Քաղաքական 10:54 25/05/2022 Տարածաշրջան

Հարութ Սասունյան. 1918 թվականի Ադրբեջանի Հանրապետության հիմնադիրը համագործակցել է նացիստական Գերմանիայի հետ

Իլհամ Ալիևը և ադրբեջանական լրատվամիջոցները հաճախ անարգում են հայ ազգային հերոս Գարեգին Նժդեհին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին նացիստական Գերմանիայի հետ կապ ունենալու համար:

Սակայն, ադրբեջանցիները երբեք չեն նշում 1918 թվականին անկախ Ադրբեջանի Հանրապետության հիմնադիր հայր Մամեդ Ռասուլզադեի՝ ադրբեջանական լեգեոնի հետ կապված լինելու մասին, որը կռվել է նացիստական Գերմանիայի համար: Նախագահ Ալիևը 2017 թվականի իր ելույթում չհիշատակեց Ռասուլզադեին՝ Ադրբեջանի առաջին Հանրապետության առանցքային դեմքերի անունները նշելիս։

2020 թվականին, երբ Ալիևը Նժդեհին մեղադրեց նացիստ լինելու մեջ, Հայաստանի վարչապետ  Նիկոլ Փաշինյանը հակադարձեց՝ ասելով, որ Ռասուլզադեն «սերտորեն գործակցել է նացիստական Գերմանիայի և Նացիստական կուսակցության հետ»։ Փաշինյանը քննադատեց Ալիևին՝ Ռասուլզադեին հերոսացնելու համար: Ադրբեջանի խորհրդարանի փոխխոսնակ Ֆեզայիլ Իբրահիմլին 2020 թ. մայիսին խորհրդարանի լիագումար նիստում առարկեց՝ ասելով, որ Փաշինյանի մեղադրանքը «մոլորություն է»։

Մինչ Ալիևը շարունակում է քննադատական մեկնաբանություններ անել Երևանում գտնվող Գարեգին Նժդեհի արձանի վերաբերյալ, նա խուսափում է ընդունել, որ Ադրբեջանում կան Ռասուլզադեի անվամբ մի քանի փողոցներ և պողոտաներ, նրա արձաններն ամբողջ երկրով մեկ են, իսկ նրա պատկերը՝ փոստային նամականիշերի և թղթադրամների վրա։ Ռասուլզադեի անունով կա նաև համայնքապետարան Բաքվում։ Թուրքիայի մայրաքաղաք Անկարայում նույնիսկ գոյություն ունի  «Ռասուլզադեի անատոլիական միջնակարգ դպրոց»։

Մարդկանց մեծ մասը տեղյակ չէր լինի Ռասուլզադեի թաքուն կապերի մասին նացիստական Գերմանիայի հետ, եթե չլիներ վերջին պահին նրա կյանքի մասին պատմող վավերագրական ֆիլմի առեղծվածային չեղարկումը, որը պետք է հեռարձակվեր Ադրբեջանի պետական հեռուստատեսությամբ 2022 թվականի հունվարի 31-ին՝ նրա ծննդյան 138-րդ տարելիցին։ Սակայն եթերի օրվանից ընդամենը մեկ օր առաջ վավերագրական ֆիլմը չեղարկվեց առանց որևէ բացատրության։ Արդյունքում, ադրբեջանական հեռուստահաղորդման պրոդյուսեր Ֆահրադին Հասանզադեն հայտարարեց իր հրաժարականի մասին։

Եթե Ռասուլզադեի կենսագրական վավերագրական ֆիլմը հեռարձակվեր, ապա այն կարող էր թարմացնել խոսակցությունները նրա աջակցության մասին Հիտլերի ադրբեջանական լեգեոնին, որը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ բաղկացած էր 70 հազար զինվորից: Հայկական լեգեոնն ուներ 11․6-33 հազար զինվոր, իսկ վրացականը՝ 30 հազար զինվոր՝ ըստ Վիքիպեդիայի։ Բոլոր երեք լեգեոնների զինվորները ռազմագերիներ էին, որոնք գերեվարվել էին գերմանացիների կողմից: Նրանք բոլորը հույս ունեին, որ Գերմանիայի հաղթանակով իրենց հայրենիքները կազատվեին խորհրդային բռնազաթումից:

Հայաստանի Ամերիկյան համալսարանի դասախոս Դավիթ Դավիթյանը World Geostrategic Insights-ում գրել է. «Ռասուլզադեն նացիստների հետ հարաբերություններ հաստատեց 1930-ականներին, երբ բնակվում էր Ռումինիայում: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբում Գերմանիայի ներկայացուցիչները Ռումինիայի իշխանություններին ծանուցեցին, որ Ռասուլզադեն իրենց քաղաքական դաշնակիցն է և խնդրեցին, որ Ռասուլզադեին տրամադրվեն փաստաթղթեր, որոնք թույլ կտան հեշտացնել դիվանագիտական անցումը Բեռլին: Ռասուլզադեի նպատակն էր օգնել նացիստական Գերմանիային նվաճել  Կովկասը  կամ ստիպել Թուրքիային՝ որպես Գերմանիայի դաշնակից, դա անել՝ ճանապարհ բացելով անկախ Ադրբեջանի համար և, հնարավոր է, ոչնչացնելով այն, ինչ մնացել էր Հայաստանից»։

Դավիթյանը հավելել է. «1942 թվականի մայիսին Ռասուլզադեն մասնակցել է նացիստների և կովկասյան մահմեդական գաղթականների ներկայացուցիչների հանդիպումներին և աշխուժորեն հավաքագրել լեգեոններ գերմանական Վերմախտի [Նացիստական Գերմանիայի զինված ուժեր] համար ադրբեջանցի ռազմագերիներից… Հետաքրքիր է, որ Ռասուլզադեն Գերմանիայում մնացել է մինչև 1947 թվականը: Նա ի վերջո բնակվել է Թուրքիայում մինչև իր կյանքի վերջը՝ 1955 թվականը»:

Ռասուլզադեի թոռը՝ Ռաիս Ռասուլզադեն, 1999 թվականի Azerbaijan International ամսագրի աշնանային համարում գրեց. «Շատ չանցավ, երբ Հիտլերն սկսեց փնտրել մեկին, որը կներկայացներ իրեն Անդրկովկասյան տարածաշրջանում։ Նա հայերի կամ վրացիների մեջ հարմար որևէ մեկին չկարողացավ գտնել, բայց լսել էր Ռասուլզադեի մասին որպես կրթված և բարեկիրթ անձնավորության»: Նրա թոռան խոսքով, երբ Հիտլերը Բեռլինում հանդիպել է Ռասուլզադեին, խնդրել է նրան ելույթ ունենալ ֆաշիստական գերմանական բանակի ադրբեջանցի զինվորների առջև։

Մի փաստաթղթում (WO 208/4367), որը գտնվում է Միացյալ Թագավորության պատերազմի գրասենյակի արխիվներում, մեջբերում է արված Հիտլերից, որը 1942թ. դեկտեմբերի 12-ին ասել է. «Վրացիները թուրք ժողովուրդ չեն, ավելի շուտ բնորոշելի կովկասյան ցեղ են, հավանաբար նույնիսկ սկանդինավյան արյունով: Չնայած բոլոր բացատրություններին` կամ [Ալֆրեդ] Ռոզենբերգի [նացիզմի գաղափարախոս], կամ ռազմական կողմից, ես նույնպես չեմ վստահում հայերին: Հայկական ստորաբաժանումները համարում եմ նույնքան անվստահելի ու վտանգավոր։ Միայն նրանց եմ համարում վստահելի, որոնք մաքուր մահմեդականներ են, այսինքն՝ իրական թուրքական ժողովուրդներին»։

Իր հոդվածում Դավիթյանը հայտնում է, որ ադրբեջանական I./111 դաշտային գումարտակը «մասնակցել է 1944 թվականի օգոստոսի Վարշավայի ապստամբությունը ճնշելուն, որի հետևանքով զոհվել է մոտ 40 հազար [լեհ] խաղաղ բնակիչ»։

