Մշակույթ 13:52 06/07/2020 Հայաստան

Ղևոնդ Ալիշան-200

200 տարի առաջ այս օրը Կոստանդնուպոլիսում ծնվել է հայ բանաստեղծ, բանասեր, պատմաբան, աշխարհագրագետ, թարգմանիչ, Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ Ղևոնդ Ալիշանը։

Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանը, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության և Գրականության ինստիտուտները, Սուրբ Աթոռում և Իտալիայում Հայաստանի Հանրապետության դեսպանությունները հոբելյանական այս տարեթիվը պատեհ համարելով այսօր անդրադարձել են հայ մտքի հսկաներից մեկի՝ Մեծն Ալիշանի թողած ժառանգությանը։

Մատենադարանի ֆեյսբուքյան էջում ներկայացված է անդրադարձը. «Հայր Ղևոնդ Ալիշանի գործունեությունը ստուգաբանվում է Մխիթարյան ողջ միաբանության ընդհանուր գործունեության շրջանակում:

Մխիթարյանների ուսումնասիրությունները մի շարք բնագավառներում և հատկապես պատմագիտության, պատմական աշխարհագրության, տեղագրության և հնագիտության մեջ, որոնք սկզբնավորվել էին Մխիթար Սեբաստացիով և Միքայել Չամչյանով ու շարունակվել Ղուկաս Ինճիճյանով, Ստեփանոս Գիվեր Ագոնցով և Մկրտիչ Ավգերյանով, իրենց լրումին հասան Ղևոնդ Ալիշանի գիտական գործերով:

Ալիշանի ստեղծագործությունները լեցուն են վառ հայրենասիրական շնչով, շնորհիվ որի իրար են միահյուսվում գիտական խոր վերլուծությունը և ժողովրդական ոգին, որով Հայոց Նահապետը բարձր գնահատության արժանացավ թե՛ եվրոպական գիտական շրջանակների և թե՛ հայ ժողովրդի բոլոր խավերի կողմից:

Պատահական չէ, որ Ալիշանին նվիրված յուրաքանչյուր հոբելյանական տարելից կատարվում է համահայկական ընդգրկմամբ և միջազգային տարողությամբ:

Նույնը պետք է լիներ նաև այս հոբելյանի պարագայում: Ցավոք, համավարակը մասնակիորեն խանգարեց և որոշ չափով ուշացրեց հոբելյանական հանդիսությունները, սակայն դրանք կմեկնարկեն հուլիսի 6-ին՝ Հայոց Նահապետի ծննդյան օրը:

Մխիթարյանների, այդ թվում և Ալիշանի երազանքն էր Հայոց պետականության վերականգնումը:

Վենետիկի 1881թ. աշխարհագրական երրորդ համաժողովին, շնորհիվ Ալիշանի, Հայաստանը ներկայացվեց առանձին տաղավարով, որը գերազանցեց շատ երկրների ցուցադրությունները, վերջիններիս զիջելով միայն դրոշ չունենալով:

Մխիթարյան միաբանության նահապետ Հայր Ղևոնդ Ալիշանը հայագիտության գրեթե բոլոր բնագավառներում հսկայական վաստակ ունի։ Ալիշանը հայ նոր գրականության պատմության մեջ մտել է որպես աշխարհաբար պոեզիայի հիմնադիրներից և ականավոր ներկայացուցիչներից մեկը:

«Հայրենի՜ք ... Այն քիչ անուններէն մէկն է այս՝ զոր գրեթէ ամօթ է բացատրել բարեկիրթ եւ զգօն անձի մը ... Գրեթէ մտքէն առաջ սիրտն կու հասնի, կʼըմբռնէ, կʼիմանայ զայս. կʼիմանայ զայն նաեւ երբ չի կրնար քիչ բառով կամ խօսքով բացատրել. մանաւանդ ուր քաղաքական եւ բարոյական տեսութիւնք՝ ասոր իմաստն այլ այլայլած կամ զանազանած ըլլան։ ... Եւ ահա (մարդ արարածը) կու ճանչնայ զազգս. եւ անոնց մէջ իր Համազգին. եւ երկրիս բնակութեան վրայ ասոր բռնած տեղն այլ՝ Հայրենիք։ Բնական է մարդուս փնտռել եւ սիրել զՀայրենիքը։ Ու՞ր է հայրենիքն ...»

