Քաղաքական 10:15 28/09/2017 Աշխարհում

Հայաստանի քրդական դիլեման

Հեղինակ` Աննա Մկրտչյան, քաղաքագետ

Սեպտեմբերի 25-ին Իրաքի Քրդստանում կայացած անկախության հանրաքվեն լուրջ քննարկումների տեղիք տվեց նաև Հայաստանում։ Քրդստանի հնարավոր անկախության նկատմամբ տարածաշրջանի երկրների հիմնականում թշնամական վերաբերմունքի ֆոնի վրա հայաստանյան պաշտոնական արձագանքները չեզոք էին, իսկ քաղաքական հանրության մեջ կա որոշակիորեն արտահայտված համակրանք։ Փորձագիտական շրջանակներում հարցը դիտարկվում է ճանաչել թե չճանաչելու կամ երբ ճանաչելու տեսանկյունից։

Թերևս նման մոտեցումը բնական է, քանի որ Հայաստանը միջազգային ասպարեզում մշտապես հանդես է եկել ինքնորոշման իրավունքի պաշտպանության դիրքերից։ Բայց սա խնդրի միայն մի կողմն է։ Իրականում, ոչ կոնսենսուսային ճանապարհով ստեղծված քաղաքական միավորների հետ հարաբերվելը լուրջ մարտահրավեր է Հայաստանի համար։ Նորմատիվային տեսակետից՝ անկախ ինքնորոշվող սուբյեկտի ով լինելուց, Հայաստանը պետք է որ սատարի անկախության ձգտումներին։

Բայց կա նաև քաղաքական նպատակահարմարության խնդիր, և գրեթե միշտ նման դեպքերում խաչվում են գործընկեր երկրների շահերը։ Հայաստանը չի ճանաչել Կոսովոն, Պաղեստինը, չխոսենք Աբխազիայի, Հարավային Օսեթիայի, Մերձդնեստրի մասին։ Եվ դա չի արվել շահերի պարզ հաշվարկի արդյունքում։ Այս պրակտիկան ոմանք կանվանեն ռեալպոլիտիկ, մյուսները դիվանագիտական ճկունություն, իսկ քննադատները՝ անզորության դրևսորում։ Այդուհանդերձ, արժե նշել, որ միջազգային հարաբերություններում նորմերի ու գործողությունների միջև ուղղակի, մեխանիկական կապ չկա։ Կա ամենատարբեր համամասնություններով  իրավունքի և նպատակահարմարության համադրում։

Ինչևէ, ճանաչել-չճանաչելու դիլեմայից դուրս գալու համար առաջարկվել է «քանի դեռ Լեռնային Ղարաբաղը չի ճանաչվել Հայաստանի կողմից, մնացած միավորներն էլ չեն ճանաչվի» բանաձև։ Այս մոտեցումը տրամաբանական է թվում, սակայն ոչ բոլոր հարցերին է պատասխան տալիս։

Գալով Քրդստանի անկախության հնարավոր ճանաչման խնդրին՝ անհրաժեշտ է նշել, որ նորմատիվային ու քաղաքական ասպեկտներից բացի, կա նաև խնդրի հոգեբանական-հուզական կողմը։ Ճիշտ է, ներկայումս հայ-քրդական հարաբերությունները բավականին ջերմ են, և Թուրքիայի նկատմամբ երկուստեք ունեցած, մեղմ ասած, անբարյացկամ վերաբերմունքը ընդհանուր գործունեության հիմք է տալիս, սակայն Ցեղասպանության շրջանում քրդերի գործած արարքների դառնությունը դեռևս ամբողջապես չի վերացել։ Մի կողմից գրավիչ է թվում Թուրքիայի թիկունքում բարեկամ երկիր ունենալու հեռանկարը, մյուս կողմից էլ անցյալի տրավմաները հեշտ չեն մոռացվում։

