Մշակույթ 10:24 06/12/2022 Հայաստան

Հայկական Վանք գյուղի Սպիտակ խաչ եկեղեցին. «Հայ զինվոր»

«Հայ զինվորը» գրում է Վանք գյուղի Սպիտակ խաչ եկեղեցու մասին. 

Իշխանասարի հարավարևելյան լանջին, Հադրութ քաղաքից 2 կմ հյուսիս-արևելք գտնվում է Արցախի չքնաղագույն գյուղերից մեկը՝ Վանքը, որն իր անունն ստացել է Սպիտակ Խաչ վանքի անունից։

Հադրութցիներն ու շրջակա բնակավայրերի բնակիչներն առանձնահատուկ սիրել են վանքը, որը դարձել է նրանց ամենապատվելի սրբատեղին։ Այստեղից Հադրութ քաղաքն իր շրջակա գյուղերով ասես ափիդ մեջ լինի։

Վանքի Սպիտակ Խաչ անվանումը կապվում է մի ավանդազրույցի հետ, ըստ որի՝ Սուրբ Գրիգորիսի նահատակությունից հետո նրա հայրապետական գավազանը և բյուրեղյա լանջախաչը սկզբնապես պահվում էին Ամարասի վանական համալիրում, որտեղ ամփոփված են նաև սրբի նշխարները։ Թշնամի հրոսակների հարձակումներից Ամարասի վանքի գանձերը զերծ պահելու համար այդ սրբությունները տեղափոխվում են Գտչավանք, իսկ բյուրեղյա սպիտակ խաչը Հադրութին մոտ գտնվող այս վանքը, որից էլ վանքի անունը դնում են Սպիտակ Խաչ՝ ի պատիվ այստեղ պահվող խաչի։ XIX դարի կեսերին այստեղ այցելած Սարգիս արքեպիսկոպոս Ջալալյանցը, որն ի դեպ սերում էր Հասան-Ջալալյան իշխանական տոհմից, իր՝ «Ճանապարհորդութիւն ի Մեծն Հայաստան» աշխատության մեջ խոսելով Սպիտակ Խաչ վանքի մասին, գրում է, որ այդ խաչին՝ «…բազմաթիվ ուխտավորներ են [այցի] գալիս՝ խոյերի ու հորթերի մատաղներ [անելով]։ …Ի պատիվ այս խաչի, այստեղ կառուցվել է եկեղեցի՝ այն դարձրել են եպիսկոպոսանիստ և ինքնուրույն թեմ հատկացրել։ Այստեղ տեսա չորս կաթողիկոսների կոնդակներ՝ այս աթոռի հաստատման [վերաբերյալ], այն է՝ Հովհաննի, Եսայու, Ներսեսի և Սիմեոնի [որոնք տրվել են] Սրապիոն քահանայի սերունդներին, ովքեր որդուց որդի եղել են և այժմ էլ այս եկեղեցու և խաչի վերակացուներն են։ Ծերունիները պատմում են, թե անզգուշության պատճառով պատահեց այնպես, որ այրվեցին թաշկինակները, որոնցով փաթաթված պահվում էր խաչը, որոնց հետ նաև խաչը, բայց խաչը ոչնչով չվնասվեց՝ միայն ներսում մի փոքր ճաք առաջացավ, որից հետո խաչը արծաթապատվեց և պահվում է զգուշությամբ»։ (Ս. Ջալալեանց, 1858)։

Վանքի հիմնադրման ստույգ թվականը հայտնի չէ, պահպանված արձանագրություններից ամենահինը՝ փորագրված եկեղեցու ներսում՝ հյուսիսային կամարի խաչքարի տակ. «Ես Սիրաւք կանգնեցի զխաչս հաւր իմոյ Խութլափի թվ. ՉՁԲ (1333 թվական)»։ (Բարխուդարեանց, 1895)։

