Տնտեսություն 13:06 19/11/2019 Հայաստան

Մարդու կյանքն արդեն կառավարվում է տարբեր ալգորիթմներով՝ նրա իսկ թույլտվությամբ. Արմեն Խաչատրյան

Panorama.am-ի հարցազրույցը ֆիզիկական գիտությունների թեկնածու,  Քեմբրիջում «Arm» ընկերությունում խմբի ղեկավար, պրինցիպալ ինժեներ Արմեն Խաչատրյանի հետ (group lead and principal engineer at GPU division, Arm, Cambridge)՝ Հայաստանում, աշխարհում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացման, դրանց հիմնական ուղղությունների, արհեստական բանականության շուրջ։  

-Պարոն Խաչատրյան, ինչպե՞ս եք տեսնում Հայաստանում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացման ապագան։

- Հայաստանում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացման հիմքերն արդեն իսկ բավական հաջողված են։ Նայելով ապագային, կարծում եմ, առաջին հերթին ու ամենակարևորն այն է, որ պետք է գիտությունը, կրթությունն ու բարձրագույն տեխնոլոգիաները կապված լինեն միմյանց հետ, և այդ կապը պետք է ստրուկտուրավորվի Հայաստանում։ Այս պահի դրությամբ, իմ պատկերացմամբ, կրթությունը մի ուղղությամբ է գնում՝ համալսարաններն ինչ-որ կյանքով են ապրում, գիտությունը՝ այլ ուղղությունների վրա է կենտրոնացված, ՏՏ-ն փորձում է այս երկուսի հետ իր խնդիրները լուծել։ Ընթացիկ բացերը լրացվում է նրանով, որ ՏՏ կազմակերպությունները համալսարաններից խելացի երեխաներին հավաքագրում են ու իրենց պիտանի կրթությունն են տալիս։ Սա ցույց է տալիս օրգանական կապի ակնհայտ խզում։ Իրականում, որպեսզի ոլորտն ավելի լավ զարգանա, այս 3 ճյուղերը պետք է օրգանապես կապվեն, ու համապատասխան քաղաքականություն պետք է մշակվի ԿԳՄՍ-ի և ՏՏ նախարարությունների կողմից։

Եթե տաղանդները զարգացման պայմանները ճիշտ ձևավորեն՝ շուկայի պահանջները մտքում ունենալով,  մասնագետների բանակը համալրվի Հայաստանում, ապա գործի 90 տոկոսն արդեն կարելի է ասել արված է։ Այս հիմքի վրա հնարավոր է մեծ զարգացում ունենալ, ավելի բարդ խնդիրներ լուծել, դա իր հերթին կհրապուրի նոր ընկերություններին, որոնք իրար հերթ չտալով կմտնեն Հայաստան։ Համոզված եմ, մասնագետների առկայության դեպքում գործի, աշխատանքի խնդիր չի լինի։

-Վերջերս Հայաստանում կայացավ Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների համաշխարհային համաժողովը՝ WCIT 2019-ը, որին նաև դուք էիք մասնակցում։ Նման համաժողովներն ի՞նչ ազդեցություն ու նշանակություն են ունենում ընդհանրապես տեխնոլոգիական ընկերությունների համար։

-Ընդհանուր առմամբ WCIT 2019-ն ավելի շատ շոուի տպավորություն թողեց, քան տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կոնֆերանսի։ Իրական տեխնոլոգիական համաժողովներն ավելի շատ մասնագիտացված են լինում։ Նույն Հայաստանում եղել են ու ընթանում են նման համաժողովներ։ WCIT 2019-ը հնարավորություն տվեց մարդկանց միջև նոր կապերի հաստատուման, հին կապերի թարմացման, մի քիչ էլ ապագայի մասին ինչ-որ տեսակետների ձևավորում։ Մեծ արդյունքներ չեմ պատկերացնում, որ այն ունենալու է։

-Անդրադառնալով տեխնոլոգիական ոլորտի զարգացմանը՝  ի՞նչ ուղղություններով է այն գնում աշխարհում։

