Մշակույթ 13:20 03/08/2018 Հայաստան

Միխայիլ ֆոն դեր Նոննեն հին Երևանում

Երևանը, ավելի ճիշտ հին Երևանը գեղեցիկ էր։ Գեղեցիկ էր իր շենքերով, այգիներով։ Այսօր այդ շենքերից որոշները չկան. քանդել ու դրանց տեղը նորն է կառուցվել, կամ կան՝ աղավաղված, ճարտարապետական անհասկանալի ու անճաշակ լուծումներով։ Երևանում աշխատել են ոչ միայն հայ, այլ նաև օտարազգի ճարտարապետներ՝ միասին, մեկը մյուսին լրացնելով ստեղծելով այն, ինչ այսօր արդեն անվանում ենք Հին Երևան։

Երևան քաղաքի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկն ուսումնասիրելով` երեք-չորս օտարազգի ճարտարապետների անուններն էլ նկատեցինք։

Նրանցից է Երևանի նահանգային ճարտարապետ և ճարտարագետ, պետական խորհրդական, գնդապետ, քաղաքային խորհրդի դեպուտատ Միխայիլ ֆոն դեր Նոննեն (մայիսի 12, 1838 - ապրիլի 12, 1919):

Միխայիլ ֆոն դեր Նոննեն ծնվել է 1838 թ. մայիսի 12-ին Պետերբուրգի գավառում։ 1854 թ. հունիսի 4-ին անցել է զինվորական ծառայության՝ փոխտեղակալի կոչումով։ 1859 թ. հուլիսի 16-ին ստացել է սպայի կոչում, 1861 թ. հուլիսի 25-ին՝ տեղակալի կոչում։ Եղել է վաշտի հրամանատար և մասնակցել 1863 թ. կովկասյան արշավանքին։ 1866 թվականի հուլիսի 14-ին դարձել է փոխկապիտան, 1871 թ. օգոստոսի 30-ից՝ կապիտան։ 1868 թ. տեղափոխվել է Երևան։ 1884 թ. հունիսի 20-ին ստացել է ավագ գնդապետի կոչում։ Ծառայել է ինժեներական զորքերում։ 1876-1909 թթ. Եղել է  Երևանի գլխավոր ճարտարագետ։ 1898 թ. 4 տարի ժամկետով ընտրվել է Երևանի քաղաքային դումայի իրավասու։ Միևնույն ժամանակ եղել է Երևանի նահանգի՝ բանտարկյալների հոգաբարձության կոմիտեի նախագահ։ Մահացել է 1919 թ. ապրիլի 12-ին՝ 81 տարեկան հասակում։ Թաղված է Բաքվի լյուտերանական գերեզմանատանը։

Երևանում մի շարք հասարակական և մասնավոր շինարարական նախագծերի հեղինակ է, այդ թվում Երևանի բանտ (1800-ական թթ) (կանգուն չէ), Արական գիմնազիայի շենք՝ Աստաֆյան (ներկայումս՝ Աբովյան) փողոցում (1881 թ.), Միխայիլ ֆոն դեր Նոննեի եկամտաբեր տները Գուբերնսկայա (ներկայումս՝ Հանրապետության) փողոցում (1895 և 1876 թթ), Արական գիմնազիայի շենքը՝ Նազարովսկայա (ներկայումս՝ Ամիրյան) փողոցում (1896), Մուրթուզ Ղուլի խանի եկամտաբեր տունը (1900 թ.), Շուստովի գործարանի սպիրտի զտման մասնաշենքը (1907 թ.)։

Այսօրվա Երևանում Ֆոն դեր Նոննեի ճարտարապետական գործերից քիչ թե շատ սկզբնական տեսքով պահպանվել է Շուստովի գործարանի սպիրտի զտման մասնաշենքը, արական գիմնազիան,  որտեղ ներկայումս շինաշխատանքներ են ընթանում և երկու բնակելի շենքերը՝ 1895 թ. և 1898 թ.:

Պետության կողմից պահպանվող հուշարձաններում ցուցակում ընդգրկված է Շուստովի գործարանի սպիրտի զտման մասնաշենքը, Արական գիմնազիայի շենքը, բնակելի տուն (1895 թ.):

