Քաղաքական 09:14 22/07/2020 Տարածաշրջան

Սասունյան. Թուրք մտավորականները հեռուստածրագրում ճանաչում են Հայոց ցեղասպանությունը (մաս 2)

Անցյալ շաբաթ ես գրառել էի ծավալուն տեսանյութի առաջին մասը, որում երկու թուրք մտավորականները հանդես են գալիս Հայոց ցեղասպանության ճանաչման օգտին Թուրքիայի Հանրապետության կողմից: Քննարկումը տեղի է ունեցել 2015 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի կապակցությամբ: Տեսանյութում Էրդողան Այդինի և Այդին Չուբուքչուի միջև զրույցը թուրքերեն է ՝ անգլերեն ենթագրերով։ Մեկ ժամ 37 րոպե տևողությամբ ծրագրի անվանումն է՝ «Բաբելոնյան աշտարակ»: Ծրագրի վերնագիրն է՝ «Առերեսվելով ցեղասպանությանը»։ Թուրքական քննարկումը թարգմանել և ենթագրերով ապահովել է դոկտոր Օհաննես Քիլիչդաղին։

Այդին Չուբուքչու. «Իհարկե, դա [Ցեղասպանությունը] չի սկսվել 1915 թվականին: Նախ և առաջ, օսմանցիները ունեին անարդար կարգուկանոն՝ ազգերի և հավատքների վրա հիմնված։ Կար գերիշխող ազգ և մի քանի ուրիշներ, որոնց վրա գերիշխում էին: Գերիշխող ժողովուրդը [միլեթ], որն ավելի հին ժամանակներում մատնանշում էր կրոնական խմբերը, քան էթնիկ պատկանելությունը, մահմեդականներն էին: Այսպիսով, գերիշխող ժողովուրդը սուննի մահմեդականներն էին: Մնացած բոլորը, առաջին հերթին հայ և հույն ժողովուրդները, որոնց վրա գերիշխում էին։ Սա էր պետության լեզուն։ Դա ինչ-որ բան չէ, որ այսօր հնարում ենք՝ օսմանցիներին ամբաստանելու համար։

Սա այն նկարագրությունն է, որն օգտագործվել է ժամանակին պաշտոնական գրականության մեջ: Ավելին, գոյություն ուներ հստակ տերմին, որն օգտագործվում էր միայն հայերի համար՝ հավատարիմ ազգ (միլեթի սադիկա): Այսպիսով, հայերը, որոնք արտոնություն ունեին այլ գերիշխվող ժողովուրդների շրջանում, շատ հավատարիմ էին ինքնիշխան համակարգին:

Նրանք անզեն էին, ապահովում էին պետության համար բոլոր ծառայությունները և այլն: Նրանք այդպիսի համբավ ունեին: Փաստորեն, սա մի տհաճ իրավիճակ է ազգի համար: Ոչ մի ժողովուրդ չպետք է հավատարիմ լինի. ենթակա կամ գերիշխող մեկ ուրիշի նկատմամբ: Մեզ համար արդարությունը պետք է հիմնվի հավասարության վրա, լինի դա երեկ, թե այսօր: Հավասար քաղաքացիություն, հավասար ազգեր, մարդկանց եղբայրություն… Կար մի այլ չափանիշ․ օսմանյան չափանիշ:

Օսմանյանի նման պետությունները ունեն նման հատկանիշներ: Նրանք զավթում են այլոց երկիրը, երբ ուժեղ են։ Երբ գրավված ժողովուրդը արթնացավ, իսկ օսմանյան պետությունը թուլացավ՝ նրանք սկսեցին անկախություն պահանջել: Իսկապես, Թուրքիայում յուրաքանչյուր թուրք պետք է գնահատի դա: Թուրքիան հիմնվել է անկախության համար մղվող պայքարում: Այնպես որ, անկախություն պահանջելը օրինական իրավունք է յուրաքանչյուր ազգի համար՝ հույն, բուլղարացի, արաբ և հայ… Սրանք ինքնիշխանության համար անկախության պատերազմներ էին… »:

