Քաղաքական 09:09 05/08/2021 Տարածաշրջան

Հարութ Սասունյան. Էրդողանի վիթխարի մզկիթը Վաշինգտոնի մոտակայքում Տրոյական ձի է Թուրքիայի շահերի համար

Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը 2016 թվականի ապրիլին Միացյալ Նահանգներում բացեց ամենամեծ մզկիթներից մեկը: Այն պաշտոնապես կոչվում է Ամերիկայի Դիյանետ կենտրոն, մի զանգվածային համալիր, որը մոտ 7 հեկտար տարածք է զբաղեցնում Մերիլենդի Լենհեմ համայնքում, մայրաքաղաք Վաշինգտոնից ընդամենը 24 կիլոմետր հեռավորության վրա։

Թուրքիայի կրոնական հարցերով վարչությունը (Դիյանետ) 110 մլն դոլար վճարեց Ամերիկայի Դիյանետ կենտրոնի շինարարության ծախսերը հոգալու համար: Կենտրոնը, որը Միացյալ Նահանգներում գրանցված է որպես ոչ առևտրային կազմակերպություն, ըստ վերջին հարկային հայտարարագրի, ունի 93 միլիոն դոլարի ունեցվածք:

Այս Կենտրոնը կապված է նախագահ Էրդողանի և նրա իշխող՝«Արդարություն և զարգացում» կուսակցության (AKP) հետ: Կենտրոնի կայքում նշված է, որ այն «աշխատում է լիովին համակարգված Թուրքիայի Հանրապետության կրոնական հարցերի [վարչության] (Դիյանետ) հետ», որը հսկայական ֆինանսավորում է ստանում թուրքական կառավարությունից` «Ներկայացուցչական և խթանման ծախսեր» վերնագրով՝ տարօրինակ դասակարգում կրոնական հաստատության համար: Դիյանետի տարեկան բյուջեն կազմում է 2 միլիարդ դոլար՝ գերազանցելով թուրքական նախարարությունների մեծ մասի բյուջեն: Այն պաշտոնական պետական հիմնարկ է, որն ուղղորդում է 85 հազար մզկիթ ամբողջ երկրում և ավելի քան 2000 մզկիթ արտասահմանում: Այն պատրաստում է շաբաթական քարոզ, որը պետք է իմամները կարդան Թուրքիայի ներսում և դրանից դուրս գտնվող բոլոր մզկիթներում: Այն թուրք հասարակությանը պարտադրում է տարօրինակ գործելակերպեր, ինչպիսիք են՝ «շներին տանը կերակրելու, արևմտյան Նոր տարին նշելու, վիճակախաղերի ու դաջվածքների» արգելքները։

Կառավարության հետախուզական ծառայությունները հանձնարարում են Դիյանետի իմամներին վերահսկել Գյուլենական շարժման և PKK-ի (Քրդական աշխատավորական կուսակցություն) անդամների գործունեությունը: Գործակալությունը ստեղծել է Դիյանետի բազմաթիվ մզկիթներ կամ դաշտային գրասենյակներ այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են Ավստրալիան, Բելգիան, Կանադան, Դանիան, Ֆրանսիան, Գերմանիան, Նիդեռլանդները, Շվեդիան, Միացյալ Թագավորությունը և Միացյալ Նահանգները:

Թուրքական ոստիկանության նախկին բարձրաստիճան սպա Ահմեթ Յայլայի խոսքերով ՝ Դիայնեթն այժմ ունի հազարավոր հարակից մզկիթներ, տասնյակ դպրոցներ և պաշտոնական խորհրդականներ, որոնք նշանակված են 52 երկրներում: Այն նաև ունի  «հավատքի կցորդներ» աշխարհի 38 տարածաշրջաններում: Դիյանետն ապահովում է կրոնի նկատմամբ թուրքական վարչակարգի մենաշնորհը և դարձել է պետության քարոզչական ջանքերի խոսափողը:
Ադամ Սմիթն իր՝ «Էրդողանը, Դիյանետը և նրա դաշտային գրասենյակը» վերնագրով հոդվածում, որը հրապարակվել է «Փրովիդենս» (Providence) ամսագրում, գրել է․ «Արևմուտքում Դիյանետի հիմնարկներն աշխատում են Անկարայի աջակցությունը վայելող այլ իսլամիստական շարժումների վստահված անձանց և կողմնակիցների հետ, ինչպես, օրինակ, Եգիպտոսի մահմեդական եղբայրները․․․ Դիյանետը նաև իր գործընկերներից և ծխականներից պահանջում է լիակատար աջակցություն Էրդողանին և քարոզում է այն միտքը, որ «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության բոլոր հակառակորդները «դավաճաններ» են: Եվրոպական կառավարությունները նկատել են Դիյանետի  ջանքերը եվրոպական քաղաքացիների շրջանում՝ ուղղված Անկարայի հանդեպ հավատարմություն ձևավորելուն՝ զուգահեռ արևմտյան պաշտոնյաների կողմից Դիյանետի և AKP-ի ջանքերի քննադատությանը՝ Թուրքիայից դուրս «իրենց մզկիթներում քաղաքական քարոզչություն իրականացնելու» համար:

