Մշակույթ 10:38 23/02/2019 Հայաստան

Արևային ժամացույցը՝ անհրաժեշտությունից մինչև պատմություն և գեղարվեստական ձևավորման միջոց

Այսօր ժամն իմանալու համար տարբեր «սարքավորումներ կան». մարդը որ պահին  ցանկանա, կարող է իմանալ, անհրաժեշտություն չի լինի որևէ մեկից հարցնել կամ ինչ-որ տարածություն կտել-անցնել՝ ժամացույց գտնելու համար։

Բնականաբար, դարեր առաջ մարդիկ նույնպես ցանկացել են իմանալ ժամանակը և իմացել են, բայց լրիվ այլ «սարքավորումի» օգնությամբ։ Արևային կամ արեգակնային ժամացույցները, որոնք այսօր արդեն պատմություն են դարձել և գեղարվեստական ձևավորման միջոց, վաղ միջնադարյան ու միջնադարյան մարդու համար անհրաժեշտություն էր։

Արեգակնային ժամացույցը սովորաբար կազմված է դեպի հարավ ուղղված թվատախտակից և ձողից։ Ժամանակը որոշվում է թվատախտակի վրա ձողի ստվերով և հորիզոնական գծով կազմած անկյունով։ Ձողն անշարժ է և ուղղված երկրագնդի առանցքին զուգահեռ։ Հայաստանում արևային ամենահին ժամացույցը Զվարթնոցի տաճարինն է, այսինքն 7-րդ դարով թվագրվող։

«Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ի գիտնական-քարտուղար, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Աշոտ Փիլիպոսյանը դժվարանում է ասել, դրանից վաղ թվագրվող արևային ժամացույց եղել է, թե ոչ։

Panorama.am-ի հետ զրույցում նա ասաց, որ ոչ բոլոր եկեղեցիներն են ունեցել արևային ժամացույցներ, հիմնականում նրանք, որոնք առավել կարևոր էին, հետաքրքիր։

«Այն բանից հետո, երբ եկեղեցիների վրա տեղադրվեցին ժամացույցներ, դրանք կոչվեցին նաև ժամ»,- նշեց մասնագետը։

Ա. Փիլիպոսյանն ասաց, որ Զվարթնոցի տաճարի ժամացույցի վրա, որը հայտնաբերվել է պեղումների ժամանակ փլատակների մեջ, արձանագրություն կա՝ բարձրյալին ամեն սուրբ ժամի դիմելն ընդունելի է. «Այսինքն ժամացույցը միայն նրա համար չէր, որ օրվա ժամանակը ցույց տար, այլ նաև թույլ էր տալիս հաղորդակցվել բարձրայլի հետ, այսինքն կարևորագույն միջոց էր»։

Նշենք, որ Զվարթնոցի տաճարի արևի ժամացույցը 1937 թվականից ցուցադրվում է «Զվարթնոց» պատմամշակութային արգելոց-թանգարանում, իսկ հենց տաճարի տարածքում գտնվում է կրկնօրինակը։

Արևայի ժամացույցներ պահպանվել են Դսեղում, Ծաղկաձորում, Դիլիջանում, Նոյեմբերյանում, Լեռնային Ղարաբաղում և այլուր գտնվող վանքերի ու տաճարների պատերին։ Արևային ժամացույցներ արվել են նաև խաչքարերի վրա։ Մինչ 15-րդ դարով թվագրվող եկեղեցիների պատերին արել են արևային ժամացույցներ։

Այլ երկրներում, մասնավորապես Մերձավոր Արևելքի, մյուս քրիստոնեական եկեղեցիներում, Ա. Փիլիպոսյանի խոսքով,  նույնպես արվել են արևային ժամացույցներ, կոչվել են գնոմոններ։

Հարցին, թե ինչո՞ւ էին միայն հոգևոր նշանակության ունեցող հուշարձանների վրա արվում, իսկ աշխարհիկի վրա ոչ, Ա. Փիլիպոսյանն ասաց, որ հնարավոր է արված եղել են, սակայն աշխարհիկ կառույցներ մեզ չեն  հասել, փաստեր չունեն։

