Տնտեսություն 16:20 19/01/2022 Հայաստան

«Արցախը հետ բերենք, որ լավ ապրենք». Գյուղատնտեսի հիմնավորումները

Հեղինակ` Լալա Տեր-Ղազարյան

Իրանագետ Վարդան Ոսկանյանն օրեր առաջ մի առաջարկ արեց՝ Հայաստանում պետք է արմատավորել «Արցախը հետ բերենք, որ լավ ապրենք» մտայնությունը։ 

Ի՞նչ է սա,  զուտ հայրենասիրական լոզո՞ւնգ՝ հեռու իրականությունից, թե՞ հիմնավորված հաշվարկ ու համոզմունք։

Panorama.am-ը հարցի վերաբերյալ զրուցել է գյուղատնտես Հարություն Մնացականյանի հետ, որը մինչև պատերազմը Քաշաթաղի շրջանում մի քանի հարյուր հա հողատարածք ուներ, հաճար էր աճեցնում ու այլ երկրներ արտահանում։

Panorama.am-Հարություն, Դուք համաձա՞յն եք այն մտայնության հետ, որ Արցախը հետ բերենք, լավ կապրենք։
Հարություն Մնացականյան-Մեծ, բերրի հողատարածքների, արոտավայրերի շնորհիվ երկրի տնտեսությունը, գյուղատնտեսությունը, կենսամակարդակն աճում են։ Միայն Արցախում մինչև պատերազմը 150 հազար տոննա հատիկաընդեղենային, հացահատիկային մշակաբույսեր էին աճեցվում, ինչը չէր կարող դրական ազեցություն չունենալ մեր երկրի տնտեսության վրա։ Դրան էլ գումարած արոտավայրերը, որոնք  թույլ էին տալիս զարգացնել անասնապահությունը։ 

Տավարի միսը վերջին մեկ ամսվա ընթացքում անընդհատ թանկանում է, այսօր արդեն հասնում է 3 հազար դրամի։ Առաջիկայում էլ այս միտումը շարունակվելու է և հասնելու է մի կետի, երբ ներմուծումն ավելի ձեռնտու կդառնա, տնտեսվարողները կսկսեն դրսից ներմուծել միս։ Այդպիսով գնաճը կզսպվի։ Եթե չներմուծվի, ապա տավարի մսի գինն անընդհատ աճելու է։ Այս գարնանն արդեն ունենալու ենք տավարի մսի դիֆիցիտ։ Արդեն նման միտում նկատվում է։  Սա նաև Արցախում արոտավայրերի կորստի հետևանքով է, նման կորուստը չէր կարող այդ խնդրին չհանգեցնել։ Թանկացել են կաթնամթերքը, հացահատիկը, ավելի են թանկանալու, քանի որ պարարտանյութը թանկացել է, դիզվառելիքը թանկացել է, աշխատուժը կթանկանա, դրան գումարած գազը, հոսանքը կթանականան, ջուրն է թանկացել։ Նման պայմաններում գյուղմթերքի թանկացումն այլընտրանք չունի։

Հիմա Ադրբեջանն օկուպացրած Ջրականի շրջանում շատ լուրջ գյուղատնտեսական ծրագրեր է իրականացնում։ Առաջին հերթին սկսել են լոգիստիկ հարցեր լուծել, իսկ մենք գնում-գալիս էինք գրունտային ճանապարհներով...

Եթե Արցախի հողային ռեսուրսները ճիշտ օգտագործվեին անցած տարիներին, միայն Ջրականի շրջանից տարեկան կարելի էր 1 մլրդ դոլարից ավելի եկամուտ ապահովել։ Այնտեղ այնպիսի հողեր են, բնակլիմայական պայմաններ նաև ջերմատնային տնտեսությունների համար, նռի, թզի աճեցման համար,  որոնց գները միջազգային շուկայում բավականին բարձր են, բայց ոչինչ չի արվել, միայն հացահատիկ էին  աճեցնում։ Այդքանով հանդերձ, 150 հազար տոննա հացահատիկն ինքնաբավության համար լուրջ ցուցանիշ է։ Հիմա Ռուսաստանից ու այլ երկրներից 150 հազար տոննա ավելի շատ հացահատիկ ենք ներմուծելու։ Մենք մեծապես կախված են Ռուսաստանում հացահատիկի գնից, ինչքան գինը բարձրացնի, ուզած-չուզած՝ պետք է Հայաստանը գնի, ներսի շուկայում էլ հացահատիկի, ալյուրի, հացի գինը բարձրացնի։

