Տնտեսություն 16:35 13/01/2022 Հայաստան

Հայաստանից արտահանվող ապրանքախմբերում առաջին հորիզոնականում հանքահումքն է

Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Հայաստանից արտահանվող ապրանքների կառուցվածքն օրինաչափորն փոխվեց, քանի որ այլևս չկար այն շուկան, որի պահանջները բավարարելու համար տասնամյակներով պլանային զարգանում էր հանրապետության տնտեսությունը: Կոմունիստական կենտրոնական կոմիտեն խորհրդային հանրապետությունների միջև տնտեսական դերաբաժանում էր արել, որը հիմնված էր ոչ այնքան տվյալ հանրապետության ներքին հնարավորությունների վրա, այլ՝ որպեսզի վերջիններիս արտադրությունը միմյանց լրացնեն, հետևաբար՝ նաև իրարից կախված լինեն։ Այս սկզբունքով Հայաստանը, ունենալով գյուղատնտեսական լավ պայմաններ, վերածվեց արդյունաբերական և առաջին հերթին շրջակա միջավայրի համար վնասակար քիմիական արտադրության խոշոր երկիր:

Խորհրդային Հայաստանում արդյունաբերության ճյուղերն արագ սկսեցին զարգանալ Ստալինի մահից հետո, երբ ԽՍՀՄ կառավարության 1955թ. որոշմամբ միութենական հանրապետություններին թույլատրվեց ինքնուրույն տնօրինելու կենտրոնից հատկացվող ֆինանսական միջոցները։ Հանրապետությունում մեծ արագությամբ զարգացավ քիմիական արտադրությունը: 1960-1965 թվականներին շրջաններում կառուցվել են 300-ից ավելի արդյունաբերական ձեռնարկություններ և արտադրամասեր, որոնց արտադրանքի մեծ մասն արտահանվում էր։ 1969 թվականին սկսվեց ՀԱԷԿ-ի շինարարությունը, որի էլեկտրաէներգիայի միայն 25 %-ն էր սպառվում Հայաստանում, մնացածն արտահանվել է Ադրբեջան և Վրաստան։ Մեր երկրից արտահանվում էր նաև հանքանյութեր, ուժային տրանսֆորմատորներ, գինի, կոնյակ ծխախոտ: Խորհրդային Հայաստանից արտահանվում էր նաև մեծ ծավալի քիմիական արտադրանք՝ կաուչուկ, պարարտանյութեր և այլն:

Մինչ 1991 թվականի անկախության ձեռքբերումը՝ Հայաստանի տնտեսությունը հիմնականում խարսխված էր արդյունաբերության՝ քիմիական, մեքենաշինության, թեթև, գունավոր մետալուրգիայի վրա: Գյուղատնտեսությունը կազմում էր տնտեսության մոտ 20%-ը: Այն կարողանում էր էլեկտրաէներգիա մատակարարել հարևան պետություններին, քանի որ երկրում գործում էին ատոմակայանը (Մեծամոր), երեք ջերմային (Հրազդան, Վանաձոր, Երևան) և տասնյակ հիդրոէլեկտրակայաններ։ Կառուցվել էին Նաիրիտ արհեստական կաուչուկի գործարանը, Վանաձորի քիմիական գործարանը, մետաղաձուլական կոմբինատներ Կապանում, Քաջարանում ու Ալավերդիում, տեքստիլ ֆաբրիկաներ Գյումրիում։ Հայկական տեքստիլ ապրանքներն նույնպես պահանջարկ ունեին ԽՍՀՄ-ում:

Հետխորհրդային Հայաստանից արտահանվող ամենախոշոր ապրանքախումբը հանքահումքն է՝ հիմնականում պղնձի և մոլիբդենի խտանյութը։ Վիճակագրական կոմիտեի պաշտոնական կայքէջում առկա վերջին ամփոփ տվյալները 2020 թվականին են: Այդ ցուցանիշներով 2020 թվականին Հայաստանից արտահանվել է 828 մլն դոլարի հանքահումքային արտադրանք, որը կազմում է արտահանման 32.5%-ը։