Հետագա արձանագրությունները փաստում են եկեղեցու վերանորոգումների մասին։

Պահպանված արձանագրություններից ենթադրվում է, որ վանքը եղել է եպիսկոպոսանիստ, քանի որ վանքի շրջակայքում ամփոփված են մի քանի եպիսկոպոսների աճյուններ։

Եկեղեցու տանիքին՝ աղոթասրահի կենտրոնական մասում, տեղադրված է զանգակատան աշտարակը՝ վեց սյուներով բրգաձև ռոտոնդան։

Սպիտակ Խաչ եկեղեցու տարածքում առանձնանում է երկթեք ծածկով պսակվող որմնափակ խաչքարը, որի բարձրությունը 4 մետր է։ Հորինվածքը ներկայացնում է «Խաչի երկրորդ գալուստը» թեման։ Մի հետաքրքիր ավանդազրույց կա կապված Սպիտակ վանքի որմնափակ խաչքարի հետ։ Պատմում են, որ երբ Լենկ Թեմուրը Արցախի մեծ մասը գրավելուց հետո հասնում է Սպիտակ Խաչ վանքին, հրամայում է, որ իր զինվորները քանդեն որմնախորշով պատը և քարերը նետեն Արաքս գետը։ Զինվորները կատարում են Լենկ Թեմուրի հրամանը և քարերը իսկապես նետում են գետը։ Բայց հրեշտակները գիշերով վերականգնում են որմնախորշը, և Լենկ Թեմուրի չարագործ արարքները չեն իրագործվում։ Անհաջողությամբ պսակված փորձերից հետո նա հեռանում է Արցախից։

Սպիտակ Խաչ վանքի շուրջը փռված են բազմաթիվ տապանաքարեր, որոնց վրա պատկերված են որսի, հողագործության, ցանքի և ռազմի տեսարաններ։ Տապանաքարերի մեծ մասը պատկերաքանդակներով են, որոնց վրա կան արձանագրություններ։ Եկեղեցուց մի քանի մետր հարավ-արևելք գտնվում է հյուրատունը։ Քանի որ Սպիտակ Խաչը յուրահատուկ եկեղեցի էր, և տարածաշրջանի ամբողջ ժողովուրդը գալիս էր ուխտի, այդ պատճառով եկեղեցուց ոչ շատ հեռու կային վիմափոր խցեր՝ հատուկ հեռվից եկած ուխտավորների համար։

2021 թվականին ադրբեջանական կայքերից մեկը տարածեց տեսանյութ, որից պարզ դարձավ, որ ուդիական համայնքի ներկայացուցիչները «ուխտագնացություն» են կատարել Վանքի Սպիտակ Խաչ եկեղեցի և ուդիական եկեղեցուն բնորոշ ծեսեր իրականացրել այնտեղ։ Ադրբեջանցիները հանել են Վանքի Սպիտակ Խաչ եկեղեցու խաչը եւ վերանորոգման անվան տակ քանդել նաեւ եկեղեցու տանիքը՝ այդ կերպ փորձելով ամբողջապես վերացնել հայկական մշակութային հետքերը եւ հերթական հայկական եկեղեցին ներկայացնելով որպես «ուդիական»: Տեսանյութում անդրադարձ կա նաև, թե ինչպես հայերը, իբրև թե, եկեղեցու պատերին ավելացրել են խաչեր, փորագրել են խաչքարեր, ավելացրել են հայերեն գրեր, որ դրանք արել են, որպեսզի ջնջեն աղվանական, այսինքն՝ ոչ հայկական տեսքը։ Սա ևս մի ապացույց է, որ Ադրբեջանը հետևողականորեն շարունակում է հայկական մշակութային արժեքների և հայկական հետքերի ոչնչացման քաղաքականությունը։