Panorama.am -Արցախում հասել էին նրան, որ արևածաղիկի ձեթ էին արտադրում, նույնիսկ արտահանում։
Հարություն Մնացականյան -«Ոսկե կաթիլն» էր։ Արտահանում էին փոքր ծավալով։ Շրջաններից մեկում նույնիսկ փորձ էին արել ռաբսի ձեթ արտադրել։ Մի խոսքով, մենք շատ լուրջ կորուստներ ենք ունեցել։
Տեսեք, այս պահի դրությամբ արդեն հաճարը ներկրվում է դրսից։ Երբեք Հայաստանը հաճար չի ներմուծել, հիմա ներմուծում է։  Ես դեռ 2015-2016 թվականին միայն Արցախից 500 տոննայից ավելի հաճար եմ գնել ու արտահանել։ Միայն ես։ Հայաստանում հաճարի սպառումը վերջին տարիներին բավականին մեծացավ, նախկինում մինչև 300-400 տոննա հազիվ էր սպառվում, հիմա տարեկան մոտ 7-8 հազար տոննա հաճար է սպառվում։ Այդ ամբողջ պահանջարկը բավարավում էր Արցախում աճեցրած հաճարով, հիմա հաճար ենք ներմուծում։

Մարտակերտ։

Panorama.am-Արցախի՝ հատկապես Ասկերանի, Ակնայի նուռը մեծ սպառում ուներ Հայաստանում։
Հարություն Մնացականյան -Հայաստանում, կարելի է ասել, նռի արտադրությունը վերացած է։ Մեղրիում մի քանի հա նռան այգիներ են մնացել, որն էական ազդեցություն շուկայի վրա ունենալ չի կարող։ Նման բազմաթիվ օրինակներ կարող եմ նշել։ Իսկ պոտենցիալից չխոսեմ, թե ինչ ահռելի պոտենցիալ ունեինք։ Իմ հաշվարկով, 90 հազար հա գյուղատնտեսական նշանակության հող ենք կորցրել՝ 90 հազար հեկտար։

Panorama.am -Դուք 200 հա հողատարածքից ինչքա՞ն հաճար էիք հավաքում տարեկան։
Հարություն Մնացականյան -Իմ հողատարածքները գտնվում էին Քաշաթաղի շրջանի Եզնագոմեր, Լեռնահովիտ համայնքներում։ Տարեկան մոտ 400 տոննա հաճար էի հավաքում։ Միայն տեղական սպառումը 6 հազար տոննայի էր հասել, հիմնական մասն աճեցվում էր Արցախում։ Խոշոր գյուղատնտեսները արտադրանք արտահանում էին նաև Մերձավոր Արևելքի երկրներ։

Panorama.am-Հիմա մտածո՞ւմ եք Արցախում գյուղատնտեսությամբ զբաղվելու, ցանքատարածություններ հիմնելու մասին։
Հարություն Մնացականյան-Բացարձակ։ Նախ հող չի մնացել, հողային միջոցերը սուղ են, դրանք պետք է օգտագործվեն առավելագույն արժեք ստեղծելու համար։ Իմ կարծիքով, պետք է զբաղվել այգեգործությամբ։ Դրա համար էլ պետք  է 5-6 տարի։ Անորոշ վիճակում նման երկարաժամկետ ծրագիր իրականացնելը ռիսկային է։ Արցախի ու Հայաստանի կառավարությունների կողմից անորոշ քաղաքականության պայմաններում մենք չգիտենք, թե առաջիկա տարիներին ինչ է լինելու։ Արցախում նաև աշխատուժի խնդիր է առաջանալու։ Դրան էլ գումարած, մինչև  վերջերս Արցախում չաշխատող կանանց միանվագ 70 հազար դրամ գումար էին տալիս, ինչն անընդունելի է, ու բերելու է աշխատուժի դիֆիցիտի։ Կարծես միտումնավոր էր արվում։ Հիմա չգիտեմ՝ շարունակվո՞ւմ է այդ ծրագիրը, թե՞ ոչ։ Բացի այդ, բիզնես միջավայրի համար հնարավորինս վատ պայմաններ են ստեղծվում, գյուղատնտեսության զարգացման որևէ ծրագիր չի արվում այսքանից հետո։