Սմիթի խոսքերով, «Կենտրոնը Դիյանետի այլ 28 մասնաճյուղերի ղեկավարն է ամբողջ Միացյալ Նահանգներում։ Այս 28 մասնաճյուղերից յուրաքանչյուրն ունի նախագահ, որն անմնացորդ հավատարիմ է Էրդողանին և «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությանը»:
Սմիթի կարծիքով, «Կենտրոնին պետք է պարտադրվի գրանցվել համաձայն Օտարերկրյա գործակալների սահմանափակման ակտի, որը կարգավորում է օտարերկրյա պետությունների համար ամերիկյան հողում գործող ազդեցության գործակալներին: Թուրքական Դիյանետի պաշտոնյաներն ու իմամները ԱՄՆ-ում աշխատում են հանուն օտարերկրյա կառավարության և առաջ մղում նրա շահերը՝ առանց երբևէ օտարերկրյա գործակալ գրանցվելու․․․․»։ Նրանք «եռանդով հավատարմության երդում են տալիս «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությանը․․․․ Ամբողջ Ամերիկայում այս գործակալները հետևողականորեն քարոզում են Էրդողանի օրակարգի համար և նպատակ ունեն կյանքի կոչել թուրքական վարչակարգի շահերը։

Բացի այդ, Կենտրոնի պաշտոնյաներն ավելի ու ավելի են ներգրավվում ամերիկյան բարձրաստիճան քաղաքական գործիչների հետ գործընկերության և նրանց վրա ազդելու ջանքերի մեջ: Էրդողանը խոստովանել է նման քարոզչությունը, նույնիսկ ինչ-որ պահի պնդելով ամերիկյան իսլամիստ հանդիսատեսի առջև, որ «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության վարչակարգն ուղղակիորեն աջակցել է Ամերիկայում մահմեդականներին ընտրելու ջանքերին»:
Ավելին, Սմիթը հայտարարել է, որ «թուրքական այլ հասարակական կազմակերպություններ և տարբեր իսլամիստական վստահված անձինք նույնպես մեծ դեր են խաղում: Օրինակ, Էրդողանի գործակալները, ըստ հաղորդումների, ստեղծել են «քողարկված պատյան» կազմակերպություններ՝ ԱՄՆ-ում «առանց խնդիրների գումարներ փոխանցելու» ուղի ստեղծելու, քաղաքական գործիչներին լոբբինգ անելու և փող տեղափոխելու համար: Վիկիլիքսի փաստաթղթերը բացահայտել են ԱՄՆ-ում թուրքական վարչակարգի մի աշխատակցի, որը նշում է. «այս տեսակի կառուցվածքով կհաղթահարվեն ֆինանսավորման կարգն ու հարկային խոչընդոտները, որոնք սահմանափակում են լոբբիստական գործունեությունը ԱՄՆ-ում»:

Սմիթը նաև հայտարարել է, որ «կան բազմաթիվ այլ ապացույցներ կապված վարչակարգի և Դիյանետի հանցավոր գործունեության հետ։ Օրինակ ՝ վարչակարգի հետ կապված և ԱՄՆ հարկերից ազատված բազմաթիվ հովանոց կազմակերպություններից երկուսը՝ «Թուրքական ժառանգության կազմակերպությունը» (THO) և «Թուրք-ամերիկյան ազգային ղեկավար կոմիտեն» (TASC) գտնվում էին Հետախուզությունների դաշնային բյուրոյի (FBI) հետաքննության ներքո, և էլեկտրոնային փոստի արտահոսքերը ցույց էին տալիս, որ խումբը լրտեսական գործողություններ է իրականացնում Անկարայի համար: Այնուամենայնիվ, այս բոլոր թուրքական վստահված խմբերը շարունակում են գործել անպատիժ»:

Մենք որևէ խնդիր չունենք ԱՄՆ-ում իսլամական մզկիթների կամ թուրքական կենտրոնների հետ: Այնուամենայնիվ, եթե ապացուցվի, որ այդ ոչ առևտրային հաստատությունները Թուրքիայի անունից զբաղվում են քաղաքական գործունեությամբ և լոբբինգով, ԱՄՆ կառավարությունը պետք է համապատասխան իրավական քայլեր ձեռնարկի՝ ապահովելու, որ նրանք գործեն օրենքի սահմաններում:

Հարութ Սասունյան
«Կալիֆորնիա Կուրիեր» թերթի հրատարակիչ և խմբագիր
www.TheCaliforniaCourier.com
Թարգմանությունը՝ Ռուզաննա Ավագյանի
 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

15:18
Հայազգի արշավորդը հաղթել է Աբու Դաբիում
Հունվարի 21-ին Արաբական Միացյալ Էմիրությունների մայրաքաղաք Աբու Դաբիում կայացած վեցժամյա մրցավազքի TCR դասում հաղթել է...
Աղբյուր` Panorama.am
15:00
Հանդիպումը շատ բարձր մակարդակի էր. Խաչանով
«Ես գնահատում եմ այս պահերը ռուս, հայ երկրպագուների հետ, մարդկանց հետ, ովքեր դրոշներով եկել էին ինձ աջակցելու»։
Աղբյուր` Panorama.am
14:51
Զոհրաբյան. Կրծկալի և հայրենիքի ընտրություն
Քաղաքական-հասարակական գործիչ Նաիրա Զոհրաբյանը գրում է. «Անգամ Փարիզում և Լոնդոնում Մալաթիայի յառմռկի նման հակահիգիենիկ բազարներ...
Աղբյուր` Panorama.am
14:25
Արցախում ավտոմեքենայի գազաբալոնի պայթյունի հետևանքով 36-ամյա վարորդը մահացել է
2023թ. հունվարի 26-ին՝ ժամը 18։15-ի սահմաններում, ԱՀ Մարտակերտի շրջանի Վաղուհաս համայնքի 1987թ. ծնված բնակիչ Ա.Մ-ն, վարելով «ՈՒազ...
Աղբյուր` Panorama.am
14:16
Ձյուն, մառախուղ. եղանակն առաջիկա օրերին
Հանրապետության տարածքում հունվարի 27-ի ցերեկը 28-ի գիշերը սպասվում է առանց տեղումների եղանակ: Հունվարի 28-ի ցերեկը, 29-31-ը, փետրվարի 1-ին...
Աղբյուր` Panorama.am
14:09
Չինաստանն ու Թուրքիան շահում են ռուսական նավթի վրա դրված ԵՄ էմբարգոյից
Չինաստանը, Հնդկաստանը և Թուրքիան շահում են Եվրամիության (ԵՄ) կողմից ռուսական նավթի վրա էմբարգոյի սահմանումից։ «Գազետա ռու»-ն...
Աղբյուր` Panorama.am
13:55
Գնալով բարդանում է պետական մարմիններից անհրաժեշտ տեղեկություններ ստանալը. Մելիքյան
«2022 թվականը բավականին լարված ժամանակահատված է  եղել լրագրողների, լրատվամիջոցների համար, ինչը պայմանավորված է  եղել բազմաթիվ...
Աղբյուր` Panorama.am
13:45
Վենետիկի հանձնաժողովը՝ Արցախի միջանցքի մասին. Լիովին հասկանում ենք իրավիճակի լրջությունը
Իրավունքի միջոցով ժողովրդավարության եվրոպական հանձնաժողովի (Վենետիկի հանձնաժողով) գլխավոր քարտուղար Սիմոնա Գրանատա Մենղինին արձագանքել է ՀՀ...
Աղբյուր` Panorama.am
13:40
Հունաստանը կստանա 400 ամերիկյան զրահափոխադրիչ, նոր ինքնաթիռներ և ռազմանավեր
Հունաստանն այս տարի կստանա 400 ամերիկյան M1117 զրահափոխադրիչներ, նոր ինքնաթիռներ և ռազմանավեր։ ՏԱՍՍ-ը գրում է, որ այդ մասին հինգշաբթի երեկոյան...
Աղբյուր` Panorama.am
13:06
