Մշակույթ 19:51 14/01/2022 Հայաստան

Դարբնության անցյալն ու ներկան, մշակութային արժեքն ու նշանակությունն ըստ Աղասի Թադևոսյանի

«Հետազոտության ընթացքում ուրախությամբ արձանագրեցի, որ Գյումրիում մարդիկ իրենց տներում շարունակում են պահպանել ավանդական դարբնության նմուշները՝ դռների, պատուհանների հին ճաղավանդակները, պատշգամբների նեցուկները, բազրիքները: Դա նշանակում է՝ բնակչությունը հասկանում է դրանց արժեքը և իր մեջ կրում է գնահատելու ավանդույթը»,- ասում է ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գիտաշխատող Աղասի Թադևոսյանը:

Ինչպես հայտնում են  ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարությունից,  իրականացվել է «Գյումրու դարբնոցային մշակույթի արհեստագործական և համայնքային ավանդույթները» ծրագիրը, որի հիմնական գաղափարն էր Գյումրիի դարբնության ավանդույթները ներկայացնող և մշակութային ժառանգության արժեք ունեցող ազգագրական նյութի գրանցումը, պահպանումն ու հանրայնացումը։

Չնայած դարբնությունը Հայաստանում տարածված արհեստներից է եղել, սակայն որպես քաղաքային արհեստ՝ այն իր լիարժեք արտահայտությունը ձեռք է բերել Գյումրիում և ծաղկուն շրջան ապրել 19-րդ դարում:

Ինչպես Աղասի Թադևոսյանն է ներկայացնում, շուրջ 5 ամիս տևած գիտարշավների ընթացքում գրանցած նյութի հիման վրա շարադրվել են դարբնոցային տեխնիկատեխնոլոգիական աշխատանքի և քաղաքային ֆոլկլորում դարբնության ու դարբինների դերի ու տեղի հետ կապված համառոտ պատմություններ, որոնք ամփոփվել են էլեկտրոնային գրքի և շտեմարանի ձևով: Բացի դրանից՝ իրականացվել է Գյումրիի դարբնոցային մշակութային ժառանգության նմուշների տեղակայման քարտեզագրում՝ դրանց գտնվելու վայրերի մասին ցանկերի ուղեցույցով և լուսանկարներով, ինչպես նաև համառոտ տուրիստական խորհրդատու Գյումրիում դարբնոցային մշակութային ժառանգության ցուցադրմանը նվիրված շրջայցի կազմակերպման վերաբերյալ:

Ծրագրի իրականացումը կարևորվում է Գյումրիի արհեստների գույքագրման, արհեստագործների համայնքի արժևորման և գնահատման, ինչպես նաև տեղական ոչ նյութական մշակութային ժառանգության պահպանության ու կենսունակության շարունակականության ապահովման նպատակով:

Դարբնությունը՝ ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն

Աղասի Թադևոսյանը՝ որպես ծրագրի հեղինակ և ազգագրագետ, ներկայացնում է Գյումրիում դարբնոցային մշակույթի առանձնահատկությունները, անցյալն ու ներկան, հեռանկարները:

«Դարբնությունը Հայաստանում տարածված արհեստներից է եղել թե՛ գյուղական, թե՛ քաղաքային բնակավայրերում: Եթե գյուղերում միայն կենցաղային իրեր են պատրաստվել, ապա քաղաքում շատ ավելի լայն պահանջարկ է եղել. կիրառվել են տան արտաքին ձևավորման տարրեր՝ դռների, պատուհանների ճաղավանդակներ, բազրիքներ,- պատմում է ազգագրագետը,- որպես քաղաք՝ Գյումրին ձևավորվել է 1840-ականներին, երբ այստեղ է տեղափոխվել քաղաքային բնակչություն՝ ձևավորելով տարբեր խավեր: Դա ենթադրում էր մրցակցություն ոչ միայն տարրական կարիքների, այլև գեղագիտական պահանջմունքների բավարարման տիրույթում: Իսկ մրցակցության մեջ վարպետներն ավելի էին հմտանում»:

Քաղաքային արհեստները ունեին համքարություններ՝ որոշակի կանոններով ու արհեստի որակական չափանիշներով, և եթե որևէ արհեստագործ չէր բավարարում այդ չափանիշները կամ խախտում էր դրանք, համքարությունը կարող էր զրկել նրան առևտրական շարքում կրպակ ունենալու հնարավորությունից:

«Ինչո՞ւ է դարբնությունը ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն համարվում» հարցին ազգագրագետ Աղասի Թադևոսյանը պատասխանում է. «Ցանկացած նյութական մշակույթ առարկայանում է ոչ նյութական մշակույթի՝ մտքի ու գաղափարի հաշվին. նյութականը վերջնական արդյունքն է: Այս համատեքստում պետք է տարբերել երկաթագործությունը ավանդական դարբնությունից: Այսօր էլ Գյումրիում կան երկաթային դեկորներով տներ: Դրանց պատրաստման ավանդական եղանակներին փոխարինում է տեխնիկական՝ եռակցման եղանակը: Գործից հասկացող մարդը տարբերությունը միանգամից կզգա. արտաքին տեսքը, որակը այլ են: Դարբնությամբ արված գործերի սիմետրիկ շարքերը, բացի կիրառականությունից, նաև գեղագիտական նշանակություն են ձեռք բերել. հենց սա է դարձել ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն»:

Դարբնության այսօրը

Հետազոտությունների ընթացքում Ա. Թադևոսյանը զրուցել է գյումրեցի մերօրյա դարբինների՝ այդ ավանդույթը իրապես կրողների հետ: Նա պատմում է, որ դարբնության ամենածաղկուն շրջանում Գյումրին ունեցել է մոտ 96 վարպետ դարբին. այսօր նրանց թիվը քաղաքում մատների վրա կարելի է հաշվել. վեցն են: Մի քանի ընտանիք կա, որ սերնդեսերունդ պահպանում է արհեստը՝ հասնելով արդեն 7-րդ սերնդին: Նա հիշատակում է հատկապես Պապոյանների, Մնոյանների, Մարտիրոսյանների ընտանիքների մասին: Նրանք, թե՛ լուսանկարներով, թե՛ բանավոր պատմություններով, թե՛ պարզապես արհեստի մշակութային ինֆորմացիայի կրողները լինելով, պահպանել են այն:

Հետազոտությունների հիման վրա գրած գրքում Ա. Թադևոսյանը հայտնի դարբիններից վավերագրել է Գյումրիում դարբնության մշակույթին վերաբերող բազմաթիվ հիշարժան պատմություններ: Դրանք ցույց են տալիս ավանդույթի կենսունակությունը Գյումրի քաղաքի անցյալում և ներկայում, արժեքն ու նշանակությունը՝ որպես մշակութային ժառանգություն: Ըստ պատմություններից մեկի՝ Գյումրիի կայարանի հայտնի ջահը դարբնել են Մնոյանները: Մեկ տոննա կշռով ջահը կախելիս վարպետ Օնիկը և նրա 2 տղաները իրենց աշխատանքի որակն ու վստահելիությունը ցույց տալու համար բարձրացել են դրա վրա և ի նշանավորումն գործի հաջողության՝ շամպայն խմել:

Դարբնությունը՝ որպես մշակութային ժառանգություն արժևորելիս կարևորվում է այն հանգամանքը, որ զնդանը ծիսական վայր է համարվել: Զնդանի վրա դարբինները հաց են տվել, և դրա վրա նստելը սրբապղծություն էր: Ա. Թադևոսյանն իրավացիորեն նշում է, որ ավանդական արհեստները կորցնելու վտանգը միշտ կա, որովհետև տեխնոլոգիզացման գործընթացին զուգահեռ՝ արդյունքը էժանանում է, իսկ ձեռքի աշխատանքը ժամանակատար և թանկ:

«Միայն այն, որ այսօր կան ընտանիքներ, որոնք սերնդեսերունդ փոխանցում են դարբնությունը, հուշում է, որ արհեստը կապրի»,- ասում է Թադևոսյանը և հայտնում Հովհաննես Մնոյանի վերջին գործի մասին. նա երկաթից կին է դարբնել, շուտով կավարտի նաև Կոմիտասի կիսանդրին:

Դարբնության ավանդույթը պահպանում է ոչ միայն դարբինը, այլև բնակիչը

«Քաղաքը լուսանկարելու ընթացքում նկատեցինք մի ճաղավանդակ, որը գտնվում էր բոլորովին նոր դռան վրա. հին վարպետի ձեռքի գործ էր: Դուռը փոխել էին, բայց ճաղավանդակը պահպանել են,- ասում է մեր զրուցակիցը և հավելում,- սեփական մշակույթը ընկալելը և կրելը այդ արժեքների պահպանման հիմնական երաշխիքն են: Շատ հաճելի էր տեսնել և գիտակցել բնակիչների մոտեցումը»:

Ա. Թադևոսյանը պատմում է նաև, որ Գյումրիի Գեղարվեստի ակադեմիան ունի դեկորատիվ կիրառական արվեստի բաժին, որտեղ դարբնություն են սովորեցնում: Նա ականատես է եղել, թե ինչպես են աղջիկները ևս հետաքրքրվել այս արհեստով, փորձել երկաթից դեկոր ստանալ: Ազգագրագետը արհեստը պահպանելու և սերունդներին փոխանցելու հարցում լավատես է. միաժամանակ նշում է, որ մեծ դեր ունի նաև հանրահռչակման քաղաքականությունը՝ հասարակության լայն շերտերին ներկայացնելու մեր ավանդական դարբնությունը՝ այն պահպանելու, չվնասելու և հնարավորինս կիրառական դարձնելու համար: Ըստ Թադևոսյանի՝ դարբնության ավանդույթը աշխուժացնելու հեռանկարային տարբերակ է նաև տուրիզմը. «Ճիշտ է, մեկ այլ տեսանկյունից տուրիզմը մշակույթի ապրանքայնացման վտանգ կարող է ներկայացնել, բայց գրագետ քաղաքականության պայմաններում այն նաև մեր ունեցածը հանրահռչակելու լավ միջոց է»:

Նա իր ծրագրում ներառել է նաև համառոտ խորհրդատվություն տուրիզմի համար՝ ինչպես Գյումրիում կարելի է դարբնության մշակույթի երթուղի ստեղծել. «Օրինակ՝ զբոսավարները Ասլամազյան քույրերի թանգարանը ներկայացնելիս կարող են զբոսաշրջիկի ուշադրությունը հրավիրել նաև թանգարանի դարպասին, որը ևս մշակույթի բաղադրիչ է: Կարծում եմ՝ զբոսաշրջությունն այդ կերպ ավելի հետաքրքրական և բազմազան կդառնա թե՛ տեղացի, թե՛ օտարերկրյա այցելուների համար»:

Եզրափակելով խոսքը՝ Աղասի Թադևոսյանը կարծում է, որ դարբնությունը հանրահռչակելու համար կարելի էր նաև Գյումրիում դարբնության փառատոն անցկացնել, ինչը ևս կնպաստեր հանրության իրազեկվածության բարձրացմանը և մեր մշակութային ժառանգության պահպանմանն ու փոխանցմանը:

 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:37
ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարը հայտարարել է «Հյուսիսային հոսք 2»-ի շուրջ տարաձայնությունների մասին
ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Յենս Սթոլթենբերգը հայտնել է, որ Գերմանիայի կանցլեր Օլաֆ Շոլցի հետ քննարկել է «Հյուսիսային հոսք 2» նախագիծը,...
Աղբյուր` Panorama.am
20:30
Շվեդիան չեղարկել է ՊՇՌ թեստի պարտադիր պահանջը՝ երկիր մուտք գործողների համար
Շվեդիա ժամանող օտարերկրացիների համար այլևս անհրաժեշտ չի լինի COVID-19 թեստի բացասական  արդյունք ներկայացնելը, ասվում է երկրի կառավարության...
Աղբյուր` Panorama.am
20:23
Հունվարի 19-ին և 20-ին շրջանների զգալի մասում ձյուն կտեղա
Մայրաքաղաքում հունվարի 20-ի ցերեկը, 21-23-ը սպասվում է առանց տեղումների եղանակ: Հունվարի 19-ին, 20-ի գիշերը և առավոտյան սպասվում է ձյուն:Այս...
Աղբյուր` Panorama.am
20:15
Արցախում ներկայումս կառուցվում է 2862 բնակարան
Արցախի Հանրապետության պետական նախարար Արտակ Բեգլարյանը հունվարի 18-ին հանդես է եկել մամուլի մեծ ասուլիսով՝ անդրադառնալով 2021թ. կատարած և...
Աղբյուր` Panorama.am
20:07
Նավասարդ Արքեպիսկոպոս Կճոյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել է
Նավասարդ Արքեպիսկոպոս Կճոյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել է արդարացման՝ հանցակազմի բացակայության հիմքով։ Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
ԿՏԱԿ-ը հայտարարում է մենթոր դպրոցների բաց մրցույթ
Կրթական տեխնոլոգիաների ազգային կենտրոնը հայտարարում է էլեկտրոնային ուսուցում իրականացնող մենթոր դպրոցների բաց մրցույթ, հայտնում են կենտրոնից։...
Աղբյուր` Panorama.am
19:52
ՀԱՀ-ի կենդանաբանական այգում առյուծներն ու կատվառյուծները հիվանդացել են COVID-19-ով՝ վարակվելով աշխատակիցներից
Հարավաֆրիկյան Հանրապետւթյան (ՀԱՀ) մայրաքաղաք Պրետորիայի կենդանաբանական այգում պահվող առյուծներն ու կատվառույծները համավարակի ժամանակ հիվանդացել...
Աղբյուր` Panorama.am
19:43
Microsoft-ը 68,7 միլիարդ դոլարով գնում է խաղերի մշակող Activision Blizzard-ը
Ամերիկյան Microsoft կորպորացիան 68,7 միլիարդ դոլար արժողությամբ գործարքով ձեռք է բերում աշխարհի խոշորագույն խաղեր մշակողներից մեկին՝ Activision...
Աղբյուր` Panorama.am
19:35
Հայ բասկետբոլիստները Եվրոպայի առաջնություններում իրենց մրցակիցներին կիմանան փետրվարի 15-ին
Գերմանիայի Ֆրայզինգ քաղաքում փետրվարի 15-ին կկայանա բասկետբոլի փոքր երկրների Եվրոպայի 2022 թ. առաջնությունների վիճակահանությունը: Իրենց...
Աղբյուր` Panorama.am
19:25
ՃՏՊ Երևան-Սևան ավտոճանապարհին․ կա տուժած և զոհ
Հունվարի 18-ին, ժամը 15:11-ին Կոտայքի մարզային ճգնաժամային կառավարման կենտրոն տեղեկություն է ստացվել, որ Երևան-Սևան ավտոճանապարհին՝ «Վերին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:16
Անդրանիկ Մարգարյանի հիշատակին նվիրված շախմատի 12-րդ մրցաշարի հաղթողները հայտնի են