Հաղորդավար․ «Եկե՛ք հետևենք այդ շարքին․ 1853-56 թթ. Ղրիմի պատերազմը, 1839 թ. Թանզիմաթի հրամանագիրը, 1856 թ․ Բարեփոխումների հրամանագիրը, 1876 թ․ Սահմանադրությունը՝ բարեփոխումների գագաթնակետը։ Որտե՞ղ էին հայերն  այդ ժամանակներում։
Այդին Չուբուքչու. «Այդ տարեթվերը օսմանցիների համար անհնարին էին դարձնում պահպանել հին կարգը՝ հիմնվելով գերիշխող-ենթակա ազգերի վրա:

Նրանք ստիպված էին արձակել Թանզիմաթի և Բարեփոխումների հրամանագրերը, որպեսզի կարողանային վարկեր ստանալ դրսից: Սա էր վճռական կետը․ այս հրամանագրերից հետո նրանք գյավուրներին [անհավատներին] չէին անվանելու գյավուրներ։ Գյավուրին ու մահմեդականին դատելու էին  միևնույն դատարանում։ Իհարկե, գյավուրը վատ խոսք է, մենք չպետք է օգտագործենք դա, սակայն նրանց այդպես անվանեցին, և դա այն լեզուն է, որ սովորական մարդը հասկանում է: Այսպես կոչված գյավուրների  ունեցվածքը չէին բռնագրավելու։ Ըստ այդմ, հանգստություն եկավ։ Բայց այս հանգստությունը, հայերին խաղաղություն բերելու փոխարեն, ցավոք, սրեց լարվածությունը:

Ինչո՞ւ։ Քանի որ հին, գերիշխող ազգի տեղական իշխանությունները սկսեցին հրահրել մահմեդական ժողովրդին, ասելով՝ «ի՞նչ է կատարվում։ Մենք կորցնում ենք շարիաթը: Արդյոք գյավուրը մեզ հավասա՞ր է լինելու»։ Իսկապես, պետությունը նույնպես խրախուսեց այս սադրանքները։ Որոշ ժամանակ անց հարձակումներ սկսվեցին հայերի վրա, հատկապես քուրդ, իսլամիստական և  չերքեզական կազմակերպությունների կողմից: Դրանից հետո, 1878-ին Բեռլինի պայմանագրի 61-րդ հոդվածում նշվեց, որ հայերը ենթարկվել են հարձակման, և որ Օսմանյան կայսրությունը պատասխանատու են նրանց պաշտպանության համար։

Օսմանցիները դա ստորագրեցին: Բացի այդ, հիշենք ընդդեմ ազգայնական և իսլամիստական նախապաշարմունքների մասին։ Բեռլինի պայմանագիրը նախապատրաստվել էր օսմանցիներին պաշտպանելու համար։ Հակառակ դեպքում, ռուսները, որոնք եկել էին մինչև Ստամբուլի կենտրոնից 20 կմ հեռավորության վրա գտնվող Յեշիլկոյ [Այա Ստեֆանոս], կգրավեին այն։ Օսմանցիները դա ստորագրեցին, բայց մի կողմ թողնելով [Մեծ տերություններին] տեղեկացնելը, նրանք  շարունակեցին թույլ տալ հարձակումները նշված խմբերի կողմից: Նրանք նաև չիրականացրեցին բարեփոխումները։

Եկեք մի պահ մեզ պատկերացնենք որպես Բուլղարիայի թուրքեր, ույղուրներ կամ Բոսնիայի մահմեդականներ։ Ի՞նչ կցանկանայինք, եթե մենք լինեինք այնտեղ: Կյանքի  և ունեցվածքի անվտանգություն։ Ոչ ոք չպետք է հարձակվի կամ ոտնձգության ենթարկի մեզ։ Այսպիսով,  պետությունն այդ ժամանակ հայերին հավաստիացրեց նույնը, ինչ մենք կցանկանայինք Բոսնիայում, բայց չկատարեց իր խոստումը:

Օսմանյան տիրակալները, առաջին հերթին Աբդուլ Համիդը, չէին ցանկանում ճանաչել քաղաքացիների իրավունքները որպես այդպիսին: Ավելին, նրանք չէին ցանկանում որևէ բան տալ ոչ մահմեդականներին: Սա է խնդրի էությունը։ Իրականում, արդար միտքը պետք է պաշտպանի ժողովրդի դիմադրությունը, երբ նրանց իրավունքները ոտնահարվում են։ Քանի որ մենք համակված ենք ստրկության մտածելակերպով և գաղափարախոսությամբ, որը շարունակաբար մեծարում է պետությունը, մենք ակնկալում ենք, որ մարդիկ ոչինչ չեն կարող ասել, երբ պետությունն անում է իր ուզածը: Բայց մենք նույն տրամաբանությանը չենք առաջնորդվում Բուլղարիայի համար:

Երբ զոհերը թուրքեր են, իսկ ճնշողները բուլղարացի կամ հույն, ապա մենք դա չենք ընդունում և պաշտպանում ենք դիմադրությունը: Մենք, իհարկե, պաշտպանում ենք բոսնիացիներին սերբերի դեմ: Սակայն, նմանապես, երբ հայերն ու հույներն են պահանջում իրենց իրավունքները պետությունից, մենք ասում ենք՝ «դուք ապստամբ եք․․․ Դուք ըմբոստանում եք պետության դեմ»: Չնայած սա բժշկական եզրույթ է և գուցե քաղաքականության մեջ չպետք է օգտագործվի, բայց դա ցույց է տալիս շիզոֆրենիա, անձի երկատվություն: Արդարությունը պահանջում է, որ մենք տարբեր հավատքի և մայրենի լեզվով մարդկանց տանք այն, ինչ մենք ուզում ենք տալ մեզ հետ կապված մարդկանց՝ Բուլղարիայում և Բոսնիայում, Ույղուրում և Կիպրոսում: Արդարությունը դա է պահանջում:

Քրդերն օգտագործվել են: Բայց եկեք քրդերին բաժանենք երկու մասի։ Մի մասը սովորական քրդերն են, մյուսները՝ տերերը՝ իշխանավոր քրդերը, որոնք նպատակ ունեին հարստանալ՝ թալանելով հայկական ունեցվածքը։ Օգտագործվեցին նաև չերքեզները: Նրանց ցեղասպանությամբ վտարեցին Ռուսաստանից։

Նրանք զոհի ծանր հոգեբանություն են ունեցել։ Օսմանյան պետությունը հրահրեց չերքեզներին հայերի դեմ Թուրքիայում։ Դա նրանց մղեց իրենց վրեժն առնելու հայերից։ Փաստորեն, մենք ունենք բազմաթիվ փաստաթղթեր, որոնք ցույց են տալիս, որ որոշ չերքեզներ օգտագործվել են այս եղանակով: Մենք չպետք է գովենք կամ անիծենք մի ժողովրդի ամբողջությամբ։ Սա այն է, ինչ կոչվում է էսենցիալիզմ:

Բոլոր ժողովուրդներն ունեն իրենց լավ ու վատ կողմերը, զոհերն ու ճնշողները։ Գործակիցներ, խայտառակ էակներ, կան բոլոր ժողովուրդների մեջ։ Մենք պետք է զգայուն լինենք տարբերակելու դրանց քրդերի, հայերի, չերքեզների շրջանում։ Հատկապես, մենք, որ ունենք ձախակողմյան աշխարհայացք, այս տարբերակումն պետք է անել ավելի ուշադիր»:

(Երրորդ մասը՝ հաջորդ շաբաթ)

