Մշակույթ 10:38 23/02/2019 Հայաստան

Արևային ժամացույցը՝ անհրաժեշտությունից մինչև պատմություն և գեղարվեստական ձևավորման միջոց

Այսօր ժամն իմանալու համար տարբեր «սարքավորումներ կան». մարդը որ պահին  ցանկանա, կարող է իմանալ, անհրաժեշտություն չի լինի որևէ մեկից հարցնել կամ ինչ-որ տարածություն կտել-անցնել՝ ժամացույց գտնելու համար։

Բնականաբար, դարեր առաջ մարդիկ նույնպես ցանկացել են իմանալ ժամանակը և իմացել են, բայց լրիվ այլ «սարքավորումի» օգնությամբ։ Արևային կամ արեգակնային ժամացույցները, որոնք այսօր արդեն պատմություն են դարձել և գեղարվեստական ձևավորման միջոց, վաղ միջնադարյան ու միջնադարյան մարդու համար անհրաժեշտություն էր։

Արեգակնային ժամացույցը սովորաբար կազմված է դեպի հարավ ուղղված թվատախտակից և ձողից։ Ժամանակը որոշվում է թվատախտակի վրա ձողի ստվերով և հորիզոնական գծով կազմած անկյունով։ Ձողն անշարժ է և ուղղված երկրագնդի առանցքին զուգահեռ։ Հայաստանում արևային ամենահին ժամացույցը Զվարթնոցի տաճարինն է, այսինքն 7-րդ դարով թվագրվող։

«Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի գիտնական-քարտուղար, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Աշոտ Փիլիպոսյանը դժվարանում է ասել, դրանից վաղ թվագրվող արևային ժամացույց եղել է, թե ոչ։

Panorama.am-ի հետ զրույցում նա ասաց, որ ոչ բոլոր եկեղեցիներն են ունեցել արևային ժամացույցներ, հիմնականում նրանք, որոնք առավել կարևոր էին, հետաքրքիր։

«Այն բանից հետո, երբ եկեղեցիների վրա տեղադրվեցին ժամացույցներ, դրանք կոչվեցին նաև ժամ»,- նշեց մասնագետը։

Ա. Փիլիպոսյանն ասաց, որ Զվարթնոցի տաճարի ժամացույցի վրա, որը հայտնաբերվել է պեղումների ժամանակ փլատակների մեջ, արձանագրություն կա՝ բարձրյալին ամեն սուրբ ժամի դիմելն ընդունելի է. «Այսինքն ժամացույցը միայն նրա համար չէր, որ օրվա ժամանակը ցույց տար, այլ նաև թույլ էր տալիս հաղորդակցվել բարձրայլի հետ, այսինքն կարևորագույն միջոց էր»։

Նշենք, որ Զվարթնոցի տաճարի արևի ժամացույցը 1937 թվականից ցուցադրվում է «Զվարթնոց» պատմամշակութային արգելոց-թանգարանում, իսկ հենց տաճարի տարածքում գտնվում է կրկնօրինակը։

Արևայի ժամացույցներ պահպանվել են Դսեղում, Ծաղկաձորում, Դիլիջանում, Նոյեմբերյանում, Լեռնային Ղարաբաղում և այլուր գտնվող վանքերի ու տաճարների պատերին։ Արևային ժամացույցներ արվել են նաև խաչքարերի վրա։ Մինչ 15-րդ դարով թվագրվող եկեղեցիների պատերին արել են արևային ժամացույցներ։

Այլ երկրներում, մասնավորապես Մերձավոր Արևելքի, մյուս քրիստոնեական եկեղեցիներում, Ա. Փիլիպոսյանի խոսքով,  նույնպես արվել են արևային ժամացույցներ, կոչվել են գնոմոններ։

Հարցին, թե ինչո՞ւ էին միայն հոգևոր նշանակության ունեցող հուշարձանների վրա արվում, իսկ աշխարհիկի վրա ոչ, Ա. Փիլիպոսյանն ասաց, որ հնարավոր է արված եղել են, սակայն աշխարհիկ կառույցներ մեզ չեն  հասել, փաստեր չունեն։