Արտահանման ծավալներում 12.8%-ով երկրորդը պատրաստի սննդի արտադրանքներն են, որոնց արժեքը կազմել է 560 մլն դոլար:

Երրորդ խոշոր (11.8%) ապրանքախումբը թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարերը, թանկարժեք մետաղներն ու դրանցից պատրաստված իրերը, ադամանդը, ոսկին են, որոնք արտահանվում են արծաթի հետ ձուլվածքի տեսքով: 2020 թվականին այդ ապրանքների արտահանումից եկամուտը կազմել է 366 մլն դոլար:

Չորրոդ հորիզոնականում ոչ թանկարժեք մետաղներն և դրանցից պատրաստված իրերն են։ 2020 թվականին արտահանումը կազմել է 228 մլն դոլար։ Այս ապրանքախմբում են նաև մետաղներն ու դրանցից պատրաստված իրերը, ալյումինե նրբաթիթեղը: Վերջինս Հայաստանից արտահանվող առավել բարձր մաքսային արժեք ունեցող ապրանքների թվում է։

Արտահանվող հինգերորդ խոշոր ապրանքախումբը բուսական ծագման արտադրանքն է՝ միրգն ու բանջարեղենը։ 2020 թվականին Հայաստանից արտահանվել է մոտ 136 մլն դոլարի գյուղմթերք։

Արտահանվող խոշոր ապրանքախմբերից են մանածագործական իրերը (հագուստ, գործվածք, բամբակ, թելեր և այլն)։

Ըստ Վիճակագրության կոմիտեի՝  արտահանվող ապրանքախմբերի առաջին 10 հորիզոնականները զբաղեցնողները 2020 թվականին ապահովել են արտահանման 97%-ը, իսկ վերևում թվարկված 5 առաջատար խմբերը՝ արտահանման 83%-ը։

Արտահանվող ապրանքատեսակների մեջ ամենամեծ մասնաբաժինն ունի պղինձը: Հայաստանից արտահանվում է երեք տեսակի պղինձ՝ պղնձի խտանյութ, չզտած պղինձ և պղնձի ջարդոն: Պղնձի արտահանումը Հայաստանում տարեցտարի աճող դինամիկա է արձանագրում: Հայկական պղնձի ամենամեծ ներմուծողը Չինաստանն է: Նրան հաջորդում են Բուլղարիան և Վրաստանը: Հայաստանից պղնձի խտանյութի, չզտած պղնձի և ջարդոնի խմբաքանակ են ներկրում նաև Ռումինիան, Շվեյցարիան, Գերմանիան:

Վերջին տարիների տվյալներով՝ Հայաստանից տարեկան միջինն արտահանվում է 18 մլն լիտր ջուր: 2014-2019 թթ․ Հայաստանից արտահանվել է մոտ 40 մլն ԱՄՆ դոլար ընդհանուր արժողությամբ 100 մլն լիտր ջուր, նաև՝ հանքային:

Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտը ապրանքների և ծառայությունների արտահանման կառուցվածքում 5-6% է կազմում և այդ ցուցանիշով Հայաստանը առաջատար է ԵԱՏՄ երկրների շարքում։ Չնայած վերջին 7 տարիների ընթացքում այս ոլորտի արտահանումների ծավալը ավելացել է 2 անգամ, սակայն այն շատ փոքր է՝ տարեկան միջինը 1,5-2 մլն դոլար: Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտի արտադրանքի արտահանման մասնաբաժնով Հայաստանը գերազանցում է Թուրքիային, Վրաստանին և Ադրբեջանին:

Արտահանումներում զգալի մասնաբաժին ունեն նաև ծառայությունները: Արտահանման չափաբաժնում ավանդական ծառայությունների (տրանսպորտ, զբոսաշրջություն, շինարարություն, անձնական, մշակութային և ռեկրեացիոն ծառայություններ) տեսակարար կշիռը նվազում է, բայց աճում է ժամանակակից բարձր տեխնոլոգիական ծառայությունների (գործարար ծառայություններ և խորհրդատվական ծառայությունները), համակարգչային, տեղեկատվական, ֆինանսական, մտավոր սեփականության հետ կապված ծառայությունների մասնաբաժինը: 

