Մշակույթ 09:00 23/09/2019 Հայաստան

«Հովհաննես Թումանյան. Նորահայտ փաստաթղթեր»

Հրատարակվել է պատմական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ, ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող Համո Սուքիասյանի «Հովհաննես Թումանյան. Նորահայտ փաստաթղթեր» գիրքը, ուր առաջին անգամ հրատարակվել են բանաստեղծի գործունեությունն արտացոլող մինչ այս անտիպ շուրջ 60 փաստաթղթեր: Panorama.am-ը զրուցել է պատմաբանի հետ։

Panorama.am -Ինչո՞ւ որոշեցիք անդրադառնալ Թումանյանին և ի՞նչ բացահայտումներ, անակնկալներ եղան Ձեզ համար,, որ փոխանցել եք նաև ընթերցողին։

Հ. Սուքիասյան- Ինչպես շատ-շատերը, ես նույնպես մանկուց առանձնահատուկ սեր եմ տածել Ամենայն հայոց բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործությունների հանդեպ, հափշտակությամբ կարդացել նրա հեքիաթները, բանաստեղծությունները, պոեմներն ու քառյակները: Արդեն ուսանողական տարիներին առիթ ունեցա ընթերցել նաև նրա հրապարակախոսական հոդվածները, նամակներն ու ելույթները, ինչը հնարավորություն տվեց նորովի բացահայտել Թումանյանին: 

2007 թվականից Հայաստանի ազգային արխիվում կատարած գիտահետազոտական աշխատանքների ընթացքում ինձ հանդիպել են Թումանյանի հասարակական բազմաշերտ գործունեությանը վերաբերող բազմաթիվ փաստաթղթեր, որոնց զգալի մասը, ինչպես պարզեցի, անտիպ էր: Ամենայն հայոց բանաստեղծի և նրա ստեղծագործությունների հանդեպ ունեցած անսահման սերը պատճառ է հանդիսացել, որպեսզի հավաքեմ, ծանոթագրեմ դրանք՝ ապագայում հրատարակելու նպատակով: 

Գուցե՞ այստեղ որոշակի դեր ունի նաև Մեծ բանաստեղծի կրտսեր հայրենակիցը հանդիսանալու հանգամանքը: Որոշ փաստաթղթերի վերծանությունը շաբաթներ է տևել: Անցած տասնամյակում առիթ եմ ունեցել հայտնաբերածս փաստաթղթերից որոշների մասին հաղորդումներ ներկայացնելու Հովհաննես Թումանյանին նվիրված գիտաժողովների ժամանակ: Բանաստեղծի ծննդյան 150-ամյակը, ինչպես նաև պատմաբան ու գրականագետ գործընկերներիս հորդորները առիթ հանդիսացան, որպեսզի ի մի բերեմ և հրատարակության պատրաստեմ հավաքածս փաստաթղթերը: Արդյունքում Հայաստանի ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի գիտական խորհրդի երաշխավորությամբ և ակադեմիկոս Աշոտ Մելքոնյանի խմբագրությամբ լույս աշխարհ եկավ իմ կազմած «Հովհաննես Թումանյան. Նորահայտ փաստաթղթեր» խորագրով փաստաթղթերի սույն ժողովածուն: 

Այն հրատարակության պատրաստելիս ինձ համար մի շարք բացահայտումներ եղան: Դրանցից մեկն այն է, որ Հովհաննես Թումանյանը հանդիսացել է նորաստեղծ Հայաստանի Հանրապետության առաջին դիվանագետներից մեկը. 1918 թ. հուլիսի 1-ին Սամսոն Հարությունյանի ղեկավարած պատվիրակության կազմում թուրքերի հետ բանակցելու նպատակով նա մեկնել է Բաթում: Այդ փաստաթղթերը հիմք հանդիսացան մինչ այս չուսումնասիրված նշյալ խնդրի վերաբերյալ առանձին հոդված պատրաստելու համար:

Panorama.am –Ի՞նչ նոր բան կիմանանք Հովհաննես Թումանյանի մասին։

Հ. Սուքիասյան- Գրքում հրատարակված թվով 59 փաստաթղթերը նոր տեղեկություններ են պարունակում Հովհաննես Թումանյանի կյանքի, հասարակական բազմաշերտ գործունեության (այդ թվում՝ Հայ հայրենակցական միությունների միության կենտրոնական խորհրդի և Հայաստանի օգնության կոմիտեի հիմնադրման ու գործունեության), նրա հիսնամյակի և վաթսունամյակի տոնակատարությունների, ստեղծագործությունների տպագրության, տարածման, հետմահու ստեղծագործությունների գնահատմանխնդրի վերաբերյալ: Ժամանակագրական տեսակետից դրանք վերաբերում են 1918–1929 թվականներին և տեղ չեն գտել գրողի 10 հատորանոց երկերի լիակատար ժողովածուի բուն տեքստում և ծանոթագրություններում: 