Թմրանյութի 100-ից ավելի փաթեթ՝ Գյումրիի փողոցներում
Հունվարի 20-ին ոստիկանության Մուշի բաժնի քրեական հետախույզները, ապօրինի թմրանյութ պահելու, պատրաստելու և իրացնելու կասկածանքով, Գյումրիի...
Աղբյուր` Panorama.am
12:58
21-ամյա հարսը հրկիզել է խոտի դեզը
Հունվարի 25-ին ոստիկանության Տավուշի բաժնում Արծվաբերդ բնակավայրի վարչական ղեկավարից ահազանգ էր ստացվել, որ այրվել է գյուղացիներից մեկի խոտի...
Աղբյուր` Panorama.am
12:41
Հրազդանի դպրոցներից մեկից 12 երեխա տեղափոխվել է հիվանդանոց
«Հրազդանի թիվ 11 դպրոցում աշակերտներից մեկի կողմից անհայտ գազ օգտագործելու հետևանքով ինքնազգացողության վատացմամբ շտապօգնության մեքենայով...
Աղբյուր` Panorama.am
12:40
Ղրղզստանը և Ուզբեկստանն ավարտել են սահմանազատումը և փոխանակվել վավերացված արձանագրություններով
Ղրղզստանի նախագահ Սադիր Ջափարովն ասել է, որ Ղրղզստանն ու Ուզբեկստանն ավարտել են սահմանների սահմանազատման գործընթացը և փոխանակել են վավերացված...
Աղբյուր` Panorama.am
12:27
Փորձ է արվել Աթենքից Հայաստան ներմուծել չհայտարարագրված բնական մուշտակներ
Օրերս Աթենք-Երևան չվերթով Հայաստան ժամանած քաղաքացին  ՊԵԿ Արևմտյան մաքսատուն-վարչության ուղևորների մաքսային հսկողության բաժնում ընտրել է...
Աղբյուր` Panorama.am
12:19
Թեհրանի ոստիկանապետը մանրամասներ է հայտնել Ադրբեջանի դեսպանատան վրա հարձակումից
Նախաքննության ցույց է տալիս, որ հարձակվողի շարժառիթն անձնական և ընտանեկան խնդիրներն են եղել։
Աղբյուր` Panorama.am
12:11
Ո՞վ է «Kiss me» գուլպաներով, Շուշին «հանձնող» նոր ԱԳ փոխնախարարը
Երեկվանից սոցցանցերը տարածում են Վահան Կոստանյանի գրառումներն ու լուսանկարները։ Նման արշավի պատճառ է դարձել այն, որ Նիկոլ Փաշինյանը Կոստանյանին...
Աղբյուր` Panorama.am
12:00
Կարմիր խաչի միջնորդությամբ Արցախից Հայաստան է տեղափոխվել ևս երեք հիվանդ
«Արևիկ» բուժմիավորումում 9 երեխա գտնվում է նորածնային և վերակենդանացման բաժանմունքներում:
Աղբյուր` Panorama.am
11:55
Դոլարն արժեզրկվել է, եվրոն` արժևորվել
ՀՀ բանկերում այսօր՝ ժամը 11:30-ի դրությամբ, ԱՄՆ դոլարի առքի միջին փոխարժեքը կազմում է 393.58 դրամ` հունվարի 25-ի համեմատ արժեզրկվելով 0.37...
Աղբյուր` Panorama.am
11:46
Australian Open. Խաչանովը կիսաեզրափակչում պարտվեց
Ավստրալիայում ընթացող թենիսի Մեծ սաղավարտի տարվա առաջին մրցաշարի՝ Australian Open-ի կիսաեզրափակիչ խաղն ավարտվել է հայազգի ռուս թենիսիստ Կարեն...
Աղբյուր` Panorama.am
11:40
ՌԴ ԱԳՆ. Մոսկվան ցնցված է Իրանում Ադրբեջանի դեսպանատան վրա հարձակման դեպքից
Մոսկվան ցնցված է Ադրբեջանի դեսպանատան վրա հերթական հարձակումից, ցավակցություն և զորակցություն է հայտնում գործընկերներին: «ՌԻԱ...
Աղբյուր` Panorama.am
11:32
Խենթանալու հայրենիք, փառավոր ազգ. Արցախի ԱԺ պատգամավոր