Ա. Վարդանյան
 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Հարակից հրապարակումներ`

Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

17:51
Կորոնավիրուսի գործով Արսեն Թորոսյանի նախկին տեղակալի նկատմամբ հարուցել է նոր հանրային քրեական հետապնդում
Կորոնավիրուսային վարակի ընթացքու 829 կեղծ պատմագրի հիման վրա՝ ԱՆ-ից խարդախությամբ հափշտակվել է 263 մլն 480 հազար դրամ. դատախազը գործն ուղարկել է դատարան։
Աղբյուր` Panorama.am
17:47
Երևանում հանրահավաքի ժամանակ ոստիկանին հարվածելու կասկածանքով ձերբակալվել է կին քաղաքացի. ՔԿ
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական երրորդ բաժնում քննություն է իրականացվում՝...
Աղբյուր` Panorama.am
17:38
Օրենքով սահմանված կարգով ընթացք կտրվի․ Դատախազությունը՝ Փաշինյանին դեմ ներկայացված հաղորդման մասին
Գլխավոր դատախազությունը ստացել է փաստաբան Արա Զոհրաբյանի և պահեստազորի գնդապետ Հայկ Նահապետյանի ներկայացրած հանցագործության մասին հաղորդումը։...
Աղբյուր` Panorama.am
17:16
Անոմալ տաք և չոր ապրիլը կպահպանվի
Օդի ջերմաստիճանը ապրիլի 25-29-ին կշարունակի բարձրանալ ևս 4-6 աստիճանով։
Աղբյուր` Panorama.am
17:02
Ոտքի, քանի չի հանձնել. Պաստառներ Երևանի վարչական շրջաններում
«ՈՏՔԻ՛ ՔԱՆԻ ՉԻ ՀԱՆՁՆԵԼ»։ Այս գրությամբ պաստառներ են երիտասարդները փակցրել Երևանի բոլոր վարչական շրջաններում։
Աղբյուր` Panorama.am
17:00
Ոստիկանության Վեդու բաժանմունք են տարել Գերասիմ Վարդանյանին ու ևս 4 հոգու
ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Լևոն Քոչարյանը հայտնում է, որ Վեդիի ոստիկանության բաժնում է, որտեղ բերման են ենթարկվել ՀՅԴ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:59
Հնդկաստանի ԱԳՆ-ն արձագանքել է Հայաստանին զենք մատակարարելու կապակցությամբ Ադրբեջանի քննադատությանը
Հնդկաստանը լավ հարաբերություններ ունի Բաքվի և Երևանի հետ, բայց Նյու Դելին նաև շահագրգռված է ռազմաարդյունաբերական արտադրանքի արտահանմամբ: ՏԱՍՍ-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:58
«Մարտական եղբայրություն» կազմակերպության հիմնադիր-անդամը կալանավորվել է
Քննչական կոմիտեի ՀԿԳ քննության գլխավոր վարչության մարդու դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության վարչությունում շարունակվում է Տավուշի մարզի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:02
«Եղեռն» հասկացությունը պատմական նշանակություն ունի, «Ցեղասպանություն»-ը իրավական կատեգորիա է. Արման Թաթոյան
«Մենք չենք կարող «Ցեղասպանություն» բառը փոխարինել «Եղեռն» բառով։ «Եղեռնը» երբեք չի կարող լինել փոխարինող իրավական պատասխանատվության, իրավունքների պաշտպանության առումով»։
Աղբյուր` Panorama.am
15:35
«Եքա մարդ եք, արա». Խուդինյանին վրդովեցրեց իր ականջին՝ ակցիայի մասնակից կնոջ շշնջոցը
Երևանի կենտրոնում բողոքի ակցիայի մասնակից կինը մոտեցավ Պարեկային ծառայության պետ Արթուր Խուդինյանին և նրա ակնջին ինչ-որ բան շշնջաց։...
