Քաղաքական 10:15 28/09/2017 Աշխարհում

Հայաստանի քրդական դիլեման

Հեղինակ` Աննա Մկրտչյան, քաղաքագետ

Սեպտեմբերի 25-ին Իրաքի Քրդստանում կայացած անկախության հանրաքվեն լուրջ քննարկումների տեղիք տվեց նաև Հայաստանում։ Քրդստանի հնարավոր անկախության նկատմամբ տարածաշրջանի երկրների հիմնականում թշնամական վերաբերմունքի ֆոնի վրա հայաստանյան պաշտոնական արձագանքները չեզոք էին, իսկ քաղաքական հանրության մեջ կա որոշակիորեն արտահայտված համակրանք։ Փորձագիտական շրջանակներում հարցը դիտարկվում է ճանաչել թե չճանաչելու կամ երբ ճանաչելու տեսանկյունից։

Թերևս նման մոտեցումը բնական է, քանի որ Հայաստանը միջազգային ասպարեզում մշտապես հանդես է եկել ինքնորոշման իրավունքի պաշտպանության դիրքերից։ Բայց սա խնդրի միայն մի կողմն է։ Իրականում, ոչ կոնսենսուսային ճանապարհով ստեղծված քաղաքական միավորների հետ հարաբերվելը լուրջ մարտահրավեր է Հայաստանի համար։ Նորմատիվային տեսակետից՝ անկախ ինքնորոշվող սուբյեկտի ով լինելուց, Հայաստանը պետք է որ սատարի անկախության ձգտումներին։

Բայց կա նաև քաղաքական նպատակահարմարության խնդիր, և գրեթե միշտ նման դեպքերում խաչվում են գործընկեր երկրների շահերը։ Հայաստանը չի ճանաչել Կոսովոն, Պաղեստինը, չխոսենք Աբխազիայի, Հարավային Օսեթիայի, Մերձդնեստրի մասին։ Եվ դա չի արվել շահերի պարզ հաշվարկի արդյունքում։ Այս պրակտիկան ոմանք կանվանեն ռեալպոլիտիկ, մյուսները դիվանագիտական ճկունություն, իսկ քննադատները՝ անզորության դրևսորում։ Այդուհանդերձ, արժե նշել, որ միջազգային հարաբերություններում նորմերի ու գործողությունների միջև ուղղակի, մեխանիկական կապ չկա։ Կա ամենատարբեր համամասնություններով  իրավունքի և նպատակահարմարության համադրում։

Ինչևէ, ճանաչել-չճանաչելու դիլեմայից դուրս գալու համար առաջարկվել է «քանի դեռ Լեռնային Ղարաբաղը չի ճանաչվել Հայաստանի կողմից, մնացած միավորներն էլ չեն ճանաչվի» բանաձև։ Այս մոտեցումը տրամաբանական է թվում, սակայն ոչ բոլոր հարցերին է պատասխան տալիս։

Գալով Քրդստանի անկախության հնարավոր ճանաչման խնդրին՝ անհրաժեշտ է նշել, որ նորմատիվային ու քաղաքական ասպեկտներից բացի, կա նաև խնդրի հոգեբանական-հուզական կողմը։ Ճիշտ է, ներկայումս հայ-քրդական հարաբերությունները բավականին ջերմ են, և Թուրքիայի նկատմամբ երկուստեք ունեցած, մեղմ ասած, անբարյացկամ վերաբերմունքը ընդհանուր գործունեության հիմք է տալիս, սակայն Ցեղասպանության շրջանում քրդերի գործած արարքների դառնությունը դեռևս ամբողջապես չի վերացել։ Մի կողմից գրավիչ է թվում Թուրքիայի թիկունքում բարեկամ երկիր ունենալու հեռանկարը, մյուս կողմից էլ անցյալի տրավմաները հեշտ չեն մոռացվում։

