Հասարակություն 16:00 07/11/2017 Հայաստան

Ժողովրդի թվագրված հիշողությունը Ազգային արխիվի պահոցներում

Հեղինակ` Հասմիկ Հակոբյան

Ազգային արխիվը  ժողովրդի հիշողությունն է, ժողովրդի հարստությունը: Հայաստանի ազգային արխիվն այսօր դարձել է մշակութային, գիտական օջախ Հայաստանի, ինչպես նաև օտարերկրացի ուսումնասիրողների համար:

Արխիվի տարեգրությունը Հայաստանում սկիզբ է առել 1924 թվականին։ 93 տարվա ընթացքում արխիվապահոցներում հավաքվել են բավականաչափ հարուստ նյութեր, որոնք առնչվում են ժողովրդագրությանը, ազգային-ազատագրական պայքարին, պետականությանը, տնտեսությանը, մշակույթին, կրթությանն ու գիտությանը, ամենատարբեր ոլորտների։

Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացումն իր ազդեցությունն է թողնում գրեթե բոլոր ոլորտներում. անմասն չի մնացել  նաև Հայաստանի ազգային արխիվը:  Ներկայումս Ազգային արխիվի գործունեությունն ուղղված է նրան, որ պահվող փաստաթղթերը թվայնացնեն, ստեղծեն էլեկտրոնային շտեմարաններ և այնպես անեն, որ մարդը արխիվից օգտվի ցանկացած վայրից՝ տանից, աշխատավայրից։

Արխիվում կարող ես գտնել ամեն ինչ՝ պատմական փաստաթղթից մինչև ծննդյան վկայական։ Հատկապես վերջին տարիներին նոր սերունդը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերում այն փաստաթղթերի նկատմամբ, որոնցում  կարող են տեղեկություններ գտնել իրենց և հեռավոր նախնիների մասին, առաջին և երկրորդ համաշխարհային պատերազմներում իրենց պապերի ունեցած ծառայությունների, ստացած կոչումների, պատերազմում զոհվելու պայմանների մասին։

Ազգային արխիվը ժողովրդի հիշողությունն է

Ազգային արխիվը ժողովրդի հիշողությունն է, սակայն  մեր հիշողությունն այդքան էլ հին չէ, քանի որ արխիվի հին փաստաթղթերը 19-րդ դարի են։

Հայաստանի ազգային արխիվի տնօրեն Ամատունի Վիրաբյանն ասում է, որ մեր արխիվը բավականին երիտասարդ է, եթե համեմատում ենք այլ արխիվների հետ: Արխիվներ կան, որոնք հարյուրամյակների պատմություն ունեն: Օրինակ, ըստ նրա, Իրանի արտաքին գործերի նախարարության արխիվը 13-րդ դարից է, այսինքն՝ մոտ 700-800 տարվա պատմություն ունի: Իսկ աշխարհում ամենահինը Հռոմի պապի արխիվն է, որտեղ 6-7-րդ դարերից փաստաթղթեր կան:

Հայաստանի ազգային արխիվի տնօրեն Ամատունի Վիրաբյանը պատմում է, որ թեև մեր ազգային արխիվը ստեղծվել է 1924թ-ին, սակայն փաստաթղթերը պահպանվում են սկսած 1830 թվականից, երբ Արևելյան Հայաստանը Պարսկաստանի կազմից անցավ Ռուսաստանի կազմ: Ռուսներն արդեն ունեին իրենց արխիվային համակարգը և նրանք Հայաստանում սկսեցին արխիվ ստեղծել: Իհարկե այդ ժամանակաշրջանի փաստաթղթերը շատ չեն, 1918-1920 թթ-ին որոշ փաստաթղթեր ոչնչացվել են: Հիմնական փաստաթղթերը, որոնք արխիվում պահպանվում են սկսում են 1921 թ-ից: «Մենք Հայաստանի մասին փաստաթղթեր ենք գտնում մեր հարևան երկրներում՝ Վրաստանում, Թուրքիայում, Ռուսաստանում, ինչպես նաև Եվրոպայում: Այսօր էլ պատճեներ ենք ստանում: Հիմա էլ պետք է Ռուսաստանից փաստաթղթեր բերենք, որոնք վերաբերում են Արցախի նախասովետական շրջանի պատմությանն ու իրադարձություններին»,- ասում է նա:

Ազգային արխիվում պահվում է ավելի քան 400 մլն փաստաթուղթ, հազարավոր կինոնկարներ, հարյուր հազարավոր լուսանկարներ, ձայնագրություններ և այլն: Այսինքն՝ այն, ինչ հնարավոր է պահել, վերարտադրել, դրանք պահում են:

Պահոցներում պահվող ամենահին տեսապատկերը 1911 թվականին նկարահանված Մատթևոս Բ կաթողիկոս Իզմիրլյանի թաղման տեսանյութն է: Դրանից բացի, պահվում է առաջին գեղարվեստական ֆիլմը` 1925 թվականին նկարահանված «Նամուս»-ը, դրանից հետո նկարահանված ֆիլմերը՝ «Զարե» (1926), «Շոր և Շորշոր» (1926), «Կիկոս» (1931), և այլն: 
Արխիվում կան նաև առաջին համաշխարհային պատերազմից արված կադրեր, ինչպես նաև կադրեր 1916 թ-ին ռուսների կողմից Կարինի գրավումից, որը նկարել են ռուս օպերատորները ցարին ցույց տալու համար:

Արխիվի համալրումն ու պահվող փաստաթղթերը

Հիմնականում արխիվի համալրումը կատարվում են պետական կառավարման մարմինների փաստաթղթերով, քաղաքացիների կողմից տրամադրված փաստաթղթերով, նվիրատվություններով, անհրաժեշտության դեպքում գնում են կարևոր փաստաթղթերը։ Արդեն արխիվ են բերվել Հայաստանի առաջին նախագահի` Լևոն Տեր-Պետրոսյանի նախագահության տարիների փաստաթղթերը,  ստորագրած առաջին հրամանագրերը: Բացի այդ, ստացել են նաև Կառավարության մինչև 2005 թվականի փաստաթղթերը, որոշումները, վարչապետների կարգադրությունները, Ազգային ժողովի մինչև 2003թ-ի փաստաթղթերը: «Համալրում ենք նաև պատմական փաստաթղթերով, որոնք գտնվում են այլ երկրների արխիվներում: Մենք բերում ենք պատճեները: Օրեր առաջ մի քաղաքացի մեզ նեգատիվ ֆոտոժապավեն է տրամադրել՝ նկարված 1988 թ-ին Ազատության հրապարակում: Մոտ 300 լուսանկարներ են: Այն առաջին հերթին կթվայնացվի և կպահվի որպես բնագիր»,- ասում է Ամատունի Վիրաբյանը և հավելում. «Լինում են նաև քաղաքացիներ, որոնք իրենց ընտանեկան ալբոմն են վաճառում կամ հանձնում, քանի որ գիտեն՝ իրենցից հետո այդ ալբոմները հնարավոր է հայտնվեն աղբանոցում: Հաճախ քաղաքացիների մոտ այնպիսի լուսանկարներ ենք գտնում, որոնք պատմական արժեք ունեն, բայց ինչ-ինչ պատճառներով խորհրդային տարիներին պետական մարմինները հարմար չեն գտել դրանք ցուցադրել»:
 

Արխիվը թվայնացվում է

Տեղեկատվական տեխնոլոգիաները ներդրվել են նաև արխիվում։ Արդեն մի քանի տարի է արխիվի փաստաթղթերը թվայնացվում են։

Ամատունի Վիրաբյանը նշում է, որ մինչև օրս թվայնացվել է փաստաթղթերի 0,1 տոկոսը, ինչը կազմում է մի քանի միլիոն թերթ. «Մենք առաջին հերթին թվայնացնում ենք այն փաստաթղթերը, որոնք ավելի շատ են օգտագործվում, որոնք արժեքավոր են և մեծ պահանջարկ ունեն: Կա փաստաթուղթ, որը 100 տարին մեկ անգամ է օգտագործվում, բայց կան փաստաթղթեր, որոնք ամեն օր պահանջ ունեն: Թվայնացումը տարիների գործընթաց է, աշխարհում չկա ոչ մի արխիվ, որ թվայնացումն ավարտած լինի»:

Արխիվի ամենահին փաստաթուղթը

Հայաստանում ամենահին փաստաթուղթը 1441 թվականի կաթողիկոսական կոնդակն է, որը պահվում է Մատենադարանում: Իսկ Հայաստանի ազգային արխիվի ամենահին փաստաթուղթը 1607 թվականի Շահ Աբասի հրովարտակն է: 17-րդ դարից ևս մի քանի փաստաթղթեր կան: Հիմնական փաստաթղթային զանգվածն առաջացել է 1830-ից հետո: Ըստ Հայաստանի ազգային արխիվի տնօրենի՝ փաստաթղթեր չլինելու օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ պատճառներ կան: Օբյեկտիվ պատճառներից են այն, որ դրանք այրվել են, թշնամիները ոչնչացրել են, իսկ սուբյեկտիվ պատճառներից մեկն այն է, որ թուղթ չի եղել, հիմնականում մագաղաթ է օգտագործվել:

Արխիվի փաստաթղթերը օտարերկրացիների ուշադրության ներքո

Արտասահմանից տարեկան երկու տասնյակից ավելի հետազոտողներ ուսումնասիրում են Ազգային արխիվի փաստաթղթերը: Գալիս են Ռուսաստանից, Անգլիայից, Ֆրանսիայից և Գերմանիայից: Կարող է զարմանալի լինել, բայց նրանց ավելի շատ հետաքրքում են խորհրդային շրջանը, «խորհրդային« երևույթն են ուսումնասիրում։

Ինչ վերաբերում է Հայոց ցեղասպանությանը վերաբերող փաստաթղթերին, ապա, ըստ Ամատունի Վիրաբյանի, դրանց հանդեպ հետարքրությունը մեծ էր հատկապես Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի ժամանակահատվածում: Տասնյակ հետազոտողներ, օպերատորներ են եկել Հայաստան, որ այդ նյութերն ուսումնասիրեն: Հիմա փոքր-ինչ նվազել է:

Իզաբելլա Խաչատրյանը 20 տարի աշխատում է Ազգային արխիվի Հաշվառման և պահպանության բաժնում որպես ֆոնդապահ: Սիրում է իր աշխատանքը, հին փաստաթղթերի, գրքերի հոտը: «Իմ ձեռքին Էջմիածնի Մայր Տաճարից բերված փաստաթղթերն են, որոնք ավելի քան 50 տարի գտնվում են արխիվի պահոցներում, բայց մինչ օրս զգում ես խնկի հոտը: Շատերին թվում է, թե արխիվում աշխատելը ձանձրալի է, բայց դա այդպես չէ: Հետաքրքիր է, ամեն օր մի նոր բան կարող ես բացահայտել այստեղ»,- ասում է նա:



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:33
Օդի ջերմաստիճանը կնվազի ևս 3-5 աստիճանով
Մայրաքաղաքում հոկտեմբերի 27-31-ը սպասվում է առանց տեղումների եղանակ, հայտնում է  Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոնը։ ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:30
Տեսնես մտքերի քանի գագաթաժողով են արել ազերիները, որ այդքան արագ օդանավակայան կառուցեցին․ Գարիկ Քեռյան
Քաղաքագետ Գարիկ Քեռյանը գրում է․ «Այսօր ադրբեջանական կայքերը ցուցադրեցին մեկ տարուց էլ ավելի քիչ ժամկետում կառուցված Ֆիզուլիի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:29
Հրդեհ՝ Հրազդանի շենքերից մեկում․ կա տուժած
Հոկտեմբերի 26-ին, ժամը 17։02-ին Կոտայքի մարզային ճգնաժամային կառավարման կենտրոն ահազանգ է ստացվել, որ հրդեհ է բռնկվել Հրազդան քաղաքի Միկրոշրջան...
Աղբյուր` Panorama.am
20:08
Պատվաստումը պարտադրելը կհանգեցնի ավելի բացասական արդյունքի.Վրացի նախարար
Վրաստանի առողջապահության նախարար Եկատերինե Տիկարաձեն հայտարարել է, որ համաձայն չէ պարտադրել պատվաստումը, քանի որ այս մոտեցումը շատ ավելի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:55
Փաշինյանին չհրավիրելն անշնորհակալության, անքաղաքավարության և անշնորհքության իսկական դրսևորում է․ Էդգար Ղազարյան
ԱԴ աշխատակազմի նախկին ղեկավար Էդգար Ղազարյանն անդրադառնալով Վարանդայի օդանավակայան բացման արարողությանը, գրում է․ «Ադրբեջանի և...
Աղբյուր` Panorama.am
19:50
Սվետլանա Նավասարդյանին և այլոց շնորհվել է «Երևանի պատվավոր քաղաքացի» կոչում
Երևանի քաղաքապետարանը հայտնում է․ «Երևանի ավագանու որոշմամբ դաշնակահարուհի, մանկավարժ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Սվետլանա Նավասարդյանին,...
Աղբյուր` Panorama.am
19:46
Թշնամին ինչքան էլ փալաս կախի, միևնույն է Արցախը հայինն է ու շնչելու է հայերեն․ Մետաքսե Հակոբյան
Արցախի ԱԺ պատգամավոր Մետաքսե Հակոբյանը տեսանյութեր է հրապարակել համացանցում և գրել․ «Հաստատ է, որ չեմ պատրաստվում դիմանալ այս...
Աղբյուր` Panorama.am
19:35
Վիկտոր Համբարձումյանի անվան ծառ՝ «Հավերժների այգում»
Բյուրականի աստղադիտարանի տնօրեն Արեգ Միքայելյանը մասնակցել է «Թովմասյան» միջազգային հիմնադրամի նախաձեռնած ծառատունկին, որը տեղի է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:26
Չարչյանի գործը հետաձգվել է․Էրիկ Ալեքսանյան
 ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, պրոֆեսոր Արմեն Չարչյանի գործով այսօրվա դատական նիստը հետաձգվեց մինչև 2021 թվականի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:10
Պետական Կամերային երաժշտական թատրոնում այլևս ներկայացումներ չեն լինելու
Պետական Կամերային երաժշտական թատրոնը տեղեկացնում է, որ թատրոնի շենքում այլևս ներկայացումներ չեն  խաղալու:  «Գործունեության...
Աղբյուր` Panorama.am
19:02
Էրդողանի օրոք «նախագահին վիրավորելու» մեղադրանքով քրգործերի թիվը 40 անգամ ավելացել է
Թուրքիայի մարդու իրավունքների հիմնադրամը ուսումնասիրել է 2015-2019թթ․ ընթացքում Թուրքիայում խոսքի և մամուլի ազատության ոտնահարման դեպքերը։...
Աղբյուր` Panorama.am
18:54
«Կոշ» ՔԿՀ-ում դատապարտյալին տրվել է ժամկետանց դեղորայք․ ՄԻՊ
ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմ է ստացվել ահազանգ այն մասին, որ Արդարադատության նախարարության «Կոշ» քրեակատարողական...
Աղբյուր` Panorama.am
18:45
Կոտայքի մարզի 4 համայնքներում հայտնաբերված խախտումների հիմքով ՔՏԱՄ-ը դիմել է դատախազություն
ՀՀ քաղաքաշինության, տեխնիկական և հրդեհային անվտանգության տեսչական մարմնի գեոդեզիայի և հողoգտագործման վերահսկողության վարչության մասնագետները...
Աղբյուր` Panorama.am
18:44
Մի շարք պաշտոնյաներ բացառաություն են՝ փակ տարածքում դիմակ չեն կրի
ԱԱՏՄ-ն ներկայացնում է ՀՀ առողջապահության նախարարի N 23-Ն հրամանը՝  փակ տարածքներում դիմակ կրելու պայմանների մասով՝ նշելով․...
Աղբյուր` Panorama.am
18:26
Փոփոխություն օտարերկրացիների պատվաստման գործընթացում
Հայաստանում գտնվող օտարերկրյա քաղաքացիները և քաղաքացիություն չունեցող անձինք, այսուհետև՝ անկախ Հայաստանում գտնվելու ժամկետից, կարող են...
Աղբյուր` Panorama.am
18:23
ԱԱ․Բռնցքամարտիկ Արթուր Հովհաննիսյանը հաղթել է մրցակցին
51 կգ քաշային գյումրեցի Արթուր Հովհաննիսյանը հաղթանակով մեկնարկեց աշխարհի առաջնությունում:Այս մասին հայտնում է Հայաստանի բռնցքամարտի ֆեդերացիան։...
