Մշակույթ 18:28 28/02/2021 Հայաստան

Մարտիրոս Սարյանի ծննդյան օրն է

Այսօր հանճարեղ գեղանկարիչ Մարտիրոս Սարյանի ծննդյան օրն է.  ծնվել է 1880 թվականին Ռուսաստանում, Դոն գետի ափին գտնվող հայկական Նոր Նախիջևան քաղաքում:

«Ո՞ վ էր Սարյանի մուսան» վերտառությամբ Հայաստանի Ազգային գրադարանի գրառումը շնորհակալության ու հարգանքի տուրք է Նկարչին ու նրա սիրուն։

«Հին Թիֆլիսի սրճարաններից մեկում, որտեղ հավաքվում էր հայկական մտավորականությունն ու քննարկում ազգափրկության հարցեր, մի օր Մարտիրոս Սարյանը հանդիպում է նրան, ով պետք է դառնար նկարչի մուսան ու կիսեր նրա ճակատագիրը: Նա Ղազարոս Աղայանի դուստրն էր` Լուսիկ Աղայանը: Աղջկան սիրահարվեց առաջին հայացքից։ Նա Սարյանի համար դարձավ կանացի կատարյալ գեղեցկության մարմնացում:

Նկարիչների շարքում Սարյանը միամուսնության բացառիկ օրինակ է: Իր կնոջը նա նկարում էր ողջ կյանքի ընթացքում` առաջին կտավներում երիտասարդ Լուսիկն է, հետո արդեն սիրելի կինն առօրյա կյանքում է։ Նա նկարում էր Լուսիկին քնած, գիրք կարդալիս, տան գործերն անելիս, հեռախոսով զրուցելիս, նույնիսկ լվացք անելիս:

Նա հիանում էր կնոջ գեղեցկությամբ, պաշտում նրան ու գնահատում մինչև մահ: Փարիզից նա կնոջը գրում էր. «Դու հերոս ես, ուրիշ կին չէր կարողանա իր ուսերի վրա տանել պատասխանատվությունը երեխաների համար, ու նաև ամուսնուն երկար ժամանակով Փարիզ թողնել` անգամ իմանալով, թե որքան կարևոր է դա նրա կարիերայի համար» (Հայաստանի Ազգային գրադարան)»։

 

Մարտիրոս Սարյանը 1895 թվականին Սարյանն ավարտել է Նոր Նախիջևանի քաղաքային հայ-ռուսական հանրակրթական ուսումնարանը: Արդեն դպրոցական տարիներին նրա նկարչական հաջողությունները խրախուսվել էին գովասանագրերով: Դպրոցն ավարտելուց հետո Սարյանն աշխատանքի է ընդունվում փոստային գրասենյակ: Այստեղ ազատ ժամերին նա ամսագրերից պատկերներ էր վերանկարում և գրասենյակ եկող հետաքրքիր մարդկանց ճեպանկարներ էր անում: Սարյանի ավագ եղբայր Հովհաննեսը, քաջալերելով Մարտիրոսի հետաքրքրությունը, նրան ծանոթացնում է իր բարեկամ նկարիչ, Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանի շրջանավարտ Ա. Արծաթբանյանի հետ: Գնահատելով պատանու բնատուր օժտվածությունը՝ Արծաթբանյանը Մարտիրոսին պատրաստում է ընդունելության քննությունների:

1897 թվականին Մարտիրոս Սարյանը դառնում է Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանի ուսանող: 1901–1903 թվականների ճամփորդությունները դեպի Կովկաս Սարյանի համար դարձան իսկական հայտնություն: 1902 թվականի ամռանը նկարիչը եղավ Հայաստանի հնագույն մայրաքաղաք Անիում: Մերձավոր Արևելքի երկրներ` Թուրքիա (1910թ.), Պարսկաստան (1913թ.), Եգիպտոս (1911թ.) ուղևորությունների ողջ ընթացքում նկարչին առաջնորդել է արևելյան աշխարհի և ինքն իրեն, որպես այդ աշխարհի մի մասնիկը, ըմբռնելու ձգտումը:

1911 թվականին Եգիպտոս (Կահիրե, Գիզա, Մեմֆիս, Լուքսոր) կատարած ուղևորությունը հարստացրել է Սարյանի արվեստը նոր աշխատանքներով, որոնք դարձան նրա ինքնատիպ ոճի վառ արտահայտումները:

1911 թվականի աշնանը Հռոմի ժամանակակից արվեստի միջազգային գեղարվեստական ցուցահանդեսում ներկայացված Սարյանի նոր աշխատանքները մեծ հետաքրքրքություն առաջացրին գեղարվեստի աշխարհում: Սակայն նկարչի ստեղծագործության հետագա զարգացումը ընդհատվել է հայ ժողովրդի ողբերգական իրադարձություններով:

Նկարիչը երկար ժամանակ չէր կարողանում աշխատել: Բայց առաջինը, ինչ ստեղծել է ծանր ապրումներից հետո, դա կարմիր ծաղիկների մեծ փունջ պատկերող նկար էր:

1918–1919 թվականներին Սարյանը ընտանիքով ապրում է Նոր Նախիջևանում: Նկարիչը դառնում է Ռոստովի հայկական գավառագիտական թանգարանի հիմնադիրն ու առաջին տնօրենը:
այաստանի ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի նախագահ Ա. Մյասնիկյանի հրավերով 1921 թ. Սարյանն ընտանիքով տեղափոխվում է Երևան` մշտական բնակության: Այստեղ նա հիմնում է հնագիտության, ազգագրության, կերպարվեստի պետական թանգարան, մասնակցում է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանի և կերպարվեստի աշխատողների ընկերության կազմակերպմանը: 1922 թվականին Սարյանի էսքիզներով ստեղծվում են Սովետական Հայաստանի զինանշանն ու դրոշը:
Իր արվեստում Սարյանն այս շրջանում ձգտում է պատկերել Հայաստանն իր շոշափելի գոյությամբ Նկարիչը ուղևորություններ է կատարում Հայաստանի տարբեր շրջաններ, ստեղծում իր աշխատանքները բնության գրկում: Այդ տարիներին Իտալիայում ապրող հայ մեծն անաստեղծ Ավետիք Իսահակյանը, որը հետագայում դառնում է Սարյանի մտերիմ ընկերը, «Հայրենիք» թերթում (Փարիզ, 5 օգոստոսի, 1924թ.) տպագրում է մի հոդված, որտեղ նկարչի արվեստը գնահատում է, որպես հայ մշակույթի զարգացման համար պատմական խոշոր նշանակության երևույթ: 1925 թ. Մարտիրոս Սարյանին շնորհվում է Հայաստանի ժողովրդական նկարչի կոչում:

1950–60ական թվականներին Սարյանը նկարում է նաև այլ ժամանակակիցների, ոչ այնքան խոշոր, բայց մտածող և իրենց ժամանակի ողջ դրամատիզմը ապրող մտավորականների:

1966 թվականին Մ. Սարյանը ստանում է Հայաստանի ԽՍՀ Պետական մրցանակ: Լույս է տեսնում նկարչի «Գրառումներ իմ կյանքից» հուշերի գիրքը (սկզբից հայերեն, ավելի ուշ հրատարակվեց 4 լեզվով): 1967 թվականի նոյեմբերի 26-ին Երևանում բացվում է Մարտիրոս Սարյանի տուն–թանգարանը: Անհատական ցուցահանդեսներ է ունենուման Ռումինիայում, Չեխոսլովակիայում, Հունգարիայում, Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետությունում:

Մարտիրոս Սարյանը վախճանվել է 92 տարեկան հասակում, 1972 թվականի մայիսի 5-ին:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