Այս հարցադրմանը լավագույնս պատասխանում է նույն ինքը՝ Ալիշանը, ասելով թե «...Ուր որ հայրենի երգեր կլսվին՝ Հոն հայրենիքը ողջ է»:

Հիրավի, մարգարեական այս խոսքերով Ալիշանին հաջողվեց հաջորդող սերունդներին փոխանցել հայրենիքի երգը՝ առավել հնչեղ դարձնելով այն Հայաստանում և գաղթաշխարհում՝ չնայած պետականության բացակայության պայմաններում հայ ժողովրդին բաժին հասած բազմաթիվ դժվարություններին։ Այսօր էլ համաշխարհային մարտահրավերների պայմաններում Ալիշանի թողած ժառանգությունը ուղենիշ է աշխարհասփյուռ հայության համար ամուր կապված մնալու իր արմատներին։

Ալիշանի գործերի մեջ ուրույն տեղ են զբաղեցնում պատմական ու աշխարհագրական բնույթի երկերը: Առանց գեթ մեկ անգամ Հայաստանում լինելու նա տեղագրել է Հայաստանի նահանգները, գավառները, քաղաքներն ու գյուղերը, տվել է դրանց բնութագրերը, պատմությունը, նկարագրել նյութական մշակույթի հուշարձանները:

Պատմական Հայաստանի նահանգներին նվիրված գործերը շարունակում են անգնահատելի աղբյուր լինել մերօրյա հետազոտողների համար: Դեռևս նրա կենդանության օրոք ասույթ էր դարձել այն միտքը, թե «Ալիշանը մեծ ու հեռատես աչք է, որ Վենետիկում ապրելով` կարողանում է համրել Հայաստանի բոլոր քարերը»:

Տիրապետելով եվրոպական ու արևելյան լեզուների՝ Ալիշանը կատարել է մի շարք թարգմանություններ, որոնց թվում է նաև Ջորջ Բայրոնի «Իտալիա»–ն («Չայլդ Հարոլդ» պոեմի չորրորդ երգը, 1860)։

Այլ ձեռքբերումների շարքում Ալիշանը եղել է նաև Իտալիայի Ասիական ընկերության և Վենետիկի ակադեմիայի պատվավոր անդամ, դասավանդել Վենետիկի Ռաֆայելյան վարժարանում։

Այսօր, երբ իրականացել է Մխիթարյան սերունդների երազանքը, հպարտությամբ կարող ենք փաստել, որ հայ մյուս մեծերի շարքում ըստ արժանվույն է գնահատվել նաև Ալիշանի վաստակը՝ տպագրվել է նրա պատկառելի Նամականու մի մասը, ժամանակակիցների հուշերը, Ալիշանի գեղարվեստական ստեղծագործությունները և վերջինիս նվիրված մի շարք ուսումնասիրություններ:

Դժվար է պատկերացնել հայագիտական որևէ լուրջ հետազոտություն, ուր վկայակոչված չլինեն մեծանուն հայագետի մեկ կամ մի քանի ուսումնասիրությունները:

Հայաստանի Հանրապետության և սփյուռքի տարբեր պահոցներում սրբությամբ են պահվում ալիշանյան մասունքները՝ ձեռագրերը, Մխիթարյան շքեղ և ոսկեզօծ կազմերով նրա գործերը, այդ թվում նաև ինքնագիր ընծայականներով:

Ղևոնդ Ալիշանի ծննդյան 200-ամյակի ոգեկոչումը մեզ կօգնի կառուցելու այն Հայաստանը, որի կերտման ոգեղեն երազանքով ապրեց Հայոց աշխարհի Նահապետը»:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