Միայն մի բան հասկանալի չէ՝ եթե Ադրբեջանն Արցախի բոլոր հայկական՝ Հայ Առաքելական եկեղեցուն պատկանող կոթողներն ու մշակութային հուշարձանները համարում է «աղվանական» կամ «ուդիական», ապա ինչու պատերազմի օրերին առանձնահատուկ թիրախավորվում, հարձակման էին ենթարկվում հենց վանքերն ու եկեղեցիները։ Եվ կամ ինչու էին այդ սրբավայրերը դառնում զենք-զինամթերքի պահեստներ, կամ էլ վեր էին ածվում ախոռի։

Արցախը մայր Հայաստանից և հայ ժողովրդից բաժանել են միայն քարտեզով, որոշումներով, բայց հոգով, սրտով, երազանքներով, ուրախություններով, կենաց-մահու պայքարով միշտ միասին են եղել ու դեռ լինելու են։ Վերադառնալու ենք։



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

18:38
Սպասվում են ձյան ինտենսիվ տեղումներ, բուք, մառախուղ
Միջերկրական ծովից ակտիվ ցիկլոնի ներթափանցմամբ պայմանավորված՝ փետրվարի 6-ին, 7-ին հանրապետության մեծ մասում սպասվում է ձյուն, Շիրակում, Լոռիում,...
Աղբյուր` Panorama.am
17:17
Ի՞նչ են կարդում մարզերում
Հայաստանի գրքային քարտեզը
Աղբյուր` Panorama.am
17:10
Հայաստանի տարածքում կան փակ և դժվարանցանելի ավտոճանապարհներ
Փրկարար ծառայությունը տեղեկացնում է, որ ՀՀ տարածքում կան փակ և դժվարանցանելի ավտոճանապարհներ։ Փակ են Արագածոտնի մարզում «Ամբերդ»...
Աղբյուր` Panorama.am
16:54
ԱՆ-ն դիմել է ԲԴԽ-ին Զարուհի Նախշքարյանին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու միջնորդությամբ
Արդարադատության նախարարությունը դիմել է Բարձրագույն դատական խորհրդին՝ դատավոր Զարուհի Նախշքարյանին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Հարսանեկան տուրիզմն Իտալիային բերել է 599 մլն եվրո
Ավելի ու ավելի շատ օտարերկրացիներ ընտրում են Իտալիան իրենց հարսանեկան տոնակատարության համար: «Ռիա Նովոստի»-ի փոխանցմամբ,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:45
Թևանյան. Այո՛, հարցեր կան նաև Ռուսաստանին, բայց դրանք պետք են լուծումներ գտնելու, ոչ թե թշնամանալու
«Հայաստանում հակառուսական հիստերիան, հայ–ռուսական հարաբերությունների փչացումը Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ է տեղի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:30
30-ամյա Բոբին դարձել է աշխարհի ամենածեր շունը և հայտնվել Գինեսի ռեկորդների գրքում
Պահապան շների ցեղատեսակի 30-ամյա շունը՝ Բոբի անունով, ճանաչվել է պատմության մեջ ամենածերը և հայտնվել Գինեսի ռեկորդների գրքում։ Այս մասին գրում է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:15
Փետրվարին օդի միջին ջերմաստիճանը Հայաստանում կլինի նորմայից բարձր 1-2 աստիճանով
Հանրապետության տարածքում փետրվար ամսվա օդի ջերմաստիճանը միջինը կազմում է -5...-8°C, ինչը 1°C-ով բարձր է հունվարի միջին ջերմաստիճանից:...
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Ֆրանսիացի պատգամավոր. ԵՄ-ի և Ադրբեջանի միջև գազային համաձայնագրի նախագիծը թիկունքից դանակահարություն է հայերի համար