Արցախի Հանրապետության  «Արդարություն» խմբակցության պատգամավոր Մետաքսե Հակոբյանը գրել է.  «Շուտով հինգ տարի...
Աղբյուր` Panorama.am
11:21
Ովքեր են «Գազպրոմ»-ի անունից բարձր աշխատավարձով աշխատանք առաջարկում
Անվտանգության ծառայության կողմից համացանցում իրականացվել են ուսումնասիրություններ։
Աղբյուր` Panorama.am
11:12
«ԼՈՒՅՍ». ՀՀ-ում արտաքին կապիտալի ներհոսքի տատանումները և մյուս արտաքին ցնցումներն առաջացրել են ներքին պահանջարկի, հետևաբար նաև տնտեսական աճի տատանումներ
«ԼՈՒՅՍ» հիմնադրամը վերլուծել է ՀՀ տնտեսական աճի կառուցվածքը։ Այսպես՝ • ՀՀ տնտեսության զարգացման ընթացքում բարձր...
Աղբյուր` Panorama.am
11:03
Global Finance. Կոնվերս Բանկն առևտրի ֆինանսավորմամբ Հայաստանի առաջատարն է
Կոնվերս Բանկը հեղինակավոր Global Finance ամսագրի կողմից լավագույնն է ճանաչվել «Առևտրի ֆինանսավորող լավագույն բանկը Հայաստանում» անվանակարգում:
Աղբյուր` Panorama.am
10:55
Լոնդոնը խոստանում է աջակցել Թբիլիսիին ՌԴ-ից հնարավոր հիբրիդային սպառնալիքների դեմ պայքարում
Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը կշարունակի աջակցել Վրաստանին՝ Ռուսաստանից եկող հնարավոր հիբրիդային սպառնալիքներին դիմակայելու հարցում։ Այդ մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
10:44
Զինված հարձակում է տեղի ունեցել Իրանում Ադրբեջանի դեսպանատան վրա
Մեկ մարդ սպանվել է, կան վիրավորներ
Աղբյուր` Panorama.am
10:38
330 մլն դրամ աջակցություն Վարդանյան եղբայրներից՝ 44-օրյա պատերազմում զոհվածների ընտանիքներին
Բարերարներ Միքայել և Կարեն Վարդանյանները հերթական բարեգործական ծրագիրն են իրականացրել: 44-օրյա պատերազմում զոհված կամ անհայտ կորած ճանաչված...
Աղբյուր` Panorama.am
10:35
Թրամփը հայտարարել է՝ 24 ժամում կարող էր դադարեցնել Ուկրաինայի հակամարտությունը
ԱՄՆ նախկին նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ 24 ժամում կարող էր պայմանավորվել Ուկրաինայում հակամարտության դադարեցման մասին, գրում է...
Աղբյուր` Panorama.am
10:25
Արցախի ժողովրդին նվիրաբերած 250 տ. հումանիտար բեռը շարունակում է մնալ Գորիսում. Շտաբ
Արցախի Հանրապետության տեղեկատվական շտաբը հայտնում է.  «Ադրբեջանի կողմից Արցախն արտաքին աշխարհի հետ կապող միակ ճանապարհի...
Աղբյուր` Panorama.am
10:18
Ղուրանն այրած դանիացի արմատականը վերջնագիր է ներկայացրել Էրդողանին
Դանիական ծայրահեղ աջ «Կոշտ ուղի» կուսակցության առաջնորդ Ռասմուս Պալուդանը, որն նախորդ շաբաթ օրը Ստոկհոլմում Թուրքիայի դեսպանատան մոտ...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Բորիկ Կոյտիկով. էլ ի՞նչ պիտի կատարվի, որ ժողովուրդը հասկանա՝ անօրինական երկրում ենք ապրում
14:04 26/01/2023

Բորիկ Կոյտիկով. էլ ի՞նչ պիտի կատարվի, որ ժողովուրդը հասկանա՝ անօրինական երկրում ենք ապրում

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}