Մշակույթ 10:38 23/02/2019 Հայաստան

Արևային ժամացույցը՝ անհրաժեշտությունից մինչև պատմություն և գեղարվեստական ձևավորման միջոց

Այսօր ժամն իմանալու համար տարբեր «սարքավորումներ կան». մարդը որ պահին  ցանկանա, կարող է իմանալ, անհրաժեշտություն չի լինի որևէ մեկից հարցնել կամ ինչ-որ տարածություն կտել-անցնել՝ ժամացույց գտնելու համար։

Բնականաբար, դարեր առաջ մարդիկ նույնպես ցանկացել են իմանալ ժամանակը և իմացել են, բայց լրիվ այլ «սարքավորումի» օգնությամբ։ Արևային կամ արեգակնային ժամացույցները, որոնք այսօր արդեն պատմություն են դարձել և գեղարվեստական ձևավորման միջոց, վաղ միջնադարյան ու միջնադարյան մարդու համար անհրաժեշտություն էր։

Արեգակնային ժամացույցը սովորաբար կազմված է դեպի հարավ ուղղված թվատախտակից և ձողից։ Ժամանակը որոշվում է թվատախտակի վրա ձողի ստվերով և հորիզոնական գծով կազմած անկյունով։ Ձողն անշարժ է և ուղղված երկրագնդի առանցքին զուգահեռ։ Հայաստանում արևային ամենահին ժամացույցը Զվարթնոցի տաճարինն է, այսինքն 7-րդ դարով թվագրվող։

«Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի գիտնական-քարտուղար, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Աշոտ Փիլիպոսյանը դժվարանում է ասել, դրանից վաղ թվագրվող արևային ժամացույց եղել է, թե ոչ։

Panorama.am-ի հետ զրույցում նա ասաց, որ ոչ բոլոր եկեղեցիներն են ունեցել արևային ժամացույցներ, հիմնականում նրանք, որոնք առավել կարևոր էին, հետաքրքիր։

«Այն բանից հետո, երբ եկեղեցիների վրա տեղադրվեցին ժամացույցներ, դրանք կոչվեցին նաև ժամ»,- նշեց մասնագետը։

Ա. Փիլիպոսյանն ասաց, որ Զվարթնոցի տաճարի ժամացույցի վրա, որը հայտնաբերվել է պեղումների ժամանակ փլատակների մեջ, արձանագրություն կա՝ բարձրյալին ամեն սուրբ ժամի դիմելն ընդունելի է. «Այսինքն ժամացույցը միայն նրա համար չէր, որ օրվա ժամանակը ցույց տար, այլ նաև թույլ էր տալիս հաղորդակցվել բարձրայլի հետ, այսինքն կարևորագույն միջոց էր»։

Նշենք, որ Զվարթնոցի տաճարի արևի ժամացույցը 1937 թվականից ցուցադրվում է «Զվարթնոց» պատմամշակութային արգելոց-թանգարանում, իսկ հենց տաճարի տարածքում գտնվում է կրկնօրինակը։

Արևայի ժամացույցներ պահպանվել են Դսեղում, Ծաղկաձորում, Դիլիջանում, Նոյեմբերյանում, Լեռնային Ղարաբաղում և այլուր գտնվող վանքերի ու տաճարների պատերին։ Արևային ժամացույցներ արվել են նաև խաչքարերի վրա։ Մինչ 15-րդ դարով թվագրվող եկեղեցիների պատերին արել են արևային ժամացույցներ։

Այլ երկրներում, մասնավորապես Մերձավոր Արևելքի, մյուս քրիստոնեական եկեղեցիներում, Ա. Փիլիպոսյանի խոսքով,  նույնպես արվել են արևային ժամացույցներ, կոչվել են գնոմոններ։

Հարցին, թե ինչո՞ւ էին միայն հոգևոր նշանակության ունեցող հուշարձանների վրա արվում, իսկ աշխարհիկի վրա ոչ, Ա. Փիլիպոսյանն ասաց, որ հնարավոր է արված եղել են, սակայն աշխարհիկ կառույցներ մեզ չեն  հասել, փաստեր չունեն։