Խճանկարին ավելացնենք նաև տնտեսական բաղադրիչը։

Ներկայումս որոշակի գործարար կապեր կան Իրաքի Քրդստանի հետ և նրա անկախացումը կարող է լրացուցիչ խթան լինել տնտեսական համագործակցության համար։ Նման հեռանկարը հնարավոր կլինի, եթե Իրանն ու Թուրքիան, ովքեր Իրաքի քրդերին այժմ սպառնում են ցամաքային ու գուցե նաև օդային շրջափակումով, ևս ընդունեն անկախ Քրդստանի գոյության իրավունքը։

Հետագա զարգացումները դեռևս պարզ չեն, քաղաքական-դիվանագիտական լարվածությունը կարող է վերաճել նաև ռազմական կոնֆլիկտի։ Ներկա դրությամբ Քրդստանի անկախությանը կտրականապես դեմ երկրների թվում են նաև Իրանը և Իրաքը, որոնց շահերը Հայաստանը պետք է հաշվի առնի իր հետագա քայլերը մշակելիս։

Քաղաքական նպատակահարմարության տեսակետից այս պահի լավագույն մարտավարությունը Հայաստանի համար թերևս սպասելն է։ Կախված գործընթացներից՝ հաջորդ փուլում կարելի է անցնել «փոխգործակցություն առանց ճանաչման» մոտեցմանը, որի շրջանակներում հնարավոր է հարաբերություններ զարգացնել, որը կախված չի լինի Քրդստանի վերջնական կարգավիճակից։



