Քաղաքական 13:54 01/10/2022

Երկու սցենար է սպասվում մեզ ու տարածաշրջանին․ Մենուա Սողոմոնյան

ԵՊՀ դասախոս, քաղաքագետ Մենուա Սողոմոնյանը գրում է.

«Երեկվա նյարդային վիճակից հետո փորձենք սթափ գնահատել այն, ինչ կոլլաբորացիոնիստ բռնապետը երեկ հնչեցրեց։ Այսպես, երեք առանցքային միտք ասաց հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների ու Արցախի հարցի վերաբերյալ․ 

1․ Հայաստանը և Ադրբեջանը ստորագրում են խաղաղության պայմանագիր, որը ըստ Փաշինյանի հարյուրամյա խաղաղություն է բերում մեզ։

2․ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև տեղի է ունենում սահմանագծում ու սահմանազատում 1991թ․ դեկտեմբերի 18-ի դրությամբ եղած քարտեզի հիման վրա, որտեղ Հայաստանն ու Արցախը կապված չեն։

3․ Արցախի հարցը անջատ է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության գործընթացից, Արցախի հարցի շահառուն Արցախի ժողովուրդն է, ուստի Ադրբեջանը պիտի բանակցի Արցախի իշխանությունների հետ, այս հանգամանքն էլ, ըստ Փաշինյանի, ընդունելի է Արցախի իշխանությունների համար։ Միևնույն ժամանակ պետք է առերեսվել այն հանգամանքի հետ, որ աշխարհում ոչ ոք չի ճանաչում Արցախի անկախությունը կամ նրա՝ Հայաստանին պատկանելությունը։

Երբ այս մտքերը դնում ենք իրար կողքի, համադրում ինչպես առկա իրողությունների ու միտումների, այնպես էլ ադրբեջանական դիրքորոշումների հետ, ապա պարզ է դառնում թե ինչ է նշանակում հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորման ու Արցախի հարցում Հայաստանի Հանրապետության քաղաքականությունը․

1․ Հայաստանի Հանրապետությունը փաստորեն համաձայնություն է տալիս, որ Ադրբեջանն Արցախի հետ վարվի այնպես, ինչպես կամենա։ Արցախը ռազմակալելու դեպքում ներգործության ի՞նչ լծակ կարող է ունենալ Հայաստանի Հանրապետությունը, եթե Ադրբեջանի հետ ստորագրել է խաղաղության պայմանագիր, որտեղ Արցախի հարց չի հիշատակվում, ոչ մի հանձնառություն Հայաստանը չի ունենում, եթե Արցախի հետ աշխարհագրական կապ չի ունենում սահմանագծման ու սահմանազատման արդյունքում։

2․ Հայաստանի Հանրապետությունը փաստորեն Արցախի ժողովրդի գոյության հարցը «գցում է Ռուսաստանի գրպանը»՝ ինչը լի է վտանգավոր զարգացումներով։ Ակնհայտ է, որ նոյեմբերի 9-ի հայտարարության համաձայն 2025թ․ նոյեմբերի 9-ին ռուս խաղաղապահները պետք է դուրս գան Արցախից ու այդ օրը դառնալու է Արցախի ռազմակալման կամ Արցախի ժողովրդի նոր գոյամարտի ամսաթիվը (հիշեցնում եմ, Հայաստանի Հանրապետությունն ու Ադրբեջանն այդ ժամանակ արդեն կնքած պիտի լինեն խաղաղության պայմանագիր, իրար հետ առևտուր են անելու, փոխայցեր տարբեր մակարդակներով, մի խոսքով Հայաստանի Հանրապետությունը «վայելելու է խաղաղությունը»)։

Անգամ եթե ընդունենք, որ Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագիր ստորագրելով նոյեմբերի 9-ը կորցնելու է իր ուժը, և ռուս խաղաղապահները կարող են Արցախում մնալ անժամկետ, անհասկանալի է դառնում վերջերս ռազմավարական դաշնակցային պայմանագիր կնքած Ռուսաստանի ու Ադրբեջանի հարաբերությունները։ Ռուսաստանը պատերազմելու՞ է Ադրբեջանի հետ, Ռուսաստան- Արցախ կամ Արցախ-Իրան կա՞պ է բացելու։ Անգամ եթե Ռուսաստանն ու Ադրբեջանն ինչ-որ կերպ լեզու են գտնում և Ադրբեջանը համաձայնում է, որ ռուս խաղաղապահները մնան Արցախում, ապա կրկին պարզ չի դառնում, թե մի փոքր հողակտորում պարփակված մեր 120 հազար հայրենակիցներն ինչպե՞ս են ապրելու, ումի՞ց են ապրանք գնելու, ի՞նչ արժույթ են օգտագործելու, արտասահման մեկնելու անհրաժեշտության պարագայում որտեղի՞ց են գնալու, ծանր հիվանդություն բուժելու համար Երևա՞ն, թե՞ Բաքու են գնալու, ինչպե՞ս։

