Հասարակություն 16:00 07/11/2017 Հայաստան

Ժողովրդի թվագրված հիշողությունը Ազգային արխիվի պահոցներում

Հեղինակ` Հասմիկ Հակոբյան

Ազգային արխիվը  ժողովրդի հիշողությունն է, ժողովրդի հարստությունը: Հայաստանի ազգային արխիվն այսօր դարձել է մշակութային, գիտական օջախ Հայաստանի, ինչպես նաև օտարերկրացի ուսումնասիրողների համար:

Արխիվի տարեգրությունը Հայաստանում սկիզբ է առել 1924 թվականին։ 93 տարվա ընթացքում արխիվապահոցներում հավաքվել են բավականաչափ հարուստ նյութեր, որոնք առնչվում են ժողովրդագրությանը, ազգային-ազատագրական պայքարին, պետականությանը, տնտեսությանը, մշակույթին, կրթությանն ու գիտությանը, ամենատարբեր ոլորտների։

Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացումն իր ազդեցությունն է թողնում գրեթե բոլոր ոլորտներում. անմասն չի մնացել  նաև Հայաստանի ազգային արխիվը:  Ներկայումս Ազգային արխիվի գործունեությունն ուղղված է նրան, որ պահվող փաստաթղթերը թվայնացնեն, ստեղծեն էլեկտրոնային շտեմարաններ և այնպես անեն, որ մարդը արխիվից օգտվի ցանկացած վայրից՝ տանից, աշխատավայրից։

Արխիվում կարող ես գտնել ամեն ինչ՝ պատմական փաստաթղթից մինչև ծննդյան վկայական։ Հատկապես վերջին տարիներին նոր սերունդը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերում այն փաստաթղթերի նկատմամբ, որոնցում  կարող են տեղեկություններ գտնել իրենց և հեռավոր նախնիների մասին, առաջին և երկրորդ համաշխարհային պատերազմներում իրենց պապերի ունեցած ծառայությունների, ստացած կոչումների, պատերազմում զոհվելու պայմանների մասին։

Ազգային արխիվը ժողովրդի հիշողությունն է

Ազգային արխիվը ժողովրդի հիշողությունն է, սակայն  մեր հիշողությունն այդքան էլ հին չէ, քանի որ արխիվի հին փաստաթղթերը 19-րդ դարի են։

Հայաստանի ազգային արխիվի տնօրեն Ամատունի Վիրաբյանն ասում է, որ մեր արխիվը բավականին երիտասարդ է, եթե համեմատում ենք այլ արխիվների հետ: Արխիվներ կան, որոնք հարյուրամյակների պատմություն ունեն: Օրինակ, ըստ նրա, Իրանի արտաքին գործերի նախարարության արխիվը 13-րդ դարից է, այսինքն՝ մոտ 700-800 տարվա պատմություն ունի: Իսկ աշխարհում ամենահինը Հռոմի պապի արխիվն է, որտեղ 6-7-րդ դարերից փաստաթղթեր կան:

Հայաստանի ազգային արխիվի տնօրեն Ամատունի Վիրաբյանը պատմում է, որ թեև մեր ազգային արխիվը ստեղծվել է 1924թ-ին, սակայն փաստաթղթերը պահպանվում են սկսած 1830 թվականից, երբ Արևելյան Հայաստանը Պարսկաստանի կազմից անցավ Ռուսաստանի կազմ: Ռուսներն արդեն ունեին իրենց արխիվային համակարգը և նրանք Հայաստանում սկսեցին արխիվ ստեղծել: Իհարկե այդ ժամանակաշրջանի փաստաթղթերը շատ չեն, 1918-1920 թթ-ին որոշ փաստաթղթեր ոչնչացվել են: Հիմնական փաստաթղթերը, որոնք արխիվում պահպանվում են սկսում են 1921 թ-ից: «Մենք Հայաստանի մասին փաստաթղթեր ենք գտնում մեր հարևան երկրներում՝ Վրաստանում, Թուրքիայում, Ռուսաստանում, ինչպես նաև Եվրոպայում: Այսօր էլ պատճեներ ենք ստանում: Հիմա էլ պետք է Ռուսաստանից փաստաթղթեր բերենք, որոնք վերաբերում են Արցախի նախասովետական շրջանի պատմությանն ու իրադարձություններին»,- ասում է նա:

Ազգային արխիվում պահվում է ավելի քան 400 մլն փաստաթուղթ, հազարավոր կինոնկարներ, հարյուր հազարավոր լուսանկարներ, ձայնագրություններ և այլն: Այսինքն՝ այն, ինչ հնարավոր է պահել, վերարտադրել, դրանք պահում են:

Պահոցներում պահվող ամենահին տեսապատկերը 1911 թվականին նկարահանված Մատթևոս Բ կաթողիկոս Իզմիրլյանի թաղման տեսանյութն է: Դրանից բացի, պահվում է առաջին գեղարվեստական ֆիլմը` 1925 թվականին նկարահանված «Նամուս»-ը, դրանից հետո նկարահանված ֆիլմերը՝ «Զարե» (1926), «Շոր և Շորշոր» (1926), «Կիկոս» (1931), և այլն: 
Արխիվում կան նաև առաջին համաշխարհային պատերազմից արված կադրեր, ինչպես նաև կադրեր 1916 թ-ին ռուսների կողմից Կարինի գրավումից, որը նկարել են ռուս օպերատորները ցարին ցույց տալու համար:

Արխիվի համալրումն ու պահվող փաստաթղթերը

Հիմնականում արխիվի համալրումը կատարվում են պետական կառավարման մարմինների փաստաթղթերով, քաղաքացիների կողմից տրամադրված փաստաթղթերով, նվիրատվություններով, անհրաժեշտության դեպքում գնում են կարևոր փաստաթղթերը։ Արդեն արխիվ են բերվել Հայաստանի առաջին նախագահի` Լևոն Տեր-Պետրոսյանի նախագահության տարիների փաստաթղթերը,  ստորագրած առաջին հրամանագրերը: Բացի այդ, ստացել են նաև Կառավարության մինչև 2005 թվականի փաստաթղթերը, որոշումները, վարչապետների կարգադրությունները, Ազգային ժողովի մինչև 2003թ-ի փաստաթղթերը: «Համալրում ենք նաև պատմական փաստաթղթերով, որոնք գտնվում են այլ երկրների արխիվներում: Մենք բերում ենք պատճեները: Օրեր առաջ մի քաղաքացի մեզ նեգատիվ ֆոտոժապավեն է տրամադրել՝ նկարված 1988 թ-ին Ազատության հրապարակում: Մոտ 300 լուսանկարներ են: Այն առաջին հերթին կթվայնացվի և կպահվի որպես բնագիր»,- ասում է Ամատունի Վիրաբյանը և հավելում. «Լինում են նաև քաղաքացիներ, որոնք իրենց ընտանեկան ալբոմն են վաճառում կամ հանձնում, քանի որ գիտեն՝ իրենցից հետո այդ ալբոմները հնարավոր է հայտնվեն աղբանոցում: Հաճախ քաղաքացիների մոտ այնպիսի լուսանկարներ ենք գտնում, որոնք պատմական արժեք ունեն, բայց ինչ-ինչ պատճառներով խորհրդային տարիներին պետական մարմինները հարմար չեն գտել դրանք ցուցադրել»:
 

Արխիվը թվայնացվում է

Տեղեկատվական տեխնոլոգիաները ներդրվել են նաև արխիվում։ Արդեն մի քանի տարի է արխիվի փաստաթղթերը թվայնացվում են։

Ամատունի Վիրաբյանը նշում է, որ մինչև օրս թվայնացվել է փաստաթղթերի 0,1 տոկոսը, ինչը կազմում է մի քանի միլիոն թերթ. «Մենք առաջին հերթին թվայնացնում ենք այն փաստաթղթերը, որոնք ավելի շատ են օգտագործվում, որոնք արժեքավոր են և մեծ պահանջարկ ունեն: Կա փաստաթուղթ, որը 100 տարին մեկ անգամ է օգտագործվում, բայց կան փաստաթղթեր, որոնք ամեն օր պահանջ ունեն: Թվայնացումը տարիների գործընթաց է, աշխարհում չկա ոչ մի արխիվ, որ թվայնացումն ավարտած լինի»:

Արխիվի ամենահին փաստաթուղթը

Հայաստանում ամենահին փաստաթուղթը 1441 թվականի կաթողիկոսական կոնդակն է, որը պահվում է Մատենադարանում: Իսկ Հայաստանի ազգային արխիվի ամենահին փաստաթուղթը 1607 թվականի Շահ Աբասի հրովարտակն է: 17-րդ դարից ևս մի քանի փաստաթղթեր կան: Հիմնական փաստաթղթային զանգվածն առաջացել է 1830-ից հետո: Ըստ Հայաստանի ազգային արխիվի տնօրենի՝ փաստաթղթեր չլինելու օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ պատճառներ կան: Օբյեկտիվ պատճառներից են այն, որ դրանք այրվել են, թշնամիները ոչնչացրել են, իսկ սուբյեկտիվ պատճառներից մեկն այն է, որ թուղթ չի եղել, հիմնականում մագաղաթ է օգտագործվել:

Արխիվի փաստաթղթերը օտարերկրացիների ուշադրության ներքո

Արտասահմանից տարեկան երկու տասնյակից ավելի հետազոտողներ ուսումնասիրում են Ազգային արխիվի փաստաթղթերը: Գալիս են Ռուսաստանից, Անգլիայից, Ֆրանսիայից և Գերմանիայից: Կարող է զարմանալի լինել, բայց նրանց ավելի շատ հետաքրքում են խորհրդային շրջանը, «խորհրդային« երևույթն են ուսումնասիրում։

Ինչ վերաբերում է Հայոց ցեղասպանությանը վերաբերող փաստաթղթերին, ապա, ըստ Ամատունի Վիրաբյանի, դրանց հանդեպ հետարքրությունը մեծ էր հատկապես Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի ժամանակահատվածում: Տասնյակ հետազոտողներ, օպերատորներ են եկել Հայաստան, որ այդ նյութերն ուսումնասիրեն: Հիմա փոքր-ինչ նվազել է:

Իզաբելլա Խաչատրյանը 20 տարի աշխատում է Ազգային արխիվի Հաշվառման և պահպանության բաժնում որպես ֆոնդապահ: Սիրում է իր աշխատանքը, հին փաստաթղթերի, գրքերի հոտը: «Իմ ձեռքին Էջմիածնի Մայր Տաճարից բերված փաստաթղթերն են, որոնք ավելի քան 50 տարի գտնվում են արխիվի պահոցներում, բայց մինչ օրս զգում ես խնկի հոտը: Շատերին թվում է, թե արխիվում աշխատելը ձանձրալի է, բայց դա այդպես չէ: Հետաքրքիր է, ամեն օր մի նոր բան կարող ես բացահայտել այստեղ»,- ասում է նա:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