09:38
«Հրապարակ». Արման Բաբաջանյանը կարծում է, որ ինքն իշխանության և նախկինների այլընտրանքն է
«Հրապարակ» թերթը գրում է. ««Հանուն հանրապետության» կուսակցության նախագահ Արման Բաբաջանյանը բանակցում է...
Աղբյուր` Panorama.am
09:36
«Ժողովուրդ». Լիլիթ Թադևոսյանն ու Գագիկ Ջհանգիրյանը նոր սցենար ունեն դատական համակարգն իրենց ենթարկեցնելու համար
«Ժողովուրդ» թերթը գրում է․ ««Ժողովուրդ» օրաթերթի տեղեկություններով՝ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատի նախագահ Լիլիթ...
Աղբյուր` Panorama.am
09:35
«Հրապարակ». Արցախի նախագահը Մոսկվայում պատրաստվում է տուն գնել
«Հրապարակ» թերթը գրում է. «Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանը կնոջ հետ մասնավոր այցով գտնվում է Մոսկվայում: Նախօրեին մենք...
Աղբյուր` Panorama.am
09:30
Ֆրանսիայի Սենատի նախագահի գլխավորած պատվիրակությունը Հայաստանում կմասնակցի ցեղասպանության 106-րդ տարելիցի միջոցառումներին
«Հայաստան այցելել հատկապես այս տարի, երբ այս երկիրն առավել քան երբևէ զգում է Ֆրանսիայի բարեկամության և աջակցության կարիքը, ինձ համար ակնհայտ կարևորություն է ներկայացնում»։
Աղբյուր` Panorama.am
09:27
Հայաստանը շուտով կդառնա Պարսից ծոցն ու Սև ծովը միմյանց կապող օղակ․Պույա Հոսեյնի
Հայաստանը շուտով կդառնա Պարսից ծոցն ու Սև ծովը միմյանց կապող օղակ: Պարսից ծոց - Սև ծով կարևոր տարանցիկ միջանցքի իրականություն դառնալուն մնացել է...
Աղբյուր` Panorama.am
09:21
Եվս մեկ սյունեցի ազատ է արձակվել
Նիկոլ Փաշինյանի դեմ բողոքի ակցիաների գործով ապօրինի ձերբակալված Գորիս համայնքի Հարթաշեն բնակավայրի ղեկավար Արմեն Խաչատրյանն ազատ է արձակվել: Այս...
Աղբյուր` Panorama.am
09:16
ՄԱԿ-ում ՀՀ դեսպանը Գուտերեշին ուղղված նամակում ներկայացրել է Ադրբեջանի կողմից բռնության, ատելության քարոզը
Ապրիլի 22-ին ՄԱԿ-ում ՀՀ մշտական ներկայացուցիչ Մհեր Մարգարյանը նամակ է հղել ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեշին՝ Ադրբեջանի նախագահի ապրիլի...
Աղբյուր` Panorama.am
09:12
Ներքին Խնձորեսկի սահմանը պատահաբար հատել և թշնամու տարածքում են հայտնվել 22 գլուխ խոշոր եղջերավոր կենդանի
Ապրիլի 22-ին ժամը 13։00-13։30 ընկած ժամանակահատվածում,  Ներքին Խնձորեսկի սահմանը պատահաբար հատել և թշնամու տարածքում են հայտնվել 22 գլուխ...
Աղբյուր` Panorama.am
09:07
Տիգրան Աբրահամյան. Պարոնայք մորթապաշտներ, հասկանում եք չէ՞, որ փաշինյանական քաոսը մի օր ավարտվելու
«Հենակետ» վերլուծական կենտրոնի ղեկավար Տիգրան Աբրահամյանը գրում է. «Հետաքրքիր է՝ ոստիկանապետը, քննչականի պետը, ԱԱԾ...
Աղբյուր` Panorama.am
09:03
Սենատոր Մենենդեսի հայտարարությունը` Հայոց ցեղասպանությունը նախագահ Բայդենի կողմից ճանաչելու սպասելիքներով
Ինձ համար մեծ պատիվ է և ես չափազանց հուզված եմ այսօր, որ այս տարի կարող ենք ողջունել Հայոց ցեղասպանությունը ԱՄՆ-ի նախագահի կողմից ճանաչելու որոշումը:
Աղբյուր` Panorama.am
09:00
Դատարանը ոչ իրավաչափ է ճանաչել սյունեցի Նորայր Առուշանյանի ձերբակալությունը. Փաստաբան
Երևանի ընդհանուր իրավասության դատարանը՝ դատավոր Արման Հովհաննիսյանի նախագահությամբ, ապրիլի 22-ին ոչ իրավաչափ է ճանաչել սյունեցի՝ Գորիսի բնակիչ...
Աղբյուր` Panorama.am
23:09
Դավաճանը խախտեց քաղաքական դաշտում հաստատված հարաբերական կայունությունը. «Հայրենիք» կուսակցություն
«Վարչապետի պաշտոնը զբաղեցնող անձի Սյունիք կատարած այցը հստակ ծրագրված սադրանք էր և նպատակ էր հետապնդում փոխելու ներքաղաքական օրակարգը»։
Աղբյուր` Panorama.am
21:26
Գերմանիայի պետնախարար․ Մեկ անգամ ևս կոչ անեմ Ադրբեջանին՝ ազատ արձակել հայ ռազմագերիներին, դադարեցնել հռետորաբանության սրումը
«Ուզում եմ մեկ անգամ ևս կոչ անել Ադրբեջանին՝ ազատ արձակել հայ ռազմագերիներին: Մենք պարբերաբար հիշեցնում ենք Ադրբեջանին Մարդու իրավունքների...
Աղբյուր` Panorama.am
20:49
Մեր համերաշխությունն ու աջակցությունն ենք հայտնում Սյունյաց աշխարհի հայրենակիցներին․ ՀՀԿ
Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության Գործադիր մարմինը հայտարարություն է տարածել, որում , մասնավորապես, ասվում է․ «Հայաստանի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:38
Կողմ ենք, որ ռազմագերիների խնդիրը լուծվի «բոլորը բոլորի դիմաց» սկզբունքով․ Զախարովա
Ռուսաստանը եռանդուն միջնորդական ջանքեր է գործադրում Բաքվի և Երևանի հարաբերություններում առավել ուժեղ բաժանարար գծերից մեկը վերացնելու համար։...
Աղբյուր` Panorama.am
20:27
ԱԱԾ սահմանապահ զորքերի զինծառայողները հետմահու պարգևատրվել են «Արիության մեդալով»
ՀՀ նախագահի հրամանագրով հայրենիքի սահմանները պաշտպանելիս ցուցաբերած խիզախության և անմնացորդ նվիրումի համար Արիության մեդալով են պարգևատրվել...
Աղբյուր` Panorama.am
20:18
Դատախազության շենքի մոտ լարված իրավիճակ է
Դատախազության շենքի մոտ իրավիճակը լարված է։ Քաղաքացիները փորձում են մտնել դատախազության շենք, սակայն ոստիկանները թույլ չեն տալիս՝ քաշքշելով...
Աղբյուր` Panorama.am
20:08
Ներսի թուրքի դեմ առնվազն քրեական գործ պետք է հարուցվի․ Արծվիկ Մինասյան
Շատ հստակ և օրենքի հիման վրա պահանջներ ունենք։ Այս մասին ՀՀ Գլխավոր դատախազության մոտ հայտարարեց  ՀՅԴ ԳՄ անդամ Արծվիկ Մինասյանը։...
Աղբյուր` Panorama.am
19:53
Հայաստանում հաստատվելու է ժողովրդավարություն, իսկ նրանք պարզապես չեն ներվելու․ Մ․ Մինասյան
Սուրբ Աթոռում ՀՀ նախկին դեսպան Միքայել Մինասյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է․ «Նիկոլի հրամանով ուժայիններն այսօր անմարդկային ձևով...
Աղբյուր` Panorama.am
19:45
Հանրահավաքի մասնակիցները դատախազության մոտ են
Արամ Մանուկյանի արձանի մոտից հանրահավաքի մասնակիցները երթով շարժվեցին դեպի դատախազություն։ Դատախազության մոտ ընդդիմադիր գործիչները ներկայացրեցին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:36