Այս փաստաթղթերը լրացնում են բանաստեղծի ԵԼԺ-ում հրատարակված վավերագրերի տեղեկությունները՝  նոր մանրամասներ բացահայտելով նրա հանրօգուտ գործունեության վերաբերյալ: 

Տեսնում ենք, թե հայության համար ճակատագրական ժամանակահատվածում՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտական փուլում և հաջորդ տարիներին Թումանյանը, ով անբուժելի հիվանդությամբ էր տառապում, ինչպիսի գերմարդկային ջանքեր էր գործադրում արևելահայության բեկորները պահպանելու, հայ գաղթականների անհամար կարիքները դարմանելունպատակով:

Panorama.am- Հիմնականում ո՞ր շրջանակներում ավելի շատ տարածում կգտնի՝ ուսումնասիրողների, գրականագետների, բանասերներ....

Հ. Սուքիասյան- Փաստաթղթերի սույն ժողովածուն առաջին հերթին ուղղված է բանասերներին ու պատմաբաններին, Հովհաննես Թումանյանի կյանքը, հասարակական գործունեությունն ու ստեղծագործությունների պատմությունը հետազոտողներին: Վստահ եմ նաև, որ յուրաքանչյուր թումանյանասեր այս փաստաթղթերն ընթերցելիս բազմաթիվ հետաքրքիր տեղեկություններ կհայտնաբերի Ամենայն հայոց բանաստեղծի մասին, իր համար նորովի կբացահայտի նրան: Ուստի հույս ունեմ, որ այս գիրքն ընթերցողների համեմատաբար մեծ լսարան կունենա:

Panorama.am-Շնորհակալություն։

 

Լուսանկարները՝ Հ. Սուքիասյանի ֆեյսբուքյան էջից։ 



Աղբյուր` Panorama.am
Share |
Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