«Չեմ կարող ժխտել, ոչ էլ կարող եմ հաստատապես ասել, որ եղել են»,-  նշեց նա։


Զվարթնոցի տաճարի արևային ժամացույցը


Հաղարծինի վանք


Հաղպատի վանք 


Թանահատի վանք


Էջմիածին


Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճար (Երևան)


Խաչքար, Մակարավանք


Երևանի կասկադ համալիր


Մատենադարան


Երևանի պետական համալսարան

 


 

 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

16:10
Գեներալ Մոմենի. Աշխարհում ափիոնի հայտնաբերման 90 տոկոսը տեղի է ունենում Իրանում
Իրանի թմրամիջոցների դեմ պայքարի շտաբի գլխավոր քարտուղար Էսքանդար Մոմենին հայտարարել է, որ ՄԱԿ-ի պաշտոնական վիճակագրության համաձայն, աշխարհում...
Աղբյուր` Panorama.am
16:02
ԱԱԾ. Ձերբակալվել են ՊԵԿ 4 պաշտոնատար անձինք
ԱԱԾ Երևանի քաղաքային վարչության աշխատակիցները հանցավորության դեմ պայքարի համատեքստում իրականացրած տարաբնույթ և տակտիկապես համակարգված...
Աղբյուր` Panorama.am
15:56
Ադրբեջանին հանձնված Քարվաճառում ադրբեջանցի է մահացել
Ղարաբաղյան երրորդ պատերազմից հետո Ադրբեջանին առանց կրակոցի հանձնված Քարվաճառում ադրբեջանցի է մահացել։ Ադրբեջանական ԶԼՄ-ները, վկայակոչելով...
Աղբյուր` Panorama.am
15:50
Ռուսաստանում կորոնավիրուսով պայմանավորված առաջարկվում է հոկտեմբերի 30-ից նոյեմբերի 7-ը հայտարարել ոչ աշխատանքային օրեր
Ռուսաստանում հոկտեմբերի 30-ից նոյեմբերի 7-ը հայտարարվել է ոչ աշխատանքային օրեր՝ պայմանավորված կորոնավիրուսի տարածման հետ, իսկ որոշ շրջաններում...
Աղբյուր` Panorama.am
15:42
Ադրբեջանն օկուպացված Բերձորում զորվարժություններ է անցկացնում
Ադրբեջանի կողմից օկուպացված Բերձորում այդ երկրի ցամաքային զորքերը հրամանատարշտաբային զորավարժություններ են մեկնարկել։ Ադրբեջանական ԶԼՄ-ների...
Աղբյուր` Panorama.am
15:35
Չուկոտկայում հզոր ցիկլոնը խախտել է ավիահաղորդակցությունը
Ձյան ցիկլոնի պատճառով դադարեցվել է Չուկոտկայում գտնվող «Anadyr» օդանավակայանի աշխատանքը, քաղաքում չեղյալ են հայտարարվել դպրոցական...
Աղբյուր` Panorama.am
15:28
Պայքարը, որը հիմա տեղի է ունենում տարածաշրջանում, աննախադեպ է. Ռուբեն Սաֆրաստյան
Պատմաբանն ասաց՝ Թուրքիայի գերագույն նպատակն է վերացնել հայկական պետականությունը:
Աղբյուր` Panorama.am
15:21
Քաղաքագետ. Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանի հաճախակի Սյունիք այցելություններն արդեն միս ու արյուն են ստանում
Քաղաքագետ Ստեփան Դանիելյանը գրում է. ««3+3», թե «4+3» Ռուսաստանի, Թուրքիայի ու Իրանի համար ստրատեգիական...
Աղբյուր` Panorama.am
15:15
Կարաչաևո-Չերկեսիայի առողջարաններում QR կոդեր կմտցնեն
Նոյեմբերի 8-ից Կարաչայ-Չերքեզիայի հանգստավայրերում գտնվող հյուրանոցներում հնարավոր կլինի մուտք գործել միայն այն դեպքում, եթե կա կորոնավիրուսի...
Աղբյուր` Panorama.am
15:07
6.4 մագնիտուդ ուժգնությամբ երկրաշարժ է տեղի ունեցել Միջերկրական ծովի արևելքում