Նախկին Գուբերնսկայա փողոցում գտնվող շինությունները պատկանում էին եկամտաբեր տների դասին և նախատեսված էին վարձակալության հանձնելու համար։ Առաջին շենքի նախագիծը մշակվել էր 1895-ին, նույն թվականին իրականացվել է նաև շինարարությունը, և 1896թ.-ից սկսած շենքը «Եվրոպական համարներ» անվանմամբ վարձակալության էր հանձնվում։ Այստեղ առաջարկվում էին կահավորված սենյակներ և սնունդ։ Երկրորդ շենքի նախագիծը հաստատվել է 1898-ին, իսկ հաջորդ տարի շինությունը հատկացվել է Պոլտավայի գնդին՝ եկեղեցական կարիքների համար։ 1916-ին երկու շենքն էլ վաճառվել են Ազիզյանցներին (archive.li)








Արական գիմնազիայի շենքը կառուցվել է 1896 թվականին, հետագայում ծառայել է որպես Ա. Իսահակյանի անվան գրադարան մինչև 2005 թ.: Շենքի աջ թևը ապամոնտաժվել է 1950-ականներին, Կառավարական N2 շենքի կառուցման ժամանակ: 1970-ների վերջին շենքի ձախ հատվածում կառուցվել է լրացուցիչ ծավալ: Այսօր պահպանվել է միայն արական գիմնազիայի ճակատային հատվածը։



Շուստովի (Թաիրյանի) Գինու-կոնյակի գործարանի համալիրը կառուցվել է 19 դ. վերջին - 20 դ. սկզբին։ Այն ունեցել է տարբեր մասնաշենքեր, այդ թվում նաև սպիրտի զտման մասնաշենքը։