Panorama.am -Բայց Արցախում գյուղատնտեսության զարգացման պոտենցիալ կա՞։
Հարություն Մնացականյան-Իհարկե։ Միայն Մարտունիի շրջանի կլիման, հողը բավարար է այնտեղ  մեծ այգիներ հիմնելու համար։ Մարտունեցիները, կարելի է ասել, այգու վրա գրեթե աշխատանք չեն կատարում։ Հողը բերրի է, կլիման շատ լավն է։ Բայց  զարգացման առումով ոչիչ չի արվում, կարծես ճամպրուկային տրամադրություններ ունենան։

Panorama.am -Արցախի պատերազմում տարած պարտության հետևանքով միայն Ձեր կրած վնասն ինչքա՞ն է։ Դուք 2020-ին չհասցրեցիք բերքահավաք անել։
Հարություն Մնացականյան-Ես տասը տարի շարունակ հողի վրա աշխատանք եմ կատարել, ենթակառուցվածքներ եմ ստեղծել։ Տասը տարիների ստեղծածս մի օրում հանձնվում է։ Միայն բերքը չէր...


Panorama.am-Հայաստանում գյուղատնտեսության զարգացմանն ուղղված համալիր միջոցառումներ տեսնո՞ւմ եք։
Հարություն Մնացականյան-Արդարության համար ասեմ, կան որոշակի քայլեր՝ սուբսիդավորվող վարկեր, գյուղատնտեսության խթանող քայլեր, բայց դրանց մեծ մասն անհեռատես են ու կարճաժամկետ բնույթ ունեն, հետագայում հանգեցնելու են ավելի լուրջ խնդիրների՝ այգեգործությունից սկսած, ջերմատնային տնտեսություններով վերջացրած։ Գազի թանկանալուց հետո ջերմատնային տնտեսությունների արտադրանքի ինքնարժեքը բավականին բարձր է լինելու, երբ Թուրքիայի հետ սահմանը բացվի ջերմատնային տնտեսությունները փուչիկի նման տրաքելու են, չեն կարողանա մրցակցել։ Դա լուրջ խնդիրներ է առաջացնելու։ Ես միշտ առաջարկել եմ կառավարությանը ամեն ինչ անել ինքնարժեքի իջեցման համար, որպեսզի մրցունակ լինի տեղական արտադրանքը։ Դրա համար պետք է կիրառվեին նոր տեխնոլոգիաներ, դրա հնարավորությունը մենք ունենք, պետք էր սելկցիոն կայաններ, սերմնաբուծարաններ հիմնվեին, որպեսզի մեր կլիմային հարմարված մշակաբույսեր աճեցվեին։ Ոչ ճիշտ մոտեցումներով չի կարող գյուղատնտեսությունը զարգանալ։

