Կրթություն, գիտություն 12:36 06/12/2021 Հայաստան

Հայ գիտնականներն առաջարկում են հնագիտական նոր մոտեցում

ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտն առաջարկում է հնագիտական թաղված հուշարձանների հայտնաբերման և գնահատման աշխատանքներում կիրառել օգտակար հանածոների որոնման երկրաքիմիական մեթոդները: Այս մասին հայտնում են ՀՀ ԳԱԱ տեղեկատվական-վերլուծական ծառայությունից: 

Երկրաբանական գիտությունների թեկնածու Արշավիր Հովհաննիսյանը, ով Արտանիշի և Արագածի պեղումների գիտական խմբի համաղեկավարն է ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գիտական գծով փոխտնօրեն Արսեն Բոբոխյանի հետ, բացատրում է մեթոդի էությունը և կիրառման արդյուվետությունը.

«Հնագիտական հուշարձաններում թաղված մետաղական արտեֆակտերն այս կամ այն չափով քիմիապես ակտիվ են: Գտնվելով երկրի մակերեսից որոշակի խորության վրա՝ նրանք ագրեսիվ միջավայրի և մթնոլորտից ներթափանցող թթվածնով հարուստ ջրերի հետ փոխազդեցության մեջ են մտնում, առաջացնում են քիմիական միացություններ և մակերևութային լարվածության ուժերի շնորհիվ տարածվում են բնահողի մեջ՝ ստեղծելով սեփական երկրաքիմիական մարդածին պսակներ: Այս պսակների ձևավորման մեխանիզմը նույնն է, ինչ հանքային մարմինների շուրջը ձևավորվող երկրաքիմիական երկրորդային պսակներինը, որոնք արդյունավետորեն կիրառվում են նոր հանքավայրերի հայտնաբերման գործում:

Հնագիտական հուշարձանների վրա, բնահողի շերտում ձևավորված երկրաքիմիական պսակների գնահատման համար, որպես գլխավոր էլեմենտ-ինդիկատորներ, օգտագործվում են պղինձը, անագը, մկնդեղը, կապարը, ցինկը, արծաթը, երկաթը, կալցիումը և ոսկին, որոնք մտնում են բրոնզի և երկաթի դարաշրջանների հնագիտական մետաղական արտեֆակտերի կազմի մեջ, ինչպես նաև ֆոսֆորը, որը մարդու և կենդանիների ոսկորների կազմի հիմնական բաղադրիչներից է: Այս էլեմենտների ձևավորած երկրաքիմիական պսակները կրում են իրենց մեջ քանակական և որակական տեղեկություն նրանց անտրոպոգեն աղբյուրի (հուշարձան, դամբարան) վերաբերյալ:

Ինչպես ցույց տվեցին մեր ուսումնասիրությունները Արտանիշի թերակղզում և Արագածի հարավային լանջերին, դրանք հստակորեն արտահայտվում են բնահողի մեջ՝ դամբարանների և այլ հնագիտական հուշարձանների մակերեսի վրա: Այս մոտեցման արդյունքում բացահայտվել են Արտանիշի թերակղզու արևելյան ափին տեղադրված Արտանիշ 23 և 29 դամբարանադաշտերի վրա՝ բնահողի շերտում ձևավորված անտրոպոգեն պսակների երկրաքիմիական առանձնահատկությունները, բացահայտվել և պարզաբանվել են Արագածի հարավային լանջի Տիրինկատար-Կարմիր Սար տարածքի (12 վիշապների տարածք) դամբարանների վրա՝ բնահողի շերտում ձևավորված անտրոպոգեն պսակների երկրաքիմիական առանձնահատկությունները։ Հնագետներին տրվել են դրական երաշխավորություններ՝ պեղելու առավել հեռանկարային դամբարանները, ինչպես նաև խոտանվել են նախկինում թալանվածները։

Ավելի ուշ հնագիտական պեղումներով հաստատել են մեր կողմից դամբարանների համար տրված դրական և բացասական (խոտանված), եզրակացությունները»:

Արշավիր Հովհաննիսյանը նշել է, որ Հայաստանի տարածքը ծածկված է հնագիտական հուշարձանների խիտ ցանցով՝ քարե դարից մինչև ուշ միջնադար:

Հետխորհրդային տարիներին հայտնաբերված, բայց չուսումնասիրված օբյեկտների թիվը կրկնապատկվել է: Առաջացել է ընտրողական ուսումնասիրության անհրաժեշտություն՝ պեղումների ենթակա հարյուրավոր օբյեկտներից ընտրել ամենից առաջնահերթը: Արտանիշի թերակղզում և Արագածի հարավային լանջերին իրականացված հաջողված փորձը նախատեսվում է տարածել այլ տարածքների վրա, քանի որ այս մեթոդով խնայում են պեղումներին ուղղված ֆինանսական միջոցները, ժամանակը, ապահովում են առավել հարուստ արտեֆակտեր պարունակող հուշարձանների հայտնաբերումը, թույլ են տալիս գնահատել հուշարձանների ներքին պարունակությունը՝ առանց այն բացելու, հնարավորություն են տալիս հավաստանշել և խոտանել նախկինում թալանված հուշարձանները, նպաստում են գեո և արխեոտուրիզմի զարգացմանը:

Այս աշխատանքները մեծ հետաքրքրություն են առաջացրել հայաստանյան և միջազգային գիտական հանրության շրջանում: Արդեն կա համագործակցություն և ակտիվ գիտական շփումներ գերմանացի, իտալացի և ավստրալացի երկրաբանների և հնագետների հետ:

Հետազոտությունն իրականացվել է ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության գիտության կոմիտեի ֆինանսավորմամբ՝ «Երկրաքիմիական որոնման մեթոդների փորձնական կիրառությունը հնագիտական թաղված օբյեկտների հայտնաբերման և գնահատման աշխատանքներում» 18T-1E171 գիտական  թեմայի շրջանակներում: Աշխատանքներն իրականացվել են ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի հետ համագործակցությամբ, ինչպես նաև միջազգային համագործակցությամբ Գերմանիայի Հալլե-Վիտենբերգի Մարտին Լյութերի համալսարանի Դասական հետազոտությունների ինստիտուտի, Մյունխենի Լյուդվիգ-Մաքսիմելիան համալսարանի Երկրի մասին գիտությունների դեպարտամենտի, Բեռլինի Ազատ համալսարանի Հին Մերձավոր Արևելքի ուսումնասիրությունների ինստիտուտի, Քեմնիցի հնագիտության պետական թանգարանի, Իտալիայի Հումանիտար գիտությունների դեպարտամենտի Վենետիկի Կա Ֆոսկարի համալսարանի հետ:

Հետազոտությունները տպագրվել են «Archaeology of Armenia in Regional Context» և «Armenian Journal of Near Eastern Studies (Aramazd)» հանդեսներում:



 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

16:59
8 մլրդ դրամ՝ արցախցի բռնագաղթածների բնակարանային խնդիրները լուծելու համար
Կառավարության այսօրվա նիստում չզեկուցվող նախագծերի փաթեթով ընդունվել է Արցախի Հանրապետության կառավարությանը միջպետական վարկ տրամադրելու...
Աղբյուր` Panorama.am
16:50
Ճամփորդի երազանքը. National Geographic-ը՝ Հայաստանում արշավների մասին
National Geographic ամսագիրը հոդված է հրապարակել նոր արշավային երթուղու մասին, որը զբոսաշրջիկներին հնարավորություն կտա բացահայտել Հայաստանի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:41
Քաղաքագետ. Դաշնակցության համար դերակատար մնալու համար կա միայն մեկ ճանապարհ
Քաղաքագետ Ստեփան Դանիելյանը գրում է. «Դաշնակցության համար Հայաստանի ապագա քաղաքական գործընթացներում դերակատար մնալու համար կա միայն...
Աղբյուր` Panorama.am
16:32
Հայ-թուրքական և հայ-ադրբեջանական գործընթացներն իրար փոխկապակցելն ավելի է դժվարացնում առաջընթաց գրանցելը. ԱԽ քարտուղար
«Հայաստանի մոտեցումը շարունակում է մնալ այն, որ հայ-թուրքական և հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորումը անջատ գործընթացներ են,...
Աղբյուր` Panorama.am
16:27
Բրյուսովի անվան համալսարանի ուսխորհուրդ. Այս արհեստական ձգձգումը պատահական չէ
Վ. Բրյուսովի անվան պետական համալսարանի ուսանողական խորհուրդը տարածել է հայտարարություն, որտեղ ասված է. ««Վ. Բրյուսովի անվան...
Աղբյուր` Panorama.am
16:19
6000 անցքն առանձին-առանձին կվերականգնվի.Վահրամ Դումանյան
«Քաղաքապետարանը հստակ ասել է, որ բոլոր ծակերը կվերականգնվեն, եթե դրա կարիքը կա»,-կառավարության շենքը ձևավորելու հետևանքով հասցված...
Աղբյուր` Panorama.am
15:28
Հայաստանի տնտեսությունում ներդրումներն աճել են 5 անգամ. ԵՏՀ
Եվրասիական տնտեսական միության երկրների մեծ մասում 2022 թվականի առաջին կիսամյակում նախորդ տարվա նույն ժամանակաշրջանի համեմատ նկատվել է ուղղակի...
Աղբյուր` Panorama.am
15:15
Կկայանա «ԱրմՌոբոտիքս 2022» հայաստանյան 14-րդ առաջնությունը
Առաջնության անցկացման հովանավորը նաև Ակբա բանկն է:
Աղբյուր` Panorama.am
15:09
Ինչո՞ւ է Երևանում անցկացվելիք «Մանկական Եվրատեսիլը» պատմության մեջ ամենաթանկը
««Մանկական Եվրատեսիլի» ընդգրկումն ու ժողովրդականությունն ամեն տարի աճում է։ Ամեն տարի բեմում տեսնում ենք տաղանդավոր...
Աղբյուր` Panorama.am
14:58
«ԼՈՒՅՍ». 2023թ. տնտեսական աճի կանխատեսումը էական ռիսկեր է պարունակում
«ԼՈՒՅՍ» հիմնադրամը վերլուծել է 2023թ. պետական բյուջեի նախագիծը։
Աղբյուր` Panorama.am
14:58
Բռնագաղթածներին 40 հազար դրամները չվճարելու մեղադրանքները Նարեկ Մկրտչյանը գցեց Արցախի կառավարության գրպանը
«Ցանկացած նախագիծ, որը վերաբերում է արցախցիներին, բացառապես իրականացվում է Արցախի ղեկավարության հետ քննարկումների...
Աղբյուր` Panorama.am
14:49
Մոսկվայում հանդիպել են Ռուսաստանի, Հայաստանի ու Ադրբեջանի գլխավոր դատախազները
Մոսկվայում հանդիպել են Ռուսաստանի, Հայաստանի, և Ադրբեջանի գլխավոր դատախազներ Իգոր Կրասնովը, Աննա Վարդապետյանը և Քամրան Ալիևը։ ՌԴ գլխավոր...
Աղբյուր` Panorama.am
14:37
Ուկրաինա-Ռուսաստան պատերազմում զոհվել է Կարեն Խաչատուրյանը
Ուկրաինա-Ռուսաստան պատերազմում զոհվել է Ուկրաինայի հայ համայնքի ներկայացուցիչ Կարեն Խաչատուրյանը։ Գույժը ֆեյսբուքյան իր էջում հրապարակել է...
Աղբյուր` Panorama.am
14:30
Մինչև դարավերջ Եգիպտոսի հուշարձանները կարող են ոչնչանալ
Դրանց սպառնում է ծովի մակարդակի բարձրացումը
Աղբյուր` Panorama.am
14:20
«Կենսաթոշակների բաձրացման համատեքստում անապահովության համակարգից դուրս մնացածների համար լուծումներ են մշակվում»
«Քաշաթաղցիները հարց էին բարձրացրել, որ իրենք տարբեր մարզերում հողակտորներ են ուսումնասիրել և ցանկանում են, որ իրենց հատկացվող 12 կամ 14...
Աղբյուր` Panorama.am
14:15
Մանդատներ են ստացել Մհեր Սահակյանը, Արփինե Վարդանյանը, Արման Ղազարյանը և Իրինա Գասպարյանը
Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը դեկտեմբերի 8-ին արտահերթ նիստ էր հրավիրել՝ ԱԺ պատգամավորներին մանդատներ տրամադրելու մասին արձանագրությունների...
Աղբյուր` Panorama.am
14:12
