Տնտեսություն 14:30 10/12/2020 Հայաստան

Թաթուլ Մանասերյան. Քաղաքական այս թիմը պետք է հեռանա, քանի որ շատ լուրջ նյութական վնաս է հասցնում նույնիսկ իրենց ընտանիքներին

Հեղինակ` Լալա Տեր-Ղազարյան

Հայկական դրամի անկման պատճառների, հետևանքների, այդ համատեքստում կառավարության անգործության վերաբերյալ Panorama.am-ը  զրուցել է տնտեսագիտության դոկտոր Թաթուլ Մանասերյանի հետ։

Panorama.am-Պարոն Մանասերյան, այսօր Հայաստանում դոլարի վաճառքի գինը հասավ 525 դրամի։ Որո՞նք են Հայաստանում արտարժույթի արժևորման պատճառները։
Թաթուլ Մանասերյան-Իհարկե, մտահոգիչ է փոխարժեքի նման տատանումը, թեև սպասելի երևույթ էր՝ հաշվի առնելով կորոնավիրուսով պայմանավորված տնտեսական գործընթացների դանդաղեցումը։ Հատկապես պատերազմական իրավիճակում երբեք ազգային արժույթը՝ այս պարագայում դրամը չի կարող կայուն մնալ։ Իհարկե ակնհայտ է, որ պատերազմից հետո տնտեսությունը դեռևս չի թևակոխել նույնիսկ վերակառուցման փուլ, վերականգնման միտումները դեռևս անհայտ են։ Ավելին ասեմ, նույնիսկ չկա ծրագիր այս փուլում որոշակի քայլեր կատարելու, գնահատելու իրավճակը։ Տնտեսական վնասների գնահատական որպես այդպիսին չի տրվել։

Ավելին ասեմ, 2021 թ. պետբյուջեն կազմված է առանց հաշվի առնելու 2020 թվականի իրողությունները։ Սա պարզապես անթույլատրելի է, նման պայմաններում հայտնի չէ, թե ինչով են զբաղված ֆինանսների, էկոնոմիկայի նախարարությունները։ Սա առանձնապես մեծ արհեստավարժություն չի պահանջում, բայց այս պարագայում միակ բանը, որ արել են, իջեցրել են տնտեսական այնպիսի ցուցանիշ, ինչպիսին ՀՆԱ-ի աճն է։ Տնտեսագիտությունից հեռու, նույնիսկ ոչ գրաճանաչ մարդ կտեսնի ու կհասկանա, որ այս պայմաններում հնարավոր չէ ընդհանրապես տնտեսական աճ ապահովել։ Ինչո՞վ են զբաված կառավարության տնտեսական, ֆինանսական բլոկները, ընդհանրապես ԱԺ համապատասխան հանձնաժողովները, դրա համար փող են ստանում, պարգևավճար են ստանում։ Չկան այդ գնահատականները։ Ես ու իմ փորձագետ ընկերները պատասխանում ենք այն հարցերին, որոնք առաջին հերթին պետության պատասխանատվությունն է։ Ես կարծում եմ, որ այս պահին հնարավոր չէ միայն Կենտրոնական բանկի ջանքերով կայունացնել փոխարժեքը։ ԿԲ-ն իրենից կախված ամեն ինչ անում է այս ուղղությամբ։

Արդեն շատ լավ գիտեք, որ բազմաթիվ ապրանքների ու ծառայությունների գներ ցատկ են կատարել, չասեմ բարձրացել են, և սա ապացույցն է այն հանգամանքի, որ ուղղակի պետությունը բացակայում է տնտեսության մեջ իր կարգավորիչ ու վերահսկիչ գործառույթներով հանդերձ։ Եթե մենք ցանկանում ենք ունենալ քիչ թե շատ կայուն փոխարժեք, ապա դա ոչ միայն  դրամավարկային, արժույթային քաղաքականության հարց է, այլև պետք է ակնկալել ֆինանսների նախարարության, էկոնոմիկայի նախարարության, տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովի, պետեկամուտների կոմիտեի ու այլ գերատեսչությունների, ուզում եմ շեշտել, համագործակցված աշխատանք։ Հակառակ դեպքում կայուն փոխարժեքը հենց այնպես չի կարող լինել։ Իսկ այս գերատեսչությունները, ըստ էության, պարապուրդի են մատնված, ինչը վտանգավոր է։
Պետության այս երկու գործառույթները կարելի է հստակ արձանագրել, որ բացակայում են։