Խճանկարին ավելացնենք նաև տնտեսական բաղադրիչը։

Ներկայումս որոշակի գործարար կապեր կան Իրաքի Քրդստանի հետ և նրա անկախացումը կարող է լրացուցիչ խթան լինել տնտեսական համագործակցության համար։ Նման հեռանկարը հնարավոր կլինի, եթե Իրանն ու Թուրքիան, ովքեր Իրաքի քրդերին այժմ սպառնում են ցամաքային ու գուցե նաև օդային շրջափակումով, ևս ընդունեն անկախ Քրդստանի գոյության իրավունքը։

Հետագա զարգացումները դեռևս պարզ չեն, քաղաքական-դիվանագիտական լարվածությունը կարող է վերաճել նաև ռազմական կոնֆլիկտի։ Ներկա դրությամբ Քրդստանի անկախությանը կտրականապես դեմ երկրների թվում են նաև Իրանը և Իրաքը, որոնց շահերը Հայաստանը պետք է հաշվի առնի իր հետագա քայլերը մշակելիս։

Քաղաքական նպատակահարմարության տեսակետից այս պահի լավագույն մարտավարությունը Հայաստանի համար թերևս սպասելն է։ Կախված գործընթացներից՝ հաջորդ փուլում կարելի է անցնել «փոխգործակցություն առանց ճանաչման» մոտեցմանը, որի շրջանակներում հնարավոր է հարաբերություններ զարգացնել, որը կախված չի լինի Քրդստանի վերջնական կարգավիճակից։