-Աշխարհն ինքն էլ է որոնումների մեջ, քանի որ մեծ կապիտալներ կան, միլիարդավոր գումարներ, որոնք փնտրում են այն բնագավառները, որտեղ կարելի է ներդրումներ կատարել ու մեծ գումարներ աշխատել։ Վերջին տարիներին մենք նկատում ենք, որ մի քանի ուղղություններ  են ի հայտ գալիս, շատ պոպուլյար են դառնում, որոնցում մեծ ներդրումներ են կատարվում։ Դրանցից է օրինակ «internet of things»-ը (իրերի համացանց).  գաղափարն այն է, որ ամեն առարկա պետք է միանա համացանցին։ Այսինքն, ցանկացած ապրանք, սկսած բաժակից, աթոռից, սեղանից, ամեն ինչ միանալու է ինտերնետին։ Այսպիսի ցանցի միջոցով մարդը կարողանում է ստանալ իրեն շրջապատող ողջ համակարգի «վիճակը» (the state of the environment)։ Այս հսկայածավալ ողջ ինֆորմացիան ունենալով՝ համակարգերը կարողանում են ավելի «smart»՝ խելացի որոշումներ կայացնել ու կյանքն ավելի լավացնել։ Սա է այն արժեքը, որ պետք է ստեղծվի   «internet of things»-ի միջոցով։

Մյուս ուղղությունը, որը բում էր ապրում, դա բլոկչեյն (blockchain) տեխնոլոգիան է, որի հիման վրա ստեղծվեց կրիպտոարժույթը՝ թվային արժույթը, որոնցից է բիթքոյնը։ Բլոկչեյնի գլխավոր միտքն այն է, որ վերցնելով ինֆորմացիայի կտոր (block)՝ նրա վրա հաշվարկվում է այդ կտորը միանշանակորեն նկարագրող էլեկտրոնային ստորագրություն կամ ինչպես մաթեմատիկներն են ասում կրիպտոգրաֆիկ H ֆունկցիան։ Այդ ստորագրությունը հիշեցնում է ֆիքսված երկարությամբ պատահական թվի խումբ։ H ստորագրության առանձնահատկությունն այն է, որ  եթե «block»-ի մեջ մեկ նիշ անգամ փոխվի, ապա ստորագրությունն ամբողջովին փոխվում է։

Այսինքն «block»-ը ու H-ը միարժեքորեն մաթեմատիկորեն կապված են միմյանց հետ։ Հիմա պատկերացնենք այսպիսի «block»-երի շթա(blockchain), որոնցից յուրաքանչյուրում պահպանվում է իր նախորդի ստորագրությունը՝ H-ը։ Այսպիսի շղթան անհնար է փոփոխել, որովհետև եթե մեկ բլոկում փոփոխություն արվի, դա կփոխի իր ստորագրությունը, դա իր հերթին կփոխհի հաջորդ բլոկին և այսպես շարունակ։ Կրիպտոարժույթը, օրինակ բիթքոյնը, ամբողջովին հիմնվում է այս գաղափարի վրա, որի դեպքում  «block»-ում հիշվում է, թե կողմերը ինչպիսի դրամային փոխանցումներ են արել ու քանի որ այդ «block»-ի ինֆորմացիան անհնար է փոփոխել, ցանցը միշտ գիտի, ով ինչքան կրիպտոգումար ունի։

-Աշխարհում բիթքոյնի կապիտալը որքա՞ն կարող է լինել:

-Բիթքոյնն այն արժույթն է, որը սահմանափակ է, այսինքն ցանցը որոշակի սահման ունի, որից հետո այն նոր «coin» (կոպեկ)  չի  գեներացնում, ինչն էլ հանգեցնում է նրան, որ բիթքոյնը ժամանակի ընթացքում թանկանում է։ Սակայն թանկացումն էլ ավելի շատ կապված է նրա հետ, որ մարդիկ հավատում են, որ այն արժեք է իրենից ներկայացնում ու սկսում են գնել այն, ու որքան շատ են գնում, այդքան ցանցը սկսում է դժվարացնել նոր «coin»ի թողարկումը ։ Բիթքոյնի քանակը ֆիքսված է, իսկ գինը լրիվ մարդկանց ուղեղներում է՝ ինչքան կտան այդ պահին, այնքան էլ կլինի գինը։ Վաղը կարող է որոշեն, որ բիթքոյնն արժեք չունի ու այն միանգամից կարժեզրկվի։ Այն իրականության մեջ ոչ թղթի հետ է կապված, ոչ տնտեսության, այլ միայն մարդկանց ուղեղների։

