Հասարակություն 16:00 07/11/2017 Հայաստան

Ժողովրդի թվագրված հիշողությունը Ազգային արխիվի պահոցներում

Հեղինակ` Հասմիկ Հակոբյան

Ազգային արխիվը  ժողովրդի հիշողությունն է, ժողովրդի հարստությունը: Հայաստանի ազգային արխիվն այսօր դարձել է մշակութային, գիտական օջախ Հայաստանի, ինչպես նաև օտարերկրացի ուսումնասիրողների համար:

Արխիվի տարեգրությունը Հայաստանում սկիզբ է առել 1924 թվականին։ 93 տարվա ընթացքում արխիվապահոցներում հավաքվել են բավականաչափ հարուստ նյութեր, որոնք առնչվում են ժողովրդագրությանը, ազգային-ազատագրական պայքարին, պետականությանը, տնտեսությանը, մշակույթին, կրթությանն ու գիտությանը, ամենատարբեր ոլորտների։

Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացումն իր ազդեցությունն է թողնում գրեթե բոլոր ոլորտներում. անմասն չի մնացել  նաև Հայաստանի ազգային արխիվը:  Ներկայումս Ազգային արխիվի գործունեությունն ուղղված է նրան, որ պահվող փաստաթղթերը թվայնացնեն, ստեղծեն էլեկտրոնային շտեմարաններ և այնպես անեն, որ մարդը արխիվից օգտվի ցանկացած վայրից՝ տանից, աշխատավայրից։

Արխիվում կարող ես գտնել ամեն ինչ՝ պատմական փաստաթղթից մինչև ծննդյան վկայական։ Հատկապես վերջին տարիներին նոր սերունդը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերում այն փաստաթղթերի նկատմամբ, որոնցում  կարող են տեղեկություններ գտնել իրենց և հեռավոր նախնիների մասին, առաջին և երկրորդ համաշխարհային պատերազմներում իրենց պապերի ունեցած ծառայությունների, ստացած կոչումների, պատերազմում զոհվելու պայմանների մասին։

Ազգային արխիվը ժողովրդի հիշողությունն է

Ազգային արխիվը ժողովրդի հիշողությունն է, սակայն  մեր հիշողությունն այդքան էլ հին չէ, քանի որ արխիվի հին փաստաթղթերը 19-րդ դարի են։

Հայաստանի ազգային արխիվի տնօրեն Ամատունի Վիրաբյանն ասում է, որ մեր արխիվը բավականին երիտասարդ է, եթե համեմատում ենք այլ արխիվների հետ: Արխիվներ կան, որոնք հարյուրամյակների պատմություն ունեն: Օրինակ, ըստ նրա, Իրանի արտաքին գործերի նախարարության արխիվը 13-րդ դարից է, այսինքն՝ մոտ 700-800 տարվա պատմություն ունի: Իսկ աշխարհում ամենահինը Հռոմի պապի արխիվն է, որտեղ 6-7-րդ դարերից փաստաթղթեր կան:

Հայաստանի ազգային արխիվի տնօրեն Ամատունի Վիրաբյանը պատմում է, որ թեև մեր ազգային արխիվը ստեղծվել է 1924թ-ին, սակայն փաստաթղթերը պահպանվում են սկսած 1830 թվականից, երբ Արևելյան Հայաստանը Պարսկաստանի կազմից անցավ Ռուսաստանի կազմ: Ռուսներն արդեն ունեին իրենց արխիվային համակարգը և նրանք Հայաստանում սկսեցին արխիվ ստեղծել: Իհարկե այդ ժամանակաշրջանի փաստաթղթերը շատ չեն, 1918-1920 թթ-ին որոշ փաստաթղթեր ոչնչացվել են: Հիմնական փաստաթղթերը, որոնք արխիվում պահպանվում են սկսում են 1921 թ-ից: «Մենք Հայաստանի մասին փաստաթղթեր ենք գտնում մեր հարևան երկրներում՝ Վրաստանում, Թուրքիայում, Ռուսաստանում, ինչպես նաև Եվրոպայում: Այսօր էլ պատճեներ ենք ստանում: Հիմա էլ պետք է Ռուսաստանից փաստաթղթեր բերենք, որոնք վերաբերում են Արցախի նախասովետական շրջանի պատմությանն ու իրադարձություններին»,- ասում է նա:

Ազգային արխիվում պահվում է ավելի քան 400 մլն փաստաթուղթ, հազարավոր կինոնկարներ, հարյուր հազարավոր լուսանկարներ, ձայնագրություններ և այլն: Այսինքն՝ այն, ինչ հնարավոր է պահել, վերարտադրել, դրանք պահում են:

Պահոցներում պահվող ամենահին տեսապատկերը 1911 թվականին նկարահանված Մատթևոս Բ կաթողիկոս Իզմիրլյանի թաղման տեսանյութն է: Դրանից բացի, պահվում է առաջին գեղարվեստական ֆիլմը` 1925 թվականին նկարահանված «Նամուս»-ը, դրանից հետո նկարահանված ֆիլմերը՝ «Զարե» (1926), «Շոր և Շորշոր» (1926), «Կիկոս» (1931), և այլն: 
Արխիվում կան նաև առաջին համաշխարհային պատերազմից արված կադրեր, ինչպես նաև կադրեր 1916 թ-ին ռուսների կողմից Կարինի գրավումից, որը նկարել են ռուս օպերատորները ցարին ցույց տալու համար:

Արխիվի համալրումն ու պահվող փաստաթղթերը

Հիմնականում արխիվի համալրումը կատարվում են պետական կառավարման մարմինների փաստաթղթերով, քաղաքացիների կողմից տրամադրված փաստաթղթերով, նվիրատվություններով, անհրաժեշտության դեպքում գնում են կարևոր փաստաթղթերը։ Արդեն արխիվ են բերվել Հայաստանի առաջին նախագահի` Լևոն Տեր-Պետրոսյանի նախագահության տարիների փաստաթղթերը,  ստորագրած առաջին հրամանագրերը: Բացի այդ, ստացել են նաև Կառավարության մինչև 2005 թվականի փաստաթղթերը, որոշումները, վարչապետների կարգադրությունները, Ազգային ժողովի մինչև 2003թ-ի փաստաթղթերը: «Համալրում ենք նաև պատմական փաստաթղթերով, որոնք գտնվում են այլ երկրների արխիվներում: Մենք բերում ենք պատճեները: Օրեր առաջ մի քաղաքացի մեզ նեգատիվ ֆոտոժապավեն է տրամադրել՝ նկարված 1988 թ-ին Ազատության հրապարակում: Մոտ 300 լուսանկարներ են: Այն առաջին հերթին կթվայնացվի և կպահվի որպես բնագիր»,- ասում է Ամատունի Վիրաբյանը և հավելում. «Լինում են նաև քաղաքացիներ, որոնք իրենց ընտանեկան ալբոմն են վաճառում կամ հանձնում, քանի որ գիտեն՝ իրենցից հետո այդ ալբոմները հնարավոր է հայտնվեն աղբանոցում: Հաճախ քաղաքացիների մոտ այնպիսի լուսանկարներ ենք գտնում, որոնք պատմական արժեք ունեն, բայց ինչ-ինչ պատճառներով խորհրդային տարիներին պետական մարմինները հարմար չեն գտել դրանք ցուցադրել»:
 

Արխիվը թվայնացվում է

Տեղեկատվական տեխնոլոգիաները ներդրվել են նաև արխիվում։ Արդեն մի քանի տարի է արխիվի փաստաթղթերը թվայնացվում են։

Ամատունի Վիրաբյանը նշում է, որ մինչև օրս թվայնացվել է փաստաթղթերի 0,1 տոկոսը, ինչը կազմում է մի քանի միլիոն թերթ. «Մենք առաջին հերթին թվայնացնում ենք այն փաստաթղթերը, որոնք ավելի շատ են օգտագործվում, որոնք արժեքավոր են և մեծ պահանջարկ ունեն: Կա փաստաթուղթ, որը 100 տարին մեկ անգամ է օգտագործվում, բայց կան փաստաթղթեր, որոնք ամեն օր պահանջ ունեն: Թվայնացումը տարիների գործընթաց է, աշխարհում չկա ոչ մի արխիվ, որ թվայնացումն ավարտած լինի»:

Արխիվի ամենահին փաստաթուղթը

Հայաստանում ամենահին փաստաթուղթը 1441 թվականի կաթողիկոսական կոնդակն է, որը պահվում է Մատենադարանում: Իսկ Հայաստանի ազգային արխիվի ամենահին փաստաթուղթը 1607 թվականի Շահ Աբասի հրովարտակն է: 17-րդ դարից ևս մի քանի փաստաթղթեր կան: Հիմնական փաստաթղթային զանգվածն առաջացել է 1830-ից հետո: Ըստ Հայաստանի ազգային արխիվի տնօրենի՝ փաստաթղթեր չլինելու օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ պատճառներ կան: Օբյեկտիվ պատճառներից են այն, որ դրանք այրվել են, թշնամիները ոչնչացրել են, իսկ սուբյեկտիվ պատճառներից մեկն այն է, որ թուղթ չի եղել, հիմնականում մագաղաթ է օգտագործվել:

Արխիվի փաստաթղթերը օտարերկրացիների ուշադրության ներքո

Արտասահմանից տարեկան երկու տասնյակից ավելի հետազոտողներ ուսումնասիրում են Ազգային արխիվի փաստաթղթերը: Գալիս են Ռուսաստանից, Անգլիայից, Ֆրանսիայից և Գերմանիայից: Կարող է զարմանալի լինել, բայց նրանց ավելի շատ հետաքրքում են խորհրդային շրջանը, «խորհրդային« երևույթն են ուսումնասիրում։

Ինչ վերաբերում է Հայոց ցեղասպանությանը վերաբերող փաստաթղթերին, ապա, ըստ Ամատունի Վիրաբյանի, դրանց հանդեպ հետարքրությունը մեծ էր հատկապես Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի ժամանակահատվածում: Տասնյակ հետազոտողներ, օպերատորներ են եկել Հայաստան, որ այդ նյութերն ուսումնասիրեն: Հիմա փոքր-ինչ նվազել է:

Իզաբելլա Խաչատրյանը 20 տարի աշխատում է Ազգային արխիվի Հաշվառման և պահպանության բաժնում որպես ֆոնդապահ: Սիրում է իր աշխատանքը, հին փաստաթղթերի, գրքերի հոտը: «Իմ ձեռքին Էջմիածնի Մայր Տաճարից բերված փաստաթղթերն են, որոնք ավելի քան 50 տարի գտնվում են արխիվի պահոցներում, բայց մինչ օրս զգում ես խնկի հոտը: Շատերին թվում է, թե արխիվում աշխատելը ձանձրալի է, բայց դա այդպես չէ: Հետաքրքիր է, ամեն օր մի նոր բան կարող ես բացահայտել այստեղ»,- ասում է նա:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