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

16:11
Լևոն Արոնյանը հանդես կգա Tradewise Chess Festival-ում
Հունվարի 23-ից փետրվարի 1-ը Ջիբրալթարում կանցկացվի Tradewise Chess Festival շախմատի ավանդական փառատոնը: ՀԱՕԿ լրատվականից հայտնում են, որ գլխավոր...
Աղբյուր` Panorama.am
15:58
Ազգային արխիվը Առաջին Հանրապետության 100-ամյակի առթիվ ժողովածուներ է հրատարակում
Հայաստանի առաջին Հանրապետության և Մայիսյան հերոսամարտերի 100-ամյակի առիթով Հայաստանի ազգային արխիվը երկու տիպի աշխատանք է կատարելու՝ փաստաթղթերի...
Աղբյուր` Panorama.am
15:52
Մեկնարկել է ՀՀ նախագահի աշխատանքային այցը Ֆրանսիա
Րոպեներ առաջ ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի ինքնաթիռը վայրէջք կատարեց Փարիզի  «Լը Բուրժե» միջազգային օդանավակայանում։ Նախագահ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:32
Այսօր սփյուռքահայ գործարարներին 120 բիզնես ծրագիր ենք առաջարկում. Հրանուշ Հակոբյան
Նրա խոսքով, Սփյուռքի խնդիրներից են նաև խառնամուսնություններիվի ավելացումը, մայրենի լեզվի պահպանություն հետ կապված դժվարությունները:
Աղբյուր` Panorama.am
15:22
Սուրբ Աթոռի պապական նվիրակը Սերգեյ Մինասյանին մանրամասներ է ներկայացրել Ռումինիայում դիվանագիտական անցուդարձի մասին
Այսօր  Ռումինիայում ՀՀ դեսպան Սերգեյ Մինասյանը հանդիպել է Ռումինիայում հավատարմագրված դիվանագիտական կորպուսի դուայեն, Սուրբ Աթոռի պապական...
Աղբյուր` Panorama.am
15:19
Պուչդեմոնը հաստատել է, որ ժամանել է Կոպենհագեն
Կատալոնիայի կառավարության նախկին նախագահ Կարլես Պուչդեմոնը հաստատել է, որ ժամանել է Կոպենհագեն՝ Կատալոնիայի շուրջ բանավեճն մասնակցելու։...
Աղբյուր` Panorama.am
15:13
Նախագահի՝ ՀՀԿ թեկնածուն Հայաստան կվերադառնա շաբաթվա վերջին
Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության կողմից ՀՀ նախագահի թեկնածու առաջարկված՝ Մեծ Բրիտանիայում ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպան Արմեն Սարգսյանը մեկնել...
Աղբյուր` Panorama.am
15:03
Վարդենյաց լեռնանցքում տեղ-տեղ մերկասառույց է
ՀՀ տրանսպորտի,կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարությունը տեղեկացնում է, որ այսօր՝ ժամը 14:30-ի դրությամբ, Վարդենյաց լեռնանցքում տեղ-տեղ...
Աղբյուր` Panorama.am
15:00
Էրդողանը սպառնացել է քրդամետ կուսակցությանը․ «Ով մեր դեմ դուրս գա, կճզմենք, կանցնենք»
«Հնարավոր չի լինի խուսափել ոչ արյունից, ոչ զոհերից ու կորուստներից»:
Աղբյուր` Panorama.am
14:52
Մեքսիկայում 2017 թվականին գրանցվել է սպանությունների ամենամեծ թիվը
Վերջին տարիների համեմատ Մեքսիկայում 2017 թվականին գրանցվել է սպանությունների ամենամեծ թիվը: Ներքին Գործերի նախարարությունը հայտնել է, որ 2017...
Աղբյուր` Panorama.am
14:49
Հացպանյանի մարմինը կտեղափոխվի Հայաստան
Շաբաթ օրը Ֆրանսիայի Լիոն քաղաքում մահացած Սարգիս Հացպանյանի մարմինը կտեղափոխվի Հայաստան: Այս մասին «Արևելք» պարբերականին հայտնել են...
Աղբյուր` Panorama.am
14:30
Առնո Բաբաջանյանի ծննդյան 97-ամյակն է
«Իմ ստեղծագործությունները լցված են սիրով»
Աղբյուր` Panorama.am
14:14
Արցախի 9-րդ «Արմաթ» ինժեներական լաբորատորիան գործում է Նորշենում
Արցախի Նորշեն համայնքի Լեոնիդ Հուրունցի անվան դպրոցում տեղի է ունեցել «Արմաթ» ինժեներական լաբորատորիայի բացման պաշտոնական...
Աղբյուր` Panorama.am
14:00
Իրանի պաշտոնական արձագանքը Թուրքիայի «քրդական» քաղաքականությանը
Մինչ Թուրքիան այս օրերին Սիրիայի հյուսիսում զբաղված է քրդերի դեմ ռազմական գործողություններով, Իրանի նախագահի նստավայրում հյուրընկալվել է Իրաքի...
Աղբյուր` Panorama.am
13:48
Սլավիկ Հայրապետյանը լավագույն արդյունք է սահմանել Հայաստանի տղամարդկանց գեղասահքի պատմության մեջ
Գեղասահքի Եվրոպայի առաջնությունում Հայաստանի Հանրապետությունը ներկայացնող մենասահորդ Սլավիկ Հայրապետյանը մրցապայքարն ավարտել է 15-րդ տեղը...