«Չեմ կարող ժխտել, ոչ էլ կարող եմ հաստատապես ասել, որ եղել են»,-  նշեց նա։


Զվարթնոցի տաճարի արևային ժամացույցը


Հաղարծինի վանք


Հաղպատի վանք 


Թանահատի վանք


Էջմիածին


Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճար (Երևան)


Խաչքար, Մակարավանք


Երևանի կասկադ համալիր


Մատենադարան


Երևանի պետական համալսարան

 


 

 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

20:30
Բաքու-Թբիլիսի-Կարսը անհարմարություն է պատճառում Ջավախքի Դադեշ գյուղի բնակիչներին
«Մենք այս հարցով մի քանի անգամ դիմել ենք պատկան մարմիններին, բայց ապարդյուն»:
Աղբյուր` Panorama.am
20:25
ՀՀ տարածքում ավտոճանապարհները հիմնականում անցանելի են
Արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը տեղեկացնում է, որ դեկտեմբերի 10-ին՝ ժամը 19:05-ի դրությամբ ՀՀ տարածքում ավտոճանապարհները հիմնականում...
Աղբյուր` Panorama.am
20:19
Փոքր երկրների ԵԱ. Հայաստանի հավաքականի մրցակիցները
2020թ. փոքր երկրների Եվրոպայի առաջնությունում բասկետբոլի Հայաստանի ազգային հավաքականը հանդես կգա B ենթախմբում, որտեղ կմրցի Իռլանդիայի, Անդորրայի...
Աղբյուր` Panorama.am
20:09
«Աջափնյակ» բարեգործական հիմնադրամից յուրացվել է 10 միլիոն դրամից ավելի գումար
ՀՀ ոստիկանության ԿՀԴՊ գլխավոր վարչության կոռուպցիայի և տնտեսական գործունեության դեմ ուղղված հանցագործությունների հակազդման վարչությունում...
Աղբյուր` Panorama.am
19:53
Գևորգ Լոռեցյանի լիազորությունները դադարեցված չեն
Ազգային անվտանգության ծառայությունը օրեր առաջ աղմկահարույց հայտարարություն տարածեց, ըստ որի՝ կաշառք ստանալու կասկածանքով բերման է ենթարկվել...
Աղբյուր` Panorama.am
19:50
Թաներ Աքչամը Լիտվայում խոսել է Հայոց ցեղասպանության նկատմամբ Թուրքիայի վարած ժխտողական քաղաքականության մասին
Ցեղասպանության զոհերի հիշատակի և այդ հանցագործության կանխարգելման միջազգային օրվա համատեքստում Լիտվայում Հայաստանի դեսպանատունը կազմակերպել էր...
Աղբյուր` Panorama.am
19:42
Օրվա դատական անցուդարձից
Արթուր Դանիելյանը դիմել է Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդանուր իրավասության դատարան  «Ադեկվադ» միաբանությունը...
Աղբյուր` Panorama.am
19:39
Ոսկյա և արծաթյա զարդերի գողություն է կատարվել
ՀՀ քննչական կոմիտեի ԵՔՔՎ Ավան և Նոր Նորք  վարչական շրջանների քննչական բաժնում քննվող քրեական գործով միջոցներ են ձեռնարկվում՝ պարզելու...
Աղբյուր` Panorama.am
19:27
Թուրքիան մարտահրավեր կնետի ԵՄ-ին՝ 3-րդ հորատող նավը ուղարկելով Միջերկրական ծով
Թուրքիան «Fatih» և «Yavuz» անունով հորատող նավերը Կիպրոսի ափամերձ ջրեր ուղարկելուց հետո, այժմ 3-րդ հորատող նավը այնտեղ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:11
Հարկային պարտավորություններն էլեկտրոնային կատարելու համար կընտրվի առևտրային բանկ