Լուսանկարները՝ Հարություն Մնացականյանի ֆեյսբուքյան էջից։



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Հարակից հրապարակումներ`

Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

21:17
Վաղը հստակ պետք է փաստենք՝ ժողովուրդն ամբողջությամբ դուրս է եկել փողոց, սա այլևս իշխանություն չունի մեր երկրում. Սաղաթելյան
«Վաղը առավոտյան 8:00-ից մեկնարկում ենք անհնազանդության ակցիաները. Դուրս արի փողոց»։
Աղբյուր` Panorama.am
21:02
Այն, ինչ տեղի է ունենում այսօր Երևանում, կոչվում է ոստիկանական беспредел․ Արտակ Զաքարյան
ՀՀԿ ԳՄ անդամ, պաշտպանության նախկին փոխնախարար Արտակ Զաքարյանը գրում է.  «Ապօրինություններով զբաղվող ոստիկանության պահանջներն...
Աղբյուր` Panorama.am
20:55
Նույն վայրն է, նույն վայրենությունը
Փաստաբան Րաֆֆի Ասլանյանը գրում է․ «Ընդամենը 3-4 օր առաջ. նույն վայրն է, նույն խաչմերուկը, որտեղ ս/թ ապրիլի 26-ին ՀՀ վարչապետին ուղեկցող...
Աղբյուր` Panorama.am
20:39
«Արյունոտ լուսին» էր
Անցած գիշեր աստղագետները և մնացած բոլորը կարողացան վայելել արտասովոր տեսարան՝ երկնքում  հայտնվեց արյունոտ սուպերլուսինը։ Այս մասին գրում է...
Աղբյուր` Panorama.am
20:36
Ոստիկանությունը պարտավոր է նաև բավարար ժամանակ տրամադրել ավտոերթի միջոցով անցկացվող հավաքի մասնակցիներին․ ՄԻՊ
Ավտոերթի միջոցով իրականացվող կարծիքի արտահայտման և խաղաղ հավաքի իրավունքների երաշխավորման հարցում ոստիկանության գործելակերպի մասով ՀՀ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:11
Փաստաբանների պալատը ոստիկանության ծառայողներին հորդորում է խստորեն հետևել օրենսդրական պահանջներին
ՀՀ Փաստաբանների պալատը հայտարարություն է տարածել՝ Ոստիկանության բաժիններ փաստաբանների մուտքը խոչընդոտելու վերաբերյալ։ «ՀՀ փաստաբանների...
Աղբյուր` Panorama.am
19:52
Երկրի ղեկավարը չպիտի ...
 Քաղաքագետ Ալեն Ղևոնդյանը գրում է. «Հռետորական. ինչի՞ վրա են իրենց հույսը դրել «Նիկոլի վերջին օրերի վկաները» ......
Աղբյուր` Panorama.am
19:42
Կոռուպցիոն չարաշահումներ՝ Ռադիոիզոտոպների արտադրության կենտրոնում
ՀՀ գլխավոր դատախազության պետական շահերի պաշտպանության վարչությունը ՀՀ պետական գույքի կառավարման կոմիտեից, ՀՀ  100 տոկոս պետական բաժնեմաս...
Աղբյուր` Panorama.am
19:42
3-րդ օրն է ինչ Ավետիք Չալաբյանի կալանավորման որոշումը չենք ստացել․ փաստաբան
Փաստաբան Վարազդատ Հարությունյանը գրում է․ «Ուշադրություն` 3-րդ օրն է ինչ Ավետիք Չալաբյանի կալանավորման որոշումը չենք ստացել: Երևի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:41
Արցախի հանձնումը վիժեցնել
Թյուրքագետ Վարուժան Գեղամյանը գրում է․ «Սկսվել է Դիմադրության շարժման ակցիաների երրորդ շաբաթը։ Որպես ՀՀ քաղաքացի, ով մասնակցում է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:18
Հիմա էլ ՀԱՊԿ-է՞ մեղավոր․ Արթուր Ղազինյան
«Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Արթուր Ղազինյանը գրում է․ «Հիմա էլ ՀԱՊԿ-է՞ մեղավոր Նոյեմբերի 9-ից մինչ օրս էս...
Աղբյուր` Panorama.am
19:15
«Բարեկամություն» կայարանում երթևեկության խափանումը տեխնիկական էր
 Երևանի մետրոպոլիտենը տեղեկացնում է, որ սույն թվականի մայիսի 16-ին՝ ժամը 18:05 -ի սահմաններում՝ «Բարեկամություն»...
Աղբյուր` Panorama.am
19:11
Ավետիք Իշխանյան՝ Մեր ժամանակների Լեդի Մակբեթը
Իրավապաշտպան Ավետիք Իշխանյանը գրում է․ «Կարդացի վարչապետուհու հերթական այցի մասին, այս անգամ  Գավառի Համալսարան։ Տիկին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:04
Գյուղատնտեսության ոլորտում գենոմային տեխնոլոգիաների կիրառման հեռանկարները
ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայում տեղի է ունեցել «Գենոմային տեխնոլոգիաների դերը՝ որպես ժամանակակից ագրոարդյունաբերությունն առաջ մղող...
Աղբյուր` Panorama.am
19:04
Պարզվում է՝ Եվրատեսիլում Ուկրաինայի ժյուրին սխալ միավոր է դրել Լեհաստանին
Ուկրաինացի երգչուհի, Եվրատեսիլում Ուկրաինայից ժամանած ժյուրիի անդամ Իրինա Ֆեդիշինն ասել է, որ մրցույթի մրցավարական համակարգում ձախողում է տեղի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:36
Վրաստանում շրջանավարտները վթարի են ենթարկվել