Աղբյուր` Panorama.am
13:30
Հայաստանում սննդի ոլորտում գործող տնտեսվարողները կռեյթինգավորվեն
Առաջիկայում Հայաստանում հանրային սննդի կետերի վրա տեսանելի կլինի որակավորման մասին նշաններ: Սմայլիկնե՞ր, գունավոր պիտակնե՞ր, թե՞ մեկ այլ բան,...
Աղբյուր` Panorama.am
13:21
Լոռու մարզի փաստաբանները գործադուլ են հայտարարել
Լոռու մարզի փաստաբանները միացել են ՀՀ դատական օրենսգրքի նոր նախագծով դատարանի կողմից փաստաբանի նկատմամբ տուգանքի կիրառում նախատեսող...
Աղբյուր` Panorama.am
13:16
Սիրիայում անկայունության նոր փուլ է սկսվում. Սաֆրաստյան
«Վերջին շրջանում երևում է, որ Թուրքիան նախապատվությունը տալիս է քրդական գործոնի դեմ իր պայքարին»,- այսօր լրագրողների հետ հանդիպմանն...
Աղբյուր` Panorama.am
13:07
Հայաստանում գնաճը վերահսկելի է. ՀՀԿ խմբակցության ղեկավար
«Դեռ երկու տարի առաջ ենք հայտարարել, որ արհեստական որևէ քաղաքականություն հարկային դաշտում չի կատարվելու»,- նշեց Վահրամ Բաղդասարյանը:
Աղբյուր` Panorama.am
13:00
Բուկինիստն առաջարկում է այս տարի սեր խոստովանել գրքով
«Բուկինիստ» գրախանութների ցանցը և Արարատյան Հայրապետական թեմը նախաձեռնել են «ԻմգաղտնիգրքաՍԵՐ սիրո խոստովանություն գրքով»...
Աղբյուր` Panorama.am
12:47
Մենք չունենք այն գործընթացը, որ պիտի տեղի ունենար. «Սասնա ծռերի» գործով պաշտպաններ
«Սասնա ծռերի» գործով դատավարությունն ընդամենը գործընթաց է, այստեղ օրինականության դաշտում գրեթե ոչ մի աշխատանք դեռ չի կատարվել:...
Աղբյուր` Panorama.am
12:40
ՀՀ նախագահի մեր թեկնածուն բավական բարձր չափորոշիչներ ունի. Վահրամ Բաղդսարյան
«Նախագահի պաշտոնում նման հարուստ կենսագրություն ունեցող մարդը կարող է շատ արդյունավետ աշխատանք տանել»,- նշեց ՀՀԿ խմբակցության ղեկավարը:
Աղբյուր` Panorama.am
12:35
Շիրակի մանկապարտեզներում հայտնաբերված խախտումները վերացվել են
Սննդամթերքի պահպանումը իրականացվել է սննդամթերքի համար չնախատեսված տարրաներում:
Աղբյուր` Panorama.am
12:15
Հրաչյա Չանդիրյան. Այս տարի փորձելու ենք Եվրոպայի առաջնությունում մեդալ նվաճել
«Մրցաշրջան 2017-ը գնահատում եմ բավարարից մի փոքր ավելի այն առումով, որ մեր աշտարակացատկորդները սինքրոն ձևում վեցերորդ տեղը գրավեցին...
Աղբյուր` Panorama.am
12:00
Արմեն Սարգսյանի հետ հանդիպումը չի կարող ազդել «Ելք»-ի քվեարկության վրա. Արարատ Միրզոյան
«Հանդիպման ընթացքում մենք նրան կներկայացնենք երկրում առկա վիճակը: Եթե այդքանից հետո նա կամենա մնալ ՀՀ նախագահի թեկնածու, այլ բան չենք կարող անել»,-ասաց Գևորգ Գորգիսյանը:
Աղբյուր` Panorama.am
11:49
ԱՆ. Պապիլոմա վիրուսի դեմ պատվաստվել է 176 աղջիկ
Դեկտեմբերի 11-ից  մինչ օրս Հայաստանում պատվաստվել է 176 աղջիկ: Նման տվյալ է այսօր հրապարակել առողջապահության նախարարությունը:...
Աղբյուր` Panorama.am
11:37
Արմեն Սարգսյանը հետաքրքիր թեկնածու է. Աղվան Վարդանյան
«Կարծում եմ՝ քաղաքական ուժերի հետ Արմեն Սարգսյանի հանդիպումներն արդյունավետ կլինեն: Ընդհանուր առմամբ, Հայաստանի պետական-քաղաքական էլիտայում դրական փոփոխություններ են նկատվում»,- ասաց նա:
Աղբյուր` Panorama.am
11:17
Լարսը բաց է բոլոր տեսակի տրանսպորտային միջոցների համար
Վրաստանի ենթակառուցվածքների նախարարության ճանապարհային դեպարտամենտից ՀՀ տրանսպորտի, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարությանը...
Աղբյուր` Panorama.am
11:00
Մխիթարյանը ծննդյան օրը նշել է Պոգբայի ու Ռայոլայի հետ
Հայաստանի հավաքականի և անգլիական «Մանչեսթեր Յունայթեդի» կիսապաշտպան Հենրիխ Մխիթարյանը հունվարի 21-ին նշել է ծննդյան 29-րդ տարեդարձը:...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ազգային արխիվը Առաջին Հանրապետության 100-ամյակի առթիվ ժողովածուներ է հրատարակում
16:08 22/01/2018

Ազգային արխիվը Առաջին Հանրապետության 100-ամյակի առթիվ ժողովածուներ է հրատարակում

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}