23:54
ՄԻՊ. Այս փոփոխությունը որևէ կերպ չի կարող խոչընդոտել Պաշտպանի աշխատանքը
Կառավարության նիստերին վարչապետի հրավերի հիման վրա Պաշտպանի մասնակցությունը որևէ կապ չունի նրա աշխատանքի խոչընդոտման կամ անկախության հարցի հետ։...
Աղբյուր` Panorama.am
23:34
Հայաստանը նախապայմանների լեզվով չի խոսում, բայց չի էլ ընդունի որևէ մեկի կողմից նախապայմանների առաջադրումը. Սերժ Սարգսյան
Մյունխենի անվտանգության համաժողովը նախագահող, դեսպան Վոլֆգանգ Իշինգերի հրավերով աշխատանքային այցով Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետություն ժամանած...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Մեծ Կասկադ, տաք աղբյուրներ, համեղ ուտելիքներ. որտե՞ղ հանգստանալ Հայաստանում
Կիրովի տեղեկատվական Newsler.ru հարթակը հոդված է հրապարակել «Որտե՞ղ կարելի է հանգստանալ Հայաստանում. Մեծ Կասկադ, տաք աղբյուրներ և...
Աղբյուր` Panorama.am
19:52
«Ֆեյսբուքը» մտադիր է կրկնապատկել անվտանգության մասնագետների աշխատակազմը
«Ֆեյսբուք» սոցիալական ցանցը սկսել է մի շարք միջոցառումներ իրականացնել տեղեկատվական անվտանգության ոլորտում, մասնավորապես՝ երկու անգամ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:45
Որոշ համայնքներ փետրվարի 19-ին կհոսանքազրկվեն
«Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» փակ բաժնետիրական ընկերությունը տեղեկացնում է, որ  փետրվարի 19-ին պլանային և վերանորոգման...
Աղբյուր` Panorama.am
19:34
Վերջին հինգ տարիներին Մանկական Եվրատեսիլն առավել շատ դիտել են Հայաստանում
Վերջին հինգ տարիների ընթացքում Մանկական Եվրատեսիլն առավել շատ դիտել են հայաստանցիները: Նման տվյալներ է հրապարակել  Եվրոպական հեռարձակողների...
Աղբյուր` Panorama.am
19:27
Վաղը ժամանակ առ ժամանակ սպասվում է անձրև
Փետրվարի 17-ի ցերեկը, 20-22-ը սպասվում է առանց տեղումների եղանակ, 18-ին, 19-ի գիշերը և առավոտյան ժամերին շրջանների զգալի մասում, 19-ի ցերեկը՝...
Աղբյուր` Panorama.am
19:18
Ամենօրյա վազքն օգնում է խուսափել սթրեսից
Հետազոտությունները պարզել են՝ պարբերական մարզումները դրական են ազդում մարդու ֆիզիկական և հոգեկան առողջության վրա: Այս մասին տեղեկացնում է...
Աղբյուր` Panorama.am
18:58
Հնդկաստանում տղամարդու շոր հագած կինը երկու անգամ ամուսնացել է՝ հարսնացուների օժիտին տեր դառնալու համար
Սիրահարների օրը՝ փետրվարի 14-ին, Հնդկաստանում ոստիկանները ձերբակալել են մի կնոջ, ով կասկածվում էր երկու աղջկա՝ հարսնացուների խաբելու մեջ: Ինչպես...
Աղբյուր` Panorama.am
18:47
Ռուսաստանում ստեղծում են անօդաչու սարք, որը կարող է մարդու տեղափոխել
Ռուսաստանում մշակվում են 300 կգ-անոց անօդաչու սարքեր, որոնք կարող են մինչև 70 կգ կշռող բեռ տեղափոխել: Այս մասին տեղեկացնում է Lenta.ru-ն:...
Աղբյուր` Panorama.am
18:39
Բեռլինի փառատոնում «Դովլաթով» ֆիլմը ծափահարություններով է ընդունվել
Ալեքսեյ Գերման-կրտսերի «Դովլաթով» ֆիլմը դարձել է առաջին ֆիլմը Բեռլինալեում, որը քննադատները ծափահարություններով են ընդունել: Այս...
Աղբյուր` Panorama.am
18:34
Լավրով. Ռուսաստանը պատրաստ էր «նորմանդական քառյակի» հետ հանդիպմանը
Ռուսաստանը պատրաստ է եղել Ուկրաինայի հարցով Մյունխենում «նորմանդական քառյակի» հետ հանդիպմանը։ «ՏԱՍՍ»-ի փոխանցմամաբ՝...
Աղբյուր` Panorama.am
18:26
Լարսը բաց է
Վրաստանի ենթակառուցվածքների նախարարության ճանապարհային դեպարտամենտից ՀՀ տրանսպորտի, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարությանը...
Աղբյուր` Panorama.am
18:05
ՆԱՏՕ-ն կոչ է արել Դոնբասում՝ մինչև ՌԴ-ի հետ սահմանը, խաղաղպահներ տեղակայել
Թե որ երկրները կարող են դառնալ առաքելության անդամներ, ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարը չի մանրամասնել՝ նշելով, որ այդ հարցը չի քննարկվել։
Աղբյուր` Panorama.am
17:56
Իսակովի պողոտայում վթարի հետևանքով վիրավորներ կան
Փետրվարի 17-ին, ժամը 14:45-ին ԱԻՆ փրկարար ծառայություն ահազանգ է ստացվել, որ Երևան քաղաքի Իսակովի պողոտայում՝ թիվ 25 հասցեում, տեղի է ունեցել...
Աղբյուր` Panorama.am