Եզրափակելով՝ Դավիթյանը ադրբեջանցիներին հիշեցրել է հետևյալ ասացվածքը. «Նրանք, ովքեր ապրում են ապակե տներում, չպետք է քարեր նետեն ուրիշների վրա»: Ես կցանկանայի ավելացնել աստվածաշնչյան խրատը. «Կեղծավո՛ր, նախ քո աչքի միջի գերանը հանիր և հետո պարզ կտեսնես, թե ինչպես կարելի է եղբորդ աչքի միջից շյուղը հանել»։

Հարութ Սասունյան
«Կալիֆորնիա կուրիեր» թերթի հրատարակիչ
www.TheCaliforniaCourier.com

Թարգմանությունը՝ Ռուզաննա Ավագյանի
 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Հարակից հրապարակումներ`

Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

07:31
«Սուրմալու» առևտրի կենտրոնում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով զոհերի թիվն ավելացել է
«Սուրմալու» առևտրի կենտրոնում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով կա 5 զոհ՝ Անահիտ Մխիթարյան, Միսակ Մարգարյան, Ջեմմա Նազարյան և Գայանե...
Աղբյուր` Panorama.am
07:24
ԱԻՆ-ը հրապարակել է Սուրմալուի հրդեհի հեևանքով անհետ կորածների անունները
ԱԻՆ «911» թեժ գծին ստացված զանգերի արդյուքում «Սուրմալու» առևտրի կենտրոնի տարածքում անհետ կորած կարող են համարվել...
Աղբյուր` Panorama.am
21:53
Մետրոպոլիտենում պայթուցիկ սարքավորումներ չեն հայտնաբերվել
ԱԻ նախարարության և ոստիկանության կինոլոգիական ու սակրավորական խմբերի՝ Կարեն Դեմիրճյանի անվան Երևանի մետրոպոլիտենի 10 կայարանում, իրականացրած...
Աղբյուր` Panorama.am
21:03
Ի՞նչ խախտումներ էր հայտնաբերել տեսչական մարմինը Սուրմալու առևտրի կենտրոնում
Քաղաքաշինության, տեխնիկական և հրդեհային անվտանգության տեսչական մարմինը «Երևանի պահածոների գործարան» ՓԲ ընկերությունում...
Աղբյուր` Panorama.am
20:50
Պայմանագրային զինծառայող է մահացել
Օգոստոսի 14-ին, ժամը 15:20-ի սահմաններում, կտրուկ վատթարացել է ՀՀ ՊՆ N զորամասի պայմանագրային զինծառայող, շարքային Մանվել Մյասնիկի Թադևոսյանի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:45
Ղևոնդյան. Պարտադիր էլ չի, որ երաժիշտները հասկանան, թե ինչի մեջ են գործիք դառնում...
Քաղաքագետ Ալեն Ղևոնդյանը, արձագանքելով պայթյունի վայրում քանոն նվագելու լուսանկարների տարածմանը, գրում է. «Շատ «պատահական»...
Աղբյուր` Panorama.am
20:38
Պայթյունի հետևանքով հոսպիտալացվածների թվում կա նաև մեկ հղի
Պայթյունի հետևանքով հոսպիտալացվածների թվում կա նաև մեկ հղի: ԱՆ-ից հայտնում են, որ կնոջ և պտղի կյանքին վտանգ չի սպառնում: Բժիշկները նրանց...
Աղբյուր` Panorama.am
20:27
ԱԻՆ. Փրկարարները փլատակներից դուրս են բերել 10 տուժած և մեկ դի
«Սուրմալու» առևտրի կենտրոնում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով ժամը 18։00-ի դրությամբ դուրս է գրվել 15 քաղաքացի, ստացիոնար բուժում է...
Աղբյուր` Panorama.am
20:19
Էդգար Ղազարյանը փաստերի արձանգրում է արել. օգոստոսի 3, 4, 14
ՍԴ աշխատակազմի նախկին ղեկավար Էդգար Ղազարյանը գրում է. «Փաստերի արձանագրում - օգոստոսի 3-ին Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանությունը...
Աղբյուր` Panorama.am
17:51
Մետրոյի կայարաններում, կարևորագույն պետական օբյեկտներում պայթուցիկ է տեղադրված. ահազանգն ԱԻՆ-ում