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:54
Պատերազմը բեմադրություն չէ․ Ջոնաթան Լաքոտ
Ես լիովին հասկանում և կիսում եմ հայերի զգացմունքները՝ կապված Բաքվում այսպես կոչված «այգու» բացման հետ: Այս մասին լրագրողներին տված...
Աղբյուր` Panorama.am
20:35
Թբիլիսիում կայացել է Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված ցուցահանդես
Թբիլիսիում այսօր՝ ապրիլի 13-ին, չնայած անձրևոտ եղանակին կայացել է Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված ցուցահանդես:Այս մասին հայտնում է aliq.ge-ն։...
Աղբյուր` Panorama.am
20:16
Բայդենը Պուտինին առաջարկել է հանդիպել
 ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենը զանգահարել է ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինին և առաջարկել հանդիպել։ Այս մասին գրում է «Ռիա Նովոստին»։...
Աղբյուր` Panorama.am
20:07
«Խորհուրդը» մեկն է՝ բարբարոսը փորձում է սարսափի մատնել և կոտրել մեզ․ Վարդան Ոսկանյան
Իրանագետ Վարդան Ոսկանյանը ֆեյսբուքի իր էջում գրում է․ «19-րդ դարասկզբին Օսմանյան կայսրության դեմ ազգային-ազատագրական պայքար մղող սերբ...
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Ռազմական համալսարանում անցկացվել է գիտական կոնֆերանս
Ապրիլի 8-ից 9-ը ՀՀ ՊՆ Վ.Սարգսյանի անվան ռազմական համալսարանում անցկացվել է «Ռազմաուսումնական հաստատություններում գրավչության...
Աղբյուր` Panorama.am
19:52
Այս կապիտուլյանտ և ազգակործան իշխանությունները հետևողականորեն քանդում են ԵՊՀ-ն․ Արմեն Ավետիսյան
Այս կապիտուլյանտ և ազգակործան իշխանությունները հետևողականորեն քանդում են ԵՊՀ-ն: Այս մասին ֆեյսբուքի իր էջում գրում է ԵՊՀ արհեստակցական...
Աղբյուր` Panorama.am
19:44
Սահմանային միջադեպեր չեն արձանագրվել․ ՊՆ
Ապրիլի 12-ին և 13-ին ՀՀ պետական սահմանի հայ-ադրբեջանական շփման գծի ամբողջ երկայնքով օպերատիվ մարտավարական կայուն իրավիճակը չի փոփոխվել:...
Աղբյուր` Panorama.am
19:37
Գերմանիան, որ մեր տղաների վրա զենք է փորձարկել, մեղքի զգացում ընդհարնապես չունի՞․ Միհրան Հակոբյան
Արցախյան վերջին պատերազմի ընթացքում թուրքական Բայրաքթար ԱԹՍ-ները որոշիչ դեր ունեցան մարտական գործողություններում: Այս մասին ֆեյսբուքի իր էջում...
Աղբյուր` Panorama.am
19:30
Հնարք է գտել ՍԴ լեգիտիմ և ոչ լեգիտիմ կազմին առանձնացնելու և ներկայացնելու համար․ Էդգար Ղազարյան
 Սահմանադրական դատարանի կայքը պաշտոնական տեղեկատվություն է տալիս դատարանի լեգիտիմ և ոչ լեգիտիմ դատավորների մասին։ Այս մասին ֆեսբուքի իր...
Աղբյուր` Panorama.am
19:23
ԱՀ ՄԻՊ․ Ադրբեջանական ԶՈւ-երն ակնհայտ խախտել են քաղաքական ամենաբարձր մակարդակի պայմանավորվածությունները
Արցախի Հանրապետության Մարդու իրավունքների պաշտպան Գեղամ Ստեփանյանը ֆեյսբուքի իր էջում գրում է․ «Երեկ այցելել եմ Ասկերանի շրջանի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:17
Դատախազությունը բացահայտ սոփեստությամբ է զբաղված․ Արսեն Բաբայան
Դատախազությունը բացահայտ սոփեստությամբ է զբաղված։ Այս մասին ֆեյսբուքի իր էջում գրել  է «Հայրենիք» կուսակցության խորհրդի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:11
Ջրականի շրջանում հայտնաբերվել է ևս 2 աճյուն․ ԱԻՊԾ
Ջրականի (Ջաբրայիլ) շրջանում այսօր իրականացված որոնողական աշխատանքների արդյունքում Արցախի փրկարարները հայտնաբերել են ևս 2 աճյուն: Այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
19:06
Ռոբերտ Քոչարյանի COVID-19 թեստի արդյունքը բացասական է
Ռոբերտ Քոչարյանի COVID-19 թեստի արդյունքը բացասական է: Այս մասին տեղեկացնում է  ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի գրասենյակը։ Ավելի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Ի վերջո սա պետություն է, ոչ թե ինչ-որ մեկի հոր դուքանը, որ ում գլխին ինչ փչի՝ անի․ Արշավիր Ղարամյան
Արցախի հերոս, գեներալ-լեյտենանտ Արշավիր Ղարամյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրում է․ «Իրավասու պետական մարմինները և պետական պաշտոնատար...
Աղբյուր` Panorama.am
18:54
ԵՊԲՀ-ն և Փարիզի Գուստավ Ռոսի Ուռուցքաբանության ինստիտուտը սերտացնում են համագործակցությունը
Բժշկական համալսարանի ղեկավարությունն այսօր Փարիզի Գուստավ Ռոսի Ուռուցքաբանության ինստիտուտի ներկայացուցիչների հետ հանդիպմանը քննարկեց...
Աղբյուր` Panorama.am
18:48
ՃՈ-ում պետգնումների գործընթացում արձանագրված խախտումները վերացնելու միջնորդագիր է ներկայացվել Ոստիկանապետին
