Քաղաքական 10:54 25/05/2022 Տարածաշրջան

Հարութ Սասունյան. 1918 թվականի Ադրբեջանի Հանրապետության հիմնադիրը համագործակցել է նացիստական Գերմանիայի հետ

Իլհամ Ալիևը և ադրբեջանական լրատվամիջոցները հաճախ անարգում են հայ ազգային հերոս Գարեգին Նժդեհին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին նացիստական Գերմանիայի հետ կապ ունենալու համար:

Սակայն, ադրբեջանցիները երբեք չեն նշում 1918 թվականին անկախ Ադրբեջանի Հանրապետության հիմնադիր հայր Մամեդ Ռասուլզադեի՝ ադրբեջանական լեգեոնի հետ կապված լինելու մասին, որը կռվել է նացիստական Գերմանիայի համար: Նախագահ Ալիևը 2017 թվականի իր ելույթում չհիշատակեց Ռասուլզադեին՝ Ադրբեջանի առաջին Հանրապետության առանցքային դեմքերի անունները նշելիս։

2020 թվականին, երբ Ալիևը Նժդեհին մեղադրեց նացիստ լինելու մեջ, Հայաստանի վարչապետ  Նիկոլ Փաշինյանը հակադարձեց՝ ասելով, որ Ռասուլզադեն «սերտորեն գործակցել է նացիստական Գերմանիայի և Նացիստական կուսակցության հետ»։ Փաշինյանը քննադատեց Ալիևին՝ Ռասուլզադեին հերոսացնելու համար: Ադրբեջանի խորհրդարանի փոխխոսնակ Ֆեզայիլ Իբրահիմլին 2020 թ. մայիսին խորհրդարանի լիագումար նիստում առարկեց՝ ասելով, որ Փաշինյանի մեղադրանքը «մոլորություն է»։

Մինչ Ալիևը շարունակում է քննադատական մեկնաբանություններ անել Երևանում գտնվող Գարեգին Նժդեհի արձանի վերաբերյալ, նա խուսափում է ընդունել, որ Ադրբեջանում կան Ռասուլզադեի անվամբ մի քանի փողոցներ և պողոտաներ, նրա արձաններն ամբողջ երկրով մեկ են, իսկ նրա պատկերը՝ փոստային նամականիշերի և թղթադրամների վրա։ Ռասուլզադեի անունով կա նաև համայնքապետարան Բաքվում։ Թուրքիայի մայրաքաղաք Անկարայում նույնիսկ գոյություն ունի  «Ռասուլզադեի անատոլիական միջնակարգ դպրոց»։

Մարդկանց մեծ մասը տեղյակ չէր լինի Ռասուլզադեի թաքուն կապերի մասին նացիստական Գերմանիայի հետ, եթե չլիներ վերջին պահին նրա կյանքի մասին պատմող վավերագրական ֆիլմի առեղծվածային չեղարկումը, որը պետք է հեռարձակվեր Ադրբեջանի պետական հեռուստատեսությամբ 2022 թվականի հունվարի 31-ին՝ նրա ծննդյան 138-րդ տարելիցին։ Սակայն եթերի օրվանից ընդամենը մեկ օր առաջ վավերագրական ֆիլմը չեղարկվեց առանց որևէ բացատրության։ Արդյունքում, ադրբեջանական հեռուստահաղորդման պրոդյուսեր Ֆահրադին Հասանզադեն հայտարարեց իր հրաժարականի մասին։

Եթե Ռասուլզադեի կենսագրական վավերագրական ֆիլմը հեռարձակվեր, ապա այն կարող էր թարմացնել խոսակցությունները նրա աջակցության մասին Հիտլերի ադրբեջանական լեգեոնին, որը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ բաղկացած էր 70 հազար զինվորից: Հայկական լեգեոնն ուներ 11․6-33 հազար զինվոր, իսկ վրացականը՝ 30 հազար զինվոր՝ ըստ Վիքիպեդիայի։ Բոլոր երեք լեգեոնների զինվորները ռազմագերիներ էին, որոնք գերեվարվել էին գերմանացիների կողմից: Նրանք բոլորը հույս ունեին, որ Գերմանիայի հաղթանակով իրենց հայրենիքները կազատվեին խորհրդային բռնազաթումից:

Հայաստանի Ամերիկյան համալսարանի դասախոս Դավիթ Դավիթյանը World Geostrategic Insights-ում գրել է. «Ռասուլզադեն նացիստների հետ հարաբերություններ հաստատեց 1930-ականներին, երբ բնակվում էր Ռումինիայում: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբում Գերմանիայի ներկայացուցիչները Ռումինիայի իշխանություններին ծանուցեցին, որ Ռասուլզադեն իրենց քաղաքական դաշնակիցն է և խնդրեցին, որ Ռասուլզադեին տրամադրվեն փաստաթղթեր, որոնք թույլ կտան հեշտացնել դիվանագիտական անցումը Բեռլին: Ռասուլզադեի նպատակն էր օգնել նացիստական Գերմանիային նվաճել  Կովկասը  կամ ստիպել Թուրքիային՝ որպես Գերմանիայի դաշնակից, դա անել՝ ճանապարհ բացելով անկախ Ադրբեջանի համար և, հնարավոր է, ոչնչացնելով այն, ինչ մնացել էր Հայաստանից»։

Դավիթյանը հավելել է. «1942 թվականի մայիսին Ռասուլզադեն մասնակցել է նացիստների և կովկասյան մահմեդական գաղթականների ներկայացուցիչների հանդիպումներին և աշխուժորեն հավաքագրել լեգեոններ գերմանական Վերմախտի [Նացիստական Գերմանիայի զինված ուժեր] համար ադրբեջանցի ռազմագերիներից… Հետաքրքիր է, որ Ռասուլզադեն Գերմանիայում մնացել է մինչև 1947 թվականը: Նա ի վերջո բնակվել է Թուրքիայում մինչև իր կյանքի վերջը՝ 1955 թվականը»:

Ռասուլզադեի թոռը՝ Ռաիս Ռասուլզադեն, 1999 թվականի Azerbaijan International ամսագրի աշնանային համարում գրեց. «Շատ չանցավ, երբ Հիտլերն սկսեց փնտրել մեկին, որը կներկայացներ իրեն Անդրկովկասյան տարածաշրջանում։ Նա հայերի կամ վրացիների մեջ հարմար որևէ մեկին չկարողացավ գտնել, բայց լսել էր Ռասուլզադեի մասին որպես կրթված և բարեկիրթ անձնավորության»: Նրա թոռան խոսքով, երբ Հիտլերը Բեռլինում հանդիպել է Ռասուլզադեին, խնդրել է նրան ելույթ ունենալ ֆաշիստական գերմանական բանակի ադրբեջանցի զինվորների առջև։

Մի փաստաթղթում (WO 208/4367), որը գտնվում է Միացյալ Թագավորության պատերազմի գրասենյակի արխիվներում, մեջբերում է արված Հիտլերից, որը 1942թ. դեկտեմբերի 12-ին ասել է. «Վրացիները թուրք ժողովուրդ չեն, ավելի շուտ բնորոշելի կովկասյան ցեղ են, հավանաբար նույնիսկ սկանդինավյան արյունով: Չնայած բոլոր բացատրություններին` կամ [Ալֆրեդ] Ռոզենբերգի [նացիզմի գաղափարախոս], կամ ռազմական կողմից, ես նույնպես չեմ վստահում հայերին: Հայկական ստորաբաժանումները համարում եմ նույնքան անվստահելի ու վտանգավոր։ Միայն նրանց եմ համարում վստահելի, որոնք մաքուր մահմեդականներ են, այսինքն՝ իրական թուրքական ժողովուրդներին»։

Իր հոդվածում Դավիթյանը հայտնում է, որ ադրբեջանական I./111 դաշտային գումարտակը «մասնակցել է 1944 թվականի օգոստոսի Վարշավայի ապստամբությունը ճնշելուն, որի հետևանքով զոհվել է մոտ 40 հազար [լեհ] խաղաղ բնակիչ»։