Հարութ Սասունյան
«Կալիֆորնիա Կուրիեր» թերթի հրատարակիչ և խմբագիր
www.TheCaliforniaCourier.com
Թարգմանությունը՝ Ռուզաննա Ավագյանի



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

22:35
Վրաստանում բժշկականի բարձր կուրսի ուսանողները կվերապատրաստվեն
Վրաստանում բժշկական անձնակազմի ռեզերվ ստեղծելու համար կվերապատրաստվեն համապատասխան ուղղությունների բարձր կուրսի ուսանողները: Jnews-ի հաղորդմամբ,...
Աղբյուր` Panorama.am
22:28
Արծրուն Հովհաննիսյան. Ցավոք, հակառակորդին հաջողվեց գրավել Կուբաթլուն
«Երեկ, ցավոք, երեկոյան ուշ ժամի մարտերի ընթացքում հակառակորդին հաջողվեց գրավել Կուբաթլուն և որոշ ուղղություններով առաջանալ։ Վաղը մենք...
Աղբյուր` Panorama.am
22:27
Մոսկվայի թիվ 1 կլինիկական հիվանդանոցի նյարդավիրաբուժության բաժանմունքի ղեկավար, պրոֆեսոր Մուշեղ Ստեփանյանը Հայաստանում է
«Լավագույն Բժիշկները մեր Հերոս Տղերքի կողքին են՝ չկասկածեք,Հայ Զինվորը ստանում է  լավագույն բժշկական օգնությունը, վստահ եղեք!!!...
Աղբյուր` Panorama.am
22:17
Ֆրանսիայում քննարկում են թուրքական ապրանքների սահմանփակումների հարցը
Փարիզը քննարկում է թուրքական ապրանքների ներկրման սահմանափակումների հնարավորությունը։ Այս մասին գրում է «Ռիա Նովոստի»...
Աղբյուր` Panorama.am
21:58
Աննա Հակոբյան. Մի քանի օրից կմեկնենք սահմանները պաշտպանելու
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի տիկինը՝ Աննա Հակոբյանը գրել է. «Վաղվանից 13 հոգանոց կանանց ջոկատը՝ այդ թվում ես ինքս, կսկսենք զինվորական...
Աղբյուր` Panorama.am
21:57
Ոստիկանություն. Ոստիկանի մասնակցությամբ տեսագրությունն արվել է պատերազմի առաջին օրերին
Սոցցանցերում տարածվել է մի տեսանյութ, որտեղ առաջնագծում գտնվող ոստիկանության մի ծառայող դժգոհում է կացության պայմաններից ու կենցաղային վիճակից:...
Աղբյուր` Panorama.am
21:52
Ստեփանակերտում իրավիճակը հանգիստ է. ԱԻՊԾ
Ստեփանակերտում իրավիճակը հանգիստ է, հարակից տարածքներից լսվում են պայթյունի ձայներ։ «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
21:46
Նկարիչ Համազասպ Մխիթարյանի գործերը դրվել են աճուրդի՝ հանուն Արցախի
Հայ նկարիչ Համազասպ Մխիթարյանի (Ամուզա) աշխատանքները ներկայացվել են «Art For Armenia» բարեգործական աճուրդին, իսկ աշխատանքների...
Աղբյուր` Panorama.am
21:21
Ես ցավալի փոխզիջումների և կապիտուլյացիայի մանդատ ոչ ոքի չեմ տվել. Էլիբեգովա
«Ես, որպես հայ կին, ամուսնուս հետ չեմ պահել առաջնագիծ գնալուց։ Ես, որպես ՀՀ քաղաքացի, արել եմ իմ մասնագիտական հնարավորությունների չափով...
Աղբյուր` Panorama.am
21:11
Ռուսաստանի սահմանների ուղղությամբ հնարավոր են ակտիվացումներ
Ռուս լրագրող Յուրի Կոտենյոկը գրել է, որ իրավիճակը ԼՂ-ում  զարգանում է ըստ իր կանխատեսումների։ «Մեկ ամսվա ընթացքում ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:58