-Վերջերին ժամանակներս մոդայիկ է դարձել նաև արհեստական բանականությունը, ինչ է այն իրենից ներկայացնում։

-Այո, մյուս ուղղություններից մեկը, որը բում է ապրում դա արհեստական բանականությունն է, որը, իմ կարծիքով, մի քիչ ուռճացվում է, որպեսզի գումարներ ներգրավվեն։ Արհեստական բանականության թեման արդիական էր դեռ մի քանի տասնամյակ առաջ, երբ համակարգիչները նոր էին ստեղծվել։ Այժմ այն նորից բում է ապրում մի շարք պատճառներով։ Առաջինը, համակարգիչները բավականին հզորացել են, բայց ամենակարևորն է, որ նրանց հիշողությունն է հազարավոր անգամներով մեծացել ու գինը հազարավոր անգամներով էժանացել է։ Մյուս կողմից, ինտենետի զարգացման պատճառով մեծ քանակի ինֆորմացիա է կուտակվել, այսպիսով ունենք մեծ քանակի «data» և հզոր հաշվողական ռեսուրսներ։

Այս իրավիճակը փոխել է ընդհանուր պարադիգմը, այսինքն եթե առաջ մարդիկ ունեին համակարգիչ ու գրում էին ծրագիր, որպեսզի այդ ծրագիրը տվյալներ ստեղծի (օրինակ ստեղծել ծրագիր, որին մուտքային տանք թվեր, ելքում այն վերադարձնի այդ թվերի գումարը), ապա այժմ մենք համակարգչին տալիս ենք շատ տվյալներ ու նրանից ուզում, որ այն գեներացնի ծրագիրը (մոդել)։ Մարդիկ մոդելավորման գործը հանձնում են համակարգչին։ Նշված օրինակի դեպքում, մենք համակարգչին տալիս ենք միլիոնավոր օրինակներ գումարման, և նա արդյունքում ստեղծում է մոդել, որը կարողանում է գումարել։ Այս մեթոդաբանությունը տարածված դարձավ նեյրոնային ցանցերի վրա «խոր ուսուցուման» («deep learning») ի հայտ գալուն պես։

Այս տեխնոլոգիաների միջոցով մարդիկ կարողացան ավելի հետաքրքիր ու լայն խնդիրների շրջանակ լուծել, որ դժվար էր լուծել սովորական ծրագրավորման միջոցով։ Օրինակ, համակարգչային տեսողություն, «pattern»-ների (նմուշների) ճանաչում, խաղեր, ինքնակառավարվող ռոբոտներ ու մեքենաներ, տվյալների գեներացիա։ WCIT-ում տեսանք երաժշտության գեներացիա և այն։ Կան նաև նեյրոնային ցանցեր, որոնք պայքարում են միմյանց դեմ. մեկը, օրինակ գեներացնում է ինչ-որ բան, մյուսն ասում է՝ այն ճիշտ/նման է, թե ոչ։ Այս երկուսը իրար հետ զարգանում են ու արդյունքում կարող ես ստանալ հետաքրքիր նկար, երաժշտություն։ Մի խոսքով, մի շարք մոդելներ են ստեղծվել, որոնք տարբեր խնդիրներ են լուծում։ Սա, սակայն, դեռ արհեստական բանականություն չէ, այլ բանականության մի մասն է։

Հետաքրքիր ասպարեզ է «reinforcement learning»-ը, երբ համակարգն իր սխալներից  սովորում է։ Սա է ինձ հիշեցնում արհեստական բանականություն, քանի որ այն ժամանակի ընթացքում սովորում է։ Այս ամենը իր հերթին արդեն ինդուստրիայի մեջ է փոփոխություն մտցնում, հատկապես կրկնվող գործողություններում։