Ֆրանսիացի սենատոր Բրունո Ռետայոն Թվիթերի իր միկրոբլոգում արձագանքել է ԵՄ էներգետիկ հարցերի հանձնակատար Քադրի Սիմսոնի Ադրբեջան կատարած այցի ու...
Աղբյուր` Panorama.am
18:45
ԿԳՄՍՆ. 2023 թվականին նախատեսվում է իրականացնել 12 հուշարձանի վերականգնում
Հուշարձանների վերականգնմանը պետական բյուջեից հատկացվող միջոցները 2022 թ. նախորդ երկու տարիների համեմատ ավելացել է շուրջ 30 %-ով՝ կազմելով շուրջ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:30
Հնդկական ընկերությունները ռուսական նավթի համար սկսել են վճարել դիրհամով
Հնդկական ընկերությունները սկսել են ռուսական նավթի դիմաց վճարել ԱՄԷ-ի ազգային արժույթով՝ դիրհամով։ Այս մասին գրում է ՏԱՍՍ-ը՝ հղում անելով...
Աղբյուր` Panorama.am
18:22
Մենք ձեր կողքին ենք մեր ամենօրյա աղոթք-խնդրանքներով. Սուրբ Սարգիս եկեղեցում իրականացվել է զինվորների օրհնության կարգ
Սիրո բարեխոս Սուրբ Սարգիս զորավարի, նրա Մարտիրոս որդու և 14 զինվորների տոնը, որն այս տարի նշվում է փետրվարի 4-ին, մեծ ժողովրդականություն է...
Աղբյուր` Panorama.am
18:10
2015 թվականից հետախուզվողը տեղափոխվել է Հայաստան և կալանավորվել
ՆԳՆ ոստիկանության ՔՈ գլխավոր վարչության օպերատիվ խմբի կողմից փետրվարի 3-ին Աստանա-Մոսկվա-Երևան չվերթով Հայաստան է տեղափոխվել 40-ամյա Տիգրան...
Աղբյուր` Panorama.am
17:59
Հերիք է սիրաշահեք բռնապետներին. Ֆրանսիացի պատգամավոր
Ֆրանսիացի պատգամավոր Անն-Լոուրենս Պետելը Եվրահանձնաժողովի ղեկավար Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենին և ԵՄ էներգետիկ հարցերի հանձնակատար Քադրի Սիմսոնին կոչ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:46
ՊԵԿ. Հարկ վճարողներին և ֆիզիկական անձանց վերադարձվել է 40.2 մլրդ դրամ
2023 թվականի հունվար ամսվա ընթացքում ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեն ապահովել է 166.3 մլրդ դրամ հարկային եկամուտներ և պետական տուրքեր, որը նախորդ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:35
Բորիս Ջոնսոնը և Լիզ Թրասը ծրագրում են վերադառնալ մեծ քաղաքականություն
Մեծ Բրիտանիայի երկու նախկին վարչապետներ Բորիս Ջոնսոնը և Լիզ Թրասը հույս ունեն վերադառնալ մեծ քաղաքականություն, գրում է ՏԱՍՍ-ը` հղում անելով...
Աղբյուր` Panorama.am
17:24
Ճանապարհների վիճակը՝ ժամը 17:10 դրությամբ
Փետրվարի 4-ին՝ ժամը 17:10 դրությամբ, Արագածի և Սպիտակի տարածաշրջանների ավտոճանապարհներին տեղ-տեղ մերկասառույց է։ «Ճանապարհային...
Աղբյուր` Panorama.am
17:00
Մեղրեցի․ Մինչև հիմա տոննաներով նուռ, արքայանարինջ ունենք չիրացված
Մեղրիում սրվել է բերքի իրացման խնդիրը։ Գյուղատնտես Գևորգ Մարգարյանը Panorama.am-ի հետ զրույցում նշեց, որ մասնավորապես՝ վերջին մեկ տարվա...
Աղբյուր` Panorama.am
16:52
Թուրքիան ԱՄՆ դեսպանին մեղադրել է գունավոր հեղափոխության նախապատրաստման մեջ
Թուրքական ՆԳ նախարար Սուլեյման Սոյլուն դիմել է իր երկրում ԱՄն դեսպան  Ջեֆ Ֆլեյքին ոչ թե քննադատությամբ, այլ կշտամբանքով։ «Ձեր...