Օգոստոսի 14-ին, ժամը 16։46-ին Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոն հերթական անգամ տեղեկություն է ստացվել, որ մետրոպոլիտենի բոլոր...
Աղբյուր` Panorama.am
17:36
Պայթյունի հետևանքով տարբեր բժշկական կենտրոններ տեղափոխված քաղաքացիների թիվը հասել է 51-ի. ԱՆ
Ժամը 16:30-ի դրությամբ  «Սուրմալու» առևտրի կենտրոնում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով տարբեր բժշկական կենտրոններ տեղափոխված...
Աղբյուր` Panorama.am
17:31
Ես տուն ու հայրենիք չունեմ վաճառելու. Աղավնո գյուղի բնակիչն իր ձեռքով այրեց սեփական տունը
Աղավնոյի բնակիչն, արձագանքելով Արցախի Հանրապետության տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Հայկ Խանումյանի խոսքերին, թե տները...
Աղբյուր` Panorama.am
16:57
«Սուրմալու» առետրի կենտրոնում պայթյունի հետևանքով տուժածների թիվը հասել է 34-ի. ԱԻՆ
ՀՀ արտակարգ  իրավիճակների նախարարությունից հայտնում են,  որ «Սուրմալու» առևտրի կենտրոնում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով...
Աղբյուր` Panorama.am
16:46
«Սուրմալու»-ում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով «Սուրբ Աստվածամայր» ԲԿ է տեղափոխվել 10-ը անչափահաս
«Սուրմալու» առևտրի կենտրոնում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով «Սուրբ Աստվածամայր» ԲԿ տեղափոխվել է 10-ը անչափահաս, որոնք...
Աղբյուր` Panorama.am
15:59
Պայթյունի հետևանքով «Սուրբ Աստվածամայր» ԲԿ տեղափոխված 5-ամյա աղջկա կյանքին վտանգ չի սպառնում
«Սուրմալու» առևտրի կենտրոնում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով «Սուրբ Աստվածամայր» ԲԿ ընդունված քաղաքացիներից մի քանիսը...
Աղբյուր` Panorama.am
15:36
Պայթյունի հետևանքով 26 տուժած բուժօգնություն է ստանում տարբեր բժշկական կենտրոններում
«Սուրմալու» առևտրի կենտրոնում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով կան տուժածներ, որոնք տեղափոխվել են տարբեր բժշկական կենտրոններ:...
Աղբյուր` Panorama.am
15:32
«Սուրմալու» առևտրի կենտրոնի պայթյունի հետևանքով կա մեկ զոհ և քսան տուժած(տեսանյութ)
ՀՀ ԱԻՆ-ի տարածած թարմացված հաղորդագրության համաձայն՝ օգոստոսի 14-ին, ժամը 13։23-ին Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոն ահազանգ է ստացվել, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
14:19
«Սուրմալու» առևտրի կենտրոնում պայթյուն է տեղի ունեցել, կան տուժածներ
ՀՀ ԱԻՆ-ը հայտնում է, որ օգոստոսի 14-ին, ժամը 13։23-ին Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոն ահազանգ է ստացվել, որ «Սուրմալու»...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Հնդիկ ինժեներները ընդամենը երկու ժամում ծովի ջրից 96,3%-անոց ուրան են ստացել
Հնդիկ գիտնականները ծովի բնական ջրից ուրան արդյունահանելու ֆիլտր են ստեղծել՝ արդյունահանման ռեկորդային արդյունավետությամբ։ «Energy &...
Աղբյուր` Panorama.am
19:48
Արցախցիների համար 40 000-ականների դրամական աջակցությանը դիմելու վերջնաժամկետը երկարաձգվել է