12:10
Թուրքիան Իսրայելի հետ համաձայնության գալու ԱՄԷ-ի որոշումը կեղծավոր է համարում
Թուրքիայի արտգործնախարարության կարծիքով, Արաբական Միացյալ Էմիրությունների (ԱՄԷ) որոշումը՝ Իսրայելի հետ երկկողմ հարաբերություններ ստեղծելու...
Աղբյուր` Panorama.am
12:00
ԱՄՆ սենատորները կոչ են անում պատժամիջոցներ կիրառել Թուրքիայի դեմ
ԱՄՆ Սենատի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի ավագ դեմոկրատ Ռոբերտ Մենենդեսը և սենատոր Քրիս վան Հոլենը ԱՄՆ պետքարտուղար Մայքլ Պոմպեոյին կոչ...
Աղբյուր` Panorama.am
11:52
Արտակ Դավթյանին ներկայացրել են փորձարկվող նոր զինատեսակներ
Բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարության ռազմարդյունաբերության կոմիտեի նախագահ Արտակ Դավթյանն այցելելություններ է իրականացնում...
Աղբյուր` Panorama.am
11:46
Մանե Թանդիլյանի փոխարեն ԱԺ կգնա Ստեփան Ստեփանյանը
Մանե Թանդիլյանի` «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության ցուցակով թիվ 4 ընտրատարածքից ստացված պատգամավորական մանդատը օրենքով սահմանված...
Աղբյուր` Panorama.am
11:39
Սոչիում հարբած տղամարդկանց քամին քշել-տարել է
Սև ծովի Սոչիի ափերի մոտ փչովի ներքնակի վրա պառկած երկու տղամարդու քամին քշել ու մոտ մեկ կմ հեռացրել է ափից։ Eadaily.com-ի փոխանցմամբ,...
Աղբյուր` Panorama.am
11:31
Լիտվայի նախագահը հրաժարվում է Լուկաշենկոյին համարել լեգիտիմ նախագահ
Լիտվայի նախագահ Գիտանաս Նաուսեդան կարծում է, որ Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն չի կարող համարվել պետության լեգիտիմ ղեկավար: Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
11:21
Ինդոնեզիայում ուղևորին «դուրս են նետել» ինքնաթիռից
Ինդոնեզիայի ավիաընկերության «Citilink» ընկերության աշխատակիցները օդանավից «դուրս են նետել» մի մարդու, ով ապօրինի մտել է...
Աղբյուր` Panorama.am
11:15
Խաչատրյանը ներողություն խնդրեց. Դիմակն էր մոռացել
Էկոնոմիկայի նախարար Տիգրան Խաչատրյանը լրագրողների հետ հանդիպումը սկսկեց ներողություն խնդրելով։ «Ներողություն եմ խնդրում աշխատասենյակից...
Աղբյուր` Panorama.am
11:11
Չորս օր անընդմեջ Արցախում կորոնավիրուսի նոր դեպք չի գրանցվել
ԱՀ առողջապահության նախարարության տրամադրած տեղեկատվության համաձայն՝ Արցախում կորոնավիրուսային հիվանդության նոր դեպք չի գրանցվել: COVID-19-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
11:02
14.08.2020. Կորոնավիրուսով 6 հիվանդ է մահացել
Անցած մեկ օրվա ընթացքում Հայաստանում կորոնավիրուսով վեց հիվանդ է մահացել։ Ինչպես հայտնում են ԱՆ-ից, մեկ հիվանդի մահվան պատճառը եղել է այլ...
Աղբյուր` Panorama.am
10:50
Սևանում վագոն տնակ է ապամոնտաժվել
Սևանում ապամոնտաժվել է հերթական վագոն֊տնակը։ Նախարարության մամուլի խոսնակ Դավիթ Գրիգորյանի փոխանցմամբ, աշխատանքները շարունակվելու են։ Պարբերաբար...
Աղբյուր` Panorama.am
10:41
Վրաստանի ոստիկանությունը սահմանն անօրեն հատելու մեղադրանքով ձերբակալել է Հայաստանի 4 քաղաքացու
Վրաստանի ներքին գործերի նախարարության սահմանային ոստիկանության աշխատակիցները արտասահմանի 4 քաղաքացու ձերբակալել են Վրաստանի պետական սահմանն...
Աղբյուր` Panorama.am
10:32
Էկո-արշավ. «Սևանը մեզ է սպասում»
Օգոստոսի 16֊ին տեղի է ունենալու էկո-արշավ ​«​Սևանը մեզ է սպասում​» խորագրով։  «Էկո աղբ» բնապահմանական...
Աղբյուր` Panorama.am
10:21
Թրամփը 2016-ի ընտրություններում հաղթել է ՌԴ-ի օգնությամբ. Նախկին փաստաբան
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի նախկին փաստաբան Մայքլ Քոենն ասել է, որ իր նոր գրքում կարելի է կարդալ, թե ինչպես է ամերիկյան առաջնորդը 2016-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
10:14
Էդմոն Մարուքյան. Համոզված եմ, որ Մանեի հետ առաջիկայում միասին դեռ շա՜տ ծրագրեր կիրականացնենք
«Լուսավոր Հայաստանբ» կուսակցության ու համանուն խմբակցության ղեկավար Էդմոն Մարուքյանն առողջություն է մաղթել իր գործընկեր Մանե...
Աղբյուր` Panorama.am
10:04
Վթար Երևան-Իջևան ավտոճանապարհին․ կան տուժածներ
Օգոստոսի 13-ին, ժամը 21:24-ին Մարզային Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոն ահազանգ է ստացվել այն մասին, Երևան-Իջևան ավտոճանապարհի մոտ 64-րդ...