Պետական եկամուտների կոմիտեն տեղեկացնում է, որ էլեկտրոնային եղանակով հարկային պարտավորությունների կատարումն ապահովվելու նպատակով, ՀՀ հարկային...
Աղբյուր` Panorama.am
18:58
2020թ. Երևանում կներդրվեն կանաչապատման համակարգային լուծումներ
Բնապահպանության ոլորտում ի՞նչ աշխատանքներ են տարվել այս տարի և ի՞նչ է նախատեսվում 2020թ.-ին: Երևանի քաղաքապետի առաջին տեղակալ Հրաչյա Սարգսյանը,...
Աղբյուր` Panorama.am
18:44
Քննարկվել են քրեակատարողական և պրոբացիայի ծառայողների պատրաստման հնարավորությունները
ՀՀ արդարադատության նախարար Ռուստամ Բադասյանն այսօր ընդունել է Միջազգային իրավական համագործացության գերմանական հիմնադրամի (IRZ) Հարավային Կովկասի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:30
Ամանորյա անակնկալ ՎիվաՍել-ՄՏՍ-ի «X», «Y», «Z» սակագնային պլանների բաժանորդների համար
Մինչև 2020 թ. հունվարի 13-ը ներառյալ` «X», «Y», «Z» սակագնային պլանների բաժանորդները հնարավորություն ունեն...
Աղբյուր` Panorama.am
18:22
ԱԱԾ հորդորը՝ Սաքունցին
«Ձեռնպահ մնալ սպայի պատիվը արատավորող մերկապարանոց հայտարարություններով հանդես գալուց»
Աղբյուր` Panorama.am
18:20
Ժողովրդավար երկրներում ԶԼՄ-ները պետք է լինեն շահույթ հետապնդող. Վահագն Թևոսյան
«Ժողովրդավար երկրներում ԶԼՄ-ները  պետք է լինեն շահույթ հետապնդող և պետք է  իրենց լավ զգան»,- այս մասին այսօր լրագրողների...
Աղբյուր` Panorama.am
18:14
Լևոն Բաղդասարյան. Մարդու իրավունքների խախտումը կատարվում է տոտալ ձևով
«Ուզում եմ փաստել հետևյալը՝ և նախկին իշխանությունների, և այս իշխանության օրոք մարդու իրավունքների խախտումը կատարվում է տոտալ ձևով և...
Աղբյուր` Panorama.am
18:06
Հնարավոր է, որ կարիք լինի վերանայել գովազդի մասին օրենքը. Լիլիթ Թումանյան
«Ես ներկա պարագայում լուրջ առարկայական պատճառներ նոր օրենք կրելու համար չեմ տեսնում»,- այս մասին այսօր լրագրողների հետ զրույցում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:01
Գետնանուշից խեղդված 1.5 տարեկան երեխային միացված է արհեստական շնչառության սարք
Նախօրեին «Սուրբ Աստվածամայր» ԲԿ է տեղափոխվել 1.5 տարեկան տղա երեխա, ով տանը գետնանուշ ուտելիս շնչահեղձություն է ունեցել ու կորցրել...
Աղբյուր` Panorama.am
17:54
ԱՎԿ. Ծայրահեղ աղքատության հաղթահարման համար Հայաստանին անհրաժեշտ է 1 մլրդ դրամ
2018թ.-ին Հայաստանում աղքատության մակարդակը կազմել է 23.5% կամ 700 հազար մարդ։ Նման տվյալներ է հրապարակել Ազգային վիճակագրական կոմիտեն՝...
Աղբյուր` Panorama.am
17:47
Համաձայնություն է ձեռք բերվել Հայաստանից մեղր արտահանել Չինաստան
Ավարտվել է 20 օր տևած «Սննդարդյունաբերության հետազոտություն, ներկրվող ու արտահանվող սննդամթերքի վերահսկողություն և կարանտին» թեմայով...
Աղբյուր` Panorama.am
17:33
Էներգետիկ համակարգում ամենաբարձրը ՀԱԷԿ-ի աշխատակիցների աշխատավարձերն են. փոխնախարար