Հայաստանի շախմատի ակադեմիան հունվարի 8-ից 16-ն անցկացրել է Անդրանիկ Մարգարյանի 12-րդ հուշամրցաշարը, որին մասնակցել են շուրջ 430 երեխաներ,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:06
Էրդողանը դիպլոմ չունի․ թուրք քաղաքական գործիչ
Թուրքիայում գործող «Ժողովրդի ազատագրության» կուսակցության (ԺԱԿ-HKP) գլխավոր քարտուղարի տեղակալ Սաիդ Քըրանը Flash TV-ի եթերում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:58
ՍԱՏՄ․Կասեցվել է հացի արտադրամասի գործունեությունը
ՀՀ սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմնի Շիրակի մարզային կենտրոնի տեսուչները վերահսկողություն են իրականացրել անհատ ձեռնարկատեր Խաչիկ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:50
Փաշինյանը որտեղի՞ց է նախաքննական գաղտնիք պարունակող տեղեկությունների տիրապետում․ Հայկ Ալումյան
ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի՝ ընդդեմ Նիկոլ Փաշինյանի նախնական դատական նիստից հետո փաստաբան Հայկ Ալումյանը նշեց՝ սա թվով երրորդ դեպքն է,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:42
Սեփական կետից սկսելու երկրորդ այդպիսի մի հարված կնշանակի հայի ինքնության և պետականության վերջը. Լիլիթ Գալստյան
«Օրերս ԵԱՀԿ-ում Ռուսաստանի մշտական ներկայացուցիչ Ալեքսանդր Լուկաշևիչը հայտարարեց, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները չեն կարողանում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:35
Ձմեռային օլիմպիական խաղերին ընդառաջ խստացվում են հակակորոնավիրուսային միջոցոռումները
Պեկինի իշխանությունները ձմեռային օլիմպիական խաղերին ընդառաջ շարունակում են խստացնել հակակորոնավիրուսային միջոցառումները: ՀԱՕԿ-ը հայտնում է,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:27
Ալիևը ոգևորված է Փաշինյանի տարեվերջյան ասուլիսից. Անդրանիկ Թևանյան
«Մեր երկրի հյուսիս-արևելյան հատվածում օրերս տեղի ունեցած ռազմական բախման հետևանքով ունեցանք 3 զոհ։ Ալիևը մեղքը բարդեց Հայաստանի վրա։ Ի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:20
18․01․2022․ Ջրականից հայտնաբերվել է ևս մեկ աճյուն
2020 թվականի ռազմական գործողությունների ընթացքում զոհված և անհետ կորած զինծառայողների ու քաղաքացիական անձանց աճյունների (մասունքների) որոնողական...
Աղբյուր` Panorama.am
18:14
Նաիրա Զոհրաբյան. Առաջիկա ամիսներին Մարալիկում Սողոմոն Թեհլիրյանի արձանն ապամոնտաժվելու է
«Միջազգային կառույցները այս գլոբալ խաղի մի մասն են։ Այսօր Հայաստանում իշխանության է մեկը, ով հարմար է աշխարհքաղաքական բոլոր կենտրոններին՝...
Աղբյուր` Panorama.am
18:07
«Թուրքերի և ադրբեջանցիների առաջ նվաստանալը իշխանությանը վերածել է անարժանապատիվ խաղաղություն մուրողների»
«Հետպատերազմյան ժամանակահատվածում, երբ թվում էր, թե իշխանության առաջնային անելիքը պետք է լիներ Հայաստանի և Արցախի պաշտպանական համակարգերի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
ՎՏԲ-Հայաստան Բանկն առաջարկում է Չատ-բանկ DIRECT-ի օգտատերերին ավանդների և վարկերի ձևակերպում արտոնյալ պայմաններով
Չատ-բանկ DIRECT-ի օգտատերերը կարող են օգտվել արտոնյալ պայմաններից՝ ՀՀ դրամով և ԱՄՆ դոլարով ավանդներ և վարկեր ձևակերպելիս:
Աղբյուր` Panorama.am
17:55
Մարզերում արդեն հրամայական է իշխանության պարտվողական քաղաքականության դեմ պայքարի անհրաժեշտությունը. Կյուրեղյան
«2018 թվականի մայիսին ասում էի, զգուշացնում, որ այս իշխանությունը երկիրը տանելու է ու տանում է պետականաքանդ ուղղությամբ և դա անում է ոչ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:49
Արմինե Օհանյան. Նիկոլ Փաշինյանը մամուլի ատելության հարցում նախկիներից առաջ է անցել
«Նախկին գլխավոր խմբագիրը (Նիկոլ Փաշինյանը-խմբ.), իշխանության գալով, կարող էր արժևորել մամուլը, խոսքի ազատությունը, ինչ-որ սկզբունքներ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:39
Իշխանավորների համար ապրուստը դարձել է ձրի, իսկ հպարտ քաղաքացիների համար կյանքը դարձել է թանկ. Արեգնազ Մանուկյան
«Հարգելի քաղաքացիներ, այս իշխանությունները ձեզ խոստացան տնտեսական թռիչքաձև աճ, բայց այդ աճն ապահովեցին բացառապես իրենց...
Աղբյուր` Panorama.am
17:30
Հայաստան-Թուրքիա գործընթացը չի կարող կայանալ Փաշինյանի օրոք, որովհետև մեկ անգամ կապիտուլյացիա ստորագրածը հա էլ կստորագրի. Մամիջանյան
««Պատիվ ունեմ» խմբակցության մաս կազմող երկու կուսակցություններից ՀՀԿ առաջնորդը եղել է հայ-թուրքական ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:27
Սաթիկ Սեյրանյան. Հողաթափերով իշխանության են եկել ու հիմա ինչ ունեցվածքի տեր են, ո՞ւր են հակակոռուպցիոն մարմինները
Հայաստանի Ժուռնալիստների միության նախագահ Սաթիկ Սեյրանյանը գործող իշխանության ներկայացուցիչներին հիշեցնում է՝ ոչ մի իշխանություն հավերժ չէ,...
Աղբյուր` Panorama.am
17:19
Քննարկվել է Իրան-Նախիջևան մաքսային համագործակցությունը
Նախիջևանում ԻԻՀ գլխավոր հյուպատոս Սեյեդ Ահմադ Հոսեյնիի և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության մաքսատան ղեկավար Սեհաթ Հաբիբ Բեյլիի հանդիպման...
Աղբյուր` Panorama.am
17:10
Համաշխարհային բանկը խոսել է ամենաաղքատ երկրների դեֆոլտի սպառնալիքի մասին
2022 թվականին աշխարհի ամենաաղքատ երկրները ստիպված կլինեն կտրուկ ավելացնել վարկատուներին վճարումները, ինչը մեծացնում է դեֆոլտի առաջացման ռիսկը։...
Աղբյուր` Panorama.am
17:01
Փաշինյանը մեկին մեկ կրկնելով ադրբեջանական թեզերը՝ ո՞ր երկրի շահերն է սպասարկում. Աննա Գրիգորյան
«Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը վերջերս տված հարցազրույցում սպառնում, վերջնագիր է առաջ քաշում, տարածքային հավակնություններ է արտահայտում...
Աղբյուր` Panorama.am
16:51
Եթե երեք նախագահները դրական գործողություններ են արել, ապա այս ամբիոնից դա էլ շեշտեք. Արծվիկ Մինասյան
«Երբ մենք խոսում ենք պատմական անցյալից քաղած դասերի, բացահայտված թերությունների, դրանք հետագայում չկրկնելու անհրաժեշտության մասին, դա է...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ռուբեն Ռուբինյանը խորհրդակցել է նախկինում Թուրքիայի հետ բանակցողների հետ
13:21 18/01/2022

Ռուբեն Ռուբինյանը խորհրդակցել է նախկինում Թուրքիայի հետ բանակցողների հետ

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}