Panorama.am-Ստեղծված իրավիճակում փոխարժեքի միտումներն ինչպի՞սին են լինելու առաջիկայում։
Թաթուլ Մանասերյան-Ես նման կանխատեսում անել չեմ կարող մի պարզ պատճառով, ցանկացած օր  կարող է նոր փոփոխություններ բերել։ Փոխարժեքն ունի երկու կողմ, շատ պարզ բան եմ ասում, բայց ԱՄՆ ազգային արժույթն էլ իր գիծն ունի, որն առաջին հերթին կարող է ազդել դոլար-եվրո փոխարժեքի վրա, դրանով պայմանավորված էլ աշխարհի բոլոր արժույթներն առանց բացառության տատանվում են այս երկուսի շուրջ, քանի որ արժույթային աշխարհը երկբևեռ է։
Հայաստանի պարագայում միակ բանը, որ ես կարող եմ հիմք ընդունել ու փորձել գործոնային կանխատեսում անել, բացասական սպասումներն են, որոնք ազդում են փոխարժեքի վրա։ Բացասական սպասումների կառավարման հարցում ԿԲ-ն հաստատ անելիք ունի՝ համագործակցելով այն կառույցների հետ, որոնք արդեն նշեցի։ ԿԲ-ն պետք է իրականացնի ֆինանսական գործառույթները, մյուսները՝ վերահսկողական։ Բացասական սպասումները դրականի փոխելու համար, կամ դրանք նախ մեղմելու համար պետք է լինի կառավարություն։ Այսօր մենք կառավարություն չունենք։ Այն նոր նշանակումները, որ արվեցին, կարծես հատուկ նպատակ էր հետապնդում, որ հանրությունը սկսի կարոտել արդեն իրենց նախկիններին։ Էկոնամիկայի նախկին նախարարին որքան էլ ես քննադատել եմ, իր բանիմացությամբ մի քանի գլուխ բարձր է եղել, թույլ չի տվել այնպիսի հայտարարություններ, որոնք քրքիջ կառաջացնեն, ոչ թե ծիծաղ։ Ամոթ է, ուղղակի։

Նույնը վերաբերում է նաև ֆինանսների նախարարությանը, որտեղ այդպես էլ լայն մտահորիզոն չձևավորվեց Վարդան Արամյանից հետո։ Մակրոտնտեսական որևէ լուրջ բան հաշվի չի առնվում, ուղղակի մենք ունենք Հայաստանի Հանրապետության գլխավոր հաշվապահ՝ ի հարգանս այդ նախարարի։ Ինքը գանձապետ է եղել, ուրիշ բան չենք էլ կարող սպասել՝ ավելի լայն մտահորիզոն, առաջնահերթությունների ճշգրտում։ Եթե նա 2021 թվականի բյուջեում ներկայացնում է նույն հոդվածները՝ իրականությունից կտրված, վնասների փոխհատուցման, վերականգնման, վերակառուցման աշխատանքների համար որևէ բան չի նախատեսում, բայց պարգևավճարները լիուլի գրված են, ապա ես նման մարդուն սովորական ընկերությունում նույնիսկ հաշվապահ չէի վերցնի։ Ամոթ է։

Հայստանի Հանրապետությունը, ինչպես ցանկացած երկիր, ունի զարգացման իր առաջնահերթությունները, և չի կարելի այդ աստիճան  չտեսնել այդ բոլոր հանգամանքները կամ շեֆի հրամանը կատարել։ Մարդ ուղղակի պետք է ունենա պարկեշտություն և դուրս գա, պետք է ընտրի՝ կամ իր հեղինակությունը, կամ շեֆի ասածը։ Երկուսից մեկը։

Panorama.am-Ի՞նչ կարող եք ասել դոլարի արժևորման հետևանքների մասին։
Թաթուլ Մանասերյան-Հետևանքների մասին ես նույնպես կանխատեսում անել չեմ կարող, քանի որ չկա կառավարությունը, ո՞վ պետք է մեղմի հետևանքները, բազմաթիվ անհայտներով հավասարում է։