Եզրափակելով՝ Դավիթյանը ադրբեջանցիներին հիշեցրել է հետևյալ ասացվածքը. «Նրանք, ովքեր ապրում են ապակե տներում, չպետք է քարեր նետեն ուրիշների վրա»: Ես կցանկանայի ավելացնել աստվածաշնչյան խրատը. «Կեղծավո՛ր, նախ քո աչքի միջի գերանը հանիր և հետո պարզ կտեսնես, թե ինչպես կարելի է եղբորդ աչքի միջից շյուղը հանել»։

Հարութ Սասունյան
«Կալիֆորնիա կուրիեր» թերթի հրատարակիչ
www.TheCaliforniaCourier.com

Թարգմանությունը՝ Ռուզաննա Ավագյանի
 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Հարակից հրապարակումներ`

Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

22:44
«Դիմադրության» շարժման հաջորդ հանրահավաքը՝ հուլիսի 1-ին
«Միշտ պատրաստ եղեք հրատապ հավաքների, անհնազանդության ակցիաների»։
Աղբյուր` Panorama.am
22:14
Հաջորդ նիստը մինչև հուլիսի 21 հետաձգելու որոշումը ողջամիտ ու համաչափ չէ․ Չալաբյանի պաշտպաններ
Ավետիք Չալաբյանի պաշտպանական խումբը հայտարարություն է տարածել, որում ասվում է․ «Այսօր Երևան քաղաքի ընդհանուր իրավասության առաջին...
Աղբյուր` Panorama.am
22:09
Քանի մենք ոտքի ենք, դուք հա էլ պարգևավճար եք ստանալու․ Վարդևանյանը՝ «ոստիկաններին»
Ֆրանսայի հրապարակից  երթ իականացնող քաղաքացիները նախ կանգ առան ԲԴԽ շենքի մոտ, որտեղ իրենց ասելիքը փոխանցեցին ԲԴԽ նախագահ Գագիկ...
Աղբյուր` Panorama.am
21:37
Գագիկ Ջհանգիրյա՛ն, այսքան մարդ եկել է քեզ «կտեր տալու»․ Արեգնազ Մանուկյան
Ֆրանսայի հրապարակից հանրահավաքի մասնակիցները երթ են իրականացնում։ Մաշտոցի պողոտայով երթի մասնակիցները հասան Բարձրաձգույն դատական խորհրդի շենքի...
Աղբյուր` Panorama.am
21:09
Արցախում Նիկոլի և Ալիևի հայաթափման օրակարգը կիսող և սպասարկող չկա ու չի լինելու․ Իշխան Սաղաթելյան
 «Հայաստան» խմբակցության պատագամավոր Իշխան Սաղաթելյանը Ֆրանսիայի հրապարակում ընթացող հանրահավաքի ժամանակ,անդրադառնալով Արցախ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:49
Նոյեմբերի 9-ից հետո պաշտոնական տվյալներով մենք արդեն ունենք 124 զոհ․ Արամ Վարդևանյան
«Այս օրերի ընթացքում, երբ մենք դուրս ենք եկել պայքարի, մենք  բոլորս գաղափարակիցներ ենք, իրավիճակը ճշգրիտ գնահատողներ ենք՝ բոլոր...
Աղբյուր` Panorama.am
20:27
Ազնվազարմ հայը չի՛ կարող հեշտորեն բաժանվել հողից․ Խաչիկ Մանուկյան
Դիմադրություն» շարժումը հանրահավաք է իրականացնում Ֆրանսիայի հրապարակում։  Հանրահավաքին կհաջորդի երթը՝ Երևանի կենտրոնական փողոցներով։...
Աղբյուր` Panorama.am
19:45
Սուրբ Աննա ամառային համերգաշար 2022
Մշակութային ժառանգության պահպանման ծրագրերի շրջանակներում՝ հունիսի 10-ից հուլիսի 1-ը  «Սուրբ Աննա» եկեղեցու բացօթյա տարածքում,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:30
Արթուր Դավթյանը և Ադրբեջանի իր կոլեգան՝ գլխավոր դատախազ Քյամրան Ալիևը հանդիպել են
Մինսկում կայացել է եռակողմ հանդիպում ՀՀ գլխավոր դատախազ Արթուր Դավթյանի, ՌԴ գլխավոր դատախազ Իգոր Կրասնովի և Ադրբեջանի գլխավոր դատախազ Քյամրան...