«Չեմ կարող ժխտել, ոչ էլ կարող եմ հաստատապես ասել, որ եղել են»,-  նշեց նա։


Զվարթնոցի տաճարի արևային ժամացույցը


Հաղարծինի վանք


Հաղպատի վանք 


Թանահատի վանք


Էջմիածին


Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճար (Երևան)


Խաչքար, Մակարավանք


Երևանի կասկադ համալիր


Մատենադարան


Երևանի պետական համալսարան

 


 

 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

15:06
18.09.2021. Արցախում կորոնավիրուսի 8 դեպք է գրանցվել
Արցախում սեպտեմբերի 17-ին կատարվել է  62 թեստավորում, որի արդյունքում Արցախում կորոնավիրուսային հիվանդության  8 դեպք է գրանցվել։...
Աղբյուր` Panorama.am
14:55
Սենոր Հասրաթյանը՝ Անդրանիկ Քոչարյանին. Տո այ «դուխով» բանսարկու, դու ո՞ւր, Տիգրան Մեծի քարտեզն ո՞ւր
ԶՈւ գնդապետ,  Արցախի զինված ուժերի տեղեկատվության և հասարակայնության հետ կապերի բաժնի նախկին պետ Սենոր Հասրաթյանը գրում է. «Մինչ...
Աղբյուր` Panorama.am
14:43
Փոփոխվել է տրանսպորտային միջոցների հետ կապված գործողությունների համար դիմելու կարգը
Փոփոխվել է տրանսպորտային միջոցների հետ կապված գործողությունների համար դիմելու կարգը: Այս մասին հայտնում են ոստիկանությունից ու մանրամասնում, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
14:35
Գեղարքունիքում որոշ ճանապարհներ փակ կլինեն
Սիրողական-խճուղային հեծանվային մրցաշարի մասնակիցների անվտանգությունն ապահովելու նպատակով սեպտեմբերի 19-ին, ժամը 10.00-ից 19.00-ն, փակ է լինելու...
Աղբյուր` Panorama.am
14:27
Թեհմինա Վարդանյան. Անկախության կորստի վախ ունեմ
Երևանի ավագանու անդամ Թեհմինա Վարդանյանը, որ ԱԺ ընտրություններին մասնակցում էր «Պատիվ ունեմ» դաշինքի ցուցակով, գրում է....
Աղբյուր` Panorama.am
14:15
Կառավարությունն իրենից դժգոհության ալիքը փոխեց, ուղղորդեց դեպի փոխգնդապետ Արսեն Ղազարյան. Պաշտպան
Արցախի Հանրապետության Խծաբերդ գյուղում մարտական հերթապահություն իրականացրած գումարտակի հրամանատար փոխգնդապետ Արսեն Ղազարյանը դատարանի որոշմամբ...
Աղբյուր` Panorama.am
14:02
Այսօր ջրի մոնիթորինգի համաշխարհային օրն է
Ամեն տարի սեպտեմբերի 18-ին, 2003 թվականից ի վեր, նշվում է ջրի մոնիթորինգի համաշխարհային օրը կամ ջրի որակի մոնիտորինգի համաշխարհային օրը։ Այս...
Աղբյուր` Panorama.am
13:50
Ռուսական ORSIS ընկերությունը բանակցություններ է վարում Հայաստանի հետ զենքի մատակարարման շուրջ
«Orsis» բարձր ճշգրտությամբ հրաձգային զենքի արտադրության ռուսական ձեռնարկությունը վերսկսել է կառուցողական համագործակցությունը...
Աղբյուր` Panorama.am
13:39
Շուռնուխցի կինը՝ france24-ի ռեպորտաժում. Ծախելով մինչև ո՞ւր է հասնելու
Պատերազմից տասն ամիս անց, որի հետևանքով Ադրբեջանը կարողացավ վերահսկողություն սահմանել Լեռնային Ղարաբաղի շրջանի նկատմամբ, Հայաստանի սահմանամերձ...
Աղբյուր` Panorama.am