Վրաստանի Կախեթի  մարզում՝ Կվարելիի կենտրոնական ճանապարհին, վթար է տեղի ունեցել՝ բախվել են չորս թեթև մարդատար ավտոմեքենա: Jnews-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:33
ԱՆ-ն ստիպում է բոլորին օգտվել բանկերից
ՀՀ առողջապահության նախարարությունը տեղեկացնում է, որ 2022 թվականի հուլիսի 1-ից «Անկանխիկ գործառնությունների մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:28
Ֆինլանդիան 33 անձի արտահանձման Անկարայի պահաջից որևէ մեկին դրական պատասխան չի տրվել
Շվեդիան և Ֆինլանդիան չեն ընդունել Թուրքիայի պահանջները գյուլենական շարժման և «Քուրդիստանի բանվորական կուսակցության» (ՔԲԿ-PKK) հետ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:12
ՀԱՊԿ-ը հայտարարել է ՆԱՏՕ-ի հետ գործնական համագործակցություն հաստատելու պատրաստակամության մասին
Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության (ՀԱՊԿ) անդամ երկրները պատրաստ են գործնական համագործակցություն հաստատել ՆԱՏՕ-ի հետ։...
Աղբյուր` Panorama.am
18:12
Ոստիկանությունը հավաքագրելով քաղաքացիաների անձնական տվյալները՝ դրանք օգտագործում է այլ նպատակներով. Կոչուբաևը
«Ոստիկաններին տեղեկացնում եմ, որ բոլոր գործողությունները փաստաթղթավորում են և անպայման արժանանալու են գնահատականի»։
Աղբյուր` Panorama.am
18:10
Վանաձորի «Հայրենիք» խմբակցությունը չի մասնակցելու ավագանու նիստերին
«մինչև չվերականգվի օրինականությունը»։
Աղբյուր` Panorama.am
18:06
Պարսյան. Հակաճգնաժամային կառավարության և նոր հարկաբյուջետային քաղաքականության խիստ կարիք ունենք
ՀՅԴ Բյուրոյի տնտեսական հետազոտությունների գրասենյակի պատասխանատու, տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանն իր հոդվածում անդրադարձել է կառավարության...
Աղբյուր` Panorama.am
17:55
ՊՆ-ն մրցույթ է հայտարարում
Պաշտպանության նախարարությունը՝ «Հայտեք» կիբեռանվտանգության կենտրոնի հետ համատեղ, զինված ուժերի կարիքների համար տեղեկատվական...
Աղբյուր` Panorama.am
17:45
ԱՆ. Սրճարաններում ծխելու արգելքը չի հանվի
Առողջապահության նախարարությունը պաշտոնապես հերքում է համացանցում տարածվող լուրերը, թե հանրային սննդի օբյեկտներում, այդ թվում` բացօթյա, ծխելու...
Աղբյուր` Panorama.am
17:34
«Նվիրում Կոմիտասին». Եղիշե Չարենցի ծննդյան 125-ամյակին նվիրված ժամանակավոր ցուցադրութուն
Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի և Եղիշե Չարենցի տուն-թանգարանի նախաձեռնությամբ «Թանգարանների միջազգային օրը»՝ մայիսի 18-ին՝ ժամը...
Աղբյուր` Panorama.am
17:25
Փաշինյան. ՀԱՊԿ անդամ երկրների արձագանքը 44-օրյա պատերազմի ժամանակ և դրանից հետո այնքան էլ չուրախացրեց Հայաստանին
Կրեմլում կայացավ Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության անդամ  պետությունների ղեկավարների հանդիպումը։ Նիստին, որը համընկնում է...
Աղբյուր` Panorama.am
17:17
Ժորա պապիկին ձերբակալեցին
Փաստաբան Միքայել Շխիմյանը գրում է. «Խաղաղ ավտոերթին հեծանիվով մասնակցող, երեք պատերազմի մասնակից Գիորգի Արիստակեսյանը, նույն ինքը...
Աղբյուր` Panorama.am
17:12
Վարդևանյան. Ոստիկաններից մի քանիսի գործողություններում առկա են քրեական հանցագործության հատկանիշներ
Ավտոերթի մասնակիցների նկատմամբ  բռնություն գործադրած ոստիկանները կպատժվեն։ Լրագրողների հետ հանդիպմանը հայտարարեց  ԱԺ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:05
Հայրենիք հանձնողներին մատուցված ցանկացած ծառայություն հավասարազոր է Հայրենիք հանձնելուն. Աբրահամյան
«Վահե Ղազարյան, շարունակի լռել, ձև տուր, թե իբր տեղում չես, կույր ես, խուլ ես, համր ես։ Բայց ասեմ, որ դա էլ չի օգնի»։
Աղբյուր` Panorama.am
17:00
Կատարվածն առնվազն պաշտոնեական լիազորությունների չարաշահում է. Մակինյան
«Ապօրինի հրաման կատարելը քրեական պատասխանատվությունից չի ազատում…»։
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Վանեցյան. Ողջ երթի ընթացքում մարդիկ ողջունում են իրենց պատշգամբներից, մեքենաներից
11:26 26/04/2022

Վանեցյան. Ողջ երթի ընթացքում մարդիկ ողջունում են իրենց պատշգամբներից, մեքենաներից

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}