Panorama.am-Նկատի ունեմ, ի՞նչ հետևանքների կարող է հանգեցնել դոլարի արժևորումը՝ վերցված հենց այսօրվա փոխարժեքով։
Թաթուլ Մանասերյան-Այսօրվա փոխարժեքը դեռ սարսափելի չէ, եթե համեմատում ենք  հարևան երկրների, ընդհանուր իրավիճակի հետ, խուճապի մատնվելու կարիք չկա։ Առավել ևս կարիք չկա ավելորդ քայլերի գնալ, օրինակ պետք չէ դրամը դոլարի վերածել։ Մենք դրանով ավելի ենք վատացնում իրավիճակը։ Մեր եկամուտները ստանում ենք դրամով, դրամը դոլարի վերածելեով մենք արժեզրկում ենք դրամը, սա պետք է գիտակցեն բոլորը։ Ուղղակի պետք է զերծ մնալ դրանից։

Հասկանալի է, որ հիմա Հայաստանի Հանրապետություն ավելի քիչ արտարժույթ է մտնում, և դա էլ է փոխարժեքի տատանման պատճառներից մեկը։ Բայց ես կարող եմ ասել, որ հնարավոր է նաև հակառակ պրոցեսը, դրա համար հիմքեր ունեմ։ Եթե մեզ առիթ ընձեռվի մասնակցել տնտեսության վերականգնման գործընթացին և արժույթային քաղաքական մշակմանը, ապա մենք ունենք հստակ հայեցակարգ, թե որ պահին ինչ քայլեր կարող են օգնել երկրին։

Պետք է հաշվի առնել, որ տեսանելի ապագայում, այնուամենայնիվ, արտարժույթի ներհոսք Հայաստան հնարավոր է մարդասիրական օգնության տեսքով՝ դրամական հոսքերը ես նկատի ունեմ, ոչ թե իրեղեն։ Միլիոնավոր մարդիկ իրենց բարեկամներին կամ պարզապես ընկերներին արդեն սկսել են աջակցություն ցուցաբերել, ես հիմա շատ փոքր գործոն եմ ասում, բայց այն մեծ չափեր է ընդունելու։ Եթե մյուս հարցերը, ռիսկերը կառավարվեն պատշաճ ձևով, ապա վստահ եղեք, որ մենք չենք ունենա ավելի վաթար վիճակ, քան այսօր է։

Բայց պետք է կրկնեմ, դա պահանջում է աշխատանք այսօրվանից։ Եթե աշխատանքը չեղավ, ցավոք սրտի դոլարի փոխարժեքի համար ոչ 600 դրամը կարող է սահման լինել, ոչ 700 դրամը, ոչ էլ 800 դրամը։ Միջազգային պրակտիկայում նման դեպքեր եղել են, օրինակ Արգենտինայում արժույթը վերածվել է ուղղակի թղթադրամի։ Ես նման կանախատեսում ինձ թույլ չեմ տա անել, որովհետև հայ եմ։

Panorama.am-Այս պահին կարող ենք արձանագրել, որ պետք է պրոֆեսիոնալ, քրտնաջան, սրտացավ աշխատանք։
Թաթուլ Մանասերյան-Չէ, այդ մարդիկ պետք է հեռանան։ Պետք է հեռանան, քանի որ նրանք շատ լուրջ նյութական վնաս են հասցնում նույնիսկ իրենց ընտանիքներին, իրենց հարազատներին, ողջ ազգաբնակչությանը։ Սա շատ կոնկրետ է։ Եթե նրանք որոշել են գնալ ու ապրել արտերկրում, դա ուրիշ բան է, կարող են ամբողջ ունեցվածքը դոլարի վերածել ու թողնել գնալ։ Բայց պետք է գնան։ Սա վերաբերում է ամբողջ քաղաքական թիմին, տնտեսական բլոկը գերեվարված է, կարող եմ այսպես ասել։ Իսկ որոշ ղեկավարներ ընդհանրապես գաղափար չունեն, թե որտեղ են նստած ու ինչով են զբաղվում։ Ամբողջ թիմը պետք է հեռանա։

Panorama.am-Հակառակ դեպքո՞ւմ...
Թաթուլ Մանասերյան-Մենք արդեն հակառակ դեպքի պարագայում ենք ապրում։ Եթե դեռ չենք զգում, արդեն աղետ է։ Մենք այսօր սարսափելի ճգնաժամ ենք ապրում։ Եթե դա չեն հասկանում, կրկնակի աղետ է ու կրկնակի ճգնաժամ։