Պայմանավորված Արցախի Հանրապետությունում առաջացած ինտերնետի ժամանակավոր խափանմամբ` 40 000-ականների դրամական աջակցությանը դիմելու վերջնաժամկետը...
Աղբյուր` Panorama.am
19:36
ԱՄՆ-ը պատերազմի շեմին է Ռուսաստանի և Չինաստանի հետ. Քիսինջեր
ԱՄՆ նախկին պետքարտուղար Հենրի Քիսինջերը (պետդեպարտամենտի ղեկավարը 1973-1977 թվականներին) կարծում է, որ ԱՄՆ-ը «պատերազմի շեմին է»...
Աղբյուր` Panorama.am
19:26
Ստեփան Դանիելյան. Քրիստոնեությունը, որպես քաղաքակրթությունն, Արևմուտքում այլևս պարտված է
Քաղաքագետ Ստեփան Դանիելյանը գրում է. «Յուրահատուկ գործընթացներ են սկսվել Եվրոպայում: Մասնավորապես, Գերմանիայում մեծ թվով մարդիկ սկսել...
Աղբյուր` Panorama.am
19:14
ՌԴ ԱԳՆ-ն խոստացել է պատասխանել Չեռնոգորիայից ռուս դիվանագետի արտաքսմանը
ՌԴ ԱԳՆ-ն Չեռնոգորիայում ՌԴ դեսպանատան դիվանագետ աշխատակցին պերսոնա նոն գրատա հայտարարելը համարում է Արևմուտքի հակառուսական արշավի նոր դրվագ։...
Աղբյուր` Panorama.am
19:04
Հագուստի արտադրող Hanesbrands-ը 100 միլիոն դոլար է կորցրել դրամաշորթ-հաքերների պատճառով
Հագուստի արտադրող Hanesbrands-ը հայտնել է, որ ընկերությունը մայիսին հաքերային հարձակման պատճառով կորցրել է մոտ 100 մլն դոլար: Ըստ «Գազետա...
Աղբյուր` Panorama.am
18:54
Չինաստանի Սիչուան նահանգի Չենդու քաղաքի մոտ լեռնային ջրհեղեղը քշել տարել է զբոսաշրջիկներին
Չինաստանում զբոսաշրջիկների խումբը քշվել է լեռնային ջրհեղեղի հետևանքով: Լուրը հայտնում է ՏԱՍՍ-ը՝ Zhongguo xinwenwang տեղեկատվական պորտալին...
Աղբյուր` Panorama.am
18:47
Սեյրան Օհանյան. Սեյրան Սարոյանը Հայրենիքն ընդունում էր որպես անսակարկելի սրբություն
Պաշտպանության  նախկին նախարար, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամ ավոր Սեյրան Օհանյանը, ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է....
Աղբյուր` Panorama.am
18:43
Ոստիկանությունն առաջարկում է արգելել էլեկտրական շարժիչ ունեցող ինքնագնացների օգտագործումը 14 տարին չլրացած անձանց կողմից
Ոստիկանությունը հանրային քննարկման է ներկայացրել «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» օրենքում և...
Աղբյուր` Panorama.am
18:27
Ալիևը հրահանգել է՝ Բերձորը, Սուսն ու Աղավնոն բնակեցնել ադրբեջանցիներով
Իլհամ Ալիևը հրահանգել է՝ հայկական Բերձորը, Սուսն ու Աղավնոն բնակեցնել ադրբեջանցիներով։ Այս մասին գրում է ադրբեջանական «ԱՊԱ»...
Աղբյուր` Panorama.am
18:11
Երևանում մեքենան հարվածել է ավտոբուսի կանգառին, կան վիրավորներ
Երևանի Արմենակյան փողոցում «Mazda 6» մակնիշի ավտոմեքենան բախվել է հասարակական տրանսպորտի կանգառին, այնուհետև հարակից սյանը և...
Աղբյուր` Panorama.am
18:02
Օգոստոսի 23-ը պատմական օր կլինի նաև հայ ժողովրդի պատմության մեջ 2022 թվականից
ՍԴ աշխատակազմի նախկին ղեկավար, Լեհաստանում ՀՀ նախկին դեսպան Էդգար Ղազարյանը գրում է. «Եկել է քաղաքացու վրեժի ժամանակը Այս խոսքերի...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Պայթյուն՝ Սուրմալու առևտրի կենտրոնում
21:02 14/08/2022

Պայթյուն՝ Սուրմալու առևտրի կենտրոնում

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}