Ռուսական զենքի արտահանման պատվերների պորտֆելը կազմել է 53,8 մլրդ դոլար: «Ինտերֆաքս»-ի փոխանցմամբ՝ այդ մասին հաղորդել է...
Աղբյուր` Panorama.am
16:37
Քաղաքագետ. Արտաքին խաղացողների համար նույնպես իդեալական իրավիճակ է
Քաղաքագետ Ստեփան Դանիելյանը գրում է. «Այս կառավարությունը արևմտամե՞տ է, թե՞ ռուսամետ։ Այս հարցադրման պատասխանի վրա շատերն են գլուխ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:27
Վրաստանը կվերացնի հակահամաճարակային սահմանափակումների խախտումների համար սահմանված 76 մլն լարիի տուգանքները
Վրաստանի կառավարությունը երկու օրինագիծ է ներկայացրել խորհրդարան այն անձանց վերաբերյալ, որոնք տուգանվել են կորոնավիրուսի համաճարակի ընթացքում...
Աղբյուր` Panorama.am
16:11
ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը կոչ է անում հարստության հարկ գանձել
ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշը Եվրախորհրդարանում իր ելույթի ժամանակ պետություններին կոչ է արել հարստության հարկ սահմանել`...
Աղբյուր` Panorama.am
16:02
«Շուտով պետք է գալու մոբիլիզացնել բոլորիս ջանքերն այս իշխանությունների ձախողումների հետևանքերը հաղթահարելու համար»
«Վհատվել չկա։... Ռացիոնալիզմը և արդարությունը միեւնույն է կհաղթանակեն»:
Աղբյուր` Panorama.am
15:55
Ալումյան. Անթույլատրելի է, որ Հայաստանի Հանրապետությունը քննադատում է Հայաստանի Հանրապետության անունից հանդես եկող դատարանին
Վերաքննիչ քրեական դատարանը` նախագահությամբ դատավոր Նարինե Հովակիմյանի, քննում է սահմանադրական կարգի ենթադրյալ տապալման գործի կարճման վերաբերյալ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:48
Էդվարդ Միրզոյան-100. Համերգ Դիլիջանում
Կամերային երաժշտության ազգային կենտրոնը հուլիսի 10-ին ժամը 19:00 ներկայացնում է համերգ` նվիրված կոմպոզիտոր, մանկավարժ, ՀՀ և ԽՍՀՄ ժողովրդական...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Արթուր Վանեցյան. Այս իշխանությունը երիտթալանչիներ են
22:28 12/06/2021

Արթուր Վանեցյան. Այս իշխանությունը երիտթալանչիներ են

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}