-Արհեստական բանականության զարգացման դեպքում, մարդը կարողանալո՞ւ է այն կառավարել։

-Կարծում եմ, հիմա էլ արդեն մարդը շատ բան չի կարողանում կառավարել։ Ենթադրենք, կա մի ցանց՝  արհեստական բանականություն, որը կառավարում է քաղաքի երթևեկությունը։ Եթե այն անջատենք, ապա քաղաքը կոլապսի մեջ կհայտնվի։ Հիմա հարց՝ այս դեպքում մարդը կանջատի՞ այն, թե ոչ։ Բնականաբար՝ ոչ։

-Այսինքն, հնարավոր է ժամանակ գա, որ մարդը կառավարվի ահեստական բանականության կողմի՞ց։

-Մարդը՝ ոչ, բայց մարդու կյանքը արդեն կառավարվում է տարբեր ալգորիթմներով կամ ասենք նեյրալ ցանցերի մոդելներով՝ մարդու թույլտվությամբ ։ Օրինակ, շատ դեպքերում մենք այլևս չենք որոշում թե, որ ճանապարհը ընտրենք մի տեղից մյուս տեղը գնալու համար, այլ մեր փոխարեն որոշում է օրինակ Google Map-ը։  Սակայն ապագայում մարդու կյանքը կառավարող մոդելներին կարող է ուրիշ մոդելներ կառավարել ու կարող է ստացվել, ինչպես հայտնի ֆիլմում են անվանում «skynet», որ իրականում այլևս մի տեղում չի գտնվում, այսինքն կարող է ձևավորվել մոդելների կառավարման հիերարխիա, որոնք միասին բարելավում են և ապահովում են մարդու կյանքը։ Ու «մարդը» այլևս չի կարող ու չի ցանկանա այն անջատել։