Աղբյուր` Panorama.am
15:21
ԶՊՄԿ-ն խոշոր հարկատուների ցուցակում զիջել է դիրքերը
Պետական եկամուտների կոմիտեն հայտնում է, որ ՊԵԿ պաշտոնական կայքում հրապարակվել է 2024 թ. հունվար-մարտ ամիսների ընթացքում առաջին 1000 խոշոր հարկ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:18
Հայրենիք չունենք կորցնելու. Ակցիայի մասնակից կնոջ ուղիղ եթերը ոստիկանական ավտոբուսից
Երևանի կենտրոնից բերման ենթարկված ակցիայի մասնակիցը ոստիկանական մեքենայից ֆեյսբուքյան ուղիղ եթերով հայտարարեց՝ չգիտեն, թե իրենց ուր են տանում։...
Աղբյուր` Panorama.am
15:07
Օվերչուկ. Ռուսաստանը ակնկալում է, որ Փաշինյանը կմասնակցի ԵԱՏՄ գագաթնաժողովին
Ռուսական կողմը սպասում է մայիսին Մոսկվայում կայանալիք ԵԱՏՄ գագաթնաժողովին Նիկոլ Փաշինյանի մասնակցությանը։ Ռիա նովոստիի հաղորդմամբ, այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
14:51
Նիկոլ Փաշինյանին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու պահանջով հաղորդում ներկայացվեց ՀՀ գլխավոր դատախազություն
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 418-րդ և 421-րդ հոդվածներով հանցագործության մասին հաղորդում ներկայացվեց ՀՀ գլխավոր դատախազություն` Նիկոլ Փաշինյանին քրեական...
Աղբյուր` Panorama.am
14:29
Գառնիկ Դանիելյանին տեղափոխում են հիվանդանոց
Գառնիկ Դանիելյանի ինքնազգացողությունը կրկին վատթարացել է։ Նա տեղափոխվում է Նոյեմբերյանի հիվանդանոց։ Հիշեցնենք, որ Բագրատաշենի մոտ...
Աղբյուր` Panorama.am
14:26
Վարուժան Գեղամյան. Եթե չդիմադրենք, ապա հետո ավելի բարդ է լինելու
Թյուրքագետ, պ.գ.թ. Վարուժան Գեղամյանը գրում է. «Այս պահին ամբողջ երկրով մեկ ժողովրդական դիմադրության մեծ ու փոքր դրսևորումներ են։...
Աղբյուր` Panorama.am
14:17
ՌԴ ԱԳՆ. Ցավալի է, որ Հայաստանի իշխանությունները շարունակում են ՀԱՊԿ-ի հասցեին հրապարակային քննադատություն թույլ տալ
Մոսկվան ափսոսում է, որ Երևանը շարունակում է անհիմն հրապարակային քննադատություն թույլ տալ Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության...
Աղբյուր` Panorama.am
14:05
Մարիա Զախարովա. Ռուսաստանը միշտ Հայոց ցեղասպանությունն ընկալել է որպես սեփական ցավ ու ողբերգություն
Ռուսաստանը միշտ Հայոց ցեղասպանությունն ընկալել է որպես իր ցավ ու ողբերգություն։ Այդ մասին ապրիլի 25-ին ամենշաբաթյա ճեպազրույցի ժամանակ ասել է ՌԴ...
Աղբյուր` Panorama.am
13:50
Իշխանությունը քաղաքական շահերով ղեկավարվելով է սահմանազատման գործընթացը ներկայացնում խաղաղության համատեքստում. Թաթոյան
«Այն, ինչ տեղի է ունենում այսօր, սահմանազատում չէ։ Սա ուզում եմ հստակ ընդգծել»-Panorama.am-ի հետ զրույցում ասաց ՀՀ Մարդու...
Աղբյուր` Panorama.am
13:47
Համայնքների իրականացրած սուբվենցիոն ծրագրերի համաֆինանսավորման համար գործադիրը 5,3 մլրդ դրամ հատկացրեց
«Ընդհանուր մոտ 26,2 կիլոմետր ճանապարհի մասին է խոսքը և 19 օբյեկտի, որոնցից 10-ը շինարարության փուլում գտնվող օբյեկտներ...