Աղբյուր` Panorama.am
Share |

Լրահոս

22:44
«Արցախը Հայաստան է», «Աղավնոն չենք հանձնելու». ակցիաներ՝ «Փյունիկ»-«Ցրվենա Զվեզդա» ֆուտբոլային հանդիպմանը
Երևանի «Հանրապետական» մարզադաշտում Չեմպիոնների լիգայի որակավորման 3-րդ փուլի «Փյունիկ»-«Ցրվենա Զվեզդա»...
Աղբյուր` Panorama.am
20:35
Ղրիմի օդանավակայանում պայթյունի պատճառը՝ անվտանգության կանոնների խախտումն է․ կա զոհ և վիրավորներ
Հրդեհային անվտանգության կանոնների խախտումը համարվում է Ղրիմի Սակի օդանավակայանում արտակարգ պատահարի հիմնական պատճառը։ Այս մասին գրում է Ռիա...
Աղբյուր` Panorama.am
20:27
Ադրբեջանի և Նախիջևանի միջև կապ կհաստատվի Իրանի տարածքով. Բայրամով
 Ադրբեջանի և Նախիջևանի միջև կապ կհաստատվի Իրանի տարածքով: «Արմենպրես»-ի փոխանցմամբ՝ այս մասին հայտնում են ադրբեջանական...
Աղբյուր` Panorama.am
20:20
Գնդակային հրաձգության ԱԱ պարգևատրության արարողությունը
Հրաձիգ Լիլիթ Մկրտչյանը, որը դարձել է աշխարհի առաջնության մեդալակիր, ֆեյսբուքյան իր էջում գնդակային հրաձգության աշխարհի առաջնության...
Աղբյուր` Panorama.am
20:02
Հրամայական է համազգային համախմբումը՝ Հայաստան, Արցախ, Սփյուռք եռամիասնությամբ․ «Հայաստան» դաշինք
«Հայաստան» դաշինքը հայտարարություն է տարածել, որում ասվում է․ «Վերջին օրերին Ադրբեջանի կողմից իրականացված ռազմական...
Աղբյուր` Panorama.am
19:54
Հայ ժողովրդի դիմադրության ոգին կոտրված չէ․ ԱՀ «Արդարություն» կուսակցություն
Արցախի «Արդարություն» կուսակցությունը հայտարարություն է տարածել, որում ասվում է․ «Արցախում ստեղծված ռազմաքաղաքական...
Աղբյուր` Panorama.am
19:37
Ֆրանսիայում երաշտի պատճառով կաթնամթերքի գների բարձրացում է սպասվում
Ֆրանսիայում կաթնամթերքի գները, որոնք առանց այդ էլ  բարձր են, երաշտի պատճառով էլ ավելի կթանկանա։ Այս մասին գրում է Ռիա Նովոստին՝ հղում...
Աղբյուր` Panorama.am
19:26
«Առինջ Մոլ» առևտրի կենտրոնի հետնամասում գտնվող արտադրամասում հրդեհ է բռնկվել
Օգոստոսի 9-ին, ժամը 17։40-ին Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոն ահազանգ է ստացվել, որ «Առինջ Մոլ» առևտրի կենտրոնի հետնամասում...
Աղբյուր` Panorama.am
19:19
Թե՛ Ուկրաինան, թե՛ Վրաստանը «ընտրություն չթողեցին» Ռուսաստանին․Դմիտրի Մեդվեդև
Ռուսաստանի դաշնության Անվտանգության խորհրդի քարտուղարի տեղակալ Դմիտրի Մեդվեդևի խոսքով՝ ինչպես նախկինում, այնպես էլ հիմա, ինքը վստահ է, որ...
Աղբյուր` Panorama.am
19:04
Շախմատի համաշխարհային օլիմպիադա. կանանց հավաքականի արդյունքը
Հնդկաստանի Չեննայ քաղաքում ավարտվել է Շախմատի համաշխարհային 44-րդ օլիմպիադան: Այս մասին գրում է Արմսպորտը։ Հայաստանի կանանց հավաքականը...
Աղբյուր` Panorama.am
18:54
ԱՄՆ-ը պատժամիջոցներ է սահմանել Tornado Cash կրիպտոարժութային հարթակի դեմ
ԱՄՆ ֆինանսների նախարարության արտաքին ակտիվների վերահսկողության գրասենյակը (OFAC) արգելափակել է կրիպտոարժույթների առևտրի լայնածավալ Tornado Cash...