Հարցազրույցը՝ Աննա Մկրտչյանի



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

12:02
05.04.2020. Հայաստանում կորոնավիրուսի հաստատված 822 դեպք կա
ԱՆ հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնի՝ քիչ առաջ հրապարակած տվյալների համաձայն, Հայաստանում կորոնավիրուսով վարակվածների թիվը...
Աղբյուր` Panorama.am
22:01
Բակո Սահակյանի գլխավորությամբ կորոնավիրուսի տարածման կանխարգելման հանձնաժողովի նիստ է գումարվել
Արցախի Հանրապետության նախագահ Բակո Սահակյանի գլխավորությամբ նոր կորոնավիրուսի տարածման կանխարգելման աշխատանքները համակարգող միջգերատեսչական...
Աղբյուր` Panorama.am
22:00
Համաճարակի ժամանակ ավելի արդյունավետ կլիներ տնային կալանքի կիրառությունը, եթե օրենքը թույլ տար. Արման Թաթոյան
ԿՀ–ներում նոր տիպի կորոնավիրուսի տարածումը կանխելու նպատակով անազատության մեջ գտնվող անձանց նկատմամբ պետք է հնարավորինս շատ այլընտրանքային...
Աղբյուր` Panorama.am
20:30
Միհրան Հակոբյան. Ինչու՞ եք ICAO-ի նամակը հրապարակում, երբ խնդիրը EASA-ի հետ է կապված
Քաղաքական գործիչ, ԱԺ նախկին պատգամավոր Միհրան Հակոբյանը գրում է. «Արդեն երկու օր է՝ հետևում եմ Քաղավիացիայի կոմիտեի շուրջ ստեղծված...
Աղբյուր` Panorama.am
20:22
Քաղավիացիայի կոմիտեն հաստատում է՝ երկու ավիաընկերություն զրկվել է երրորդ երկրի շահագործման վկայականներից
Կան խնդիրներ, գործակալությանն ուղղված դիտարկումները Կոմիտեն ուղարկելու է ապրիլի 6-ին:
Աղբյուր` Panorama.am
20:00
Նոր խստացումներ՝ վարորդական վկայական ստանալու համար
Օրերս Կառավարությունն ընդունեց վարորդական վկայական ստանալու համար քննություններ ընդունելու և վարորդական վկայական տալու կարգը, վարորդական...
Աղբյուր` Panorama.am
19:45
Նուրմագոմեդովի կարողությունը մոտ 100 միլիոն դոլար է
«Ռուսական խառը մարտերի (MMA) մարզիկ Հաբիբ Նուրմագոմեդովի հայրը Աբդուլմանապ Նուրմագոմեդովը, որը նաև նրա մարզիչն է, YouTube- ի հեռուստաալիքի...
Աղբյուր` Panorama.am
19:30
Մադուրոն հրամայել է երկիրը պաշտպանելու համար մոբիլիզացնել Վենեսուելայի հրետանին
Վենեսուելայի նախագահ Նիկոլաս Մադուրոն կարգադրել է ազգային հրետանին մոբիլիզացնել՝ պաշտպանելու Բոլիվարյան հանրապետությունը: Ինչպես հաղորդում է...
Աղբյուր` Panorama.am
19:15
Ջավախքի ինքնամեկուսացված բնակիչների թիվը նվազում է. jnews.ge
Ախալքալաքի և Նինոծմինդայի Հանրային առողջապահության կենտրոնների (ՀԱԿ) տեղեկությունների համաձայն, ներկայումս 36 մարդ Ախալքալաքի մունիցիպալիտետում...
Աղբյուր` Panorama.am
19:00
Մարտին փետրվարի համեմատ բենզինի գինը նվազել է 3.7%-ով
2020թ. մարտին 2019թ. մարտի համեմատ ոչ պարենային ապրանքների շուկայում գրանցվել է 1.3% գնաճ, իսկ 2020թ. փետրվարի համեմատ պահպանվել է գների նախորդ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:53
2020 թ-ի սկզբից ի վեր, Դոնբասում ականների պայթյունից զոհվել է 12 խաղաղ բնակիչ
2020 թվականի սկզբից Ուկրաինայում անցկացվող ԵԱՀԿ հատուկ դիտորդական առաքելությունը (SMM) գրանցել է ականների և չպայթած զինամթերքի պայթյունի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:45
Կոբի Բրայանթին 2020թ-ին կընդգրկեն բասկետբոլի Փառքի սրահում
Ամերիկացի լեգենդար բասկետբոլիստ Կոբի Բրայանթին 2020 թվականին կընգրկեն բասկետբոլի Փառքի սրահում: Այս մասին գրում է Գազետա.ռու-ն։ Նշվում է, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
18:36
ԱՀԿ-ն հայտնում է երիտասարդների և առողջների շրջանում COVID-19-ի ծանր դեպքերի մասին
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը հայտնում է երիտասարդ և առողջ մարդկանց շրջանում կորոնավիրուսով հիվանդացության ծանր դեպքերի մասին։...
Աղբյուր` Panorama.am
18:29
Պարենային մթերքների գնային ինդեքսը՝ մարտին