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

18:31
Հովհաննես Գաբուզյանը՝ Վաշինգտոն ինթերնեյշնլ մրցաշարի հաղթող
Հովհաննես Գաբուզյանի հաղթանակով է ավարտվել Վաշինգտոն ինթերնեյշնլ միջազգային մրցաշարը, որին այս տարի մասնակցել են 72 շախմատիստ այդ թվում՝ 22...
Աղբյուր` Panorama.am
18:27
ԱԱԾ-ն պատրաստ է աջակցել ՀՀ-ում ՌԴ անվտանգության դաշնային ծառայության սահմանապահ վարչությանը. Վանեցյան
ՀՀ Ազգային անվտանգության ծառայության տնօրեն Արթուր Վանեցյանն ընդունել է Ռուսաստանի անվտանգության դաշնային ծառայության Սահմանապահ ծառայության...
Աղբյուր` Panorama.am
18:23
Նիկոլայ Նիկողոսյանի վերջին հրաժեշտի ծիսակարգը` Հայաստանի նկարիչների միության տանը
ՀՀ վարչապետի որոշմամբ ստեղծվել է ԽՍՀՄ և ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ, քանդակագործ Նիկոլայ Նիկողոսյանի  հուղարկավորության կազմակերպման...
Աղբյուր` Panorama.am
18:20
Լոռու մարզի դատախազությունում հարուցվել է քրեական գործ՝ պաշտոնեական լիազորությունները չարաշահելու փաստի առթիվ
ՀՀ գլխավոր դատախազությունից հայտնում են, որ օոստոսի 3-ին «Azatutyun.am» լրատվական կայքում հրապարակվել էր «Լոռու մարզպետարանում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:18
Փաստաբանը մանրամասներ է հայտնել Կարեն Պետրոսյանի սպանության գործից
Փաստաբան Վահե Գրիգորյանը ֆեյսբուքյան իր էջում մանրամասներ է ներկայացրել ադրբեջանական կողմում գերության մեջ հայտնված ու հետո սպանված Կարեն...
Աղբյուր` Panorama.am
18:16
ՎիվաՍել-ՄՏՍ. խափանումը վերացվել է
ՎիվաՍել-ՄՏՍ-ը տեղեկացնում է, որ տեխնիկական ենթահամակարգերից մեկի խափանման պատճառով՝ բաժանորդների մի մասի մոտ, տվյալների փոխանցման...
Աղբյուր` Panorama.am
18:15
Եվգենի Պետրոսյանի թանկարժեք ժամացույցը հնարավոր է կիսվի
Հայազգի հումորիստ Եվգենի Պետրոսյանի փաստաբանը հանդես է եկել հերթական հայտարարությամբ՝  ապացուցելով արտիստի կնոջ՝ Ելենա Ստեփանենկոյի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
Վաղն արգելվելու է տրանսպորտային միջոցների կայանումը Հանրապետության հրապարակի տարածքում և Ամիրյան փողոցում
Ճանապարհային ոստիկանությունը տեղեկացնում է, որ օգոստոսի 17-ին Երեւանի Հանրապետության հրապարակում կայանալիք հանրահավաքի ընթացքում երթևեկության...
Աղբյուր` Panorama.am
17:52
Նորքի 5-րդ զանգվածում վաղը ջրանջատում կլինի
«Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը տեղեկացնում է իր հաճախորդներին և սպառողներին, որ վթարի վերացման աշխատանքներով պայմանավորված, օգոստոսի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:41
Միանշանակ է, որ անձեռնմխելիությունը չի կարող լինել բացարձակ. նախկին դատավոր
«Չէ՞ որ ակնհայտ է, որ Քոչարյանի գործողությունները չեն բխել օրենքից»,- ասել է Պարգև Օհանյանը։
Աղբյուր` Panorama.am
17:30
Զորակոչից խուսափելուն օժանդակող 5 կասկածյալի ինքնություն է պարզվել. ՔԿ
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Ավան և Նոր Նորք վարչական շրջանների քննչական բաժնում քննվող քրեական գործով բացահայտվել են...
Աղբյուր` Panorama.am
17:21
Կկարգավորվեն բարեգործության իրականացման ընթացքում ծագող հարաբերությունները
«Բարեգործության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի պահանջներից ելնելով՝ կառավարությունն...
Աղբյուր` Panorama.am
17:14
Աբոնեմենտային համակարգի շնորհիվ 350 հազար աշակերտ կարող է անվճար այցելել մշակութային հաստատություններ
Մշակույթի ու Կրթության և գիտության նախարարություններն այսօր ազդարարեցին համատեղ երկու ծրագրերի մեկնարկի մասին։ «Առաջին ծրագիրը ողջ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:06
Կառավարությունն ակնկալում է նոր թափ հաղորդել ներդրումների և բիզնեսի ակտիվացմանը
Կառավարությունը լրացում և փոփոխություն է կատարել նախկինում ընդունած՝ «Գերակա ոլորտում իրականացվող ներդրումային ծրագրի շրջանակում...
Աղբյուր` Panorama.am
17:00