17:46
ԱՄՆ-ում խորհրդային օդաչուներին նվիրված հուշարձան կտեղադրվի
Հյուսիսային Կարոլինայում հուշարձան կտեղադրեն, որը նվիրված է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ «Կատալինա» ամֆիբիա-ինքնաթիռներ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:35
Գորիսի ավտոճանապարհներին խիտ մառախուղ է
ՀՀ տրանսպորտի, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարությունը տեղեկացնում է, որ փետրվարի 17-ին՝ ժամը 17:00-ի դրությամբ, Գորիսի տարածաշրջանի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:17
Լավրովը ԵՄ-ին կոչ է արել չլողալ պատմության հոսանքին հակառակ
Նրա խոսքով, Ռուսաստանի համար կարևոր է որպես հարևան ունենալ կանխատեսելի ԵՄ։
Աղբյուր` Panorama.am
17:08
Ամենայն հայոց բանաստեղծի ծննդյան օրը կներկայացվի նրա հեքիաթների ժողովածուն
Մանկապատանեկան գրքի երևանյան 14-րդ տոնավաճառի շրջանակում փետրվարի 19-ին, ժամը 15:00 «Էդիթ Պրինտ» հրատարակչությունը Խնկո Ապոր անվան...
Աղբյուր` Panorama.am
16:56
Սևանում քաղաքացի է կորել
Փետրվարի 17-ին, ժամը 08:47-ին ԱԻՆ փրկարար ծառայություն տեղեկություն է ստացվել, որ Գեղարքունիքի մարզի Սևան քաղաքի թերակղզուն հարակից հանգստյան...
Աղբյուր` Panorama.am
16:45
Պորոշենկոն Թերեզա Մեյին հրավիրել է Կիև
Ուկրաինայի նախագահ Պյոտր Պորոշենկոն ու Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Թերեզա Մեյը հանդիպել են Գերմանիայի Մյունխեն քաղաքում: Պորոշենկոյի պաշտոնական...
Աղբյուր` Panorama.am
16:34
«Պենդերեցկու այցելությունը Հայաստան մշակութային մեծ իրադարձություն է». Լեհաստանում ՀՀ դեսպան
Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի համերգասրահում նախօրեին Պենդերեցկու համերգի ունկնդիրների թվում էր Լեհաստանում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան...
Աղբյուր` Panorama.am
16:25
Պանրի արտադրություն՝ ավտոտնակում
ՀՀ ԳՆ սննդամթերքի անվտանգության պետական ծառայությունը վերահսկողության շրջանակներում հայտնաբերել է, որ մայրաքաղաքի Բաբաջանյան 72 հասցեում գտնվող...
Աղբյուր` Panorama.am
16:13
«NG»-ն Արցախից լուսանկարների շարք է հրապարակել՝ չխուսափելով «Հանրապետություն» տերմինից. Արցախպրես
Ամերիկյան հանրահայտ «National Geographic» ամսագիրն իր ինստագրամի էջում, որն ավելի քան 85 մլն հետևորդ ունի, սկսել է Արցախից...
Աղբյուր` Panorama.am
16:03
Էդմոն Մարուքյանը վերընտրվեց «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության նախագահ
«Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության  համագումարի ավարտին տեղի ունեցած քվեարկության արդյուքներով կուսակցության նախագահ վերընտրվեց...
Աղբյուր` Panorama.am
15:51
Թբիլիսիում Հայաստանի քաղաքացիներ են ձերբակալվել
Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիում Հայաստանի երկու քաղաքացի է ձերբակալվել: Նրանք մեղադրվում են կեղծ ոսկե ձուլկատորներ վաճառելու համար: Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
15:42
Փորձելու ենք նպաստել Հայաստանի խորը համգործակցությանը ԵՄ-ի հետ. եվրոպացի գործիչ
Եվրոպայի ազատականների և ժողովրդավարների դաշինքը (ALDE) մեծապես հետաքրրքված է Եվրոպայում քաղաքական զարգացումներով և նրա համար կարևոր է...
Աղբյուր` Panorama.am
15:34
Թափոնների ոլորտում անկառավարելի վիճակ է. Հակոբ Սանասարյան
Օրենսդրական առումով ներկայում ամենաանկառավարելի վիճակը թափոնների ոլորտում է: Փետրվարի 17-ին լրագրողների հետ հանդիպմանն այս մասին նշեց Հայաստանի...
Աղբյուր` Panorama.am
15:25
Մեր անելիքն իրական այլընտրանք դառնալն է. Արամ Սարգսյան
Մեզ շատ լուրջ փորձություն է սպասվում: Նոր փորձության պարագայում ոչ ոք չգիտի՝ ինչ կլինի, ինչ համգամանքներում հանրությունը փողոց դուրս կգա:...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Արմեն Սարգսյանը ընդունել է ՀՀ նախագահի թեկնածու դառնալու առաջարկը
12:57 17/02/2018

Արմեն Սարգսյանը ընդունել է ՀՀ նախագահի թեկնածու դառնալու առաջարկը

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}