2020թ. մարտին 2019թ. մարտի համեմատ շաքարի և շաքարավազի ապրանքախմբում արձանագրվել է 10.6% գնանկում, իսկ 2020թ. փետրվարի համեմատ՝ 2.1% գնաճ: Այս...
Աղբյուր` Panorama.am
18:22
Քաղաքագետ. Հեղափոխական պոպուլիզմը պարտություն է կրում, երբ կյանքը կոնկրետանում է
Քաղաքագետ Ստեփան Դանիելյանը գրում է. «Ճգնաժամային պահերին մարդկանց մոտ բնազդներն են սկսում գործել։ Փորձը ցույց տվեց, որ նաև...
Աղբյուր` Panorama.am
18:18
Երգչուհի Փինքի մոտ կորոնավիրուս է հայտնաբերվել. Գազետա.ռու
Ամերիկացի երգչուհի Փինքը (Pink) Twitter-ի իր էջում հայտնել է, որ նրա մոտ ախտորոշվել է կորոնավիրուսային վարակ՝ COVID-19: Այս մասին հայտնում է...
Աղբյուր` Panorama.am
18:09
Ավագանու անդամ. Մարությանին գործավարուհին ստորագրման թղթերը դռան տակից է տալիս
Երևանի ավագանու «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության քարտուղար Հռիփսիմե Առաքելյանն արձագանքել է քաղաքապետ Հայկ Մարությանի ֆեյսբուքյան...
Աղբյուր` Panorama.am
18:00
Վաղը կնշվի Ծաղկազարդը. Հիսուսի հաղթական մուտքը Երուսաղեմ
Հայ Եկեղեցին Ս. Հարության տոնին նախորդող կիրակի նշում է Ծաղկազարդը, որը Քրիստոսի հաղթական մուտքն է Երուսաղեմ: Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց...
Աղբյուր` Panorama.am
17:52
Խավին 1 միլիոն եվրո է նվիրել Բարսելոնայի կլինիկային ՝ կորոնավիրուսի դեմ պայքարի համար
«Բարսելոնայի» նախկին ֆուտբոլիստ Խավին, որը ներկայում ղեկավարում է Քաթարի «Ալ Սադ» թիմը,  1 միլիոն եվրո է նվիրաբերել...
Աղբյուր` Panorama.am
17:45
Քամին Երևանի կենտրոնում մի քանի ծառեր է շրջել
Փողոցներից մեկում վնասվել է ավտոմեքենա:
Աղբյուր` Panorama.am
17:36
Վարդաշեն փողոցում պատշգամբ է փլուզվել
 Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոնն ապրիլի 4-ին, ժամը 14։10-ին ահազանգ է ստացել, որ Երևանի Վարդաշեն 6-րդ փողոցի թիվ 66/1 շենքի...
Աղբյուր` Panorama.am
17:29
Գերմանիայում կորոնավիրուսով վարակվելու դեպքերի թիվը գերազանցել է 85 հազարը ՌԻԱ Նովոստի
Կորոնավիրուսով հաստատված դեպքերի թիվը Գերմանիայում հասել է 85,778 մարդ, մահացել է 1.158-ը։ Այս մասին հայտնում է ՌԻԱ Նովոստի գործակալությունը:...
Աղբյուր` Panorama.am
17:22
Դեսպանատունը պարզաբանում է՝ ինչպես են ընտրվել Մոսկվա-Երևան չվերթի ուղևորները
Ռուսաստանում Հայաստանի դեսպանատունը տարածել է պարզաբանում, թե ինչպես են ընտրվել ապրիլի 6-ին կայանալիք Մոսկվա-Երևան չվերթի ուղևորները։ Ըստ...
Աղբյուր` Panorama.am
17:14
Արա Ղազարյան. ԵԽ Խոշտանգումների Կոմիտեն առանձնահատուկ վերաբերմունք է դրսևորում փակ հաստատություններում գտնվողների նկատմամբ
«Ընդհանուր կանոն կա, կալանքի տակ գտնվող մարդը չպետք է ենթարկվի անմարդկային և նվաստացուցիչ վերաբերմունքի։ Հիմա եթե այդ իրավիճակը...
Աղբյուր` Panorama.am
17:07
Գնանկում՝ ծառայությունների ոլորտում
Մատուցված ծառայությունների ոլորտում 2020թ. մարտին 2019թ. մարտի համեմատ հանրապետությունում արձանագրվել է սակագների 1.3% հավելաճ, իսկ 2020թ....
Աղբյուր` Panorama.am
16:50
Լուկաշենկոն կարծում է՝ ԱՊՀ-ն կորցնում է իր նշանակությունը կարևոր հարցերի լուծման համար
Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն կարծում է, որ ԱՊՀ-ն կորցնում է իր նշանակությունը՝ որպես կարևոր հարցերի լուծման հարթակ: Ինչպես գրում է...
Աղբյուր` Panorama.am
16:38
Ռոբերտ Քոչարյանի պաշտպան. Վրեժ լուծելու համար մի օգտվեք կորոնավիրուսից
«Կորոնավիրուսը չպետք է թաքնված մարդասպանության առիթ դառնա»,- «5-րդ ալիք» հեռուստաընկերությանը տված հարցազրույցում...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Հայրս ոչ մի առնչություն չունի «Մարտի 1»-ի զոհերի հետ. Լևոն Քոչարյան
15:50 29/02/2020

Հայրս ոչ մի առնչություն չունի «Մարտի 1»-ի զոհերի հետ. Լևոն Քոչարյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}