ՀՀ պետական վերահսկողական ծառայության կողմից ՀՀ ոստիկանությունում իրականացած ուսումնասիրությամբ տվյալներ էին ձեռք բերվել 2018թ․հուլիս-օգոստոս...
Աղբյուր` Panorama.am
18:41
Ագարակի մաքսատան մոտակայքում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով կա մեկ զոհ
Ապրիլի 13-ին, ժամը 16:07-ին Սյունիքի մարզային ճգնաժամային կառավարման կենտրոն ահազանգ է ստացվել, որ Ագարակի մաքսատան մոտակայքում հրդեհ է բռնկվել:...
Աղբյուր` Panorama.am
18:36
Պատրաստ ենք օրենքի շրջանակներում քաղաքացիական անհնազանդությունների ճանապարհով գնալ. Տավուշցի գործարարներ
«Եթե համապատասխան արձագանք չլինի, ապա պատրաստ ենք օրենքի շրջանակներում քաղաքացիական անհնազանդությունների ճանապարհով գնալ»,- Տավուշի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:30
Ստեփան Դանիելյան. Մենք սա չենք տեսնում, սա ֆանտաստիկ վիճակ է
Քաղաքագետ Ստեփան Դանիելյանը գրում է. «Միջազգային հարաբերություններում Հայաստանը չունի բարեկամներ, իսկ եթե անկեղծ լինենք, արդեն անգամ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:22
Հայաստանը Կանադային չի տրամադրել «Բայրաքթար»-ում կանադական տեխնոլոգիաների կիրառման մասին տեղեկություններ
Կանադան խնդրել է Հայաստանին տրամադրել ցանկացած տեղեկատվություն, որը հնարավորություն կտա ապացուցել կանադական տեխնոլոգիաների կիրառումը Բայրակթար...
Աղբյուր` Panorama.am
18:16
«Գերիները Ադրբեջանի և Թուրքիայի ձեռքին կդառնան շատ լուրջ խաղաքարտ ամենակարևոր զիջումները կորզելու համար»
«Բոլորին ակնհայտ է, որ գերիների գոյությունն ինքնին շատ հետաքրքիր հնարավորություն է ընձեռնում թե Փաշինյանին, թե Ալիևին»,- աուլիսում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:10
Սիսիանի ազատամարտիկների պանթեոնում մի կին միանգամից երեք շիրիմի վրա էր լաց լինում. Սրբուհի Գրիգորյան
«Ինձ համար այդ «պուրակ» կոչեցյալի մասին տեղեկատվությունը զարմանալի չէր, առավել զարմանալի են ադրբեջանցիների հետ հիմա համատեղ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:04
Քաղաքապետարանը մերժել է 1 մլրդ դոլարի ներդրումային ծրագիրը Կոնդում․ Վահե Էնֆիաջյան
«Պատերազմը և հետպատերազմական ժամանակահատվածը իր հետ բերել է մի շարք խնդիրներ, որոնց մասին առիթներ ունեցել ենք խոսելու»,- այսօր...
Աղբյուր` Panorama.am
17:58
ՔԱԿ. Իրանում գտնվող Բոինգ ինքնաթիռի ինքնաթիռի տեխնիկական վիճակի հետ կապված որևէ փոփոխություն տեղի չի ունեցել
Քաղաքացիական ավիացիայի կոմիտեն հայտնում է՝ իրանական կողմի հետ համագործակցությամբ՝ աշխատանքներ են տարվում «Fly Armenia Airways»...
Աղբյուր` Panorama.am
17:46
AMX. Պետական պարտատոմսերի պահանջարկը 3 անգամ գերազանցել է տեղաբաշխման առաջարկին
Հայաստանի ֆոնդային բորսայում ապրիլի 13-ին տեղի են ունեցել 26 մլրդ դրամ ընդհանուր ծավալով պետական պարտատոմսերի տեղաբաշխման և հետգնման աճուրդներ։...
Աղբյուր` Panorama.am
17:40
Ստրասբուրգում շատ կոշտ ենք խոսելու և լուրջ պրետենզիաներ ենք ներկայացնելու. Մելքումյան
«Հեյդարի Իլհամը՝ Ադրբեջանի ներկայիս բռնապետը երեկ «Նոր հայացք Հարավային Կովկասին» խորագրով ինչ-որ քննարկման ժամանակ այնպիսի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:35
Tea Togh. Տողում ծնված, Երևանում նորից կյանք առած թեյը
«Սիրուն», «Անուշ», «Հրաշք» անուններով փնջերը գրեթե ամեն օր նույն հասցեից՝ Ավանի հանրակացարաններից մեկից...
Աղբյուր` Panorama.am
17:27
Արդարացի լուծում չտալու դեպքում՝ պատասխանատու չենք մեր քայլերի համար.Սոֆիա Հովսեփյանը փոխանցեց ծնողների ուղերձը
«Հիմա տեղեկացնում ենք, որ հետո չասեք՝ չեն տեղեկացրել»,-իշխանական պատասխանատուներին դիմեց «Իմ քայլը» խմբակցությունը լքած...
Աղբյուր` Panorama.am
17:21
Կեղծված թվեր
Երեկ ռազմագերիների և անհետ կորած զինծառայողների ծնողները հանդիպել էին Նիկոլ Փաշինյանի հետ: Հանդիպմանը ներկա ծնողներից մեկը...
Աղբյուր` Panorama.am
17:16
Գիրք չկարդացող ու գիտելիքն արհամարհող մարդկանց իշխանություն տալը չարիք է. Տարոն Սիմոնյան
«Քանի որ ազգովի դարձել ենք դատավոր, դատախազ, սահմանադրագետ, իրավաբանության ռահվիրա, ես այսօր կխոսեմ ամենամեծ հանցագործություններից մեկի...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Մեզ տանում են կործանման, մենք պետք է պայքարենք. Տիգրան Հեքեքյան
13:36 17/03/2021

Մեզ տանում են կործանման, մենք պետք է պայքարենք. Տիգրան Հեքեքյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}