Աղբյուր` Panorama.am
19:05
Վերաքննիչ դատարանը բավարարել է ԻԱԿ-ի ռազմավարական նշանակության հայցն ընդդեմ 7 քաղաքապետարանների
Վերաքննիչ դատարանն ամբողջությամբ բավարարել է Ինֆորմացիայի ազատության կենտրոնի ռազմավարական նշանակության հայցն ընդդեմ 7 քաղաքապետարանների...
Աղբյուր` Panorama.am
18:48
Պայթյունից տուժած 5 քաղաքացիների վիճակը գնահատվում է ծայրահեղ ծանր․ ԱՆ
ՀՀ առողջապահության նախարարությունից հայտնում են․ «Մայրաքաղաքի ավտոտեխսպասարկման կետերից մեկում գազի արտահոսքի հետևանքով տեղի ունեցած...
Աղբյուր` Panorama.am
18:34
Քրիստինե Վարդանյանը պատմում է «ողջ ճշմարտությունը»
Այսօր էլ իմ իրական ու հորինված ընտանիքները բոլորիդ ժամը 19։30-ին հրավիրում են Ֆրանսիայի հրապարակ։
Աղբյուր` Panorama.am
18:30
Ալիևն այսօր խաղաղ, առանց պատերազմի փորձում է Արցախի հարցը «լուծել»
«Ադրբեջանի նախագահն ասում է, որ այս պատերազմը լուծել է Արցախի հարցը: Իրականում այն այդպես չէ, նա է դա ասում, իսկ նոյեմբերի 9-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:17
Լավրով-Բայրամով մամլո ասուլիսից ստացա շատ ծանր տպավորություն․ Արմեն Աշոտյան
ԱԺ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախկին նախագահ, ՀՀԿ փոխնախագահ Արմեն Աշոտյանը գրում է. «Լավրով-Բայրամով մամլո ասուլիսից...
Աղբյուր` Panorama.am
18:09
Կայացել է ՀԱՊԿ խորհրդատվական համակարգող կենտրոնի խորհրդի XIII նիստը
2022թ. հունիսի 23-24-ին Երևանում կայացել է համակարգչային միջադեպերի արձագանքման հարցերով Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության...
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
Մեծ պատասխանատվություն եմ զգում, որ ելույթ եմ ունենալու Շառլ Ազնավուրի հայրենիքում. ZAZ
«Շատ ուրախ եմ լինել Հայաստանում, նաև հուզված եմ, քանի որ Շառլ Ազնավուրի հայրենիքն է։ Մեծ պատասխանատվություն եմ զգում, որ ելույթ եմ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:54
Բացահայտվել են ՃՈ տեսուչների կողմից պաշտոնեական կեղծիք կատարելու դեպքեր
Հակակոռուպցիոն կոմիտեում քննված քրեական գործով ձեռք բերված բավարար ապացույցների համակցությամբ հիմնավորվել  է, որ ՀՀ ոստիկանության...
Աղբյուր` Panorama.am
17:46
Տիգրան Աբրահամյան. Քաղբանտարկյալ մեր ընկերների պայքարը լիարժեք գիտակցված է
ԱԺ «Պատիվ ունեմ» խմբակցության պատգամավոր Տիգրան Աբրահամյանը գրում է. ««Արմավիր» քրեակատարողական հիմնարկ էի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:38
ՊՆ. Իրադրությունը հայ-ադրբեջանական սահմանին հարաբերականորեն կայուն է
Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը կրկին ապատեղեկատվություն է տարածում՝ հայտարարելով, թե հունիսի 24-ին ՀՀ ԶՈՒ ստորաբաժանումները տարբեր...
Աղբյուր` Panorama.am
17:35
Թադևոս Ավետիսյան. Հերթական փաստերը․ կառավարման ձախողում, իրականության խեղաթուրում, անսահման պոպուլիզմ
ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, ՀՅԴ կուսակցության անդամ Թադևոս Ավետիսյանն իր հոդվածում գրում է. «Սա օրվա իշխանական...
Աղբյուր` Panorama.am
17:21
Այս չորս տարի քո հետ քայլած, շուն ման տվող թիմակիցները միայն խոտան աշխատանք են կատարում. Գևորգ Պետրոսյանը՝ Փաշինյանին
«Երեկ քաղաքական ռեպրեսիաների չեմպիոն (քռչ) Նիկոլը էլի սկսել էր մեծախոսությամբ զբաղվել կառավարության նիստին՝ բերանն էլ 3-ը 6-ի վրա բացած,...
Աղբյուր` Panorama.am
16:55
Լավրով. ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը դադարեցրել է իր գործունեությունը
ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը դադարեցրել է գործունեությունը ամերիկացի ու ֆրանսիացի մասնակիցների նախաձեռնությամբ, կարգավորման գործընթացի հիմքը հանդիսանում...
Աղբյուր` Panorama.am
16:45
Զելենսկու ելույթը ցուցադրվել է բրիտանական Գլաստոնբերի փառատոնում
Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին դիմել է Գլաստոնբերի երաժշտական փառատոնի հանդիսատեսի։ Գազետա.ռու-ի  հաղորդմամբ, քաղաքական գործչի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:20
Արջը փոխել է գյուղը
Արջը մտել է Ախալքալաքի շրջանի Բոզալի գյուղ և ավիրել տանտիրոջ ունեցած մեղուների երեք փեթակներից երկուսը։ Գրիգոր Ավետիսյանի խոսքով, նրանց գյուղում...
Աղբյուր` Panorama.am
16:13
Արցախի խորհրդարանի ղեկավարին ներկայացվել է հանրագիր
ԱՀ ԱԺ նախագահ Արթուր Թովմասյանին են դիմել «Քաշաթաղի ջրամատակարարում» ՓԲԸ աշխատակիցները։ ԱՀ կառավարության 18․03․2022թ․ N 273 Ն...
Աղբյուր` Panorama.am
16:06
Ինքնորոշման իրավունքը Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդի համար իրականում ապրելու իրավունք է. Հայկ Մամիջանյան
ԱԺ «Պատիվ ունեմ» խմբակցության քարտուղար Հայկ Մամիջանյանը ելույթ է ունեցել ԵԽԽՎ լիագումար նիստում. «Մեծարգո նախագահող,...
Աղբյուր` Panorama.am
15:59
Գերմանիան ծրագրում է ազգայնացնել «Հյուսիսային հոսք 2»-ի մի մասը
Գերմանիայի ֆինանսների նախարարությունը դիտարկում է «Հյուսիսային հոսք 2»-ի այն հատվածի բռնագրավման հնարավորությունը, որն անցնում է...
Աղբյուր` Panorama.am
15:54
ՊԵԿ-ը կանխել է Հայաստանի սահմանով թմրամիջոցի անօրինական տեղափոխումը
Սուրհանդակային առաքանին ներմուծված էր ԱՄՆ-ից։
Աղբյուր` Panorama.am
15:47
Մեկնարկել են Բաղդադ-Երևան-Բաղդադ երթուղով չվերթերը
Մեկնարկել են FLY BAGHDAD ավիաընկերության Բաղդադ-Երևան-Բաղդադ երթուղով չվերթերը FLY BAGHDAD ավիաընկերությունը սույն թվականի հունիսի 23-ից...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Վանեցյան. Ողջ երթի ընթացքում մարդիկ ողջունում են իրենց պատշգամբներից, մեքենաներից
11:26 26/04/2022

Վանեցյան. Ողջ երթի ընթացքում մարդիկ ողջունում են իրենց պատշգամբներից, մեքենաներից

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}