Աղբյուր` Panorama.am
18:17
ԶՈւ-երն այս իշխանությունների համար անարժեք և կեղծ թիրախ են սեփական տապալումներն արդարացնելու համար. Տիգրան Աբրահամյան
«Անկախ բովանդակությունից, հետպատերազմական շրջանում ռազմական բյուջեի 11 % աճը բավականին ցածր տեմպ է անվտանգության համակարգի վերականգնման,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:17
Էրդողանը մասնակցել է Ահմեթբեյլի-Վարանդա- Շուշի ցամաքային ճանապարհի հիմնարկեքի արարողությանը
Ադրբեջանի և Թուրքիայի նախագահներ Իլհամ Ալիևն ու Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը ներկա են գտնվել Արցախի օկուպացված Վարանդա (Ֆիզուլի) շրջանի միջազգային...
Աղբյուր` Panorama.am
18:11
Սահմանազատման հետ կապված հարցն այսպիսի հրատապ կերպով օրակարգ բերելը չի բխում ՀՀ և ԱՀ ու կենսական շահերից. Աբրահամյան
ԱԺ «Պատիվ ունեմ» խմբակցության պատգամավոր Տիգրան Աբրահամյանը գրում է.  «Հաշվի առնելով հանգամանքը, որ ԱԺ հրատապ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:02
«Ոսկե սերմեր» կրթամրցանակ. Տասնյակ զինվորների կյանքը փրկած հետախույզ Վահագն Թումասյանի հիշատակին
«Վահագնի մոտ հայրենասիրությունը ոչ միայն հողի ու ջրի նվիրվածությունն էր, այլ սեփական հայրենիքի անվտանգության, նաև սերունդների դաստիարակության կարևոր գործոնն էր»:
Աղբյուր` Panorama.am
17:59
ՊԵԿ պաշտոնյաների կողմից կաշառք վերցնելու վերաբերյալ քրգործն ուղարկվել է դատարան
ԱԱԾ քննչական դեպարտամենտում 2021թ. հունիսի 10-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 311-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետի,  ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:50
Բայդենը նոր կանոններ է սահմանել օտարերկրյա ճանապարհորդների համար
Սպիտակ տունը նոր կանոններ է սահմանել օտարերկրյա ճանապարհորդների համար, ովքեր Միացյալ Նահանգներ են ժամանելու: Այս մասին գրում է «BBC...
Աղբյուր` Panorama.am
17:42
Սովահար աֆղանցի ընտանիքը վաճառել է նորածնին 500դոլարով
Աֆղանստանը հայտնվել է խոշորագույն հումանիտար ճգնաժամում, և իրավիճակը երկրում գնալով վատթարանում է այն պահից, երբ «Թալիբան»...
Աղբյուր` Panorama.am
17:39
Իշխանությունը որքան էլ տենչա, անգամ Գուլագ կերտելու հնարավորություն չունի. Լիլիթ Գալստյան
«Հայաստանը բաբելոնյան աշտարակն է, զուգահեռ իրականություններով, զուգահեռ արժեքներով, միմյանց անհաղորդ, իրար չլսող ու չհասկացող, միմնյանց...
Աղբյուր` Panorama.am
17:37
Մթերքների գնաճը հասնում է 40-50 տոկոսի՝ սոխն ու խառը կանաչին էլ չեն փրկում
Այլընտրանքային նախագծեր խմբի փորձագետ  Էլինար Վարդանյանն իր հոդվածում գրում է. «ՀՀ Ֆինանսների նախարարը մտահոգություն է հայտնել,...
Աղբյուր` Panorama.am
17:31
Կոնվերս Բանկը դրամային և դոլարային պարտատոմսերի արժեկտրոններ է վճարել
Վերջին 10-ը օրում Կոնվերս Բանկը արժեկտրոնների երկու վճարում է իրականացրել:  Կոնվերս Բանկից հայտնում են, որ հոկտեմբերի 15-ին կատարվել է...
Աղբյուր` Panorama.am
17:25
Արմեն Գևորգյան. Հաագայում այս հայցը պետք է ընկալվի ոչ որպես ձևական գործընթաց
ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Արմեն Գևորգյանը Թելագրամի իր էջում հրապարակել է հայտարարություն՝ մանրամասնելով այսօր Աննա...
Աղբյուր` Panorama.am
17:25
Ամերիաբանկի և HSBC Հայաստանի բանկոմատները կսպասարկեն երկու բանկերի քարտապաններին հատուկ պայմաններով
Ամերիաբանկ ՓԲԸ-ն (Ամերիաբանկ) և Էյչ-Էս-Բի-Սի Բանկ Հայաստան ՓԲԸ-ն (HSBC Հայաստան) բացառիկ հնարավորություն են ստեղծել իրենց քարտապանների համար:...
Աղբյուր` Panorama.am
17:20
Դուք ի՞նչ բանակցող՝ դուք թշնամու հետ օպերատիվ կապով շփվող եք. Աննա Մկրտչյանը՝ իշխանություններին
«Այսօր ՀՀ-ում իրավիճակը պահանջում է հրատապություն, ողջախոհություն և հայրենասիրություն՝ հատկանիշներ, որոնք չունեն այսօր բանակցողները, իրենց...
Աղբյուր` Panorama.am
17:09
Հայկ Ալումյան. Ինչո՞ւ է պետք դատավարությունը մտցնել այսպիսի փակուղի
ՀՀ նախկին փոխվարչապետ Արմեն Գևորգյանի նոր պաշտպան Ալեքսանդր Կոչուբաևը լքեց դատական նիստերի դահլիճը։   Այսօր նիստի ժամանակ...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Տափերականում ոստիկաններն ուժով բացում են գյուղացիների փակած ճանապարհը
17:28 09/09/2021

Տափերականում ոստիկաններն ուժով բացում են գյուղացիների փակած ճանապարհը

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}