3․ Հայաստանի Հանրապետությունը ոչ մի լծակ չի ունենում Արցախի հարցում։ Այս պարագայում Հայաստանն ինչպե՞ս է ներազդելու Ադրբեջանի վրա՝ նրան մղելու Արցախի հետ բանակցության, ինչպես Փաշինյանն է ասում։ Ինչու՞մն է Փաշինյանի հույսը, երբ Արցախի գոյությունն անգամ չճանաչող Ադրբեջանը նստելու է Արցախի իշխանությունների հետ բանակցության ու ինչի՞ շուրջ է բանակցելու (եթե անգամ պատկերացնենք, որ բանակցում է), եթե առերեսվում ենք այն փաստի հետ, որ Արցախի անկախության կամ Հայաստանին պատկանելու հետ ոչ ոք համաձայն չէ, Արցախի ժողովրդին չկոտորելու՞ մասին է լինելու բանակցությունը։

Այս պարագայում երկու սցենար է սպասվում մեզ ու տարածաշրջանին․

1․ Արցախը շատ արագ հայաթափվում է, մարդիկ լքում են իրենց տները չկոտորվելու համար, ռուս խաղաղապահները դուրս են գալիս Արցախից, հայ ժողովուրդն էլ Ռուսաստանին մեղադրում է դավաճանության հարցում, անիմաստ է համարում Հայաստանում ռուսական ռազմաբազայի մնալը և պահանջում է այն դուրս բերել։ Այսպես տեղի է ունենում Հայաստանի «ինքիշխանության» հաստատման գործընթացը, ինչի մասին երեկ խոսում էր կոլլաբորացիոնիստ բռնապետը, և մեկնարկում է «100-ամյա խաղաղության» դարաշրջանը։

Բնականաբար թե՛ ինքնիշխանություն, թե՛ խաղաղություն չի լինելու, որովհետև խաղաղություն ընտրելով Հայաստանը կա՛մ անցնելու է թուրքական պրոտեկտորատի տակ (ինչը դանդաղ մահվան է բերելու), կա՛մ ինքնիշխանությունն ընտրելով ու մերժելով թուրքական պրոտեկտորատը, նոր պատերազմների առաջ է կանգնելու (բայց արդեն ունենալով կորցրած Արցախ)։ Ամբողջ խնդիրը նրանում է, որ հիմա Փաշինյանը ստիպված է մտածել այն մասին, թե ժողովրդին ի՞նչ մանիպուլյացիաներով պետք է համոզի այն, որ նույնիսկ այս սցենարի դեպքում Ադրբեջանն ու Թուրքիան էլ չեն անհանգստացնելու մեզ, էլ տարածք ու միջանցք չեն պահանջելու, եթե այդ հարցը երկուսի արտաքին քաղաքականության կենտրոնական հարցերն են։ Խաղաղության թու՞ղթն է դա ապահովելու, թե՞ արևմտյան պետությունների հայտարարությունները։

2․ Արցախում ադրբեջանական նոր սադրանքներից հետո սկսվում է նոր պատերազմ, որի ծավալների, մասշտաբների ու հետևանքների մասին դժվար է կանխատեսումներ անել։ Ու ի՞նչ է անելու այս պարագայում Հայաստանի Հանրապետության բնակչության մեծամասնությունը, ով դեմ է Արցախն Ադրբեջանի կազմում տեսնելուն ու չի կարող անտարբեր լինել, երբ իր հայրենակիցներին էնտեղ սպանեն, շարունակելու է խաղաղ ապրե՞լ, չի՞ պահանջելու կռվել հանուն իր հայրենակիցների գոյության։ Թե՞ հույս ենք ունենալու, որ Ադրբեջանը սադրանքների չի գնալու, չի փորձելու ռազմակալել Արցախը կամ պայմաններ չի ստեղծելու (գազի, էլեկտրաէներգիայի, ջրի մատակարարման խափանումներ և այլն), որ արցախցիները դուրս գան։ 

Բնականաբար հարց է առաջանում, թե ինչ անել այդ դեպքում։ Ինչ անել հարցը պետք է ենթադրի վիճակ, երբ հեռացված է Նիկոլ Փաշինյանը։ Միայն նրան հեռացնելուց հետո պետք է կատարել զուգահեռ մի շարք գործողություններ, որոնցից են․