13:30
Հունաստանը լիակատար աջակցություն է հայտնում ՆԱՏՕ-ին
Հունաստանը ՆԱՏՕ-ի հուսալի դաշնակիցն է: «ՌԻԱ նովոստի»-ի փոխանցմամբ, այդ մասին ասել է Հունաստանի ազգային պաշտպանության շտաբի պետ...
Աղբյուր` Panorama.am
13:19
Գերմանիան Թուրքիան, Կոսովոն և Խորվաթիան ներառել է համաճարակի ամենավտանգավոր ուղղությունների շարքում
Գերմանիայի Ռոբերտ Կոխի ինստիտուտը (RKI) վերլուծել է COVID-19-ով գերմանացի զբոսաշրջիկների թվի տվյալներն ըստ երկրների և, ստացված տեղեկատվության...
Աղբյուր` Panorama.am
13:10
Ռուսաստանում AstraZeneca է արտադրվում
Ռուսական դեղագործական R-Pharm ընկերությունը սկսել է կորոնավիրուսի վարակի դեմ պատվաստանյութի արտադրությունը՝ Օքսֆորդի համալսարանի և AstraZeneca-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
13:02
Արթուր Դանիելյանը բացահայտում է Փաշինյանի՝ 2015-ի մոսկովյան հանդիպումները
«Ադեկվադ» միաբանության հիմնադիր Արթուր Դանիելյանը Ֆեյսբուքյան իր էջում հրապարակել է տարիներ առաջ ՌԴ մայրաքաղաք Մոսկվայում Նիկոլ...
Աղբյուր` Panorama.am
12:55
Ren.tv. Փաշինյանը Դուշանբեում խախտել է արարողակարգը
Նիկոլ Փաշինյանը Տաջիկստանի մայրաքաղաք Դուշանբեում, որտեղ անցկացվում էր ՀԱՊԿ հավաքական անվտանգության խորհրդի նիստը, խախտել է սահմանված...
Աղբյուր` Panorama.am
12:48
Արթուր Թովմասյան. Գիտական կյանքն Արցախում նման է վառված մոմի
«Գիտական կյանքն Արցախում նման է վառված մոմի, այն պետք է ձեռքերով պահենք, որ հանկարծ չմարի»,- այս մասին ասել է Արցախի խորհրդարանի...
Աղբյուր` Panorama.am
12:42
Թալիբները պատմել են նախարարների կաբինետի ձևավորման ժամկետների մասին
Թալիբանի նախարարների կաբինետի վերջնական ձևավորման համար անհրաժեշտ են մի քանի օր կամ ամիս, կազմում հնարավոր են փոփոխություններ, ճապոնական...
Աղբյուր` Panorama.am
12:34
Երևանում է ԱՄՆ նախկին դեսպանը
Այս օրերին Երևանում է ՀՀ-ում ԱՄՆ նախկին դեսպան Ջոն Օրդվեյը, որը ղեկավարել է դեսպանությունը 2001-2004թթ.: «Ուրախալի է, որ նա այստեղ է,...
Աղբյուր` Panorama.am
12:27
Հայաստանում այսօր նշում են Աստղագիտության օրը
և հայ մեծանուն գիտնական Վ. Համբարձումյանի ծննդյան 113-ամյակը
Աղբյուր` Panorama.am
12:19
Վրասանում արձանագրվել է կորոնավիրուսի 1997 նոր դեպք, որից 52-ը մահվան ելքով
Վրաստանում արձանագրվել է կորոնավիրուսի 1 997 նոր դեպք։ Այս մասին տեղեկացնում է վրացական «Առաջին Ալիք»-ը։ Ըստ աղբյուրի՝ ապաքինվել...
Աղբյուր` Panorama.am
12:11
«Հայաստան». Միայն ազգային նոր իշխանության ձևավորման դեպքում է հնարավոր լուծել անվտանգային հարցերը
ԱԺ «Հայաստան» խմբակցությունը տարածել է հայտարարություն, որտեղ ասված է. «Հարգելի՛ հայրենակիցներ, Գորիս–Կապան...
Աղբյուր` Panorama.am
12:03
«Տղաները հաղթել էին խաղում ու հաղթանակով տուն՝ Արցախ էին վերադառնում»