Մառախուղ, ձյուն, ջերմաստիճանի նվազում, եղանակն առաջիկա օրերին
Հանրապետության տարածքում դեկտեմբերի 8-ի ցերեկը, 9-12-ը սպասվում է առանց տեղումների եղանակ, դեկտեմբերի 13-ին շրջանների մեծ մասում սպասվում են...
Աղբյուր` Panorama.am
14:04
Ստեփան Դանիելյան. Ու հետաքրքիր է, թե որ խելապակասն է գնալու նման թափանցիկ կառույցում շպիոն աշխատելու
Քաղաքագետ Ստեփան Դանիելյանը գրում է. «Secret Intelligence Service-ը, նույն ինքը  SIS/Military Intelligence, որը հայտնի է MI6...
Աղբյուր` Panorama.am
13:43
Մարիամ Մկրտչյանը՝ շախմատի միջազգային երիտասարդական մրցաշարի միանձնյա հաղթող
Ռուսաստանի Խանտի Մանսիյսկ քաղաքում անցկացվել է շախմատի միջազգային երիտասարդական մրցաշար մինչև 20 տարեկան մարզիկ-մարզուհիների մասնակցությամբ:...
Աղբյուր` Panorama.am
13:25
Վահան Թումասյան. Փաշինյանի հայտարարությունն ընդամենը պրոբլեմից փախչելու քաղաքականություն է
«Մոտավորապես 4 տարի է հանձնաժողովը, որի մեջ ես էլ էի ընդգրկված, ուսումնասիրություններ կատարեց ու միայն փաստերով  արձանագրեց, թե քանի...
Աղբյուր` Panorama.am
13:17
Այն, ինչ կարելի է Ավինյանին, չէր կարելի Մարությանին
Պատմության թանգարանին կից կրպակի ապամոնտաժման լուսանկարների տարածումն ու որպես դրանց արձագանք գրառումները հիշեցնում են հին հունական ասացվածքը....
Աղբյուր` Panorama.am
12:59
Արտաշատի խճուղում բախվել են բեռնատարներ. կա տուժած
Դեկտեմբերի 8-ին, ժամը 10:01-ին Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոն ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Արտաշատի խճուղում տեղի է ունեցել ՃՏՊ, բախվել...
Աղբյուր` Panorama.am
12:33
Զինծառայողների ապահովագրության հիմնադրամին նվիրաբերությունները նվազել է 61%-ով
Զինծառայողների ապահովագրության հիմնադրամին նվիրաբերությունների մասնաբաժինը նվազել է 61 տոկոսով։ Այս մասին ասված է հիմնադրամի տնօրենի՝ երկրորդ և...
Աղբյուր` Panorama.am
12:25
Մեր բոլոր հետախուզական ծառայությունների կյանքում ոչինչ չի փոխվի. Նիկոլ Փաշինյան
«Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ թե՛ Պաշտպանության նախարարությունում, թե՛ Ազգային անվտանգության ծառայությունում գոյություն ունեն համանման...
Աղբյուր` Panorama.am
12:16
Մինչև տարեվերջ Հայաստանի ու Թուրքիայի միջև կսկսվեն օդային բեռնափոխադրումներ. «Hurrriyet»
Հայաստանի ու  Թուրքիայի միջև ուղիղ չվերթների վերսկսումից հետո այժմ աշխատանքներ են իրականացվում օդային բեռնափոխադրումներ սկսելու...
Աղբյուր` Panorama.am
11:55
Սա ԴՆԹ մակարդակի խնդիր է.Նիկոլ Փաշինյանը՝ շինարարական նորմերի պահպանման մասին
«Նախագիծը շինարարական հրապարակներում նորմերի պահպանման կարգապահության բարձրացմանն է ուղղված»,-զեկուցելով հերթական որոշման նախագիծը՝...
Աղբյուր` Panorama.am
11:49
Գեղարքունիքի մի քանի համայնքներում այսօր ջուր չի լինի
«Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը տեղեկացնում է իր հաճախորդներին և սպառողներին, որ վթարի վերացման աշխատանքներով պայմանավորված, ս.թ....
Աղբյուր` Panorama.am
11:39
Մախաչկալայի մոտ գրանցված երկրաշարժը զգացվել է Տավուշի, Լոռու, Գեղարքունիքի մարզերում
Դեկտեմբերի 8-ին, տեղական ժամանակով ժամը 10:42-ին (Գրինվիչի ժամանակով ժամը 06:42-ին) ՀՀ ԱԻՆ Սեյսմիկ պաշտպանության տարածքային ծառայության...
Աղբյուր` Panorama.am
11:35
Եթե վիրուսային հիվանդությունից հետո երեխան սկսել է կաղալ, ինչի մասին է վկայում դա
Եթե երեխան 2-3 տարի նորմալ քայլել է, և հանկարծ, վիրուսային հիվանդությունից մի քանի օր կամ մեկ շաբաթ հետո սկսում է կաղալ, ոտքը քարշ տալ, բողոքում...
Աղբյուր` Panorama.am
11:25
Ընդդիմությունը դեմ քվեարկեց 2023 թվականի պետական բյուջեի նախագծին
Ազգային ժողովը 66 կողմ, 28 դեմ ձայների հարաբերակցությամբ ընդունեց «Հայաստանի Հանրապետության 2023 թվականի պետական բյուջեի մասին»...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Մեր բոլոր հետախուզական ծառայությունների կյանքում ոչինչ չի փոխվի. Նիկոլ Փաշինյան
15:30 08/12/2022

Մեր բոլոր հետախուզական ծառայությունների կյանքում ոչինչ չի փոխվի. Նիկոլ Փաշինյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}