6.4 մագնիտուդ ուժգնությամբ երկրաշարժ է տեղի ունեցել Միջերկրական ծովում ՝ Հունաստանի Կրետե կղզու մոտակայքում, հայտնում է եվրա-միջերկրածովյան...
Աղբյուր` Panorama.am
14:59
Ուզում եք ասել, որ ԱԺ պաշտպանության հանձնաժողովի անդամի այցը սահմանային դիրքեր նպատակահարմար չէ՞. Տիգրան Աբրահամյան
«44 օրյա պատերազմի ընթացքի վերլուծության մասին գրություն էի ուղարկել ՀՀ ՊՆ-ին, որտեղից ստացած պատասխանում ասվում է, որ ՀՀ ԶՈՒ ԳՇ-ն ...
Աղբյուր` Panorama.am
14:48
Վրաստանում մեկ օրում արձանագրվել է կորոնավիրուսի 5 739 նոր դեպք
Վրաստանում  արձանագրվել է կորոնավիրուսի 5 739 նոր դեպք: Այս մասին տեղեկատվությունը տարածում է Հիվանդությունների վերահսկման ազգային...
Աղբյուր` Panorama.am
14:39
Թուրք ցանցահենը կոտրել Է Թրամփի կայքը
Ցանցահենը, ով ենթադրաբար Թուրքիայից է, կոտրել է ԱՄՆ նախկին նախագահ Դոնալդ Թրամփի վեբ կայքի բաժիններից մեկը և այնտեղ տեսանյութ հրապարակել...
Աղբյուր` Panorama.am
14:31
Դատարանը ստացել է Լուսինե Սահակյանի դիմումն ու մեկ շաբաթով հետաձգել նիստը
ԵԴ/0253/01/19 գործով նիստը վերսկսելուց հետո դատավոր Աննա Դանիբեկյանը հայտնեց, որ ընդմիջման ընթացքում դատարանը պարզեց, որ պաշտպան Լուսինե...
Աղբյուր` Panorama.am
14:20
ԻԱԿ. Թափուր է մնում ամենաբաց պետական մարմին անվանակարգը
Այսօր տեղի ունեցավ Ինֆորմացիայի ազատության կենտրոնի «Ոսկե բանալի, ժանգոտ կողպեք» ամենամյա մրցանակաբաշխությունը։ Առցանց միջոցառմանը...
Աղբյուր` Panorama.am
14:18
Պենտագոնը հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ն հանձնառու է ամրապնդել Ուկրաինայի ունակությունը՝ Ռուսաստանին զսպելու հարցում
Պենտագոնի ղեկավար Լլոյդ Օսթինը տեղեկացրել է, որ ժամանել է Կիև և իր այցի շրջանակում ցանկանում է հաստատել ԱՄՆ-ի հանձնառությունը Ռուսաստանի...
Աղբյուր` Panorama.am
14:09
Աշոտյան. Նիկոլը մեզանից թաքցնում է
ՀՀԿ փոխնախագահ Արմեն Աշոտյանը գրում է. «Գերագույն հողատուն շարունակում է թաքցնել հայ ժողովրդից ոչ միայն ներքին կյանքին, պատերազմական և...
Աղբյուր` Panorama.am
13:58
Հաագայի դատարանն այսօր կավարտի ընդդեմ Հայաստանի Ադրբեջանի ներկայացրած հայցի լսումները
ՄԱԿ-ի Արդարադատության միջազգային դատարանում այսօր շարունակվում են Ադրբեջանն ընդդեմ Հայաստանի գործով հրատապ միջոցների վերաբերյալ բանավոր...
Աղբյուր` Panorama.am
13:49
ՊՆ-ն ոչինչ չի թաքցնում, ինչը հնարավոր է հանրայնացնել, հանրայնացնում է. Արման Սարգսյան
«ԱԱԾ-ն պաշտոնական հաղորդագրություն է տարածել, ներկայացրել իրավիճակը, ես էլ հաստատում է այդ հաղորդագրությունը»,-ԱԺ-ում ճեպազրույցի...
Աղբյուր` Panorama.am
13:46
Դատարանն ընդմիջեց նիստը՝ պարզելու Արմեն Գևորգյանի պաշտպանի բացակայության պատճառները
Երևանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր Աննա Դանիբեկյանը հայտարարեց ընդմիջում, որպեսզի փորձի պարզել  ՀՀ նախկին փոխվարչապետ Արմեն...