11:57
Կարանտինի ընթացքում Ֆրանսիայում աճուրդների վաճառքը նվազել է 80% -ով
Ֆրանսիական պատկերասրահներն ու աճուրդային տները սկսում են բացվել՝ հետևելով սոցիալական հեռավարությունը պահելու միջոցառումներին։ artguide.com-ի...
Աղբյուր` Panorama.am
11:50
ԱՄՆ նախագահը պատրաստվում է սոցցանցերի մասին օրենք ստորագրել
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը մտադիր է սոցիալական ցանցերի գործունեության վերաբերյալ հրամանագիր ստորագրել, հայտնում է «Ռիա Նովոստի»-ն՝...
Աղբյուր` Panorama.am
11:44
Վլադիմիր Գասպարյան. Ոչ մեկին չեմ ուզում վախեցնել, բայց թվերի սիմվոլիզմ կա
Տագնապ կա, որ հանրության բարոյական անկումը, բանակի անվանարկումը, Եկեղեցու մերժումը չկանգնեցնելու դեպքում նորից աղուհացով դիմավորելու ենք ինչ-որ մեկի բանակին:
Աղբյուր` Panorama.am
11:40
Առաջիկա 10 օրերի ընթացքում Վրաստանում կբացվեն տուրիստական օբյեկտները, այնուհետ գիշերային ակումբները
«Առաջիկա 10 օրերի ընթացքում 99%-ով կբացվեն տուրիստական օբյեկտները, վստահ եմ, դրան կհետևի գիշերային ակումբների բացումը»,- այս մասին...
Աղբյուր` Panorama.am
11:32
Կորոնավիրուսից ապաքինված Անդրեա Բոչելին արյան պլազմա է հանձնել
Աշխարհահռչակ իտալացի տենոր Անդրեա Բոչելին արյան պլազմա է հանձնել Պիզայի հիվանդանոցներից մեկում՝ բժշկական հետազոտությունների անցկացման համար:...
Աղբյուր` Panorama.am
11:26
Ըստ CNN-ի, Պենտագոնը պատրաստ է 125 միլիոն դոլար օգնություն ցուցաբերել Ուկրաինային
Պենտագոնը տեղեկացրել է Կոնգրեսին, որ Ուկրաինայի կառավարությունը անհրաժեշտ առաջընթաց է արձանագրել հիմնական բարեփոխումներում, և, հետևաբար, կարող է...
Աղբյուր` Panorama.am
11:20
Հունաստանը հերքում է COVID-19-ի դեմ բնակչության պատվաստումների մասին տեղեկությունները
Հունաստանը հերքել է տեղեկությունները, թե երկրում հունիսի 1-ից կորոնավիրուսային հիվանդության դեմ պատվաստանյութեր են կիրառվելու, փոխանցում է...
Աղբյուր` Panorama.am
11:14
Վրաստանում գրանցվել է կորոնավիրուսով վարակման երեք նոր դեպք
Վրաստանում գրանցվել է կորոնավիրուսով վարակման երեք նոր դեպք: Այս մասին տեղեկությունը քիչ առաջ թարմացվել է կառավարության կողմից ստեղծած հատուկ...
Աղբյուր` Panorama.am
11:09
28.05.2020. Մեկ օրում կորոնավիրուսի հետևանքով 15 մահ է գրանցվել
Մայիսի 28-ի, ժամը 11:00-ի դրությամբ հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության ընդհանուր 8216 դեպք, որոնցից 3287-ն` առողջացած, 113-ը` մահվան...
Աղբյուր` Panorama.am
11:02
Օդերևութաբանները խոստանում են անոմալ թեժ ամառ
Անսովոր շոգ ամառ է սպասվում հյուսիսային կիսագնդի երկրներին. Այս մասին նախազգուշացնում է Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպությունը, գրում...
Աղբյուր` Panorama.am
10:56
ԵԱՏՄ երկրները մինչև օգոստոսի 1-ը կքննարկեն ապրանքների ազատ տեղաշարժի հարցը
Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) երկրները մինչև 2020 թվականի օգոստոսի 1-ը պետք է առաջարկություններ ներկայացնեն Եվրասիական տնտեսական...
Աղբյուր` Panorama.am
10:46
«Զվարթնոց»-ում ռումբ չի հայտնաբերվել
Այսօր ժամը 01։22-ին Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոն տեղեկություն է ստացվել, որ «Զվարթնոց» օդանավակայանում ռումբ է տեղադրված։...
Աղբյուր` Panorama.am
10:41
Աշխարհում կորոնավիրուսի զոհերի թիվը գերազանցել է 357 հազարը
Աշխարհում կորոնավիրուսից մահացածների թիվը գերազանցել է 357 հազարը: Այս մասին են վկայում Worldometers-ի տվյալները։ Մայիսի 28-ի դրությամբ...
Աղբյուր` Panorama.am
10:35
Տասներկու տարվա մեջ առաջին անգամ Իրանում փոխարինվել է խորհրդարանի ղեկավարը
Իրանի խորհրդարանի նոր ղեկավարն է Թեհրանի նախկին քաղաքապետ, ոստիկանության նախկին ղեկավար և զինվորական Մոհամմադ-Բաղեր Հալիբաֆը: Ըստ «ՌԻԱ...
Աղբյուր` Panorama.am
10:29
Հայաստանի քաղաքական վերնախավն ու հոգևոր դասը Սարդարապատի հուշահամալիրում են
Հայաստանը նշում է Առաջին Հանրապետության հռչակման 102 -ամյակը։
Աղբյուր` Panorama.am
10:25
Ավետիք Չալաբյան. «Իմ քայլի» պատգամավորները նման են խորտակվող նավին շղթաներով կապված նավաստիների
«Ազգային օրակարգ» կուսակցության համահիմնադիր Ավետիք Չալաբյանն  անդրադարձել է երեկ ԱԺ-ում «Հանրաքվեի մասին» օրենքի...