Աղբյուր` Panorama.am
18:44
Բոլոր «հրամանները» տրվում են Երևանից և վերջինիս կառավարման ներքո գտնվող Ստեփանակերտից․ Էդգար Էլբակյան
Քաղաքագետ Էդգար Էլբակյանը գրում է․ «ՀՀ դե-ֆակտո իշխանությունների թրքահպատակության և կոլաբորացիոնիզմի ևս մեկ դրսևորում։ Հայկական ոչ մի...
Աղբյուր` Panorama.am
18:35
Սևանա լճում ՌԴ քաղաքացիներին օգնության են հասել ջրափրկարարները
Օգոստոսի 9-ին, ժամը 17։20-ին Գեղարքունիքի մարզային ճգնաժամային կառավարման կենտրոն տեղեկություն է ստացվել, որ Սևանա լճի 1-ին հանրային լողափում...
Աղբյուր` Panorama.am
18:33
Նիկոլ Փաշինյա՛ն, ռուս խաղաղապահներին ո՞վ է բերել
Դուք տեսե՞լ եք, թե նոյեմբորի 9-ից հետո ինչքան տարածք է ռուսն հանձնել Ադրբեջանին,- հարցադրեց ադրբեջանագետ Արմինե Ադիբեկյանը՝ «Հայելի»...
Աղբյուր` Panorama.am
18:27
Թուրքիայում 7 ամիսների ընթացքում առնվազն 1014 բանվոր է մահացել
Թուրքիայի «Բանվորների առողջության ու աշխատանքային անվտանգության խորհրդի» հրապարակած տվյալների համաձայն՝ 2022թ. առաջին 7 ամիսների...
Աղբյուր` Panorama.am
18:16
ՊՆ պատվիրակությունը Համաշխարհային կադետական խաղերում այժմ զբաղեցնում է 2-րդ տեղը
ՀՀ ՊՆ պատվիրակությունը Սանկտ Պետերբուրգում մասնակցում է Ռազմական սպորտի միջազգային  խորհրդի (CISM) հովանու ներքո oգոստոսի 4-12-ը անցկացվող...
Աղբյուր` Panorama.am
18:10
AMX . Տեղի են ունեցել ավելի քան 23․5 մլրդ դրամ ծավալով պետական պարտատոմսերի տեղաբաշխման և հետգնման աճուրդներ
Հայաստանի ֆոնդային բորսայում օգոստոսի 9-ին տեղի են ունեցել 23,501,160,000 մլրդ դրամ ընդհանուր ծավալով պետական պարտատոմսերի տեղաբաշխման և...
Աղբյուր` Panorama.am
18:06
Ծովագյուղ համայնքի հանրային լողափի տարածքը մաքրվել է աղբից
ՀՀ Շրջակա միջավայրի նախարարությունը տեղեկացնում է․ «Զանգվածային լրատվամիջոցների կողմից հնչեցված ահազանգերի հիման վրա...
Աղբյուր` Panorama.am
18:02
«Զվարթնոց»-ը դարձնել երաժշտական մշակութային յուրօրինակ վայր
ԿԳՄՍ նախարարության ենթակայության թանգարանների և պատմամշակութային հուշարձանների զբոսաշրջային գրավչության բարձրացմանն ուղղված աշխատանքների...
Աղբյուր` Panorama.am
18:01
Ուկրաինացի փախստականներին հրահանգել են լքել Լեհաստանի համալսարանական հանրակացարանները
Ուկրաինացի փախստականներին հրահանգել են մինչև այս ամսվա վերջ լքել Կրակովի Յագելոնյան համալսարանի հանրակացարանները: TVN հեռուստաընկերության...
Աղբյուր` Panorama.am
17:55
Թողարկվել է վտանգավոր սննդամթերք
Փորձարկման արդյունքներով՝ մածուն և թթվասեր արտադրատեսակների նմուշները ԱՑԽՄ (աղիքային ցուպիկի խմբի մանրէներ) ցուցանիշով չեն համապատասխանել պահանջներին:
Աղբյուր` Panorama.am
17:51
Ղրիմում պայթյունները տեղի են ունեցել հանգստավայրերից հեռու, զբոսաշրջիկները չեն տուժել