Ես զգուշացնում եմ ձեզ այն բռնապետության մասին, որը դուք հենց հիմա կառուցում եք․ Մ․ Մինասյան
Սուրբ Աթոռում ՀՀ նախկին դեսպան Միքայել Մինասյանն իր Թելեգրամյան ալիքում գրառում է կատարել, որում, մասնավորապես, ասված է.  «2018-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:30
Արարատի նման տղուն թուրքը չկաղորացավ ծնկի բերել, Փաշինյանը դա արեց․ Շուռնուխի ղեկավար
Արարատի նման տղուն թուրքը չկաղորացավ ծնկի բերել, Փաշինյանը դա արեց։ Այս մասին լրագրողների հետ զրույցում ասաց Շուռնուխ համայնքի ղեկավար Հակոբ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:01
Մխիթար Զաքարյանի ձերբակալման իրավաչափության վերաբերյալ բողոքը կներկայացվի դատարան․ Գայանե Պապոյան
Փաստաբան Գայանե Պապոյանը Ֆեյսբուքի իր էջում գրում է․ «Փաստաբաններ Էրիկ Ալեքսանյանի և Ժիրայր Ղարագյոզյանի գործուն մասնակցությամբ և...
Աղբյուր` Panorama.am
18:55
Ձերբակալված սյունեցիներին իրենց աջակցություն են հայտնում քաղաքացիները
Երևանում Արամ Մանուկյանի արձանի մոտ ընդդիմությունը հանրահավաք է հրավիրել՝ ի աջակցություն սյունեցիների։ Մինչ հանրահավաքի մեկնարկելը,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:49
Վենետիկի հանձնաժողով․ Ընտրական օրենսդրության փոփոխությունները ողջունվում են, բայց անհրաժեշտ են հետագա բարելավումներ
Եվրախորհրդի սահմանադրական իրավական փորձագետների մարմինը՝ Վենետիկի հանձնաժողովը, և ԵԱՀԿ-ԺՀՄԻԳ-ը հրատապ համատեղ եզրակացություն են հրապարակել...
Աղբյուր` Panorama.am
18:37
ԱՄՆ-ից Հայաստան են տեղափոխվել հետախուզվողներ
Ապրիլի 22-ին ԱՄՆ իրավապահների ուղեկցությամբ ԱՄՆ-ից Հայաստան են տեղափոխվել Հայաստանի երկու քաղաքացի։ Ոստիկանությունից հայտնում են, որ նրանցից...
Աղբյուր` Panorama.am
18:27
Եվրոպական երիտասարդական օլիմպիական 15-րդ ձմեռային փառատոնը կհետաձգվի
Եվրոպայի օլիմպիական կոմիտեն /ԵՕԿ/ և Ֆինլանդիայի ԱՕԿ-ը որոշել են հետաձգել առաջիկա դեկտեմբերին Վուոկատի քաղաքում նախատեսված եվրոպական...
Աղբյուր` Panorama.am
18:17
Արշակունյաց պողոտայում մահվան ելքով պայթյունի դեպքի առթիվ քրգործ է հարուցվել
Այսօր առավոտյան Արշակունյաց պողոտայում տեղի ունեցած պայթյունի դեպքի առթիվ հարուցվել է քրեական գործ Քրեական օերնսգրքի 157 հոդվածի 2-րդ մասի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:11
ՄԻՊ. Անընդունելի են Սյունիքի մարզպետարանում Փաշինյանի արած հայտարարությունները
ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանն անդրադարձել է Սյունիքի մարզում տեղի ունեցած բողոքի ակցիաներին և դրանց հետ կապված ձերբակալումներին։ «ՀՀ...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Մեզ տանում են կործանման, մենք պետք է պայքարենք. Տիգրան Հեքեքյան
13:36 17/03/2021

Մեզ տանում են կործանման, մենք պետք է պայքարենք. Տիգրան Հեքեքյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}