• Վերացնել ատելության մթնոլորտը, մեկնարկել ազգային համերաշխության գործընթաց (ինչը չի նշանակում հանցագործների ներում),

• Նոր տեմպ, որակ ու թափ հաղորդել Հայաստանի դաշնակից ու գործընկեր պետությունների հետ հարաբերություններին՝ կենտրոնանալով ռազմական համագործակցության բաղադրիչի վրա,

• Զարկ տալ երկրի ռազմականացմանը՝ ներառյալ անհրաժեշտ սպառազինությունների գնումը, ռազմական պատվերները երկրի ռազմարդյունաբերական ձեռնարկություններին, մեծածավալ ինժեներատեխնիկական աշխատանքների իրականացումը՝ այդ թվում հարկադրանքի մեխանիզմներով, կազմակերպված ձևով ազգաբնակչության մարզումը՝ այդ թվում հարկադրանքի մեխանիզմներով, ռազմական գործի առաջատար մասնագետների ցուցումներով պաշտպանության ռազմավարության ու մարտավարության անհրաժեշտ փոփոխությունները,

• Փոխել բանակցային ռազմավարությունը՝ Արցախի հարցը վերադարձնելով Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների կարգավորման փաթեթ՝ շեշտադրելով Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի և Հայաստանի Հանրապետության հետ հուսալի կապի բաղադրիչները»։