Տիգրան Քալանթարյանը նշանակվել է ջրային տնտեսության ԾԻԳ-ի տնօրենի պաշտոնակատար
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը որոշում է ստորագրել Տիգրան Քալանթարյանին ջրային կոմիտեի «ջրային տնտեսության ծրագրերի իրականացման գրասենյակ»...
Աղբյուր` Panorama.am
16:50
Վստահեցնում եմ՝ Հայաստանում լինելու են նախադեպը չունեցող ընտրություններ. Օսիպյան
«Վստահեցնում եմ, որ Հայաստանի Հանրապետությունում լինելու են նախադեպը չունեցող ընտրություններ», - այս մասին այսօր լրագրողների հետ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:42
Նիկոլ Փաշինյանը հեռախոսազրույց է ունեցել Վլադիմիր Պուտինի հետ
Հեռախոսազրույցը տեղի է ունեցել հայկական կողմի նախաձեռնությամբ:
Աղբյուր` Panorama.am
16:25
Ոստիկանությունը հանդուրժողականություն է դրսևորել. Օսիպյան
Օսիպյանը՝ համասեռամոլների հետ միջադեպի մասին
Աղբյուր` Panorama.am
16:12
EPIC EYE. Միջազգային փառատոն Ծաղկաձորում
Oգոստոսի 17, 18 և 19-ին Ծաղկաձորի գլխավոր մարզահամալիրում  տեղի կունենա EPIC EYE երաժշտության և արվեստի բացօթյա միջազգային փառատոնը, որի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:00
ՃՏՊ Նորաշեն թաղամասում. կա տուժած
Օգոստոսի 16-ին, ժամը 09:11-ին,  «911» ծառայությանն ահազանգ է ստացվել, որ Երևան քաղաքի Նորաշեն թաղամասի թիվ 14 շենքի մոտակայքում...
Աղբյուր` Panorama.am
15:47
Վաղվա հանրահավաքին արգելվելու է դրոնների միջոցով տեսանկարահանումը
ՀՀ ոստիկանությունը զանգվածային լրատվության միջոցներին հայտնում է, որ օգոստոսի 17-ին տեղի ունենալիք հանրահավաքի մասնակիցների անվտանգությունը...
Աղբյուր` Panorama.am
15:30
Վալերի Օսիպյանը` Վստրեչի Ապերի հետ կոնֆլիկտի մասին
Ոստիկանապետ Վալերի Օսիպյանը չի հիշում, որ իր և Արամ Վարդանյանի (Վստրեչի Ապերի)  միջև անձնական կոնֆլիկտ եղած լինի: «Չգիտեմ` ինչի...
Աղբյուր` Panorama.am
15:20
Լևոն Արոնյանը St. Louis Rapid & Blitz մրցաշարում գրավել է 5-րդ հորիզոնականը
ԱՄՆ-ում ավարտվել է St. Louis Rapid & Blitz գերհզոր միջազգային մրցաշարը, որին, բացառությամբ աշխարհի չեմպիոն Կարլսենի, մասնակցել են...
Աղբյուր` Panorama.am
15:09
Դավիթ Անանյանը՝ հարկային եկամուտների հավաքագրման մասին
Պետական եկամուտների կոմիտեն ընթացիկ տարվա  7 ամսում հավաքագրել է այնքան ավելի հարկային եկամուտներ, որքան նախատեսվում էր ավելի հավաքագրել...
Աղբյուր` Panorama.am
15:00
Եթե Ռոբերտ Քոչարյանը փորձի լքել երկիրը, դա կգնահատվի նախաքննությունը խոչընդոտելու փորձ. ՀՔԾ պետ
Հատուկ քննչական ծառայության պետ Սասուն Խաչատրյանն անթույլատրելի է համարում այլոց գործունեությունն «անգրագիտություն» որակելը: Այս...
Աղբյուր` Panorama.am
14:51
Եթե Վճռաբեկ դատարանը որոշի կալանավորել Ռոբերտ Քոչարյանին, կդիմենք ՄԻԵԴ. Հայկ Ալումյան
«Ռոբերտ Քոչարյանը ընդամենը հանձնարարել է անել ամեն ինչ, որպեսզի բանակը չխառնվի քաղաքական գործընթացներին»,- ասաց նա։
Աղբյուր` Panorama.am
14:47
Երևանի հեռուստաաշտարակի լույսերը ժամանակավոր կանջատվեն
«Հայաստանի հեռուստատեսային և ռադիոհաղորդիչ ցանց» ընկերությունը տեղեկացնում է, որ Երևանի հեռուստաաշտարակի մետաղական կոնստրուկցիաների...
Աղբյուր` Panorama.am
14:30
ՖԻՖԱ. Հայաստանի հավաքականը 100-րդն է
Ֆուտբոլի միջազգային ֆեդերացիան՝ ՖԻՖԱ-ն, այսօր հրապարակել է դասակարգման նոր աղյուսակը: Հայաստանի հավաքականը պահպանել է իր տեղը և զբաղեցնում է...
Աղբյուր` Panorama.am
14:14
Հաջորդ տարվանից Շիրակում մշակված կարտոֆիլն ու հացահատիկը կապահովագրվեն. Գն
«Մեզ մոտ, ցավոք, մեծ խզում է առաջացել գիտության և արտադրության միջև։ Սակայն իրականում գիտությունը, կրթությունը և ժողովրդական տնտեսությունը...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ռոբերտ Քոչարյանն ազատ արձակվեց, հաշվի առնելով, որ նա անձեռնմխելի է
17:55 13/08/2018

Ռոբերտ Քոչարյանն ազատ արձակվեց, հաշվի առնելով, որ նա անձեռնմխելի է

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}