Հատկապես կոնկրետ պաշտոնյաները թշնամու խոշորացույցի տակ են. Տիգրան Աբրահամյան
«Մենք վերջապես պետք է սովորենք անվտանգային թեմաների շուրջ դիսկուրսը անհրաժեշտ ռամկաների մեջ քննարկենք»,- ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է...
Աղբյուր` Panorama.am
20:57
Սա Հայոց ցեղասպանության մի նոր փորձ է. Տիգրան Ձիթողցյան
«Արդեն մեկ ամիս է, ինչ հայ ժողովուրդը հարձակման տակ է գտնվում, և ամբողջ ազգը պայքարում է ողջ մնալու իրավունքի և մեր հողի մի մասը...
Աղբյուր` Panorama.am
19:56
Հերոսական արարումները ճակատային գծի բոլոր ուղղություններում շարունակվում են
Արցախի պաշտպանության բանակը շարունակում է ներկայացնել առաջնագծի զինծառայողների սխրանքները։  «Մարտկոցի կազմով թշնամական 7 տանկ և 1...
Աղբյուր` Panorama.am
19:48
Փաշինյանը «ցավոտ զիջումների» և «կապիտուլյացիայի» մասին
«Գուցե մենք ենք մեղավոր մեր դիրքորոշումներով, որ չի հաջողվում հրադադար հաստատել կամ հարցին լուծում տալ,- ֆեյսբուքյան եթերի միջոցով ասաց...
Աղբյուր` Panorama.am
19:12
Հրադադարն այսօր կրկին կոպտորեն խախտվել է պաշտոնական Բաքվի կողմից․Ա․Հարությունյան
Հակառակ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրների գործադրած ջանքերին՝ ուղղված տարածաշրջանում հումանիտար հրադադար հաստատելուն, Ադրբեջանի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:11
Կայացել է Vbet Հայաստանի ֆուտբոլի պրեմիեր լիգայի 9-րդ տուրի մեկ հանդիպում
Չարենցավանի քաղաքային ստադիոնոմ կայացել է  Vbet Հայաստանի ֆուտբոլի պրեմիեր լիգայի 9-րդ տուրի  մեկ հանդիպում։ Երկրի  չեմպիոն...
Աղբյուր` Panorama.am
19:09
Հեռախոսազրույց եմ ունեցել ԱՄՆ պետքարտուղար Պոմպեոյի հետ և ասել․ Փաշինյան
Հիմա արդեն պարզ է, որ հերթական անգամ չստացվեց հրադադարը պահպանե,- ֆեյսբուքյան ուղիղ եթերի միջոցով ասաց ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը,-ես իհարկե...
Աղբյուր` Panorama.am
18:58
Մահացել է ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ մաեստրո Հարություն Թոփիկյանը
Այսօր վաղ առավոտյան, կյանքից հեռացել է Երևանի Պետական Կամերային Երգչախմբի հիմնադիր, գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր, մեծանուն երաժիշտ,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:45
Ղարաբաղյան հակամարտության լուսաբանման ընդհանուր պատկերը ռուսական ԶԼՄ-ներում․գերակշռում են հայամետ նյութերը
«Մեդիա պաշտպան» նախաձեռնությունը հոկտեմբերի 23-ից 25-ը հետևել է ռուսական 5 առաջատար լրատվամիջոցների հրապարակումներին՝ պարզելու, թե...
Աղբյուր` Panorama.am
18:44
Այս պահին թշնամական ուժերը գրադի և սմերչի կայանքներից հրթիռակոծում են Մարտունու շրջանը
Հայկական միասնական տեղեկատվական կենտրոնի փոխացմամբ՝  այս պահին թշնամական ուժերը գրադի և սմերչի կայանքներից հրթիռակոծում են Մարտունու...
Աղբյուր` Panorama.am
18:40