Աղբյուր` Panorama.am
10:20
Սերժ Սարգսյան. Պատմության դասերից մեկն էլ հերոսներին ժամանակին գնահատելն է
«Հույսը չպետք է դնել միայն ամենաարդար ժամանակի վրա: Անհրաժեշտ է հետևություններ անել անցյալի դասերից` չկրկնելու համար նախկին սխալները»։
Աղբյուր` Panorama.am
10:16
Փաշինյան. Հավատացած եմ՝ ունենալու ենք մեր երազանքների Հայաստանը
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Հանրապետության տոնի առթիվ։ Վարչապետի աշխատակազմի տարածած ուղերձում ասված է....
Աղբյուր` Panorama.am
10:13
Արցախի նախագահ. Ավարայրից մինչև Սարդարապատ և Շուշի մեր բոլոր հաղթանակների խորհուրդը մեկն է
Արցախի Հանրապետության Նախագահ Արայիկ Հարությունյանը մայիսի 28-ին շնորհավորական ուղերձ է հղել Հայաստանի Առաջին Հանրապետության օրվա առթիվ:...
Աղբյուր` Panorama.am
10:10
Աշխատանքի պահին մահացել է ՀԿԵ էլեկտրամեխանիկը
Մայիսի 26-ին, ժամը 16-ի սահմաններում դժբախտ պատահարի հետևանքով, Հրազդան-Չարենցավան հատվածի կոնտակտային ցանցում պլանային աշխատանքների կատարման...
Աղբյուր` Panorama.am
10:06
Էլինար Վարդանյան. Իշխանությունները պետք է ազնիվ լինեն, և արձանագրեն, որ համավարակի դեմ պայքարը ձախողել են
«Այլընտրանքային նախագծեր խմբի» անդամ Էլինար Վարդանյանն իր հոդվածում գրում է. «Առողջապահության նախարարի խոսնակը...
Աղբյուր` Panorama.am
10:00
Ամերիկյան մեկ այլ պատվաստանյութ փորձարկվում է Ավստրալիայում
Ամերիկյան բիոտեխնոլոգիական Novovax ընկերությունը սկսել է  կորոնավիրուսային պատվաստանյութի փորձարկումներ Ավստրալիայում կամավորների...
Աղբյուր` Panorama.am
09:51
Անհայտ անձը պոկել է Ստամբուլի Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչ հայկական եկեղեցու խաչը
Ստամբուլի Սկյուտար թաղամասում գտնվող հայկական Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու վրա հարձակում է տեղի ունեցել։ Անհայտ անձը մայիսի 23-ն վայրագորեն...
Աղբյուր` Panorama.am
09:45
Նոր Զելանդիայի հիվանդանոցներում կորոնավիրուսով այլևս ոչ մի հիվանդ չկա
Նոր Զելանդիան հիվանդանոցներում կորոնավիրուսով ոչ մի հիվանդ չունի և հինգ օր է, ինչ նոր դեպք չի հայտնաբերել։ Այս մասին, Daily Mail-ի հաղորդմամբ,...
Աղբյուր` Panorama.am
09:39
53 պացիենտ գտնվում է ծայրահեղ ծանր վիճակում. Թորոսյան
Ծանր վիճակում գտնցող 271 պացիենտ ունենք, ֆեյսբուքյան իր էջում գրել է առողջապահության նախարար Արսեն Թորոսյանը։ Նա տեղեկացրել է, որ ծայրահեղ...
Աղբյուր` Panorama.am
09:33
SpaceX-ը վերացրեց ռուսական մենաշնորհը տիեզերագնացության ոլորտում
Ամերիկյան SpaceX ընկերության տիեզերանավի արձակումը կարևոր իրադարձություն է, քանի որ սա վերջին 9 տարիների ընթացքում առաջին տիեզերագնացության...
Աղբյուր` Panorama.am
09:27
Գարեգին Երկրորդ. Մեր պարտքն է այդ վառ տեսլականով ջանքեր ներդնել՝ հանուն հզոր հայրենիքի
Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Երկրորդ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը շնորհավորական ուղերձ է հղել Հանրապետության օրվա առիթով
Աղբյուր` Panorama.am
09:24
«Ժողովուրդ». Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողով հայտարարագրեր ներկայացնելու ժամկետն ավարտվեց. ոչ բոլորն են ներկայացրել
«Ժողովուրդ» թերթը գրում է․ «Բարձրաստիճան պաշտոնյաների համար գույքի, եկամուտների և շահերի տարեկան հայտարարագիրը Կոռուպցիայի...
Աղբյուր` Panorama.am
09:20
«Փաստ». Մեծամասնություն ենք՝ ինչ ուզենք, կանենք. Կարևորը մենք ենք ու... մեր նեղ քաղաքական շահերը
«Փաստ» թերթը գրում է. ««Կարանք ժամը մեկ հանրաքվե անենք, մենք վստահության ոչ մի խնդիր չունենք», երեկ Ազգային...
Աղբյուր` Panorama.am
09:16
«Ժողովուրդ». Արսեն Ջուլֆալակյանը որոշ շրջանակներում հայտնել է իր ամբիցիայի մասին
«Ժողովուրդ» թերթը գրում է․ ««Ժողովուրդ» օրաթերթի տեղեկություններով՝ ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցության...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ծեծկռտուք ԱԺ-ում. Սասուն Միքայելյանը հարվածեց Էդմոն Մարուքյանին
13:01 08/05/2020

Ծեծկռտուք ԱԺ-ում. Սասուն Միքայելյանը հարվածեց Էդմոն Մարուքյանին

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}