Ռուսաստանի տուրօպերատորների ասոցիացիան (ATOR) հայտնել է, որ Ղրիմի Սակի շրջանի Նովոֆեդորովկա գյուղում պայթյունները տեղի են ունեցել հանգստավայրից...
Աղբյուր` Panorama.am
17:44
Անդառնալի հետևանքների ողջ պատասխանատվությունը կրելու է դատավոր Մնացական Մարտիրոսյանը. Աղվան Հովսեփյանի պաշտպան
Աղվան Հովսեփյանը «Նաիրի» ԲԿ-ից «Իզմիրլյան» ԲԿ ետ վերադառնալիս ուշագնաց է եղել։
Աղբյուր` Panorama.am
17:35
Ադիբեկյանը Թորոսյանին՝ մահից բացի կա հաղթանակ, ասեմ իմանաս
«Արսեն Թորոսյան, դու 11 հազար  հոգու գլուխ ես կերել, բայց մահից ու կյանքի արժեքի՞ց ես խոսում, տղա՛ ջան։ Խնդիրն այն է, որ արժեքներից...
Աղբյուր` Panorama.am
17:04
Փաշինյանի որոշմամբ, աշխատանքից ազատվել է պետական արարողակարգի ծառայության պետը
Նիկոլ Փաշինյանի որոշմամբ, Լևոն Մինասյանն ազատվել է պետական արարողակարգի ծառայության պետի պաշտոնից: «Ղեկավարվելով «Հանրային...
Աղբյուր` Panorama.am
16:49
Հիմա նրանք նստում են ՀՀ մտնող ջրերի ակունքներին ու տաս տարի հետո դուք ջրի համար եք չոքելու թուրքի դեմը. Ադիբեկյան
«Նիկոլ Փաշինյանն ու Արայիկ Հարությունյանը գտնվում են այնպիսի պրեսինգի տակ, որ իրենք ոչինչ չեն կարող անել իրավիճակը կոտրելու համար»,-...
Աղբյուր` Panorama.am
16:32
Էրդողանն ու Ասադը 10 տարվա մեջ առաջին անգամ հնարավոր է հեռախոսազրույց ունենան
Թուրքիայի և Սիրիայի նախագահներ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը և Բաշար ալ-Ասադը հնարավոր է հեռախոսազրույց ունենան։ «Էրմենիհաբերի» հաղորդմամբ,...
Աղբյուր` Panorama.am
16:05
Արծաթ նվաճելն ու ոսկուն այդքան մոտ լինելն՝ ուղղակի անհավատալի է. Արոնյանը՝ Հայաստանի հավաքականի մասին
ԱՄՆ դրոշի ներքո հանդես եկող գրոսմայստեր Լևոն Արոնյանը Թվիթերում  գրառում է արել՝ անդրադառնալով Շախմատի համաշխարհային 44-րդ օլիմպիադայում...
Աղբյուր` Panorama.am
15:55
Երևանում բազմաբնակարան շենքում բռնկված հրդեհի դեպքի առթիվ նախաձեռնվել է քրեական վարույթ
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Արաբկիր վարչական շրջանի քննչական բաժնում ձեռնարկվում են անհրաժեշտ միջոցառումներ՝ Հայրիկ...
Աղբյուր` Panorama.am

Տեսանյութեր

Ըստ ՄԱԿ-ի՝ վերջին ամիսներին Հայաստանում թերսնված մարդկանց թիվն ավելացել է 80 հազարով. Սուրեն Պարսյան
20:37 05/08/2022

Ըստ ՄԱԿ-ի՝ վերջին ամիսներին Հայաստանում թերսնված մարդկանց թիվն ավելացել է 80 հազարով. Սուրեն Պարսյան

Հետևեք մեզ և ծանոթացեք թարմ լուրերին!

Ամենից շատ կարդացված նյութեր

{"core.blocks.header.spell_message1":"\u0546\u0577\u057e\u0561\u056e \u057d\u056d\u0561\u056c\u0568` ","core.blocks.header.spell_message2":"\u0548\u0582\u0572\u0561\u0580\u056f\u0565\u055e\u056c \u0570\u0561\u0572\u0578\u0580\u0564\u0561\u0563\u0580\u0578\u0582\u0569\u0575\u0578\u0582\u0576 \u057d\u056d\u0561\u056c\u056b \u0574\u0561\u057d\u056b\u0576:"}