Համացանցում լայն տարածում է գտել ադրբեջանցիների կողմից հայ երեխաներին հոգեբանական ճնշման ենթարկելու տեսանյութը։ Հիշեցնենք, որ Որոտանում...
Աղբյուր` Panorama.am
11:55
Վիկտոր Համբարձումյանի տուն-թանգարանն այսօր կգործի անվճար
Սեպտեմբերի 18-ին ժ. 19։00-ից հայ մեծանուն գիտնական Վ․ Համբարձումյանի ծննդյան և Հայաստանում աստղագիտության օրվա կապակցությամբ Բյուրականի...
Աղբյուր` Panorama.am
11:46
ԱՄՆ-ը ողջունել է Ֆրանսիայի կողմից «Մեծ Սահարայի ԻՊ»-ի առաջնորդի ոչնչացման առթիվ
Միացյալ Նահանգները ողջունում է Ֆրանսիայի զինված ուժերի կողմից «Մեծ Սահարայի Իսլամական պետության» խմբավորման առաջնորդի ոչնչացման...
Աղբյուր` Panorama.am
11:35
18.09.2021. Կորոնավիրուսով 18 հիվանդ է մահացել
Երեկ կատարվել է 7018 թեստավորում, որից հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության 1011 նոր դեպք: «Ունենք 569 առողջացած, 16 մահվան դեպք:...
Աղբյուր` Panorama.am
11:27
Վահրամ Թոքմաջյան. Քանի՞ ուսուցիչ է պարգևավճար ստացել, թե պատգամավորի չափ բառադիություն չունենք
Վահրամ Թոքմաջյանը, որ պատմություն է դասավանդում «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրում, գրում է. «Պատգամավորներից մեկն ասում է,...
Աղբյուր` Panorama.am
11:18
Քաբուլում երկու պայթյուն է որոտացել
Երկու պայթյուն է որոտացել Քաբուլում, որոնցից մեկի հետևանքով կան զոհեր: Այս մասին տեղեկացնում է «ՌԻԱ ՆՈՎՈՍՏԻ» գործակալությունը։...
Աղբյուր` Panorama.am
11:10
Ֆիոլետովոյի գործող գուղապետը չի մասնակցի ընտրություններին
Լոռու մարզի՝ մոլոկաններով բնակեցված Ֆիոլետովոյի գյուղապետի պաշտոնի համար առաջադրվել է երեք թեկնածու։ Նրանք են Զադորկին Պավել Անդրեևիչը,...
Աղբյուր` Panorama.am
11:01
Հարգելի Պապիկյան, գրառումս կարող եք հիմք ընդունել, որպես կուսակցությունից դուրս գալու դիմում. Հայկ Հովհաննիսյան
Քաղաքային իշխանության տարբեր մարմիններում աշխատած Հայկ Հովաննիսյանը դուրս է գալիս Նիկոլ Փաշինյանի ղեկավարած «Քաղաքացիական...
Աղբյուր` Panorama.am
10:54
Թալիբների և Աֆղանստանի դիմադրության ուժերի միջև բանակցությունները կանցկացվեն Դուշանբեում
Աֆղանստանի դիմադրության ուժերի և «Թալիբանի» միջև բանակցություններ կանցկացվեն Դուշանբեում՝ Տաջիկստանի և Պակիստանի միջնորդությամբ: Այս...
Աղբյուր` Panorama.am
10:43
Ուկրաինան Վրաստանին է փոխանցել Սաակաշվիլիի օրոք Պաշտպանության նախարարությունում աշխատած պաշտոնյային
Ուկրաինան Վրաստանին է հանձնել ՊՆ ռազմական ոստիկանության նախկին պետ Մեգիս Կարդավային, որն այդ պաշտոնը զբաղեցնում էր Միխայիլ Սաակաշվիլիի օրոք:...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Տափերականում ոստիկաններն ուժով բացում են գյուղացիների փակած ճանապարհը
17:28 09/09/2021

Տափերականում ոստիկաններն ուժով բացում են գյուղացիների փակած ճանապարհը

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}