Ժամը 17:00-ից Արցախի սահմանի երկայնքով կրակի խտությունը կտրուկ մեծացել է․Շուշան Ստեփանյան
Ժամը 17:00-ից Արցախի սահմանի երկայնքով կրակի խտությունը կտրուկ մեծացել է: Այս մասին տեղեկացնում է ՀՀ ՊՆ մամուլի խոսնակ Շուշան Ստեփանյանը։...
Աղբյուր` Panorama.am
18:35
ՄՕԿ-ը մտահոգ է ծանրամարտի ֆեդերացիայում տեղի ունեցած զարգացումներով
ՄՕԿ-ը  տեղեկացվել է ծանրամարտի միջազգային ֆեդերացիայում տեղի ունեցած /IWF / վերջին զարգացումների մասին և կապ է հաստատել այդ կառույցի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:35
Արմեն Գրիգորյանը հեռախոսազրույց է ունեցել ՌԴ անվտանգության խորհրդի քարտուղարի հետ
Այսօր Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանը հեռախոսազրույց է ունեցել Ռուսաստանի Դաշնության անվտանգության խորհրդի քարտուղար Նիկոլայ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:33
Իրանը հատուկ նշանակության ուժեր և ռազմական տեխնիկա է կենտրոնացնում Նախիջևանի սահմանին
Իրանի Իսլամական հեղափոխության կորպուսը Մազանդարանի և Գիլյանի շրջանների հատուկ նշանակության ուժերն ու ռազմական տեխնիկա է ուղարկում  Լեռնային...
Աղբյուր` Panorama.am
18:22
Մենք լավ հարաբերություններ ունենք Թուրքիայի հետ, բայց ոչ առանց խնդիրների. Սերգեյ Լավրով
Ռուսաստանը կշարունակի համագործակցել Թուրքիայի հետ աշխարհում ճգնաժամային իրավիճակները կարգավորելու համար, հայտարարել է Ռուսաստանի արտգործնախարար...
Աղբյուր` Panorama.am
18:14
Քաղաքագետ. Մեր աշխարհաղաքական կշիռը Սյունիքն է որոշում
Քաղաքագետ Ալեն Ղևոնդյանը գրում է. «Մեր աշխարհաղաքական կշիռը հենց այս մարզն է որոշում. Արցախը դարպաս է դեպի Սյունիք, իսկ Սյունիքը՝...
Աղբյուր` Panorama.am
18:05
Գայանե Սահակյան. Չեմ կարող ասել, որ կորոնավիրուսային հիվանդության թեթև դեպքերը շատացել են
Հայաստանում կորոնավիրուսային վարակով համաճարակային իրավիճակը շարունակում է մնալ լարված, դեպքերն էլի աճում են: Panorama.am-ի հետ զրույցում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:02
Այդ տեղեկատվությունը որևէ կերպ չի համապատասխանում իրականությանը. Իվետա Տոնոյան
ԲՀԿ մամուլի խոսնակ Իվետա Տոնոյանը գրում է. «Որոշ լրատվամիջոցներ վերջին օրերին հետևողականորեն շրջանառության մեջ են դնում այն թեզը, թե...
Աղբյուր` Panorama.am
17:52
Ռուբեն Գևորգյան. Սիրելի՛ տղերք, ջարդել է պետք թշնամուն
Երդվյալ ազատամարտիկների միության հիմնադիր-հրամանատար, Մարտական խաչի ասպետ Ռուբեն Գևորգյանը կոչ է հղել  Արցախից. «Սիրելի՛ Հայ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:50
Կապի ոլորտի մեր հերոսները. Վահրամ Պողոսյան
Արցախի Հանրապետության նախագահի մամուլի խոսնակ Վահրամ Պողոսյանը  անդրադարձել է պատերազմի ժամանակ կապի ոլորտի աշխատակիցների աշխատանքներին:...
Աղբյուր` Panorama.am

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}