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

13:16
Սաղաթելյան. Չեմ խոսում իմ ընտանիքի անդամների նկատմամբ ապօրինի ճնշումների մասին, քանի որ այս երկիրը լիքը կարևոր խնդիրներ ունի
«Հերսն ինձ ասել է՝ տղա ջան, այս պայքարից հետ կանգնել չկա, մեր տան հարսներն էլ են պատրաստ նստելու, այսինքն ինչ կարող են, թող անեն»։
Աղբյուր` Panorama.am
13:05
Համարձակություն ունեցե՛ք, փաստաթուղթ բերե՛ք, որ ՀՀ-ն ճանաչում է Արցախի Հանրապետությունը. Հովիկ Աղազարյան
«Հայաստանը 90-ականներին Ադրբեջանի դեմ չէր կռվում: Մեր սխալ այն էր, որ ՀՀ բարձրաստիճան որոշ պաշտոնյաներ, ավար բաժանելու նպատակով՝ որ իրենք...
Աղբյուր` Panorama.am
12:57
Գնաճն ամենուր է. ֆրանսիացիները նախատեսում են Սուրբ Ծննդյան տոներին ավելի քիչ նվերներ գնել
Գնաճի և պարենային ապրանքների գների աճի, ինչպես նաև էլեկտրաէներգիայի թանկացման ֆոնին շատ ֆրանսիացիներ ստիպված են հրաժարվել սովորական մթերքներից և...
Աղբյուր` Panorama.am
12:44
Ընդդիմադիր պատգամավորը հրավիրում է փորձագետների ուշադրությունը
ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Քրիստինե Վարդանյանը հրավիրում է  փորձագետների ուշադրությունը: ««Հայաստան...
Աղբյուր` Panorama.am
12:30
Ղազինյան. Աշխարհի աչքերում մենք բոլորս նիկոլ ենք
ԱԺ նախկին պատգամավոր Արթուր Ղազաինյանը գրում է. «Աշխարհից մի բողոքեք, աշխարհի աչքերում մենք բոլորս նիկոլ ենք ու դա փաստ է: Անցած...
Աղբյուր` Panorama.am
12:26
Այսօր մի քանի ժամ Վայոց Ձորում ջուր չի լինի
«Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը տեղեկացնում է իր հաճախորդներին և սպառողներին, որ վթարի վերացման աշխատանքներով պայմանավորված, ս.թ....
Աղբյուր` Panorama.am
12:16
Մենք՝ որպես ՀՀ-ի իշխանություն, չենք կարող ընդունել նման ռիսկեր պարունակող հայտարարություն. Էդուարդ Աղաջանյան
«Չնայած հայտարարությունում կային բավականին շատ դրույթներ, որոնց շուրջ հնարավոր եղավ գալ համաձայնության, այնուամենայնիվ, կային...
Աղբյուր` Panorama.am
12:00
ՔԿ-ն պարզում է Ջրաբեր գյուղի տարածքում ինքնաթիռի վթարի ենթարկվելու հանգամանքները
ՀՀ քննչական կոմիտեի Կոտայքի մարզային քննչական վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 341-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սույն թվականի դեկտեմբերի 1-ին...
Աղբյուր` Panorama.am
11:51
Սպիտակում փայտաշեն տնակ է այրվել
Դեկտեմբերի 2-ին, ժամը 07։19-ին Լոռու մարզային ճգնաժամային կառավարման կենտրոն ահազանգ է ստացվել, որ Սպիտակ քաղաքի Պանրագործների փողոցում այրվում...
Աղբյուր` Panorama.am
11:35
Սա մեր հավաքական պատասխանը կլինի Ալիևի հռետորաբանությանը. Անդրանիկ Թևանյան
ԱԺ-ն 81 պատգամավորով սկսեց «Հայաստան» խմբակցության պատգամավորների նախաձեռնությամբ հրավիրված արտահերթ նիստը՝ ԱԺ հայտարարություն...
Աղբյուր` Panorama.am
11:31
Ավինյան. Շենքերի վրա անցքեր եղել են հին ժամանակներից
«Լուսավորության աշխատանքները  կատարվել են մասնագետների կողմից։ Շենքերին փակցման հետ կապված քաղաքացիների անհանգստությունը վստահաբար...
Աղբյուր` Panorama.am
11:28
Մեկ օրում հանրապետությունում գրանցվել է 18 ավտովթար, վիրավորվել է 26 մարդ
Ըստ ոստիկանության օպերատիվ հաղորդագրությունների ամփոփագրերի՝ դեկտեմբերի 1-ից 2-ը Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանության ստորաբաժանումները...
Աղբյուր` Panorama.am
11:18
Մեկ շաբաթ տևած բողոքի ցույցերից հետո Չինաստանը մտադիր է մեղմացնել հակահամաճարակային սահմանափակումները
Չինաստանի իշխանությունները մտադիր են առաջիկա օրերին հայտարարել իրենց հակահամաճարակայի սահմանափակումներ մեղմացման մասին։ Այս մասին հայտնում է...
Աղբյուր` Panorama.am
11:01
Ռուբեն Վարդանյանի անվան հետ կապվող կուսակցությունն արձագանքում է Լավրովի հայտարարությանը
Արցախի Հանրապետության պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանի անվան հետ կապվող «Ապրելու երկիր» կուսակցությունը տարածել է հայտարարություն՝...
Աղբյուր` Panorama.am
10:52
Մամիջանյան. Հինգ տարի առաջ ՔՊ-ականները հայտարարգրում էին փաբերում ունեցած պարտքերը, հիմա՝ առանձնատները
«Եթե 5 տարի առաջ Հայաստանում այսօր իշխանություն հանդիսացող ՔՊ-ականների 99%-ը հայտարարագրում էր Երևանի փաբերում ունեցած պարտքերը, ապա հիմա...
Աղբյուր` Panorama.am
10:32
Սպիտակի, Տիգրանաշենի և Դիլիջանի ոլորաններում մառախուղ է