Աղբյուր` Panorama.am
13:40
Ոստիկանները հերթով մեքենաները քաշելով դուրս են բերում միջպետական ճանապարհից
Տավուշի մարցում ցուցարարները փակել են Հայաստան-Վրաստան միջպետական ճանապարհի Բագրատաշենի հատվածը։ Ոստիկանները ցուցարարներրին  ստիպում են...
Աղբյուր` Panorama.am
13:37
Գառնիկ Դանիելյանը ոստիկանության գործողությունների հետևանքով ուշագնաց եղավ
Օրեր շարունակ Ադրբեջանին միակողմանի զիջումների դեմ Կիրանցում պայքարողների կողքին եղած տավուշցի պատգամավոր Գառնիկ Դանիելյանը ոստիկանության...
Աղբյուր` Panorama.am
13:24
«Նիկոլ դավաճան». «Նիկոլ հողատու». Երևանի կենտրոնում փողոցներ են փակել Ուղիղ
Երևանի կենտրոնական փողոցներում լարված իրավիճակ է։ Քաղաքացիներ, հասարակական, քաղաքական գործիչներ ինքանաբուխ ակցիաներ են իրականացնում՝ փակելով...
Աղբյուր` Panorama.am
13:12
Ցուցարարները կառավարության շենքը լքող Անահիտ Ավանեսյանին ուղեկցեցին «ամոթ, ամոթ» վանկարկումներով
«Կառավարության և վարչապետի կողմից մանրամասն հաղորդվում է, թե ինչ է կատարվում , այն նաև իմ անձնական կարծիքն է։ Այն ինչ քաղաքականություն...
Աղբյուր` Panorama.am
13:06
Գերլարված իրավիճակ է Երևան-Մեղրի ավտոճանապարհին. Գերասիմ Վարդանյանին փորձում են բերման ենթարկել
Երևան-Մեղրի ճանապարհի Տիգրանաշենի հատվածում քաղաքացիները փակել են ճանապարհն՝ իրենց աջակցությունը հայտնելով տավուշցիների պայքարին։ Դեպքի վայր...
Աղբյուր` Panorama.am
12:59
Հայաստանը օր-օրի փոքրանում է. Գյումրի-Երևան ճանապարհը փակած քաղաքացի
«Ներկայիս իշխանություններն ամենօրյա ռեժիմով հողերը տալիս են, ամեն զիջումից հետո գալիս է նոր զիջում»,-ասում է  Գյումրի-Երևան...
Աղբյուր` Panorama.am
12:57
Փակեցին՝ քաղաքացիները մայրուղիները, ոստիկանները՝ քաղաքացիներին
Խոսքը փաշինյանյան հանձնողական քաղաքականության դեմ ընդվզումն է, որ անկասկած որոշակի ռազմավարություն ունի։ Այսպիսով՝ ՀՀ քաղաքացիները փակել են...
Աղբյուր` Panorama.am
12:48
Եթե ուզում են, թող Արարատի փոխարեն ընտրեն մեկ ուրիշ լեռ. Ալիև
Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը, ելույթ ունենալով «COP29 և կանաչ տեսլական Ադրբեջանի համար» թեմայով միջազգային ֆորումում, ասել է, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
12:43
Երևան-Երասխ ավտոճանապարհի երթևեկությունը այրվող անվադողերով խաթարելու դեպքի առթիվ նախաձեռնվել է քրեական վարույթ
Քննություն է իրականացվում՝ պարզելու ապրիլի 24-ին Երևան-Երասխ միջպետական ավտոճանապարհին անվադողեր այրելու և այդ կերպ երթևեկությունը խուլիգանական...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Սա քաղաքական գործընթաց է, անթույլատրելի քաղաքական որոշումներ. Թաթոյանը՝ սահմանազատման մասին
13:55 25/04/2024

Սա քաղաքական գործընթաց է, անթույլատրելի քաղաքական որոշումներ. Թաթոյանը՝ սահմանազատման մասին

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}