22:00
«Փյունիկի» դեմ խաղից հետո «Ալաշկերտի» մարզչական շտաբն ազատվել է աշխատանքից
Արդեն վաղն «Ալաշկերտը» կներկայացնի նոր գլխավոր մարզիչին և իր մարզչական շտաբը:
Աղբյուր` Panorama.am
21:43
Զարուհի Փոստանջյանը քարոզարշավի վերջին օրը ևս շրջել է վարչական շրջաններում
«Երկիր Ծիրանի» կուսակցության նախագահ Զարուհի Փոստանջյանն այսօր՝ սեպտեմբերի 21-ին,  Երևանի ավագանու նախընտրական քարոզարշավի...
Աղբյուր` Panorama.am
21:40
Խի՞ Նիկոլ Փաշինյանին, այլ ոչ թե Հայկ Մարությանին. Ծառուկյանը՝ ԲՀԿ-ի-ի ֆլեշմոբի մասին
Լրագրողներն այսօր «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության նախագահ Գագիկ Ծառուկյանից հետաքրքրվեցին, թե Հյուսիսային պողոտայում ԲՀԿ-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
21:25
«Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության հետ Ռոբերտ Քոչարյանը ոչ մի կապ չունի. Ծառուկյան
«Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության հետ Ռոբերտ Քոչարյանը ոչ մի կապ չունի։ Այս մասին այսօր լրագրողների հետ զրույցում ասաց ԲՀԿ նախագահ...
Աղբյուր` Panorama.am
21:16
Այո, բոլորս սխալվում ենք, բայց եկեք ներենք բոլոր անձնական բնույթի վիրավորանքները. Նիկոլ Փաշինյան
«Չարժի, չէ՞, ջուրը թռնել, ես ուրիշ բան կանեմ», - կատակով ասաց վարչապետն ու արտասանեց Համո Սահյանի «Հայաստան ասելիս» բանաստեղծությունը։
Աղբյուր` Panorama.am
21:01
Մակրոն․ Եվրոպան ռեստորանի ճաշացանկ չէ՝ ով ինչ ցանկանա ընտրի
«Եվրոպան ռեստորանի ճաշացանկ չէ»,- այս մասին ասել է Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը Ավստրիայի Զալցբուրգ քաղաքում տեղի ունեցած ԵՄ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:50
Մենք պետք է Ազգային ժողովի դռները բացենք ՀՀ քաղաքացիների առաջ. Փաշինյան
«Այսօր Բաղրամյան 26-ի դռները բացվեցին ՀՀ քաղաքացիների առաջ, և մենք ևս մեկ քայլ ունենք այս քաղաքական խնդիրը վերջնականապես լուծելու՝ պետք է...
Աղբյուր` Panorama.am
20:25
Առաջիկա օրերին հանրապետությունում սպասվում է անձրև և ամպրոպ
Հանրապետության տարածքում սեպտեմբերի 22-ին՝ շրջանների զգալի մասում երեկոյան ժամերին, 23-ի երեկոյան ժամերին առանձին շրջաններում սպասվում է անձրև և...
Աղբյուր` Panorama.am
20:12
Վարդան Մինասյանը հրաժարական է ներկայացրել
Հայաստանի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչ Վարդան Մինասյանը հրաժարական է ներկայացրել, որն ընդունվել է ՀՖՖ նախագահ Ռուբեն Հայրապետյանի կողմից:...
Աղբյուր` Panorama.am
20:07
Ծառուկյանը՝ ԲՀԿ-ի վրա ցեխ շպրտողների, խանգարողների ու բզբզողների մասին
Երևանի ավագանու արտահերթ ընտրություններին քարոզարշավի վերջին օրը «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունն իր նախընտրական քարոզարշավն...
Աղբյուր` Panorama.am
19:45
Եթե քաղաքապետ ընտրվի Հայկ Մարությանը, կշնորհավորեմ Նիկոլ Փաշինյանին․ Նաիրա Զոհրաբյան
«Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության Երևանի քաղաքապետի թեկնածու Նաիրա Զոհրաբյանն իր շնորհակալությունն է հայտնում  վարչապետ Նիկոլ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:37
ՆԱՏՕ-ում նշել են, որ Վրաստանը դաշինքի անդամության ճանապարհին առաջընթաց է գրանցել
Գեթեմյուլլերը նշել է, որ Վրաստանը ներդրում ունի Աֆղանստանում անվտանգության և կայունության ամրապնդման գործում։
Աղբյուր` Panorama.am
19:20
Մեյ. Փակուղու մեջ ենք
Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Թերեզա Մեյը հայտարարել է, որ Բրիտանիայի և Եվրոպական միության միջև բանակցությունները փակուղի են մտել։ Նա անընդունելի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:06
Արմեն Սարգսյանը մասնակցել է Անկախության տոնին նվիրված պաշտոնական ընդունելությանը
Հանրապետության նախագահ Արմեն Սարգսյանը և տիկին Նունե Սարգսյանն այսօր մասնակցել են Հայաստանի Հանրապետության Անկախության 27-րդ տարեդարձին նվիրված...
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Յուրի Խաչատուրովը կոչ է արել վերջ դնել Հայաստանի սահմանամերձ բնակավայրերի կրակոցներին
ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղար Յուրի Խաչատուրովը մեկնաբանությամբ է հանդես եկել հայ-ադրբեջանական սահմանի իրավիճակի վերաբերյալ: Մեկնաբանությունը...
Աղբյուր` Panorama.am
18:52
Բաղրամյան 26-ի դռները կբացվեն և այլևս երբեք չեն փակվի. Նիկոլ Փաշինյան
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Հայաստանի Հանրապետության անկախության 27-րդ տարեդարձի առթիվ այսօր հրավիրել է տոնական ընդունելություն: ՀՀ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:47
Անկախության տոնի կապակցությամբ նախագահը շարունակում է շնորհավորանքներ ստանալ
Անկախության տոնի կապակցությամբ Հանրապետության նախագահ Արմեն Սարգսյանը շարունակում է շնորհավորական ուղերձներ ստանալ տարբեր երկրների ղեկավարներից:...
Աղբյուր` Panorama.am
18:33
ԱՄՀ-ն պատրաստ է շարունակել օժանդակությունը ՀՀ կառավարությանը. Հոսեյն Սամիեի
Վարչապետն ընդունել է ԱՄՀ հայաստանյան առաքելության ղեկավարին
Աղբյուր` Panorama.am
18:20
Ռիհաննան դարձել է Բարբադոսի դեսպանը
Երգչուհի Ռիհաննան Բարբադոսի արտակարգ և լիազոր դեսպան է նշանակվել։ CNN-ին հղում անելով՝ «Գազետա.ռու»-ն գրում է, որ երգչուհին, որը նաև...
Աղբյուր` Panorama.am
18:08
Թրամփն ընդամենը հույս է հայտնել, որ Արցախյան հարցում ամեն ինչ լավ կլինի. քաղաքագետ
«Մի քանի ամիս առաջ կրկին նույնաբովանդակ, նույն ձևակերպումները պարունակող հայտարարություն է եղել»,- ասաց մեր զրուցակիցը։
Աղբյուր` Panorama.am
17:51
Մենք պարտավոր ենք ուժեղ լինել. Անկախությանը օրը՝ սահմանամերձ գյուղերում
Անկախության 27-րդ տարեդարձի առիթով ինչպես հանրապետության շատ քաղաքներում ու համայնքներում, այնպես էլ Տավուշի մարզի սահմանամերձ գյուղերում ևս...
Աղբյուր` Panorama.am
17:40
Կրեմլը՝ ԱՄՆ նոր պատժամիջոցների պատասխանի մասին
Ռուսաստանը մտադիր է պատասխանել ԱՄՆ պատժամիջոցներին՝ փոխադարձության սկզբունքների վրա, սակայն կձեռնարկվեն այն միջոցները, որոնք լավագույնս...
Աղբյուր` Panorama.am
17:27
Տանզանիայում զոհերի թիվը հասել է 136-ի
Տանզանիայում մարդատար ինքնաթիռի՝ Վիկտորիա լիճն ընկնելու հետևանքով զոհերի թիվն ավելացել է՝ հասնելով 136-ի։ Ավելի վաղ հաղորդվում էր 86 զոհի մասին։...
Աղբյուր` Panorama.am
17:15
100-ամյա պետականություն ունեցող Հայաստանը և 27–ամյա անկախ Հայաստանը
Հայաստանը հազարամյակների պատմություն ունի։ Ճիշտ է, տարբեր ժամանակաշրջաններում, նույնիսկ դարերով, պետականություն չենք ունեցել, բայց Հայաստանը...
Աղբյուր` Panorama.am
17:00
Դոն Պիպոյի խափանման միջոցը փոխվել է
Նախօրեին Երևանի ընդհանուր իրավասության դատարանը՝ Ա. Մկրտչյանի նախագահությամբ, բավարարել է  պաշտպանական կողմից  միջնորդությունը և...
Աղբյուր` Panorama.am
16:47
Պորոշենկոն զրպարտության համար դատի է տվել BBC-ին
BBC-ն հրաժարվել է ուղղում կամ ներողություն հրապարակել, նյութը հասանելի է վերջինիս կայքում։
Աղբյուր` Panorama.am
16:36
Մերկելը հրապարակային վիրավորել է Մեյին. Express
Սեպտեմբերի 20-ին Զալցբուրգում կայացել է Եվրամիության երկրների առաջնորդների ոչ պաշտոնական հանդիպմանը։
Աղբյուր` Panorama.am
16:27
Թուրքիայում հարձակվել են մոլիբդեն տեխափոխող հայկական բեռնատարի վրա
Թուրքիայի Քոջաելի նահանգում ավազակախմբի կողմից հարձակման է ենթարկվել 20 տոննա մոլիբդեն տեխափոխող հայկական բեռնատար մեքենա:...
Աղբյուր` Panorama.am
16:23
Գլխավոր շտաբի պետ Արտակ Դավթյանին շնորհվել է գեներալ-լեյտենանտի զինվորական կոչում
Նախագահ Արմեն Սարգսյանի հրամանագրով, Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ, գեներալ-մայոր Արտակ Դավթյանին շնորհվել է...
Աղբյուր` Panorama.am
16:20
Լավրովը գնահատել է Իդլիբի հարցով ռուս-թուրքական պայմանավորվածությունները
Նրա խոսքով, դա անհրաժեշտ քայլ է, քանի որ թույլ կտա կանխել Իդլիբում ապաէսկալացիոն գոտուց սիրիական զորքերի և ռուս զինվորականների ուղղությամբ շարունակվող կրակոցները։
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Հովհաննես Պողոսյանը պարգևատրվեց Արիության մեդալով
20:17 21/09/2018

Հովհաննես Պողոսյանը պարգևատրվեց Արիության մեդալով

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}