Աղբյուր` Panorama.am
16:43
Սամվել Ղազարյանն ու Գոռ Այվազյանը՝ Վրաստանի բռնցքամարտի չեմպիոններ
Պավլիկ Եղոյանը գրավել է պատվավոր, երկրորդ հորիզոնականը։
Աղբյուր` Panorama.am
16:31
Վիրահատություն պահանջող ախտաբանությամբ 6 անձ Արցախից տեղափոխվել են Հայաստան
Արցախը Հայաստանին կապող միակ ճանապարհը Ադրբեջանի կողմից արգելափակելու պատճառով ԱՀ առողջապահության նախարարության «Հանրապետական բժշկական...
Աղբյուր` Panorama.am
16:22
Մակրոնը Պուտինին հիմնականում զանգահարում է Զելենսկու խնդրանքով. Ֆրանսիայի ԱԳՆ
Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարության մամուլի քարտուղար Անն-Կլեր Լեժանդրը RTVi-ին տված հարցազրույցում հայտնել է, որ երկրի նախագահ Էմանուել...
Աղբյուր` Panorama.am
16:02
Հայաստանում առաջիկա օրերին սպասվում է ձյուն և մառախուղ
Հանրապետության տարածքում փետրվարի 4-ի ցերեկը սպասվում է առանց տեղումների եղանակ։ Փետրվարի 4-ի երեկոյան ժամերին, 5-6-ը, 9-ի ցերեկն առանձին...
Աղբյուր` Panorama.am
15:50
«Ուրարտու» ՖԱ-ին է միացել ուկրաինացի պաշտպան Իվան Զոտկոն
«Ուրարտու» ֆուտբոլային ակումբը պայմանագիր է կնքել ուկրաինացի պաշտպան Իվան Զոտկոյի հետ։ Այս մասին հայտնում են ակումբից։...
Աղբյուր` Panorama.am
15:37
Աննա Վարդապետյանը պլանավորում է դատախազներին դպրոցներ ուղարկել
Գլխավոր դատախազ Աննա Վարդապետյանն այսօր Արմավիր համայնքում խորհրդակցություն է անցկացրել՝ ընդգծելոց, որ դատախազության միակ նպատակն արդյունավետ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:15
Ղազինյան. Կորեյկոյի դերում հանդես է գալիս Հայաստանի օրվա իշխանությունը
ԱԺ նախկին պատգամավոր, «Մեկ Հայաստան» կուսակցության նախագահ Արթուր Ղազինյանը գրում է. «Օստապ Բենդերն ասում էր, որ մասը փոքր...
Աղբյուր` Panorama.am
15:03
Իրավապաշտպան. Գուրգեն Արսենյանի երեկվա հայտարարությունն անբարո է
Իրավապաշտպան Ժաննա Ալեքսանյանը գրում է. «Գուրգեն Արսենյանի երեկվա հայտարարությունը՝  «Մենք չենք կարող ռիսկի ենթարկել երեք...
Աղբյուր` Panorama.am
15:03
Ռուսաստանը պետք է սովորի առաջ տանել իր և իր դաշնակիցների շահերը. Հայկ Խալաթյան
«Քննարկման ժամանակ նշվեց հայկական կողմից որոշակի պատրանքների մասին՝ կապված ՀԱՊԿ-ի հետ, բայց ես պետք է նշեմ, որ այդ պատրանքները ստեղծվել են...
Աղբյուր` Panorama.am
14:52
Գևորգ Դանիելյան. Այո, Բերձորի միջանցքը բացելու առաջնահերթ պատասխանատուն հայրենական իշխանություններն են
Իրավագիտության դոկտոր Գևորգ Դանիելյանը, արձագանքելով  Միքայել Սրբազանի  հայտարարություններին հետևած քննադատություններին, գրում է....
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Սահմանադրության դրույթները չեն կարող քաղաքական հայեցողության միջոցով հանկարծ վերացվել. Պողոսյան
13:04 03/02/2023

Սահմանադրության դրույթները չեն կարող քաղաքական հայեցողության միջոցով հանկարծ վերացվել. Պողոսյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}