Այս տարվա ընթացքում  ատոմակայանի աշխատողների աշխատավարձերը 10-20%-ով բարձրացել են։ Այս մասին ասաց Հայկական Ատոմային էլեկտրակայանի տնօրեն...
Աղբյուր` Panorama.am
17:30
«CO2». կինն ու տղամարդը գրեթե բանակցում են իրենց ապագայի մասին
Բեմադրող ռեժիսոր Գոռ Մարգարյանն ասաց, որ 50 րոպեանոց բեմադրությամբ անդրադարձել են այսօրվա անհանգստացնող թեմաների: Խոսքն առաջին հերթին շրջակա միջավայրի աղտոտվածության մասին է:
Աղբյուր` Panorama.am
17:17
ԶՈւ գլխավոր շտաբի պետը կենտրոնական հավաքակայանում ցուցումներ է տվել
Դեկտեմբերի 10-ին ՀՀ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ, գեներալ-լեյտենանտ Արտակ Դավթյանն այցելել է ՊՆ կենտրոնական հավաքակայան: ՊՆ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:11
Երթևեկության կազմակերպման փոփոխություն Երևան քաղաքի Իսակովի պողոտայում
Ճանապարհային երթևեկության բարելավման նպատակով 2019թ. դեկտեմբերի 11-ից Երևան քաղաքի Իսակովի պողոտայի ոստիկանության զորքերի տեղակայման դիմացի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:00
Նիդերլանդներում ոգեկոչել են Կարմիր բանակի զոհված հայ զինվորների հիշատակը
Միդելհարնիսում տեղի է ունեցել 75 տարի առաջ նացիստների կողմից գնդակահարված հայ զինվորների հիշատակի ոգեկոչման արարողությունը։ Դեսպանությունից...
Աղբյուր` Panorama.am
16:51
Նիկոլ Փաշինյան. Աստղաբաշխական թիվ է
Վարչապետը՝ ՀԴՄ կտրոնների նոր վիճակագրության և 2020 թվականի անելիքների մասին:
Աղբյուր` Panorama.am
16:46
Երևանում դպրոցականը դանակահարել է դասընկերոջը
«Այսօր 13.15-ի սահմաններում ոստիկանություն ահազանգ է ստացվել բժշկական կենտրոններից մեկից, որ 114 դպրոցից մարմնական վնասվածքներով իրենց մոտ...
Աղբյուր` Panorama.am
16:35
ՀԱԷԿ-ը գործում է միջազգային բոլոր ստանդարտներին համապատասխան. Պապիկյանի պատասխանը ադրբեջանցիներին
Հայկական ԱԷԿ-ը գործում է միջազգային բոլոր ստանդարտներին համապատասխան։ Այս մասին այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ասաց ՀՀ տարածքային...
Աղբյուր` Panorama.am
16:24
Տանիքին մնացած շանը օգնության են հասել փրկարարները
«911» ծառայություն ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Արամի փողոցի թիվ 5/4 հասցեում՝ թիվ 2 բուժմիավորման տարածքում գտնվող շինության տանիքի...
Աղբյուր` Panorama.am
16:11
Երկրաշարժից 31 տարի անց անօթևանների խնդիրները չեն լուծվում
«Երկրաշարժից 31 տարի է անցել, սակայն խնդիրները չեն լուծվել։ Որոշ մարդիկ կարծում են, որ այդ խնդիրները նվազել են, բայց դա էլ չկա»,-...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Եթե Քոչարյանի նկատմամբ հարուցված գործը ջուր է, Ս.Սարգսյանի նկատմամբ հարուցված քրեական գործն օդ է
13:46 06/12/2019

Եթե Քոչարյանի նկատմամբ հարուցված գործը ջուր է, Ս.Սարգսյանի նկատմամբ հարուցված քրեական գործն օդ է

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}