Աղբյուր` Panorama.am
13:38
ՄԹ-ում առաջին անգամ հնչել է Սպենդիարյանի «Երևանյան էտյուդներ» սիմֆոնիկ ստեղծագործությունը համերգային կատարմամբ
Լոնդոնի Քենսինգթոն թագավորական համայնքի Սբ․Քաթսբերթ եկեղեցում հոկտեմբերի 16-ին կայացել է հոբելյանական համերգ և ցուցահանդես՝ նվիրված...
Աղբյուր` Panorama.am
13:29
Դատախազը միջնորդեց Լուսինե Սահակյանի նկատմամբ սանկցիա կիրառել
Երևանի ընդհանուր իրավասության Շենգավիթ նստավայրում շարունակվում է Սիլվա Համբարձումյանի գործով դատական նիստը։ Նախկին փոխվարչապետ Արմեն...
Աղբյուր` Panorama.am
13:25
Բրազիլիայի ռազմածովային նավը Էկվադորում բախվել է կամրջի
Բրազիլիայի ռազմածովային ուժերի Cisne Branco («Սպիտակ կարապ») ուսումնամարզական նավը բախվել է Գուայաս գետի հետիոտնային կամրջին...
Աղբյուր` Panorama.am
13:23
Վենետիկի հանձնաժողով․ Ապահովել ՄԻՊ-ի բյուջեի անկախության երաշխիքները
Օմբուդսմենի ինստիտուտի պահանջվող անկախությունը չափվում է նրա ղեկավարի, անձնակազմի և բյուջեի անկախությամբ՝ թե՛ քանակի, թե՛ կառավարման առումով:
Աղբյուր` Panorama.am
13:18
Թուրքական պետական ավիաուղիները քարտեզից ոչ միայն «ջնջել է» ՀՀ տարածքը, այլև ՀՀ տարածքները միացրել է Թուրքիայի տարածքին. 168.am
«Հայաստանի Հանրապետությունն անհավանականորեն ջնջված է Turkish Airlines-ի թռիչքային քարտեզից: Հետաքրքիր է՝ ինչո՞ւ»։
Աղբյուր` Panorama.am
13:11
Դեկտեմբերից մինչ այսօր սահմանային գործընթացները որևէ առնչություն չունեն «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքի հետ. Ղազինյան
«Ես կարող եմ գոհունակությամբ արձանագրել, որ ՀՀ կառավարությունը և իշխանությունը վերջապես հիշեցին, որ կա «ՀՀ պետական սահմանի...
Աղբյուր` Panorama.am
13:06
19.10.2021. Արցախում կորոնավիրուսի 31 նոր դեպք է գրանցվել
Արցախի Հանրապետությունում հոկտեմբերի 18-ին կատարվել է 142 թեստավորում, որի արդյունքում Արցախում կորոնավիրուսային հիվանդության 31 նոր դեպք է...
Աղբյուր` Panorama.am
13:02
«Արևի լույսի» իրավունքը խախտելու համար ՊՆ-ն, ԱԺ-ն ու քաղաքապետարանն արժանացան «Ժանգոտ կողպեք» մրցանակի
Ինֆորմացիայի ազատության կենտրոնի կողմից «Ոսկե բանալի, ժանգոտ կողպեք» ամենամյա մրցանակաբաշխություն 2021-ի ժամանակ կենտրոնը յոթ...
Աղբյուր` Panorama.am
12:56
Միսիոններներին առևանգողները Հաիթիում պահանջել են 17 միլիոն դոլար
Հաիթիում 17 օտարերկրյա միսիոներների առևանգած ավազակախումբը պահանջում է 1 մլն դոլար վճարել յուրաքանչյուրին ազատ արձակելու համար։ Հաղորդում է...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Տափերականում ոստիկաններն ուժով բացում են գյուղացիների փակած ճանապարհը
17:28 09/09/2021

Տափերականում ոստիկաններն ուժով բացում են գյուղացիների փակած ճանապարհը

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}