Աղբյուր` Panorama.am
09:44
Չինաստանում կինը կես տարվա ընթացքում երկրորդ անգամ վարակվել է կորոնավիրուսով
Չինաստանի Հուբեյ նահանգի մի բնակչուհի կես տարվա ընթացքում երկրորդ անգամ վարակվել է նոր կորոնավիրուսային վարակով: Այս մասին գրում է Լենտա.ռու-ն՝...
Աղբյուր` Panorama.am
09:35
Հարիսը համարվում է Բայդընի լավագույն ընտրությունը
Սենատոր Քամալա Հարիսը, որը մի քանի ամիս առաջ ԱՄՆ-ի Դեմոկրատական կուսակցության կողմից մասնակցում էր ներկուսակցական պայքարին նախագահի թեկնածու...
Աղբյուր` Panorama.am
09:28
«Ժողովուրդ». Ի՞նչ աշխատանքներ են կատարվել պետական բյուջեով 2020 թվականի առաջին կիսամյակում
«Ժողովուրդ» թերթը գրում է․ «ՀՀ Ազգային ժողովը ներկայացրել է 2020 թվականի առաջին կիսամյակի պետական բյուջեի կատարման մասին ամփոփ...
Աղբյուր` Panorama.am
09:23
«Ժողովուրդ». Սեպտեմբերի 15-ից մանկապարտեզների վերաբացվելու դեպքում երեխաները կհաճախե՞ն մանկապարտեզ, թե՞ ոչ
«Ժողովուրդ» թերթը գրում է. «Տևական ժամանակ է, ինչ նախակրթարանների աշխատողների կողմից սկսվել են երեխաների ցուցակագրման...
Աղբյուր` Panorama.am
09:18
«Ժողովուրդ». Հայաստանի և Արցախի պաշտպանական գերատեսչությունների միջև շարունակվում են կադրային տեղափոխությունները
«Ժողովուրդ» թերթը գրում է. ««Ժողովուրդ» օրաթերթը տեղեկացավ, որ ՀՀ պաշտպանության նախարարության և Արցախի...
Աղբյուր` Panorama.am
09:13
«Ժողովուրդ». Արայիկ Հարությունյանին ուղղված պատգամավորների հարցերին կրկին պատասխանել է Ժաննա Անդրեասյանը
««Ժողովուրդ» օրաթերթի տեղեկություններով՝ ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցության և ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի...
Աղբյուր` Panorama.am
09:07
Հոսանքազրկումներ են սպասվում Երևանում ու Կոտայքում
«Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ընկերությունը տեղեկացնում է, որ օգոստոսի 14-ին պլանային նորոգման աշխատանքներ իրականացնելու նպատակով...
Աղբյուր` Panorama.am
09:00
Մանե Թանդիլյանը վայր է դնում պատգամավորական մանդատը
ԱԺ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության անդամ Մանե Թանդիլյանը վայր է դնում պատգամավորական մանդատը։ Պատճառների մասին նա գրել է...
Աղբյուր` Panorama.am
20:30
Մեդվեդևը հայտնել է, որ COVID-19- ի դեմ պայքարը դեռ չի ավարտվել
Ռուսաստանում կորոնավիրուսի դեմ պայքարը չի ավարտվել, դեռևս առկա են բազմաթիվ խնդիրներ, բայց դեպքերի անկման միտում կարող է նկատվել ամբողջ երկրում,...
Աղբյուր` Panorama.am
20:24
«Հայրենիք» կուսակցության գրասենյակում տեղի է ունեցել ընդլայնված խորհրդակցություն
Օգոստոսի 13-ին «Հայրենիք» կուսակցության կենտրոնական գրասենյակում Արթուր Վանեցյանի նախագահությամբ տեղի է ունեցել  ընդլայնված...
Աղբյուր` Panorama.am
20:18
Արարատ Միրզոյանը հանդիպել է Բեյրութ մեկնած հայկական պատվիրակության անդամների հետ
ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահ Արարատ Միրզոյանն այսօր հանդիպել է օրերս Բեյրութ մեկնած հայկական պատվիրակության անդամների հետ: Այս մասին տեղեկացնում է...
Աղբյուր` Panorama.am
20:12
Սննդի շղթայի կազմակերպություններից միայն մեկում է խախտում արձանագրվել. ՍԱՏՄ
ՀՀ սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմնի մասնագետների այսօրվա լայնածավալ մշտադիտարկումները հանրապետության սննդի շղթայի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:05
Պարետի կողմից սահմանված նորմերի պահպանման նպատակով իրականացվել է 66063 ստուգում
Պարետի կողմից սահմանված նորմերի պահպանման  նպատակով՝ օգոստոսի 12-ի դրությամբ իրականացվել է 66063 ստուգում, որից միայն 660-ը՝  նշված...
Աղբյուր` Panorama.am
19:58
Սերբիայում ձերբակալվել է Ադրբեջանի դեսպանը
Սերբիայում, Չեռնոգորիայի, Բոսնիա և Հերցեգովինայի Ադրբեջանի դեսպան Էլդար Հասանովը ձերբակալվել է` խոշոր գումարներ յուրացնելու և բյուջետային...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ցուցադրվեցին  ԶՈՒ ստորաբաժանումների կողմից խոցված ադրբեջանական ԱԹՍ-ների մնացորդները
15:41 21/07/2020

Ցուցադրվեցին ԶՈՒ ստորաբաժանումների կողմից խոցված ադրբեջանական ԱԹՍ-ների մնացորդները

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}