Դեկտեմբերի 2-ին՝ ժամը 10։00-ի դրությամբ, Կոտայքի, Հրազդանի, Ապարանի, Արմավիրի, Տավուշի տարածաշրջանների ավտոճանապարհներին, Սպիտակի, Տիգրանաշենի և...
Աղբյուր` Panorama.am
10:20
ԿԸՀ-ն արտահերթ նիստ է հրավիրում
Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովն այսօր՝ դեկտեմբերի 2-ին, արտահերթ նիստ է հրավիրելու։ Հանձնաժողովի մամուլի ծառայությունից հայտնում են՝...
Աղբյուր` Panorama.am
10:12
Սյունիքի Լեռնաձոր գյուղի մոտ մեքենաներ են բախվել. կա տուժած
Դեկտեմբերի 1-ին, ժամը 22։06-ին Սյունիքի մարզային ճգնաժամային կառավարման կենտրոն ահազանգ է ստացվել, որ Լեռնաձոր գյուղի մոտակայքում տեղի է ունեցել...
Աղբյուր` Panorama.am
10:03
ԵՄ հանձնակատարը բոյկոտում է ԱՄՆ գագաթնաժողովը՝ ԵՄ մտահոգություններին անուշադրության մատնելու պատճառով. Bloomberg
Ներքին շուկայի հարցերով եվրահանձնակատար Թիերի Բրետոնը որոշել է չայցելել ԱՄՆ՝ ԱՄՆ-ԵՄ Առևտրի և տեխնոլոգիաների խորհրդի գագաթնաժողովին, քանի որ...
Աղբյուր` Panorama.am
09:55
02.12. ԱԱ-2022-ի հանդիպումները
Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունում այսօր կավարտվի խմբային փուլը։ Այսօր հանդիպումներ կանցկացնեն G և H խմբերում ընդգրկված թիմերը։ G խումբ...
Աղբյուր` Panorama.am
09:47
Սուրեն Սարգսյան. Հայ-ադրբեջանական բանակցություններն ընթանում են Արցախը հանձնելու շուրջ տեխնիկական հարցերի շուրջ
Միջազգայնագետ Սուրեն Սարգսյանը գրում է. «Հասկանալի է չէ՞, որ հայ-ադրբեջանական բանակցություններն ընթանում են Արցախը հանձնելու շուրջ...
Աղբյուր` Panorama.am
09:37
Իլոն Մասկը հայտարարել է՝ռեփեր Քայնե Ուեսթի Twitter-ի էջը կրկին կարգելափակվի
Հայտնի ռեփեր Քանյե Ուեսթի Twitter-ի հաշիվը կրկին կարգելափակվի կանոնները խախտելու և բռնություն հրահրելու համար պատճառով: Այս մասին դեկտեմբերի...
Աղբյուր` Panorama.am
09:26
«Ժողովուրդ». ՔՊ-ական պատգամավորի ընկերուհին առաջիկայում նոր պաշտոնի կընտրվի
«Ժողովուրդ» թերթը գրում է. «Ազգային ժողովն առաջիկայում մի քանի դատավորներ պետք է ընտրի, թեկնածուներն արդեն հայտնի են:...
Աղբյուր` Panorama.am
09:23
«Հրապարակ». Ինչու է ոստիկանությունը մտադիր վերահսկել շարքային քաղաքացիներին ու հետևել շարժերին
«Հրապարակ» թերթը գրում է. «Հայաստանի Հանրապետությունում հանցագործություններն իբր կանխարգելելու և արագ բացահայտելու քողի...
Աղբյուր` Panorama.am
09:20
«Ժողովուրդ». Դատախազը հրաժարվում է ստորագրել ՔՊ-ական պատգամավորի գործը և դատարան ուղակել
«Ժողովուրդ» թերթը գրում է. «Ուշագրավ իրավիճակ՝ ԱԺ ՔՊ-ական պատգամավոր Սիսակ Գաբրիելյանի և քաղաքացիների հետ միջադեպի գործով:...
Աղբյուր` Panorama.am
09:16
«Հրապարակ». Երևանի քաղաքապետարանի ղեկավարությունն ասուլիսում բացատրելու է, թե ինչու են «դռելն» առել՝ ընկել հրապարակի շենքերի «ջանին»
«Հրապարակ» թերթը գրում է. «Այսօր Երևանի քաղաքապետարանի ղեկավարությունն ասուլիս է տալու, որ բացատրի, թե ինչու են...
Աղբյուր` Panorama.am
09:12
«Ժողովուրդ». Ինչ է առաջարկում Ռուբեն Վարդանյանի խորհրդական Մեսրոպ Առաքելյանը և ումից պետք է սկսել
«Ժողովուրդ» թերթը գրում է. «Արցախի պետական նախարար Ռուբեն Վարդանյանի խորհրդական Մեսրոպ Առաքելյանն առաջարկում է վերանայել...
Աղբյուր` Panorama.am
09:09
«Հրապարակ». ՀԱՊԿ խորհրդարանական վեհաժողովի խորհրդի և 15-րդ լիագումար համատեղ նիստին կմասնակցի նաև ՀՀ պատվիրակությունը
«Հրապարակ» թերթը գրում է. «Դեկտեմբերի 4-6-ը Մոսկվայում ՀԱՊԿ խորհրդարանական վեհաժողովի խորհրդի և 15-րդ լիագումար համատեղ...
Աղբյուր` Panorama.am
09:06
«Ժողովուրդ». 305 հազար դոլար. Աննա Հակոբյանի ղեկավարած հիմնադրամին անանուն նվիրատվությունները շարունակվում են
«Ժողովուրդ» թերթը գրում է. «ՀՀ վարչապետի տիկին Աննա Հակոբյանի ղեկավարած «Իմ քայլը» հիմնադրամում անանուն...
Աղբյուր` Panorama.am
09:02
«Հրապարակ». «Հայաստան» դաշինքի պատգամավորության մի շարք թեկնածուներ չեն վերցնի մանդատները
«Հրապարակ» թերթը գրում է. ««Հայաստան» դաշինքի պատգամավորության մի շարք թեկնածուներ չեն վերցնի մանդատները։...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ողնաշարային հիվանդություններ. երեխաների ոչ մանկական խնդիրները
17:19 01/12/2022

Ողնաշարային հիվանդություններ. երեխաների ոչ մանկական խնդիրները

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}